Skip to main content

Full text of "R. p. Francisci Suarez ... Opera omnia"

See other formats


m 
.ss 

t.  ^ 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

Boston  Library  Consortium  Member  Libraries 


http://www.archive.org/details/rpfranciscisuare08suar 


R.  P.  FMNCIGI 


i^  IJ  J\  l\  J-J 


E   SOGEBTATE   JESU 


i  laaaufliFMwnrtiW^ 


OPERA  OMNIA. 

TOMUS  OGTAVUS  COMPLECTENS 

COMMENTARIA  AC  DISPUTATIONES  IN  PRDIAM  SECUNDiE  D.  THOMJ;,  DE  GRATIA,    '^,  D 
OPERIS  DE  GRATIA  DIVINA  TRIPARTITI  PARTEM  SECUNDAM  fllC  REPERlES,  ^ 

CONTINENTEM  TRES  ULTMOS  LIBROS  DE  GRATIA  ACTUALI, 

CUa   IXDICIBUS   NEGESSABIIS. 


.K. 


UA'^    6 


.4 


gr 


"-^ 


O^ 


O^ 


R.  P.  FMNCISCI 


ik3  iJ  A.  xv  Jlj  Lk 


E  SOCIETATE  JESU 

OPERA  OMNIA 

EDITIO  NOVA,   A  CAROLO  BERTON, 

CATHEDRALIS  ECCLESI^  AMBIANENSIS  VICARIO, 

JUXTA  EDITIONEM  VENETIANAM  XXIII  TOMOS  IN-F°  CONTINENTEM,  ACCURATE  RECOGNITA, 

REVERENDISSIMO  ILL.  DOJIINO  SERGENT,  EPISCOPO  CORISOPITENSI,  AB  EDITORE  DICATA. 


TOMUS  OGTAVUS^ 


PAUISIIS 

APUD  LUDOYIGUM  VIVES,  BIBLIOPOLAM  EDITOBEM; 

Via  vulgo  dicta  Cassette,  23. 


MDCCCLVII. 


90 


On  ne  trouvera  pas  en  tete  de  ce  volume  le  prol^gomene  sur  la  Science 
conditionnelle  ,  prolegomene  qui  ouvre  le  volume  correspondant  des 
anciennes   editions. 

Ce  prolegomene,  en  efFet,  est  le  second  des  six  qui  sont  contenus  dans 
le  volume  precedent.  On  comprend  que  Tedition  de  Lyon  Tait  donne 
deux  fois  ;  car  elle  se  compose  de  tomes  detaches ,  et  publies  separe- 
ment.  Mais  Fediteur  de  Venise  est  moins  excusable  d'avoir  conserve 
cette  repetition. 

Le  volume  que  nous  publions  aujourd'hui  est  consacre  a  la  Grdce 
actuelle.  II  n'a  paru  qu'en  1651,  c'est-a-dire,  trente-quatre  ans  apres  la 
mort  de  Suarez,  Rome  ayant  suspendu  longtemps  toute  pubUcation  sur 
ce  sujet,  afin  de  laisser  calmer  d'irritantes  controverses.  Est-ce  uni- 
quement  a  cette  circonstance  que  ce  volume  doit  de  fourmiller  de 
fautes  t  Nous  ne  savons ;  mais  ce  qui  est  certain,  c'est  que  Tedi- 
tion  de  Ljon  elle-meme ,  ici ,  comme  toujours ,  la  moins  mauvaise  de 
toutes,  presente  des  contresens,  des  substitutions  de  mots,  des  lacunes, 
en  beaucoup  plus  grand  nombre  dans  ce  volume  que  dans  les  autres. 
Quant  a  Fedition  de  Venise,  publiee  quatre-vingt-dix  ans  plus  tard,  elle 
n'a  guere  corrige  de  fautes,  mais  elle  en  a  ajoute  beaucoup. 

On  ne  s'etonnera  donc  pas  d'apprendre  que  la  revision  du  texte  de 
ce  volume  nous  a  coute  infiniment  plus  de  temps  et  de  peines  que  la 
revision  du  precedent.  Nous  n'exagerons  rien  en  disant  que ,  dans  ce 
huitieme  volume,  nous  avons  corrige  plus  de  seize  cents  fautes  gros- 
sieres.  II  nous  a  meme  fallu  souvent  conjecturer,  et  suppleer  des  lignes 
entieres,  qui  ne  se  trouvent  dans  aucune  edition. 

Nous  aurions   voulu  indiquer,    au   bas   des    pages,    tous   ces   change- 
ments.   Mais   n'ayant   pris  la   direction    de   cette   oeuvre    qu'a  partir   du 
VIII.  a. 


cinquieme  volume,  nous  devions  nous  conformer  a  la  marche  suivie  dans 
les  quatre  premiers.  II  ne  convenait  guere  non  plus  de  rejeter  les  notes 
a  la  fin  de  chaque  volume  ;  c'eut  ete  obliger  le  lecteur  a  tourner  sans 
cesse  les  feuillets.  II  sera  plus  commode  de  trouver  toutes  les  expli- 
cations  dans  un  volume  distinct,  qu'on  pourra  tenir  ouvert  devant  soi, 
en  lisant  les  autres. 


C.  B. 


ILLUSTRISS.  ET  REVERENDISS.  DOMINO 

D.  ALPHONSO  LUDOVIGO 

DU  PLESSIS  DE  RICHELIEU 

S.  R.  E.  CARDINALI,  ARCHIEPISGOPO  LUGDUNENSI,  GALLIARUM  PRIMATI, 

SUMMO  SAGRARUM  LARGITIONUM  CURATORI. 


Ambit  purpura  tegi  tua  (CARDINALIS  EMINENTISSIME )  summi  Doctoris  opus 
ostro  plane  et  murice  dignum.  Prodit  in  longas  Academiarum  lites  Magni  Suaris 
lacubratio  posthuma,  et  publicam  lucem,  quam  Lugdunum  quondam  cseteris  ejus 
scriptis  dedit,  Tuis  affectat  auspiciis.  Eo  nempe  ut  vetus  et  casta  de  Gratia  Dei 
Tiieologia  ab  erudito  limatoque  Eminentise  tuae  judicio  splendorem  sibi  ac  patro- 
cinium  accersat  :  ut  enim  multis  displiceat,  abunde  ei  fuerit  probari  Tibi. 

Habes  in  hujus  voluminis  prolegomeno  accuratum  de  scientia  Dei,  vocata  media, 
tractatum,  quem  si  iis  ocuhs  propius  inspexeris ,  quibus  obscura  qugeque  pervadis, 
Medius  arbiter  Numinis  effectus,  negabis  nescire  Deum ,  quod  Tu  ipse  ignorare 
non  potes ,  quibus  nimirum  htem  adjudicares ,  si  dissidentes  de  auxihis  Gratise 
Theologi  arbitrio  Tuo  acquiescere  communi  consilio  decrevissent. 

Ab  hoc  prseludio  tribus  libris  pendit  Gratia  Dei  Sapientise  Tua^  vectigal  ingens 
auxiha  sua,  frequentat  hospes  nota  ac  pene  domestica  auxihatrix  Gratia  augustos 
Mentis  tu3e  lares ;  ea  fehcitate  ut,  sicut  cum  ejus  ope,  Apostoli  imbutus  exemplo, 
nihil  non  potes,  ita  vicissim  apud  te  ipsa  potest  omnia.  Utra  laus  major  existat, 
iUam  in  Te,  Teque  in  iha  cuncta  posse,  ambiguum  est. 

Tum  vero  sufficiens  Gratia  tot  novantium  Theologorum  oppugnata  cuneis ,  tot 
haereticorum  impetita  tehs  in  aciem  prodit  ardua  fronte  minax ,  et  quidem  te 
Auspice,  secura  victoriae.  Quid  in  Ecclesia  possis  iha  tibi  repraesentabit ,  quae  dat 
singulis  recta  posse.  Sensit  Lugdunum  tua  quid  in  profliganda  corporum  lue  pur- 
puratus  Eminentissimae  Charitatis  tuse  posset  apex;  ut  enim  sacras  infulas  periculo 
major  animus  in  medium  vitse  discrimen  intulit,  ministrato  laboranti  viatico,  re- 
pente  ad  speciem  tantae  pietatis  pestis  exterrita  primum  gradus  suspensos  dedit; 
ac  ne  coelestia  spirans  pectus  afflaret  in  quod  imprudens  inciderat ,  deinceps 
ssevire  desiit.  Sentiet  Ecclesia  GaUicana  haud  secus  quid  possis  in  compescenda 


serpente  latius  periculosarum  de  Gratia  Dei  opinionum  contagione.  Cum  primum 
enim  in  hujus  operis  fronte  Eminentia  tua  prodierit,  habet  quod  speret  veritas, 
futurum  ut  larva  pietatis  nudatus  error  Te  hostem  nactus  brevi  pedem  referat, 
et  infestis  fidem  petere  signis  mentis  tuae  radiis  perculsus  absistat,  donec,  sua- 
dente  Te,  Romani  fulminis  ictu  profligetur.  Sic  cedent  tuse  fataha  corporibus 
animisque  monstra  virtuti. 

Neque  minus  in  auctoritate  tua  prgesidii  sibi  repositum  ultimus  isque  Palmaris 
de  Gratia  efficaci  hber  pollicetur,  quando  victrix  suavitas  Gratise  in  tua  Benigni- 
tate  conquiescit.  Neminem  arces ,  amas  omnes  hujus  urbis  ordines ,  plebem  ut 
Pastor  foves ,  virginibus  tanquam  virtutibus  Prudens  Moderator  prsees  ,  Nobiles 
ut  amicos  instituis ,  Regulares  ut  ciientes  complecteris ,  Clericos  ut  Antistes 
exemphs  informas ,  Galhcanse  Ecclesise  Patribus  ut  Primas  pietatis  et  doctrinae 
fulgore  prseluces  :  quae  omnia  efficientis  gratise  more  congruo  aptoque  erudi- 
tionis  lumine  et  blandis  Beneficentise  ihecebris  administras.  Utramque  Gratiam 
et  misces  et  superas.  Sufficiens  omnibus  adest ,  effectrix  multis  prodest ;  T 
cum  omnibus  efficax  Prsesul  adsis ,  Tui  copiam  prsebes  universis ,  quodque  divi- 
nius  est ,  unus  ipse  Tibi  sufficis.  Sprevisti  aulae  favores  et  emorientis  Eminen- 
lissimi  fratris  inclinatam  in  te  fortunam ,  ac  tantum  non  palmas  tendentem 
vocantemque  neglexisti,  ut  Deo  Tibique  viveres  et  Lugdunensibus  Tuis. 

Quocirca  neque  te  negabis,  PR^ESUL  iEQUlSSlME,  Doctori  redivivo  pro  libera 
Gratige  efficientia  decretoria  concertatione  dimicanti.  Erumpit  hactenus  desidera- 
tus  tertius  et  vigesimus  doctissimi  Suaris  tomus,  non  quidem  ex  materno  Socie- 
tatis  Jesu  sinu ,  ut  sequum  fuerat ,  sed  ex  obscuris  Lusitani  hominis  scriniis. 
Conqueritur  enim  sibi  nascenti  non  modo  non  obstetricatam  tanquam  germanae 
filii  sui  Proli  Parentem  optimam  ;  sed  quod  pene  Novercah  odio  nuper  emer- 
gentem  et  etiamnum  sub  praelo  brachia  jactantem  conata  sit  prsefocare. 

Yerum  diuturnis  latebris  opprimi  celeberrimi  auctoris  opus  fortasse  superi  volue- 
runt ,  ut  mora  labori  pretium  faceret.  Magna  expectes  diu ;  nam  et  ipse  fons 
gratise  Christus  pluribus  annorum  millibus  spem  lactavit  orbis,  donec  jam  prope 
despcratus  advenit.  Sic  coelo  visum  ut  optima  quaeque  sero  proveniant.  Omnis 
est  tarda  maturitas.  Sat  cito  venit  quod  opportune.  Quid  vero  hac  tempestate 
opportunius  eo  libro  quem  nomini  tuo  ,  CARDINALIS  EMINENTISSIME ,  dedi- 
camus ;  id  enim  temporis  ingens  librorum  examen  adversus  auxilia  divinge  gratise 
tota  Gallia  volitat,  quibus  manifestum  spargitur  virus,  violatur  religio,  fides  tan- 
quam  crebro  ariete  percussa  labat. 

Patere  igitur,  PRIMAS  EMINENTISSIME  ,  hunc  trium  librorum  velut  agerem 
sparsis  in  vulgus  erroribus  oppositum,  una  cum  nostra  trium  Bibliopolarum  soda- 
litate  triphci  gentilitice  Tesserae  Tndd.  valle  muniri.  Erit  enimvero,  ut  speramus, 
qui  collatum  in  typographiam  nostram  sacrae  protectionis  beneficium  istud  conce- 
lebret.  Erit  qui  eruditissimi  Suaris  Manibus  Te  Patronum ,  et  disceptationum 
suarum  arbitrum  gratuletur.  Magnum  est  una  opera,  et  vivos  chentes  auctoritate 
tueri,  et  simul  fato    functis  sufTragari.   Hanc  Tibi  laudem  asserere   peroptamus, 


CARDINALIS  EMINENTISSIME ,  certumque  nobis  est  dum  spiramus  et  vivimus 
qua  superstitum  qua  extinctorum  scriptorum  dicandis  operibus  Tuse  ministrare 
glorige ,  ut  vivos ,  necnon  et  mortuos  habeas  raro  miraculo  clientelae  Tuse  de- 
vinctos  :  Vale ,  et  quod  facis  Bibliopolarum  tuorum  sodalitati  semper  fave. 

EMINENTI^  TUiE 

Servi  additissimi 

Philippus  Borde  ,  Laurentius  Arnaud  , 

et  Claudius  RigauD;,  bibliopolce  lugdunenses. 


INDEX  GAPITUM 

HUJUS  VOLUMINIS. 


LIBER  III. 

DE  AUXILIIS  GRATI^  IN  GENERALI,  PROUT  IN  DlVlNA  ACTIONE 
"VEL  MOTIONE  CONSISTUNT. 

Cap.  I.  Quid  sil  et  quotuplex  iniernum  gratice  auxi- 

lium  7  4 

Cap.  II.  Utrum  auxiiium  excitans  sit  primum  in  or- 

dine  gratice  sanctificantis  adidtorum  ?  9 

Cap.  III.  Utrum  gratia  excitans  sit  actus  vitalis  ho- 

minis?  12 

Cap.  IV.  Aliis  fundamentis  primce  sententicB  satisfit,  et 

quod  sit  principlum  proximum  eff\ciens  gratice  exci- 

tantis  inquiritur.  ,  3  6 

Cap.  V.  Utrum  vtoius  graiicB  exciiantis  sint  indelibe- 

berati,  ita  uiex  necessitate,  non  libertate  fiant?    20 
Cap.  VI.  Utrum  gralia  exciians  in  iniellectu  sit,  et 

quce  sit  necessitas  vel  munus  ejus?  22 

Cap.  VII.  Utrum  gratia  excitans  in  volunlate  sit,  et 

quce  sit  necessitas  vel  munus  ejus  ?  23 

Cap.  VIII.  Utrum  graiia  excitans  sit  necessaria  solum 

ante  fidem  et  alios  habitus  infusos,  vel  eliam  post 

illos?  31 

Cap.  IX.  Duo  incidenter  dubia  de  necessiiaie  excitan- 

tis  graiicje,  iam  in  natura  lapsa  quam  iniegra,  expe- 

diuntur.  43 

Cap.  X.  Utrum  moius  graiice  exciiantis  sint  in  sua 

entitaie  supernaiurales?  45 

Cap.  XI.  Quomodo  supernaturalis  excitatio  ex  natu- 

ralibus  aciibus  Ecclesice,  seu  eorum  per  quos  vocan- 

tur,  pendere  possit?  51 

Cap.  XII.  Quomodo  supernaturalis  vocatio  ab  actibus 

eorum  qui  vocantur  pendere  possit?  53 

Cap.  XIII.  Utrum  prceter  excitantem  graiiam  sit  ne~ 

cessaria  graiia  acljuvans  ab  illa  distincia?  60 

Gap.  XIV.  An  graiia  adjuvans  sit  actio  vel  principium 

actionis,  et  quoi  sit  ejus  necessiias?  63 

Cap.  XV.  Divisio  auxilii  moraliter  vel  physice  adju- 

vantis  exponiiur.  65 

Cap.  XVI.  Quibus  moclis  clifferat  aciualisinfluxus  gra- 

iice  adjuvaniis,  ab  excitanie  gratia?  69 

Cap.  XVII.    Utrum    graiia   exciians    sit    principium 

physice  adjuvans,  prcesertim  ubi  habitus  infusus 

deesl?  73 

Cap.  XVIII.  Utrum  in  homine  libere  ac  supernatura- 

liler  operanie  sine  habilu,  principium  acljuvans  ud 
talem  actum  supernaturalem  eiiciendum^  sit  cdiquid 

crea tum  animce  infusum  ?  77 

Cap.  XIX.  Solum  Spiritum  Sancium  immediate  adju- 
vctre  voluniateyn  ut  principale  principium  proxime 
et  physice  faciens  supernaiuralem  acium,  quando 
sine  habitu  elicitur.  83 


Cap.  XX.  Quid  sint  gratia  operans  et  cooperans,  et 

quomodo  ad  excitantem  et  adjuvantem  comparen- 

tur ?  88 

Cap.  XXI.   Objectionibus   occurriiur,    et  varice   sen- 

tentice  de  operante  et  cooperante  gralia  aitingun- 

tur.  90 

Cap.  XXII.  Augustini  senteniia  de  gratia  operante  et 

cooperante  amplius  examinaiur.  95 

Cap.  XXIII.  Quid  sit  graiia  prceveniens,  comiians  et 

subsequens,  et  quomodo  ad  exciiantem  et  adjuvantem 

compareniur  ?  99 

Cap.  XXIV.  Quomodo  graiia  prceveniens,  comitans  et 

subsequeris,  ad  operaniem  et  cooperaniem  gratiam 

compareniur?  103 

Cap.  XXV.  Utrum  concursus  Dei,  ut  primce  causce, 

ad   supernaturales  acius   auxilium  supernaturale 

sit?  109 

Cap.  XXVI.  Corollaria  no7inulla  qucB  ex  doctrina  supe- 

rioris  capitis  inferuntur.  115 

Cap.  XXVII.  Uirum  causa  prima  ei  secunda,  ut  par- 

tiales  causce,  ad  eumdem  effectum  concurrant?     120 

Cap.  XXVIII.  An  Deus,  eiiam  in  orcline  gratice,  per 

concursum  simultaneum  influat  in  effectum  et  actio- 

nem  causce  secundce  immediate,  immediatione  vir- 

tutis  et  suppositi?  126 

Cap.  XXIX.   Uirum  prceter   simulianeum  concursum 

gratice,  qui  est  in  acium  voluntatis  vel  iniellectus,  sit 

necessarius  alius  prcevius  in  potentia  receptus,  ei  a 

moiibus   exciiantis  disiincius  :  referiurque   prima 

sententia  cum  suis  fundamentis?  128 

Cap.  XXX.  Quidsitconcursusprcevius,  etquodmunus 

ejus  ob  quod  necessarium  esse  creditur?  133 

Cap.  XXXI.  Quomodo  prcevius  concursus  a  poleniia, 

in  qua   recipitur,   et    ab   ejus   actione  disiingua- 

tur?  137 

Cap.  XXXII.  An  prcevius  concursus  sit  qualitas,  vel  in 

quo  prcedicamenio  sii?  140 

Cap.  XXXIII.  Utrum  concursusprceviusconstituatcau- 

sam  secundam  in  actu  primo,  vel  compleat  viriutem 

ejus  ad  agendum?  143 

Cap.  XXXIV.  Utrum  concursus  prcevius  sit   separa- 

bilis  a  sinmltaneo,  seu  ab  actione  causce  secundce,  et 

econverso?  157 

Cap.  XXXV.  Proponitur  altera  sententia,  quce  docct 

generalem  concursum  Dei  esse  influxum  in  effecium, 

et  imbibitum  in  aciione  causce  secundce ,  tnfluxum 

autem  in  causam  per  se  ei  ex  vi  generalis  concursus 

necessarium  non  esse.  161 

Cap.  XXXVI.  Influxum  prwvium  primce  causce  in  se- 

cundam,  non  esse  per  se  necessarium  ad  actiones 

proprias  naturalium  agentium.  166 


INDEX  CAPITUM. 


XI 


Cap.  XXXVII.  Quid  Patres  et  philosophi  de  necessitate 
prcevii  concursus  quoad  causas  7ialurales  sense- 
rint?  169 

Cap.  XXXVIII.  Quid  de  concursu  prwvio  in  causis  se~ 
cundis  naiuralibus  divus  Thomas  senserit?  174 

Cap.  XXXIX.  Quid  Aristoteles  vel  antiqui  philosophi 
de  necessitate  concursus  prcevii  in  causis  secundis 
tialuraliter  agentibus  senserint  ?  182 

Cap.  XL.  Solvendo  rationes  assertioni  nostrce  contra- 
rias,  eadem  veritas  amplius  confirmatur.  185 

Cap.  XLI.  Ex  vi  generalis  concursus  non  esse  neces- 
sariam  prceviam  motionem  in  voluntate,  moraliter 
determinantem  illam,  ut  liberos  actus  eliciat?       193 

Cap.  XLII.  PrcBvium  concursum  physice  prcedetermi- 
nantem  non  esse  voluntati  libercB  necessarium,  ul 
aliquid  determinate  velit.  199 

Gap.  XLllI.  Doctrina  superioris  capitis  auctoritale 
ScripturcB  el  Patrum  confirmatur.  205 

Cap.  XLIV.  Auctoritate  D.  Thomoe  et  aliquorum  pos- 
teriorum  Theologorum  eadem  doctrina  confirma- 
tur.  203 

Cap.  XLV.  Ex  concursu  Dei  ad  actus  qui  sunt  pec- 
cata,  peculiari  ratione  superior  doctrina  comproba- 
tur.  218 

Cap.  XLVI.  Deducendo  ad  varia  incommoda  eadem 
doctrina  comprobatur.  221 

Cap.  XLVII.  Sententia  superioris  capitis  ex  Scriptura 
et  Conciliis  colligitur.  231 

Cap.  XLVIII.  Ex  Patribus  eadem  doctrina  confirma- 
tur.  236 

Cap.  XLIX.  Quid  de  concursu  prcevio  ac  prcedetermi- 
nante  ad  actum  peccati  divus  Thomas  senserit?    240 

Cap.  L.  Fundamenlis  conlrarice  sententice  satisfa- 
cil  244 

Cap.  LI.  Ad  actus  supernaturales  necessarium  non  esse 
auxilium  prcevium  per  modum  concursus,  sed  simul- 
taneum  sufficere?  250 

LIBER  IV. 

DE  ADXILIO  SUFFICIENTE,  QUID  SIT  ,  QUIBUSQUE  DETUR,  ET 
QUOMODO  AD  LIBERTATEM  VOLDNTATIS  CIRCA  SUPERNATU- 
KALES   ACTUS   NECESSARIUM   SIT. 

Cap.  I.  An  recte  auxilium  gratice  in  sufficiens  et  efficax 
dtvidatur?  256 

Cap.  II.  Utrum  auxilium  sufficiens  non  solum  homini 
sit  necessarium  ut  possit  operari,  std  eitam  ut  ope- 
retur  aliquo  modo  tribuat?  263 

Cap.  III.  Utrum  auxilium  sufficienssitverum  auxilium 
gratice  interncB,  distinctum  a  lege^  revelatione  et 
doclrina?  272 

Cap.  IV.  Utrum  auxilium  sufficiens  internum  in  sola 
gratia  excitante  consistat,  et  cum  illa  convertatur , 
seu  idem  omnino  sit?  277 

Cap.  V.  Utrum  gratia  sufficiens  sit  tantum  actualis, 
vel  etiam  habitualem  includat?  282 

Cap.  VI.  An  auxilium  aliquod  vere  sufficiens  sit  ex  se 
inefficax,  vel  unde  id  habeat,  quando  tale  esse  con- 
tingit?  284 

Cap.  VII.  Utrum  auxilium  sufficiens  cletur  interdum 
prcedestinatis ,  vel  solis  reprobis  ?  293 

Cap.  VIII.  Utrum  auxilium  sufficiens  detvr  omnibus 
hominibus  adultis,  quantumvisreprobi  sint?        297 

Cap.  IX.  An  et  quomodo  fidelibus  semeljustificatis,  qui 
tandem  non  salvantur,  detur  auxilium  sufficiens  ad 
siilutem  ceternam?  302 

Cap.  X    An  et  quomodo  fidelibus  peccatoribus  semper, 


dum  vivunt,  gratia  sufficienstribuatur ,qua  converti 
et  justificari  possint  ?  305 

Cap.  XI.  Quomodo  infidelibus  detur  auxilium  sufficiens 
ad  fidem  et  salutem  ?  312 

Cap.  XII.  Difficullas  circa  superiorem  doctrinam  pro- 
ponitur,  ejusquo  occasione  tractari  incipit  axioma 
illud :  Facienli  quod  in  se  esl  Deus  non  denegat 
graliam.  319 

Cap.  XIII.  Tractatur  allera  sententia  prcecedenli  con- 
traria,  negans  datam  esse  a  Deo  legem  dandi  auxi- 
lium  gratice  facienti  quod  in  se  est  per  vires  naturce 
ad  servandam  legem  naturalem.  322 

Cap.  XIV.  Tractatur  tertiaopinio,qucepartimaproe- 
cedentibus  recedit ,  partim  cum  utraque  conve- 
nit.  325 

Cap.  XV.  Propositce  difficuJtati  satisfit,  et  axioma  pro- 
positum  in  vero  et  catholico  sensu  explicatur.     328 

Cap.  XVI.  Difficultati  capite  Ylpropositoe  satisfit.    343 

Cap.  XVII.  Objectionibus  in  capite  13  propositis  satis- 
fit.  351 

Cap.  XVIII.  Quid  Augustinus  senserit de  sufficienti  auxi- 
lio,  an  omnibus  adultis  detur?  355 

Cap.  XIX.  Utrum  auxilia  sufficientia  omnibus  homini- 
bus  cequaliter  conferantur  ex  parte  Dei,  vel  unde 
eorum  varietas  seu  incequalitas  oriatur?  369 

Cap.  XX.  De  concordia  liberi  arbitrii  cum  necessitate 
sufficientis  auxilii  prcevenientis.  376 

LIBER  V. 

DE  AUXILIO   KFFICACI   GRATI^  DEI. 

Cap.  I.  Quotuplex  sit  auxilium  efficax  ?  386 

Cap.  II.  Ulrum  auxilium  efficax  sit  ad  singulos  actus 
pietatis  uecessarium,  vel  solum  ad  aliquos,  vel  uli- 
quam  eorum  multiiudinem?  391 

Cap.  III.  Utrum  auxilium  effcax  in  omni  statu  et  in 
omnibus  personis  sit  ad  salutem  et  ad  omnes  pieta- 
tis  actus  necessarium  ?  393 

Cap.  IV.  Utrum  gratice  efficacitas  consistat  in  neces- 
sitate  quam  infert  voluntati,  ut  non  libere  sed  ne- 
cessario  consentiat?  398 

Cap.  V.  Utrum  auxilium  efficax  sit  excitans,  seu  in 
aliqua  excitatione  positum,  prcesertim  juxta  men- 
temAugusiini?  404 

Cap.  VI.  An  efficax  auxilium  consistai  in  motione, 
vel  effectione  de  se  et  natura  sua  prcedeterminante 
physice  voluntatem  humanam  ad  unum  actum  et 
exercitium  ejus?  409 

Cap.  VII.  Utrum  auxilium  efficax,  necessarium  adpie 
operandum,  sit  positum  in  aliqua  excitatione  per  se 
et  ex  vi  suce  nalurce,  ac  prcecise  entitatis,  prcedeter- 
minante  physice  voluntatem  ad  consensum?         416 

Cap.  VIII.  Uirum  excitans  gratia  per  seipsam  et  na- 
tura  sua  deierminet  saltem  moraliter  voluntatem, 
ideoque  talis  efficacia  auxilii  excitantis  ad  actus  li- 
beros  et  san^ios  voluntatis  necessaria  sii  ?  422 

Cap.  IX.  Proponiiuropinioaffirmansefficaciamauxi- 
lii  prcevii  consistere  in  physica  prcedelerminaiione 
voluntaiis  per  modum  actus  primi,  ac  proinde  talem 
prcedeterminatio7iem  ad  omnes  et  singulos  acius  pie- 
taiis  esse  necessariam.  429 

Cap.  X.  Directe  ostendiiur  auxilium  effcax  necessa- 
rium  ad  singula  supernaluralia  opera,  non  posse 
consistere  in  motione  vel  qualitale  prcedeterminante 
physice  in  actu  primo  voluntatem  ad  consen- 
sum.  ■433 

Cap.  XI.  CoroIIaria,  q^iibus  raiio  ab  incommodis  dis- 
tinctius  concluditur.  450 


XII 

Cap 


INDEX  CAPITUM. 


XII.  Quibusdam  effugiis  rationis  faclce  occurri- 
tur.  ^53 

Cap.  Xlll.  Objeclionibus  contra  discursum  faclum  sa- 
lisfil.  456 

Cap.  XIV.  Utrim  possibile  sit  auxilium  efficax  phy- 
sice  'prcpxleterminans  volunlalem  in  actu  primo,  salvo 
Jibero  usu  ejusdem  vohintatis  in  eodem  aclusecundo, 
ac  subinde  an  libertas  quoad  exercitium  in  actu  vo- 
luntatis  simul  possil  cum  auxilio  physice  el  in  actu 
primo  prcedeterminante  voluntatem  concordari?  457 

Cap.  XV.  In  humana  voluntate  non  posse  simul  esse 
auxilium  ex  se  ac  physice  illam  prcedeterminans , 
cum  potestate  resistendi  eidem  auxilio.  462 

Cap.  XVI.  Auxilium  si  sil  efficax  ac  physice  prcede- 
terminans,  non  posse  a  libero  usu  pendere,  sed  ne- 
cessilatem  antecedentem  inducere.  465 

Cap.  XVil.  Vis  superioris  discursus  alio  modo  mani- 
festatur,  et  argumentis  satisfit.  469 

Cap.  XVIII.  Vtrum  concursus  Dei  stmuUaneus  ex  se 
prwdeterminet  voluntatem  ad  consensum?  474 

Cap.  XIX.  Vlrum  concursus  simuUaneus,  ut  est  a  vo- 
iuntate  Dei,  semper  ac  necessario  habeat  vim  prcede- 
terminandi  physice  voluntalem?  482 

Cap.  XX.  Virum  auxilium  efficax  prcedeterminans 
physice  voluntatem,  infiuendo  immediale  in  actum 
ejus  iibertm,  possibile  sit?  487 

Cap.  XXI.  Quid  addat  auxiliujn  efficax  auxiiio  prceve- 
nienti  sufficienti,  seu  vocatio  efficax  generaii  ac  suf- 
ficienti  vocationi,  et  an  per  congruitatem  vocalionis 
hoc  sufficienter  explicetur?  497 

Cap.  XXII.  Duabus  objectionibus  contra  superiorem 
doctrinam  salisfU.  500 

Cap.  XXIII.  Satisfitalleri  objectioni,  et  avariisincom- 
modis  doclrina  data  vindicalur?  504 

Cap.  XXIV.  Conciuditur  vera  concordia  libertatis  auxi- 
lii  cum  efficaci  auxilio,  ejusque  necessitate  in  gratioe 
operibus.  510 

Cap.  XXV.  Aiiis  objectionibus  conira  superiorem  con- 
cordiam  ab  incommodis  desumptis  satisfit.  516 

Cap.  XXVI.  Doctrina  data  de  auxiiio  efficaci  et  con- 
cordia  ejus  cum  iibero  arbitrio,  verbis  Christi, 
Matth.  11,  comprobatur.  526 

Cap.  XXVII.  Eadem  doctrina  aHis  Scripturce  locis  ad 
bomm  usum  gratice  exJiortantibus  suadetur.        530 

Cap.  XXVIII.  AJia  Scripturce  testimonia  contraphysi- 
cam  prcedeterminationem  e.^penduntur.  535 

Cap.  XXIX.  An  ioca  Scripturce  quce  dependentiam  li- 
beri  arbitrii  a  voJuntate  et  omnipotentia  divina 
testantur ,  physicam  prcedeterminationem  osten- 
danl?  537 

Cap.  XXX.  An  Scriptura  dicat  Deum  dare  nobis  velle 
propter  physicam  proedeterminationem?  541 


Cap.  XXXI.  An  soJi  Deo  tiHbuantur  in Scriptura  opera 
pietatis  propler  physicam  prcedeterminationem  ?   544 

Cap.  XXXII.  An  Deus  faciat  ut  veJimus  et  faciamus, 
per  physicam  proedelerminationem ,  aut  efficien- 
tiam?  547 

Cap.  XXXIII.  Ex  eapite  quinto  et  canone  quarto  ses- 
sionis  6  ConciJii  Tridentini,  veritas  confirmatur,  et 
qucedam  evasio  refelJitur.  553 

Cap.  XXXIV.  Aiteri  evasioni  occurritur.  556 

Cap.  XXXV.  Ad  fundamenta  contrarice  interpretationis 
respondetur.  562 

Cap.  XXXVI.  Ex  aiiis  iocis  ejusdem  Conciiii  Tridentini 
eadem  veritas  confirmatur,  et  aiiis  objectionibus  oc- 
curritur.  565 

Cap.  XXXVII.  Expenduntur  canones  quatuor  Concilii 
Miievitani  et  Arausicani,  et  an  Deus  expectet  hominis 
voJuntatem  exponitur.  570 

Cap.  XXXVIII.  Expenduntur  canones  quintus  et  vige- 
simus-quintus  ConciJii  Arausicani,  et  an  iniiium 
bonae  operalionis  sil,  vel  non  sit  o  libero  arbitrio, 
deciaj-atu^.  578 

Cap.  XXXIX.  Quid  aJia  ConciJia  vei  Pontifices  Summi 
de  gratia  efficaci  senserint?  581 

Cap.  XL.  Ex  Patribus  Augustino  antiquioribus  phy- 
sica  prwdeterminatio  refeJiilur,  et  vocatio  congrua 
comprobatur.  588 

Cap.  XLI.  Antiquos  Patres  nihil  pro  physica  prcedeter- 
minatione  nobis  tradidisse.  596 

Cap.  XLII.  Augustinuminvocationccongrua,sinephy- 
sica  prcedeterminatione,  efficacemprcevenienlem  gra- 
tiam  constituisse.  600 

Cap.  XLIII.  Vtrum  Augustinusphysicae  prcBdetermina- 
tioni  aiiquando  faveat?  609 

Cap.  XLIV.  Quid.  post  Augustinum,  Patres  Latini  cle 
Gratia  efficaci  senserint?  614 

Cap.  XLV.  Quiddivus  Thomasdehaccontroversia,seu 
de  auxilio  gratice  efficacis  senserit  ?  622 

Cap.  XLVI  Quid  aiii  antiqui  Schoiastici  inhaccontro- 
versia  senserint?  627 

Cap.  XLVn.  Qaid  moderni  scriptores  de  hac  contro- 
versia  senserint  ?  633 

Cap.  XLVIII.  Tractatur  qucestio  appendix,  an  auxi- 
iium  sufficiens  et  efficax  possint  esse  cequalia  in  duo- 
bus  Jiominibus,  quorum  unus  consentit  vocationi,  et 
non  aiter.  650 

Cap.  XLIX.  Dubium  appendix  de  concordia  graticB  ef- 
ficacis  cum  gratuita  et  efficaci  eieclione  ac  prcedesti- 
natione  saivandorum  omnium,  et  cum  divina  provi- 
dentia  ac  prcedefinilione  actuum  iiberorum  liumance 
voiuntatis.  664 

Cap.  L.  Appendix  de  prcedefinitionibus,  cum  aliarum 
objectionum  responsione.  674 


e^(g^ 


j.^aiMm.i>jyiw»aiMMimn 


INDEX  CAPITUM  LIBRI  TERT 


DE  AUXILirS  GRATIyE  IN  GENEUALI,  PROUT  IN  DIVINA  AGTIONE, 

VEL  MOTIONE  CONSISTUNT. 


Cap.  I.  Quid  sit,  et  quotuplex  internum 

gratice  auxilium. 
Cap.  IL   Utrum  auxilium  excitans,  sit 

primum  in  ordine  gratice  sanctifican- 

tis  adultoimm. 
Cap.  IIL  Utrum  gratia  excitans  sit  actus 

vitalis  hominis. 
Cap.  IV.  Aliis  fundamentis  primce  sen~ 

tentice  satisfit,  et  quod  sit  principium 

proximum  efficiens  gratice  excitantis 

inquiritur. 
Cap.  V.  Utrum  motus  gratice  excitantis 

sint  indeliberati,  ita  ut  ex  necessitate, 

non  libertate  fiant. 
Cap.  VI.  Utrum  gratia  excitans  in  intei- 

lectu  sit,  et  quce  sit  necessitas  vel 

munus  ejus. 
Cap.  VII.   Utrum  gratia  excitans  in  vo- 

luntate  sit,  et  quce  sit  necessitas  vel 

munus  ejus. 
Cap.    VIII.  Utrum  gratia   excitans  sit 

necessaria  solum  ante  fidem  et  alios 

habitus  infusos ,   vel  etiam  post  il- 

los. 
Cap.  IX.  Buo  incidenter  dubia  de  ne- 

cessitate  excitantis  gratice,  tam  in  na- 

tura  lapsa  quam  integra,  expediun- 

tur. 
Cap.  X.  Utrum  motus  gratice  excitantis 

sint  in  sua  entitate  supernaturales. 
Cap.  XI.  Quomodo  supernaturalis  exci- 

talio  ex  naturalibus  actibus  Ecclesice, 
vm. 


seu  eorum  per  quos  vocatur,  pendere 
possit. 
Cap.  XII.  Quomodo  supernaturalis  vo- 
catio  ab  actibus  eorum  qui  vocantur 
pendere  possit. 
Cap.  XIII.  Utrum    prceter    excitantem 
gratiam  sit  necessaria  gratia  adjuvans 
ab  illa  distincta. 
Cap.  XIV.  An  gratia  adjuvans  sit  actio 
vel  principium  actionis,  et  quce  sit 
ejus  necessitas. 
Cap.  XV.  Divisio  auxilii  moraliter  vel 

physice  adjuvantis  exponitur. 
Cap.  XVI.  Quibus  modis  differat  actua- 
lis  influxus  gratice  adjuvantis,  ab  ex- 
citante  gratia. 
Cap.  XVII.    Utrum  gratia  excitans  sit 
principium  phijsice  adjuvans,  prceser- 
tim  ubi  habitus  infusus  deest. 
Cap.  XVIII.  Utrum  in  homine  libere  ac 
supernaturaliter  operante  sine  habitu, 
principium  adjuvans  ad  talem  actum 
supernaturalem  eliciendum,  sit  ali- 
quid  creatum  animm  infusum. 
Cap.  XIX.    Solum    Spiritum  Sanctum 
immediate   adjuvare   voluntatem   ut 
principale    principium,   proxime  et 
pkjsice  faciens  supernaturalem  actum 
quando  sine  habitu  elicitur. 
Cap.  XX.  Quid  sint  gratia  operans  et 
cooperans,  et  quomodo  ad  excitantem 
et  adjuvantem  comparentur. 

l 


2  INDEX  CAPITUM 

Cap.  XXI.  Objectionibus  occurritiir,  et 

varice  sententice  de  operante  et  coope- 

rante  gralia  attinguntiir. 
Gap.  XXII.  Auyustini  sententia  de  gra- 

tia  operante    et  cooperante  amplius 

examinatur. 
Cap.  XXIII.  Quid  sit  gratia  prceveniens, 

comitans  et  subsequens,  et  quomodo 

ad  excitantem  et  adjuvantem  compa- 

renlur. 
Cap.  XXiV.    Quomodo    gratia    prceve- 

niens,  comitans  et  subsequens,  ad  ope- 

rantem  et  cooperantem  gratiam  com- 

parentur. 
Cap.  XXY.   Utrum  concursus  Dei ,    ut 

pjimce  causcCj  ad  supernaturaies  actus 

auxilium  supernaturale  sit. 
Cap.  XXVI.  Corollaria  nonnulla^  quce 

ex  doctrina  superioris  capitis  infe- 

runtur. 
Cap.  XXVII.   Utrum  causaprima  et  se- 

cimda,  ut  partiales  causce  ad  eumdem 

effectum  concurrant. 
Cap.  XXVIII.  An  Deus  etiam  in  ordine 

gratice,  per  concursum  simultaneum, 

influat  in  effectum  et  actionem  causce 

secundce  immediate  immediatione  vir- 

tutis  et  suppositi. 
Cap.  XXIX.  Utrum  prceter  simultaneum 

concursum  graticE,  qui  est  in  actum 

voluntatis  vel  inteUectus,  sit  necessa- 

rius  alius  prcevius  in  potentia  rece- 

ptus,  el  a  molibus  excitantis  distinc- 
tus,  referturque  prima  sententia  ciim 

■  suis  fundamcntis. 
Cap.  XXX.  Quid  sit  concursus  prcevius, 
et  quod  munus  ejus,  ob  quod  necessa- 
rium  esse  creditur. 
Cap.  XXXI.  Quomodo  proevius  concur- 
sus  a  potentia  in  qua  recipitur,  et  ab 
ejus  actione  distinguatur. 
Cap.  XXXII.  An  proevius  concursus  sit 


LlBRI  TERTII. 

qualitas ,  vel  in  quo  prcedicamento 
sit. 

Cap.  XXXIII.  Utrum  concursus  prcevius 
constiluat  causam  secundam  in  aclu 
primo,  vel  compleat  virtutem  ejus  ad 
agendum. 

Ca.p.  XXXIV.  Utrum  concursus  prcevius 
sit  separabilis  a  simultaneo,  seu  ab 
actione  causce  secundce,  et  e  conver- 
so. 

Cap.  XXXV.  Proponitur  altcra  senten- 
tia,  quce  docet  generalem  concursum 
Dei  esse  influxum  in  effectum,  et  im- 
bibitum  in  actione  causce  secundce  : 
influxum  autem  in  causa  per  se  et  ex 
vi  generalis  concursus  necessarium 
non  esse. 

Cap.  XXXVI.  Influxum  prcevium  primce 
causce  in  secundam  non  esse  per  se 
necessarium  ad  actiones  proprias  na- 
turalium  agentium. 

Cap.  XXXVII.  Quid  Patres  et  pkiloso- 
plii  de  necessitate  prcevii  concursus 
quoad  causas  naturales  senserint. 

Cap.  XXXVIII.  Quid  de  concursu  prce- 
vio  in  caiisis  secundis  iiaturalibus 
divus  Tliomas  senserit. 

Cap.  XXXIX.  Quid  Aristoteles  vel  an- 
tiqui  philosophi  de  necessitate  concur- 
sus  pj^cevii  in  causis  secundis  natura- 
liter  agentibus  senserint. 

Cap.  XL.  Solvendo  rationes  assertioni 
nostrce  contrarias,  eadem  veritas  am- 
plius  confirmatur. 

Cap.  XLI.  Ex  vi  generalis  concursus  non 
esse  nccessariam  prceviam  motionem 
in  voiuntale ,  moraiiter  detcrminan- 
tem  iiiam  iit  iiberos  actus  eiiciat. 

Cap.  XLIL  Prcevium  concursum  phij- 
sice  prcedeterminanlem  non  esse  vo- 
iuntati  iiberce  necessarium,  ut  aiiquid 
determinate  veiit. 


Cap.  XLIII.  Doctrina  superioris  capitis 
aucioritate  Scriptiirw  et  Patrum  con- 
firmatur. 

Cap.  XLIV.  Aiictoritate  D.  Tliomm  et 
aiiquorum  posteriorum  Theologorum 
eadem  doctrina  confirmatur. 

Cap.  XLV.  Ex  concursu  Dei  ad  actus 
qui  sunt  peccata ,  peculiari  ratione 
superior  doctrina  comprobatur. 

Cap.  XLYI.  Deducendo  advaria  incom- 
moda^  eadem  doctrina  comprobatur. 

Cap.  XLYII.  Sententia  siiperioris  capitis 


Dioi.  3 

ex  Scriptura  et  Conciiiis  colligitur. 
Cxv.  XLYin.  Ex  Patrihus  eadem  doc- 

trina  confirmatur. 
Cap.  XLIX.  Quid  de  concursu  prcevio  ac 

pr(edeterminante  ad    actum   peccati 

divus  Thomas  senserit. 
Cap.  L.   Fundamentis    contrarice   sen- 

tentice  satisfacit. 
Cap.  LI.  Ad  actus  supernaturales  neces- 

sarium   non  esse  aiixiiiiim  prcevium 

per  modum  concursus,  sed  simuita- 

neum  sufficere. 


LIBER  TERTIUS. 


IN  GENER.4LI,  PROUT  IN  DIVINA  AGTIONE  YEL  MOTIONE  CONSISTUNT. 


PU^LUDIUM. 


\.  PartUio  toiius  operis  de  gratia.  —  Uni- 
versam  gratise  amplitudinem  in  duo  principa- 
lia  membra  in  superioribus  divisimus,  actua- 
lem  et  habitualem ,  cum  D.  Thoma  1 .  2 , 
q.  110,  artic.  2,  nam  donum  animse  inditum, 
si  in  ea  sine  actuali  operatione  permanere 
possit,  sub  habituali  gratia  comprehenditur ; 
si  vero  vel  operatio  animi  sit,  vel  cum  ea  tan- 
tum  duret,  actualis  gratia  vocatur.  Et  de  ha- 
bituali  quidem  in  posteriori  parte  principali 
hujus  operis  dicturi  sumus.  Actualem  vero, 
de  qua  in  priori  parte  dicere  proposuimus,  in 
duo  membra  subdistinguimus,  scihcet,  in  hu- 
manam  ac  raoralem  operationem  supernHtu- 
ralem,  seu  gratuitam,  de  qua  in  duobus  prse- 
cedentibus  libris  dictum  est ;  et  motionem, 
seu  auxiUum  quod  propter  actus  perfectos 
efficiendos  divinitus  prsestatur. 

2.  Prcemittitur  necessitas  gratice  actualis, 
de  qua  i?i  tribus  sequentHms  libris  agcndum 
est.  —  Quod  autem  talia  auxilia  nobis  neccssa- 


ria  sint,  satis  monstratum  est.  Illa  vero  ad 
actuales  gratias  pertinere  facilepatet,quia  sunt 
dona  humanse  naturse  non  debita,  quibus  Deus 
actu  movet  et  juvat  hominem  ad  recte  et  fruc- 
tuose  in  ordine  ad  supernaturalem  finem  ope- 
randum,  et  non  permanent  in  homine  nisi 
quando  aliquam  mentis  operationem  actu  exer- 
cet ,  et  ita  de  his  gratiis  evidenter  loquuntur 
Concilia  ;  et  Patres  passim  divinam  illuraina- 
tionem,  iuspirationera,  internam  doctrinam, 
vel  motionem  requirunt,  Et  simili  modo,  cum 
Concilium  Tridentinum,  ses~ione  soxta,  cap 
10,  13  et  16,  proeter  habitus  gratiae  postulet 
in  justis  divinum  auxilium  ad  proficiendum 
in  gratia,  et  ad  perseverandum  in  illa,  et  ad 
mcreudum  apud  Deum,  aperte  docet,  praeter 
habitualem,  esse  nobis  necessariam  gratiam 
actualem.  Ratio  etiam  est  evidens,  quia  nulla 
virtas  creata  potest  operari  sine  motione  ac- 
tuali  Dei ;  uude  si  supernaturalia  opera  sine 
habitibus  operamur,  ibi  raaxime  necessaria 


4  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

est  actualis  gratia  Dei :  si  autem  per  habitus 
operamur,  ipsimet  habitus,  cum  sint  virtutis 
activse  creatse,  indigent  actuali  influxu  Dei. 
Est  ergo  taUs  gratia  actuahs  omnino  necessa- 
ria,  et  hanc  significare  solemus  nomine  auxi- 
horum  gratiae,  de  quibus  in  hoc  loco  dicere 
aggredimur. 

3.  Divisio  gratice  actuaUs  in  auxilium  ad 
actus  gratice  gratis  datce  ,  et  ad  actus  gratice 
sanctificantis .  —  Hoc  autem  auxihum  gratiee 
actuaUs ,  si  de  illo  in  tota  sua  generaUtate  lo- 
quamur,  tam  ad  actus  sanctificantis  gratiae 
quam  ad  actus  gratise  gratis  datse  necessarium 
est;  imo  hse  gratise,  quse  gratis  datse  dicuntur, 
ordinarie  non  per  habitus,  sed  per  auxilia  ac- 
tuaUa  dantur,  ut  de  Prophetia  docuit  divus 
Thomas  secunda  secundse,  qusest.  171,  arti- 
culo  secundo,  et  de  operatione  miraculorum , 
qusest.  178,  articulo  primo  ad  primam  ;  idem- 
que  est  de  discretione  spirituum,  quse  est  ve- 
luti  species  qusedam  prophetiae,  ut  idem  divus 
Thomas  sensit  prima  secundse,  qusestione  ter- 
tia,  articulo  quarto ;  et  fortasse  idem  est  de 
aUis  gratiis  gratis  datis,  quas  Pauhis  annume- 
rat  1  Gor.  12,  ut  sensit  D.  Thomas,  3  contra 
gent.,  capit.  154,  in  fine,  et  diximus  latius  in 
tractat.  de  Fide,  propter  quam  vel  propagan- 
dam  vel  iUustrandam  iUse  gratiae  praecipue 
conferuntur.  In  preesenti  ergo  de  his  auxiUis 
tractamus,  quse  ad  actus  quibus  sanctificamur 
conferuntur,  quia,  ut  in  tertio  Prolegomeno 
dixi,  de  gratiis  gratis  datis  in  particulari  non 
disserimus,  quamvis,  inteUectis  et  expUcatis 
auxiUis  gratice  sanctificantis  ,  faciUimum  sit 
eamdem  doctrinam  ad  actus  cujuscumque  gra- 
tiae  appUcare ;  ad  eos  prsecipue  qui  in  mente 
consummantur. 

A.  Suidivisio  auxilii  gratice  sanctificantis . 
—  Denique  gratise  sanctificantis  auxiUum, 
ut  in  eodem  Prolegomeno  dixi ,  externum  et 
internum  esse  potest.  Verumtamen  externum 
nuUam  pecuUarem  diSj^/atatiouem  requirit, 
sed  simul  cum  interno  obiter  declarabitur. 
Agendum  ergo  nobis  est  in  hoc  Ubro  et  duo  - 
bus  sequentibus  de  internis  gratise  sanctifi- 
cantis  auxiUis  :  nam  in  praesenti  Ubro  ratio- 
nem  communem,  seu  substantiam  hujus  auxi- 
Ui  et  species  ej  us  investigabimus  et  expUcabi- 
mus;  in  duobus  vero  sequeutibus,  de  iUius 
potestate  sufficienti,  efficacia  et  cum  Ubero  ar- 
bitrio  concordia  dicemus. 


DIVIN^  GRATI^E  IN  GENERE. 
CAPUT  I. 

QUID    SIT  ,     ET     QUOTUPLEX     INTERNUM     GRATm 
AUXILIUM. 

1.  Assertio  prima.  —  Qirid  nomine  auxilii 
gratice  sig?iificetur.  —  Quamvis  interna  gratiae 
auxilia  non  possint  exacte  cognosci,  nisi  ad 
singulas  earum  species  in  particulari  descen- 
dendo  ,    nihilominus  necessarium   duximus 
nonnuUa,  quee  iUis  fere  omnibus  communia 
sunt,  prsemittere,  ut  ita  deinceps  qu»  singu- 
lorum  sunt  propria  faciUus  expUccmus.  Pri- 
mo  ergo  supponimus  nomine  auxUii  gratine 
significari  aUquod  donum  supernaturale  gra- 
tis  homini  coUatum,  quo  aliquo  modo  ad  bene 
operandum  juvatur,  Res  autem  ipsa  ex  dictis 
in  duobus  Ubris  prsecedeutibus  petenda  est : 
nam  ibi  ostensum  est  contra  Pelagium  non 
posse  hominem  sancte  vivere  sine  dono  gra- 
tise  Dei ;  hoc  enim  donum,  prout  juvat  homi- 
nem  ad  recte  operandum,  auxiUum  vocatur ; 
et  quatenus  non  est  debitum  naturse,  sed  su- 
pra  ordinem  ejus,  supernaturale  dicitur.  Au 
vero  sit  supernaturale  quoad  substantiam,  vel 
quoad  modum  tantum,infra  videbimus.  Et  ea- 
dem  ratione  dicitur  gratis  homini  coUatum, 
quia  cum  sit  supra  naturse  ordinem,  non  est 
naturse  debitum.  Neque  etiam  potest  esse  ex 
merito   ipsius  naturse,  ut  contra  Semipela- 
gianos  definitum  est,  ut  supra  vidimus,  et  U- 
bro  sequenti  dicetur  ex  professo.  Ideo  ergo 
hoc  auxiUum  vocatur  gratise,  quia  gratuito 
datur.  Dixi  autem  non  esse  debitum  ex  merito 
ipsius  naturae,  quia  ex  merito  prioris  gratise 
seu  auxilii  debitum   esse  potest  subsequens 
auxiUum,  et  nihilominus  iUud  erit  auxiUum 
gratise,  quia  erit  gratia  pro  gratia.  Quia  vero 
necessario  sistendum  est  in  aUquo  primo  auxi- 
Uo,  iUud  omnimodo  oportet  esse  UberaUs  gra- 
tia,  ac  subinde  tota  coUectio  auxiUorum  quse 
cuiUbet  homini  conferuutur,   est  gratia,  id 
est,  in  aUquo  primo  auxiUo  omnino  gratuito 
fundata. 

2.  Assertio  sectmda.  —  AuxiUum  internum 
gratice  proprie  dictum  est  aUquid  creatum.  — 
Secundo,  diceiidum  est  axixiUum  internum 
gratiee,  saltem  proprie  sumptum  ac  rigorose, 
esse  aUquid  creatum,  non  quod  per  propriam 
creationem  fiat,  id  enim  necessarium  non  est, 
ut  postea  de  gratia  habituaU  dicemus,  sed 
quod  aUquid  sit  extra  Deum,  ut  ab  eo  factum 
ac  participatum.  Et  sic  est  certissima  assertio 
indefinite  et  absolute  sumpta;  quia  Scriptura 
loquitur  de  donis  gratiae,  ut  significet  esse  ef- 


CAP.  I.  QUID  SIT,  ET  QUOTUPLEX  mTEUNUM  GRATIiE  AUXILIUM. 


3 


fectus  gratuitos  diviiise  potentise^  quod  maxime 
de  illis^  quse  dantur  ad  nos  juYandum  ut  sanc- 
te  vivamus  vel  operemur,  intelligit^  ut  con- 
stat  ex  illo  Ephes,  -4 :  Unimdque  data  est  gratia 
secundum  mensurani  donationis  Christi,  pro- 
fter  quod  dicitur  :  Ascendens  in  altum  capti- 
vam  duxit  captivitatem ,  et  dedit  dona  homini- 
lus;  et  Rom.,  decimo  secundo :  Hahentes  dona- 
tio7ies  secundum  gratiam,  quce  data  est  noMs, 
quibus  locis,  licet  videatur  loqui  de  ministe- 
riis  vel  gratiis  gratis  datis,  sine  dubio  involvit 
auxilia  gratise  gratum  facientis.  Et  plura  alia, 
quse  in  Prolegomeno  tertio  allegavimus,  pro- 
bando  dari  in  nobis  gratiam  creatam^  et  ex 
sequenti  assertione  evidenter  etiam  monstra- 
bitur ;  ostendemus  enim  auxilium  gratiae  esse 
aliquid  nobis  inbeerens,  quod  esse  non  potest 
nisi  sit  aliquid  creatum.  Denique  supra  osten- 
sum  est  dari  iu  nobis  quosdam  actus  superna- 
turales,  qui  necessario  debent  esse  creati,  cum 
sint  actus  vitales  :  sed  in  his  actibus  necessa- 
rio  includitur  auxilium  aliquod  intrinsecum^ 
saltem  quoad  essentialem  dependentiam  quam 
a  Deo  habent.  Deinde  infra  ostendemus  multa 
ex  auxiliis  necessariis  ad  bene  operandum 
esse  actus  vitales  nostros.  Ergo  necesse  est 
esse  aliquid  creatum. 

3.  Intelligenda  assertio  indefinite.  —  Du- 
Uum  an  aliquod  auxilium  sit  etiam  increatum, 
futa  ipsemet  Spiritus  Sanctus.  —  Rcsolutio. 
— Rectius  dicitur  adjutor,  quam  adjutoriim , 
et  auxiliator,  quam  auxilium.  —  Dixi  autem 
assertionem  esse  certam  indelinite  et  absolute 
sumptam,  quia  quod  aliqua,  et  plura  auxilia 
gratise  sint  dona  creata^  sine  dubio  est  de  fide, 
ut  in  sequenti  assertione  probabitur.  An  vero 
aliquod  auxilium  sit  etiam  increatum,  sub 
controversiam  theologicam  cadit  :  nam  Spiri- 
tus  Sanctus  ipse,  prout  immediate  nos  adju- 
vat  ad  aliquos  actus,  potest  etiam  denominari 
auxilium  gratuitum  et  increatum.  Sicut  sacia 
Scriptura  vocavit  mulierem  adjutorium  homi- 
nis  simile  viro,  Genes.  secundo;  mehus  vero 
et  proprius  vocatur  Spiritus  Sanctus  adjutor 
noster^  quam  ipsum  adjutorium^  nam  ab  ad- 
jutorio  quod  nobis  prsebet^  extrinsece  deno- 
minatur  adjutor,  sicuti  a  creatione  creator; 
ergo  ipsum  adjutoriumj  in  rigore  sumptum, 
aliquid  creatum  est^  ab  ipso  Deo  promanans^  et 
ideo  in  Scriptura  solent  illa  duo  distingui  : 
Adjutorium  nostrum  in  nomine  Domini ,  qui 
fecit  ccBlum,  et  terram,  Psalm.  113 ;  et :  Deus, 
in  adjutorium  meum  intendej  et  :  Invocavi 
Dominum  ut  non  derelinquat  me  in  adjutorio, 
Eccles.,  quinquagesimo-primo.   Distinguitur 


ergo  adjutorium  ab  ipso  Deo  tanquam  aliquid 
dandum  ab  ipso  Deo.  Eodem  modo  loquitur 
Scriptura  sacra,  ut  Psalm.  19  :  Mittat  tibi 
auxilium  de  Sancto;  et  Psaim.  120  :  Lemvi 
oculos  meos  in  montes ,  unde  veniet  auxilium 
mihi.  Auxiliwni  meum  a  Domino.  Propter  hsec 
igitur  dixi  in  assertione,  auxilium  internum , 
proprie  sumptum,  semper  esse  aliquid  crea- 
tum,  quia  si  nomen  auxilii  extendatur  ad 
omne  supernaturale  principium  nos  adjuvans 
ad  sanctam  operationem ,  potest  in  latitudine 
auxiliorum  dari  aliquod  increatum;  sed  de 
illo  dicimus  improprie  vocari  auxilium ,  cum 
sit  ipse  principalis  adjutor;  ideoque  de  inter- 
nis  auxiliis,  proprie  ita  vocatis,  sine  limita- 
tione  dicimus  esse  aliquid  creatum,  in  quo, 
ut  videOj  nulla  est  dissensio  inter  Catholicos. 
De  illo  vero  puncto,  an  interdum  principium 
nos  proxime  adjuvans  ad  actus  supernatura- 
les  sit  iucreatum,  solet  esse  aliqua  controver- 
sia^  quam  infra  in  hoc  libro  et  sequentibus 
tractabimus. 

4.  Assertio  tertia.  —  Internum  gratice  auxi- 
lium  est  accidens  potentice  rationali  inhcerens. 
— Tertio  dicendum,  auxiliuminternum  gratise 
esse  creatum  accidens,  potentiis  animse,  prse- 
sertim  voluntati  et  intellectui  inhserens.  HasG 
conclusio  intelligitur^  sicuti  prsecedens,  de  pro- 
priis  auxiliis  gratiee  modo  ibi  explicato,  et  sic 
est  certa,  et  extra  omnem  controversiam.  Et 
imprimis  probari  potest  ex  his  quae  diximus  de 
actibus  gratise  :  nam  illi  sine  dubio  sunt  dona 
Dei  nobis  inhserentia ;  ergo  necesse  est  auxilia 
illis  intrinseca  nobis  inhserere.  Item  Scriptura 
expHcat  saepe  hsec  auxilia  per  verba  significan- 
tia  actus  vitales,  ut  sunt  vocare,  audire,  et  si- 
milia.  At  vero  hi  actus  necessario  sunt  nobis 
inheerentes,  ut  per  se  constat;  ergo.  Assum- 
ptum  patet  exillo  Joan.  sexto  :  Omnis  qui  au- 
divit  a  Patre  ei  didicit ,  venit  ad  me  :  audire 
enim  et  discere  actus  vitse  sunt  et  mentis.  Item 
dicitur  ibidem  :  Nemo  potest  venire  ad  me,  nisi 
Pater,  qui  misit  me,  traxerit  eum;  nam  tractio 
per  actus  vitse  et  effectus  fit ,  ut  Augustinus 
exponit,  et  communiter  Patres  infra  citandi, 
Item  vocatio  sancta,  de  qua  Paulus  loquitur 
2  Timoth.  1 ,  quam  etiam  ccelestem  appellat, 
Hebr.  3,  Philipp.  3^  14,  supernam,  et  2  Petr., 
i,  \0,  certam,  acfrequenterScripturaloquitur, 
in  mente  auditur  et  recipitur ;  unde  est  illud 
Matth.  13  :  Qui  habet  aures  audiendi  audiat, 
et  Psalm.  ^k,  et  ad  Hebr.  3 :  Hodie  si  vocem  ejus 
audieritis,  nolite  obdurare  corda  vestra,  etc, 
et  ita  etiam  in  mente  recipitur.  Haec  autem 
maxime  pertinent  ad  gratiae  auxilia^  ut  postea 


6  LIB.  lil.  BE  AUXILUS  INTEPiMS 

videbimus.  Denique  Scriptura  doeet  lieec  gra- 
tiae  auxilia  seepe  douari;  quamvis  enim  fre- 
quentius  lioc  dicatur  indifferenter  de  donis 
gratise^  nibilominus  sub  illis  comprehendun- 
tur  liEec  auxilia,  et  interdum  de  illis  in  spe- 
ciali  est  sermo^  ut  cum  dicitur  Joan.  4  :  Deiis 
illumhiat  omnem  homiaem  venientem  in  hunc 
onundum  :  nam  illuminatio  in  eo  qui  illumi- 
natur  recipitur,  et  per  eam  ad  agnoscendum 
juvatur.  Item  solet  gratiae  auxilium  significari 
nomine  Spiritus,  qui  ad  bene  operandum  no- 
bis  datur^  unde  et  spiratio  appellatur^  juxta 
illud  :  Spiritus  ubi  vult  spirat ,  et  rocem 
ejus  audi s,  Joan.  3;  undePaulus,  ad  Ephes. 
i  ,  orat  ut  Deus  det  voMs  spiritum  sapientice, 
et  revelatio7iis ,  in  ejus  aghitione  ;  illumi/iatos 
oculos  cordis  vestri,  ut  sciatis  quce  sit  spes  vo- 
cationisejus,  etc;  sic  etiam  dicit  2  Timot.  1  : 
Non  dedit  nohis  spiritum  timoris,  sed  virtutis, 
et  dilectionis,  et  sohrietatis. 

5.  Proiatur  ex  Conciliis. — Inefficax  aliorum 
probatio  ex  Concilio  Tridentino.  —  Prseterea, 
ex  his  et  similibus  locis  sumptee  sunt  phires 
Concihorum  locutiones,  quibus  gratiae  auxilia 
significantur  ut  dona  creata  nobis  inhaerentia. 
Sic  Concihum  Mileyitanum,  can.  3^  dixit:  Sed 
etiam  in  adjuiorimn,  ut  non  committantur  ;  et 
can.  4,  tradit  hoc  adjutorium  nou  consistere 
in  sola  revelatione,  sedin  ahquo  aho  dono  quod 
nobis  preestatur,  \\l  quee  facieuda  coguove- 
rimus,  facere  dihgamus,  atque  valeamus.  Cla- 
rius  Goncihum  Arausicanum,  canon.  A,  dicit 
per  Sancti  Spiritus  infusionem  et  operatio- 
nem,  voluutatem  nostram  a  peccato  purgari, 
atque  ad  id  preeparari;  et  canon,  5^,  dicit  fieri  in 
nobis  per  graliee  donum;  et  can.  6^  de  rehquis 
actibus  ait  fieri  per  infusionem  et  inspiratio- 
nem  Spiritus  Sancti  in  nobis;  ac  deuique  idem 
non  minus  clare  sum.itur  ex  Conciho  Trideut., 
sess.  6,  cap.  5^  ubi  docet  initium  justificationis 
sumi  a  preeveniente  gratia,  quas  sine  dubio  est 
unum  ex  divinis  auxihis,  quod  declarat  di- 
cens  :  Hoc  est,  ab  ejns  vocatione,  quam  in  ho- 
mine  recipi  luanifestum  est;  unde  statim  vo- 
cat  eara  excitantem  gratiam  et  tactum  cordis, 
qui  in  homine  fit  per  Spiritus  Sancti  ihumina- 
tionem  etiuspiratiouem,  quaj  omnia  mauifeste 
dicunl  actus  nobis  inhffirentes.  Quod  ahqui 
etiam  cohigunt  ex  eo  quod  subdit  Concilium  : 
Ncque  homo  ipse  nihil  omnino  agat,  inspi- 
mtionem  illam  reeipiens :  nam  videtur  his 
verbis  expresse  significari  illam  inspirationem 
in  nobis  recipi ;  sed  decepti  smit  in  verbo  re- 
cipiendi  :  nam  ibi  nou  siguificat  physicam  re- 
oentionem,  sed  hberum  consensura,  sicut  dici- 


blYmjE  GRATI.S  IN  GENERE. 
tur  recipere fidem,  qui  vult  credere.  Cousentire 
ergo  inspirationi  est  recipere  illam;,  sicut  ab- 
jicere  eam  est  ihi  dissentire,  ut  in  can.  -4  idem 
Concihum  exphcavit;  nam  abjicere  iham,  ita 
ut  nos  non  excitet,  ssepe  non  est  in  homiuis 
hbertate,  sicut  non  est  in  nostra  potestate, 
quin  visis  tangamur;  ex  hac  vero  potestate 
recipiendi  lioc  modo,  vel  abjiciendi  inspiratio- 
nem,  optime  colhgitur  iham  esse  ahquam  co- 
gitationem  vel  motionem  animi  nostri ,  ac  su- 
biude  nobis  inheerere.  Addit  denique  ibi  Con- 
cihum  gratiam  adjuvantem,  quee  etiam  est 
ahquid  distinctum  ab  ipso  Deo,  modo  supra 
declarato,  et  ideo  si  est  iuternum  adjutorium, 
non  potest  esse  nisi  in  nobis  :  unde  in  capite 
decimo-sexto  Deum  in  homines  justificatos  ju- 
giter  virtutem  influere  ait,  quae  virtus  bona  eo- 
rum  opera  semper  antecedit.  Quam  doctrinam 
can,  4  repetit,  et  in  5  addit  hberum  arbitrium 
moveri  et  excitari  per  vocationem,  quod  sine 
ahquo  praevio  douo  inhserente  ipsi  hbero  ar- 
bitrio  intehigi  non  potest. 

6.  Proiatur  ratione.  —  Tandem  addi  potest 
ratio,  quia  auxihum  gratiae  prsebet  vohmtati 
vel  intehectui  vires  ad  agendum,  vel  ipsam- 
met  actionem;  sed  utrumque  fit  per  ahquod 
nobis  inheerens,  quai  ratio  ex  principhs  supe- 
rius  positis  est  mauifesta.  Unde  Pelagiani,  vel 
eorum  rehquise ,  aut  ahi  hseretici,  possunt  a 
doetrina  data  disseutire.  Pelagius  enim  cum 
omues  actus  ad  salutem  utiles  fieri  posse  viri- 
bus  naturse  diceret,  consequenter  vera  auxiha 
gratiee  negavit,  et  hcet  ahqua  interdum  admi- 
serit  ut  utiha,  seu  ad  facihus  operandum ,  so- 
lum  fuit  per  modum  doctrinse  et  revelationis 
ex  parte  objecti,  non  per  modum  auxihi  in- 
terui  dantis  vires  ad  operandum,  et  ex  Augus- 
tino  in  hbro  de  gratia  Christi  in  tertio  Prolc- 
gomeno  ostendimus.  Novi  autem  hceretici,  in 
contrario  extremo,  hcet  hominem  per  seipsum 
ahquid  boni  agere  posse  negent,  ideo  corru- 
ptionem  humanee  naturse  exaggerant,  ut  vera 
gratiee  auxiha  negare,  et  totam  gratiam  in  fa- 
vore  extrinseco  ponere  cogantur.  Dicunt  enim 
nonposse  ad  justitiam  se  disponere,  et  quo  ma- 
gis  ad  hoc  conatur,  eo  magis  peccare,  nec  pos.se 
fructus  veros  justitiai  faeere,  sed  in  omnibns 
suis  aetibus  peccare.  Nuhum  ergo  verum  auxi- 
lium  gratias  in  eorum  seutentia  nobis  datur, 
sed  sohis  favor,  quo  peccata  propter  tidem  non 
imputantur ;  de  ipsa  vero  fide  quid  senseriut, 
vel  consequenter  loquendo  sentire  potuerint, 
in  superiori  hbro,  capite  secundo  diximus,  et 
ideo  de  his  erroribus  nihil  amplius  dicere  in 
pra?senti  neccsse  est. 


CAP.  1.  QUID  SIT,  ET  QUOTUPLEX  INTERNUM  GRATI^  AUXILIUM. 


7.  Assertio  qmrla.  —  Anxilium  iritermm 
gratke  est  qualitas,  vel  actio  aut  passio.  — 
A^on  potest  reduci  ad  aliud  prcedicamentum. 
— Dico  igitur  primo  auxilium  gratise  iu  nobis 
esse  qualitatem  aliquam ,  vel  actionem ,  seu 
motionem  nobis  divinitus  immissam.  Ad  pro- 
bandam  hanc  assertionem,  suppono  ut  cla- 
rum  non  posse  auxilium  gratiee  ad  aliquod 
praedicamentum  prEeter  qualitatem^  vel  actio- 
nem,  sub  qua  passionem  semper  iucludo^  per- 
tinere^  quia  ostensum  est  esse  accidens^  per 
quod  a  prsedicamento  substantise  excluditur^  et 
cum  sit  in  superioribus  potentiis  animse  ratio- 
ualisj  constat  esse  accidens  spirituale^,  per  quod 
a  quantitate  et  coeteris  imperfectis  preedica- 
mentis  excluditur,  nam  licet  aliquod  auxilium 
gratise  possit  dari  etiam  in  phantasia,  vel  ap- 
petitu  sensitivo,  ac  proinde  materialo  sit^  ma- 
nifestum  est  longe  distare  a  quantitate  :  nam 
ad  effectus  longe  diversos  datur.  Et  eadem  ra- 
tione  non  potest  auxihum  gratiee  in  relatione 
ahqua  poni,  cum  relationes  nec  principia 
agendi,  nec  per  se  termini  actionis,  nec  etiam 
actio  per  se  tendens  ad  ahquam  actionem  esse 
possint,  ut  tanquam  manifestum  suppono. 
Rehnquitur  ergo  ut  solum  ad  alterum  ex  ilhs 
duobus  prsedicamentis  quahtatis,  vel  actionis 
possit  auxihum  gratiae  pertinere. 

8.  Bivisio  auxilii  in  hahituale  et  actuale.  — 
De  ihis  vero  duobus  est  nonnulla  dubitatio, 
nam  quidani  distiuguunt  auxihum  in  habi- 
tuale  et  actuale,  et  dicunt  auxihum  habituale 
esse  quahtatem ;  actuale  vero  non  esse  quah- 
tatem ,  sed  motionem  puram ,  ac  in  sola  ac- 
tione  vel  passione  consistere;  et  videtur  favere 
divus  Thomas  prima  secundee,  quaestione  cen- 
tesima,  articulo  secundo,  ubi  in  genere  trac- 
tans  de  gratia,  prius  conchidit  esse  quahta- 
tem,  vel  actionem,  et  postea  distinguit  gra- 
tiam  in  habitualem  et  actualem,  et  habitualem 
dicit  esse  quahtatem ,  actualem  vero  in  praa- 
dicamento  actionis  reponi.  Videtur  iutelhgere 
ita  esse  actionem,  ut  nihil  ahud  sit,  neque  ullo 
modo  sit  quahtas  :  nam  si  tantum  intehexisset 
esse  actionem,  quia  semper  tale  auxihum  per 
actionem  datur  et  conservatur,  nuha  esset 
difFerentia  a  D.  Thoma  constituta  inter  habi- 
tualem  etactualem  gratiam,  quia  etiam  habi- 
tus  non  dabitur  nobis  sine  actione  Dei  super- 
naturali  et  gratuita.  Nobis  vero  in  prsesenti 
distinetio  illa  necessaria  non  est^  quia  in  hac 
prima  parte  hujus  operis  de  sola  gratia  actuah 
tractare  proposuimus.  Unde  nomine  auxihi 
solum  ihud  intenigimus,  quod  in  actuah  ope- 
ratione  consistit,  vel,  solum  quamdiu  iha  du- 


rat,  in  nobis  permanet,  quanquam  suo  modo 
possit  etiam  habitus  vocari  auxihum,  quod  ad 
solum  modum  loquendi  spectat,  ut  in  sequen- 
tibus  iterum  dicam. 

9.  Uberior  expUcatio  et  prolatio  assertionis 
quartce.  —  AuxiUmn  gratice  7ion  in  sola  mo- 
tione,  sed  etiam  i7i  quaUiate  consistit.  —  Ac- 
tionis  Dei  in  nobis  triplex  ter^ninus  cogitari 
potest.  —  De  auxiho  ergo  gratise  sic  sumpto, 
dico  non  esse  solam  actionem  vel  motionem, 
sed  etiam  quahtatem,  quamvis  dependentem 
ab  actuah  vitae  operatione.  Declaratur  et  pro- 
batur,  quia  imprimis  necessarium  est  ut  auxi- 
hum  gratise  incipiat  ab  actione  Dei  in  nobis, 
quia  auxihum  actuale  consistit  in  actuah  mu- 
tatione  interius  in  poteutiis  nostris  facta,  ut 
ex  ipsis  terminis  et  probationibus  tertise  con- 
clusionis  manifestum  est  :  omnis  autem  ac- 
tuahs  mutatio  media  actione  incipit,  quia  pro- 
gredi  ab  agente  et  in  subjecto  recipi  necesse 
est.  Haec  autem  actio,  necesse  est  ut  habeat 
ahquem  termiuum,  hoc  enim  est  de  ratioue 
omnis  actionis  reahs,  ut  ex  philosophia  et  me- 
taphysica  suppono,  quia  omnis  actio  est  via 
quaedam,  et  via  ad  ahquem  terminum  du- 
cit,  nec  ahter  concipi  potest.  Omnis  ergo  ac- 
tio  Dei  in  nobis  habet  pro  termino  ahquod 
gratiee  donum  in  nobis  factum.  Hic  autem 
terminus  seclusis  habitibus  triplexcogitaripo- 
test. 

10.  Primus  est  terminus  vitatis  Uber  pro- 
ductus  per  actio7iem  a  se  distinctam.—?v\mo , 
quando  vitahs  et  hbera  operatio  est  proximus 
et  immediatus  terminus  tahs  actionis ,  ut  est 
actio  iha  qua  Deus  nobis  immediate  infundit 
voluntatem  credendi,  vel  ipsummet  actum 
credendi  dehberatum,  vel  perfectum  amorem 
sui  aut  contritionem,  vel  quemhbet  ahum  si- 
milem  actum.  Et  tunc  sola  Dei  actio  habet 
rationem  auxihi  :  terminus  autem  ejus  per  se 
non  est  auxihum,  sed  effectus  auxihi.  Atque 
ita  de  hoc  auxiho  vere  dicitur  sohim  constitui 
in  preedicamento  actionis.  Probatur,  quia 
auxihum  dicit  relationem  ad  eum  qui  juvatur, 
datur  enim  ihi  in  ordine  ad  actionem  ejus, 
nimirum  ut  in  iha  per  tale  auxihum  ahquo 
modo  juvetur.  At  vero  in  iho  genere  auxihi 
Deus  per  actionem  suam  non  facit  sohis,  sed 
simul  cum  voiuntate  vel  intehectu  hominis,  a 
quibus  necesse  est  ut  tales  actus  simul  proce- 
dant.  Ergo  tale  auxihum  in  iha  actione  Dei^ 
ut  actio  est,  vere  ac  proprie  consistit.  At  vero 
terminus  tahs  actionis,  qui  est  actus  vitahs 
perfectus,  hcet  vere  sit  quahtas,  juxta  senten- 
tiam  a  Theologis  et  philosophis  frequentius 


8  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

receptam,  non  datur^  per  se  loquendo,  pro- 
pter  aliam  operationem ,  sed  proxime  propter 
se  suumque  effectum  formalem,  remote  vero 
propter  prsemium  vel  alios  effectus  superna- 
turales,  et  ideo  non  habet  rationem  auxiliij 
sed  cujusdam  doni  actualis  gratiee ;  ita  enim 
vocantur  hi  actus  a  Patrihus,  dicentibus  tan- 
tam  esse  Dei  erga  homines  bonitatem,  ut  eo- 
rum  velit  esse  merita,  quse  sunt  dona  sua  : 
dixi  autem  supra  fer  se  loquendo,  quia  inter- 
dum  potest  unus  actus  supernaturalis  ac  liber, 
et  perfectus  multum  juvare  ad  aUum  efficien- 
dum^  et  suh  eo  fine  et  intentione  a  Deo  dari, 
ut  actus  fidei  vel  orationis  juvet  ad  resisten- 
dum  Daemoni,  et  divinus  amor  ad  implenda 
divina  prsecepta  :  sed  hoc  est  secundarium^  et 
quasi  accessorium  his  actibus,  et  ideo^  stricte 
loquendOj  inter  auxiha  non  computaatur_,  sed 
ut  illi  fiant  csetera  auxiha  prsestantur. 

41.  Semndus  terminus  est  actus  vitalis  in- 
tellectus  aut  voluntatis  non  liler,  per  actio- 
nem  a  se  distinctam  productus.  —  Secundo, 
potest  actio^qua  nobis  Deus  prsebet  auxilium, 
terminari  proxime  ad  aUquem  actum  vitalem 
intellectus  aut  voluntatis^  non  tamen  libe- 
rum,  nec  perfecte  humanum,  sed  moventem 
vel  operantem  ad  ehciendum  consensum  su- 
pernaturalem  ac  Uberum,  et  hujusmodi  auxi- 
Uum  praeter  actionem  Dei  includit  quaUtatem 
quamdam,  quia,  ut  dixi,  terminus  intrinse- 
cus  iUius  actionis  est  actus  vitaUs :  actus  au- 
tem  vitaUs  in  suo  esse  perfecto  quaUtas  est  ; 
et  quamvis  sub  utraque  ratione  sit  verum 
auxiUum^  nihilominus  in  ordine  ad  actum  U- 
berum  propter  quem  datur,  immediatius  est 
auxiUum,  prout  est  qusedam  quaUtas  animam 
afficiens  et  excitans^  seu  dans  ei  vires  ad  ope- 
randum.  Ratio  est,  quia  motio  iUa,  ut  est  actio 
divina,  proxime  juvat  potentiam  hominis  ad 
eliciendum  actum  iUum  indeUberatum^  et  ibi 
sistit,  ut  sic  dicam,  iUud  adjutorium  quoad 
suum  proximum  et  per  se  influxum,  et  ideo 
non  tam  est  auxilium  per  se  ad  actum  virtutis 
intentum,  quam  auxiUum  ad  motum  vitse  for- 
maUter  distinctum^  qui  ad  actum  moralem  et 
virtutis  proxime  juvat;  quia  vero  vitalis  quaU- 
tas,  quae  fit  per  iUam  actionem^  per  seipsam 
proxime  jnvat  ad  ulteriorem  actum  super- 
naturalem,  ideo  etiam  ipsa  actio  potest  sal- 
tem  remote  dici  auxiUum  ad  ipsum  consen- 
sum.  Hoc  ergo  genus  auxiUi  in  actione  et 
quaUtate  dlversis  rationibus  consistit.  Et  quia 
in  re  nunquam  separantur  nec  distinguuntur, 
nisi  sicut  res  et  modus,  ideo,  moraU  et  com- 
muni  modo  loquendo,  totum  iUud  uuum  auxi- 


DIVIN.^  GRATL^  IN  GENERE. 

Uum  reputatur,  quod  potest  dici  veluti  ex  ac- 

tione  et  quaUtate  compositum. 

12.  Tertius  terminus  non  mtalis  per  modum 
acttis  primi  permanentis  in  potentia  solum- 
modo  quamdiu  illa  operatur.  —  Tertio  mo- 
do  potest  inteUigi  Deus  aUquid  in  potentia 
efficiendo,  quod  non  sit  actus  secundus  seu 
vitaUs,  sed  tantum  aUqua  entitas  per  modum 
actus  primi,  non  tamen  permanentis  in  po- 
tentia  non  operante ,  sed  durantis  sohim 
quamdiu  potentia  operatur,  ut  in  hoc  ab  omni 
quaUtate,  quse  per  modum  habitus  nobis  in- 
funditur,  distinguatur.  Et  hoc  genus  auxiUi 
ponunt  aUqui  moderni  Theologi,  et  vocant 
iUud  actuale,  non  quia  sit  actus  vitse,  sed 
quia  est  quasi  transiens,  ut  ita  distinguant  il- 
hid  ab  liabituaU  auxiUo.  Et  conveniunt  om- 
nes  esse  motionem  seu  actionem  Dei.  Est  au- 
tem  magna  controversia  inter  eos,  an  sit  qua- 
Utas  necne;  quidam  enim  eorum  dicunt  esse 
puram  motionem,  aUi  vero  addunt  etiam  esse 
quaUtatem  quamdam,  ad  quam  iUa  motio  vel 
actio  intrinsece  terminatur.  Ego  vero  nuUum 
tale  auxiUum  internum,  potentiisque  animse 
inhEerens,  prseter  actus  vitales  et  actiones 
eorum^  nec  aUas  quaUtates  per  se  iufusas 
aguosco,  nisi  vel  habitus,  vel  supernaturales 
actus  vitaleSj  quod  in  sequentibus  late  trac- 
tandum  est  in  variis  locis  et  evasionibus.  Po- 
sita  vero  iUa  sententia,  muUo  probabiUus  est 
tale  auxiUum  proxime  consistere  in  quaUtate, 
Ucet  preecedat  actio  vel  motio  Dei,  per  quam 
talem  actum  infundit,  ut  in  discursu  hujus  U- 
bri  ostendam. 

43.  Nunquam  infunditur  motio  sine  quali- 
tate,  quce  sit  etiam  auxilium,  vel  terminus  au- 
ccilii.  — Mens  D.  Tliomce  supranum.  8.  — Sic 
ergo  satis  probata  reUnquitur  assertio,  si- 
mulque  declaratum  est  quando  actuaUa  auxi- 
Ua  non  solum  actiones  esse  possunt,  sed  etiam 
quaUtates,  imo  nunquam  esse  posse  actiones 
vel  motiones,  quin  per  ea  infundatur  aliqua 
qualitas,  quse  sit  etiam  auxilium,  vel  ultimus 
actus^  et  terminus  auxilii.  Neque  existimo  di- 
vum  Thomam  in  sensu  contrario  huic  doctri- 
nae  locutum  esse;  ille  enim  de  solis  auxiliis 
non  tractat,  sed  simpliciter  de  gratia ;  et  quan- 
do  dixit  actualem  gratiam  non  esse  qualitatem, 
non  loquitur  de  auxilio  gratise^  nec  de  actione, 
ut  actio  est^  sed  gratuito  effectu,  hoc  est,  de 
ipsomet  actu  vitali^  ut  est  quidam  motus  ani- 
mi  perfectus,  de  quo  negari  non  potest  quin 
sit  in  re  ipsa  vera  qualitas.  Solum  ergo,  ad 
distinguendum  illud  actuale  donum  ab  ha- 
bituali^  dixit  divus  Thomas  non  esse  qualita- 


CAP,  II.  UTRUM  AUXILIUM  EXCITANS   SIT  PRIMUM  IN  ORDINE,  ETG. 


tem,  imitatus  Aristotelem,  lib.  10  Ethicor,, 
cap,  3,  dicentem  operationem  virtutis  et  feli- 
citatem  non  esse  qiialitatem;  intelligit  enim 
non  esse  qualitatem  puram  ,  et  ab  actuali 
et  vitali  efficientia  hominis  independentem, 
et  ideo  isti  actus,  ne  putarentur  esse  qualita- 
tes  mere  passibiles  seu  receptibiles  in  sub- 
jectis,  nomen  operationum  seu  actuum  reti- 
nuerunt,  quia  ad  suos  formales  effectus  actua- 
lem  influxum  vitee  requirunt.  In  hoc  ergo 
sensu  D.  Thomas^  ut  actum  ab  habitibus  gra- 
tise  distingueret,  dixit  actus  non  esse  qualita- 
tes,  quia  in  actuali  motu  consistunt,  sine  quo 
possunt  habituspermanere. 

44.  Assertio  quinta. — Auxilimi  gratice  mul- 
tiplex  est.  — Ultimo,  dicendum  est  auxiHum 
gratise  non  unum  tantum,  sed  multiplex  esse. 
Hanc  assertionem  perfunctorie  attigimus  in 
Prolegomeno  primo,  voces  diversorum  auxi- 
Horum  expHcando :  in  discursu  autem  hujus 
Hbri  res  per  illas  significatas  expHcaturi  su- 
mus,  ad  unam  velduasdivisionesiUasvocando. 
Potest  enim  auxiHum  gratise  primo  dividi  in 
auxiHum  in  inteHectu  vel  in  voHmtate  rece- 
ptum,  quse  divisio,  generatim  sumpta,  nuHa 
indiget  expcsitione,  nam^unum  in  actibus  vel 
motionibus  in  voluntate  receptis,  aHud  in  il- 
lustratione  inteHectus  consistit.  Secundo,  di- 
vidi  potest  utrumque  auxilium  in  supernatu- 
rale  quoad  substantiam,  vel  quoad  modum, 
quam  divisionem  in  dicto  Prolegom.  1  suifi- 
cienter  pro  loci  opportunitate  declaravi.  Et  ex 
dictis  in  duobus  libris  prsecedentibus,  ex  parte 
effectuum  seu  terminorum';  ampHus  explicata 
est,  nam  auxilium  iu  substantia  supernaturale 
ad  actus  in  se  supernaturales  necessarium  est; 
illud  vero  quod  datur  ad  actus  ordinis  na- 
turalis,  solum  quoad  modum  supernaturale 
reqniritur.  Quomodo  autem  in  seipsis  hsec 
auxiHa  distinguantur,  in  capite  hujus  libri 
dicetur.  Tertio,  dividitur  auxiHum  gratiae  in 
excitans  et  adjuvans_,  ad  quse  membra  re- 
vocamus  iUa  similia  quse  a  Patribus  tra- 
duntur ,  nimirum  auxiHi  operantis  et  co- 
operantis_,  prsevenientis ,  comitantis  et  sub- 
sequentis,  ac  denique  iHud  quod  speciaHter 
dicitur  dari  per  modum  conversus,  de  quibus 
omnibus  eo  ordine  quo  proposita  sunt,  in  dis- 
cursu  hujus  Hbri  dicturi  sumus.  Quarto,  divi- 
ditur  auxilium  gratiee  in  sufficiens  et  efiicax, 
quse  membra  iu  duobus  Hbris  sequentibus  de- 
clarabimus. 


CAPUT  11. 

UTRIJM  AUXILIUM  EXCITANS  SIT  PRIMUM  IN  ORDINE 
GRATI^    SANCTIFIGANTIS    ADULTORUM. 

1.  Suppositio  prima. —  Hcec  auxilia  perti' 
nent  acl  solos  adidtos. —  Suppositio  semmda. — 
Daturaliqiiodauxiliiim  quod  a  scriptoribus  vo- 
catio,  locutio,  excitatio  dicitur. —  Supponimus 
interna  auxiha  gratise  propria  esse  adultorum 
et  ratione  utentium,  quia  in  operatione  ratio- 
naH  aliquo  modo  coiisistunt,  et  ad  actus  Hberos 
efiiciendos  conferuntur ;  ideoque  infantes,  si- 
cut  ad  Hbere  operandum,  ratioue  utendum, 
apti  non  sunt,  ita  neque  auxiHorum  gratise 
sunt  capaces;  et  ideo  in  hoc,  et  duobus  se- 
quentibus  libris,  etiamsi  interdum  simpHci- 
ter  de  sanctificatione  loquamur,  de  sola  sanc- 
tificatione  adultorum  semper  inteHigimus, 
quod  semel  admonuisse  sufficiet.  Supponimus 
deinde  dari  unum  ex  auxiHis  sub  illa  generali 
voce,  videlicet,  sub  sanctificatione,  quod  con- 
tinetur  sub  nomine  vocationis,  locis  in  prooe- 
mio  hujus  Hbri  allegatis,  et  Rom.  8,  Marc.  2, 
et  aHbi  ssepe ,  et  sub  nomine  pulsus,  Apoca- 
lyps.  tertio,  et  sub  nomine  locutionis  ad  cor, 
Ose.  secundo,  et  vox  ipsa  excitationis  satis  in- 
sinuatur  Dan.  13,  ibi:  Suscitavit  Dominus  spi- 
ritum  Danielis  pueri.  Perinde  enim  dictum 
est,  ac  si  diceretur  excitavit,  et  ita  etiam  dixit 
Petrus,  Epist.  2,  cap.  3 :  Vestram  excito  in, 
commotione  sinceram  onentem.  Et  Ecclesia  fre- 
quenter  pubHce  orat  :  Excita,  Domine,  corda 
nostra  ;  excita,  Domine,  tuonm  fidelium  volun- 
tates,  etc.,  et  ex  Conciliis  et  Patribus  plura  sta- 
tim  afferemus.  Ratio  autem  potissime  petenda 
est  ex  fragilitate  Hberi  arbitrii  ad  opera  vir- 
tutis  et  pietatis,  nam  inde  oritur  necessitas  hu- 
jus  auxilii,  quee  magis  in  sequentibus  decla- 
rabitur. 

2.  Suppositio  teriia. —  Sanctificatio  adidti 
plurium  actuum  successionem  includit. — Status 
qtccestionis. —  Tertio,  supponimus  sanctifica- 
tionem  hominis  adulti,  ut  complectitur  uon  so- 
lum  formse  sanctificantis  infusionem,  sed  dis- 
positiones  etiam  quae  ad  illam  praecedunt,  non 
uno  momento,  nec  uno  actu,  sed  plurium  suc- 
cessione  fieri ;  et  ideo,  priusquam  quid  sit  hoc 
auxiHum  declaremus,  necessarium  judicamus 
exponere  an,  via  generationis,  justificationis 
initium  ab  hac  gratia  sumatur.  Quod  simili 
fere  modo  quseri  potest  de  quolibet  opere  pie- 
tatis,  quod  est  primum  in  aHquo  tempore  vel 
serie  operationum,   quando    videHcet  homo 


10  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

prius  de  illo  nihil  cogitabat,  et  postea  illud  ope- 
ratur;  nam  illaetiam  mutatio  nonin  momen- 
to  fit,  nec  sine  successione  plurium  actuum  in- 
ternorum_,  et  ideo  ibi  etiam  quseri  potest  an 
gratige  auxilium,  quod  ad  tale  opus  datur,  ab 
excitante  incipiat. 

3.  Ratio  dubitandi:  gratia  excitans  est  actus 
mtalis. — ffratiam  pi'imani  auxiliaiitem  fieri  in 
noMs  asolo  Deo  ostenditur  testimoniis. —  Ratio 
dubitandi  esse  potest,  quia  gratia  excitans  in 
aliquo  vitali  actu  consistit ;  sed  prima  gratia 
auxilians  non  potest  esse  actus  vitalis  :  ergo 
gratia  excitans  non  potest  esse  prima  gratia 
auxilians.  Major  supponitur,  tum  ex  communi 
sententia,  tum  ex  vi  vocis ;  nam  excitatio  in- 
terna  non  fit  sine  hominis  attentione  et  vigilia, 
et  hsec  non  fit  sine  actu  vitse.  Minor  probatur 
primo,  quia  gratia  prima  auxilians  debet  fieri 
in  nobis  a  solo  Deo :  actus  autem  vitalis  non  fit 
in  nobis  a  solo  Deo,  ut  supponimus :  ergo  actus 
vitalis  non  est  prima  gratia  auxilians.  Conse- 
quentia  est  clara,  et  major  testimoniis  et  ra- 
tionibus  ostendi  potest.  Primum  testimoiiium 
sit  ilhid  Psalm.  120:  Auxilium  meum  aDomi- 
no,  qui  fecit  coelum  et  terram,  quod  additum 
videtur,  ut  intelligamus,  sicut  solus  Deus  fecit 
coekim  et  terram,  ita  a  solo  Deo  esse  nostrum 
auxihum,  non  a  nobis,  et  ideo  etiam  non  dixit: 
A  Domino  et  a  me,  quia  sohis  Deus  confert  tale 
auxilium.  Secundo,  ex  illo  Apocal.  tertio :  Ecce 
sto  ad  ostium,  et  pulso,  si  quis  audierit  vocem 
meam,  etc.  Ubi  duo  distinguuntur  :  unum  est 
pulsare,  quod  est  solius  Dei ;  ahud  est  audire, 
quod  est  etiam  ab  homine  :  homo  autem  non 
excitatur  donec  audiat;  ergoantequam  excite- 
tur^  excipit  etiam  gratiam  prfevenientem,  qua 
pulsatur  :  ergo  datur  gratia  preeveniens  prior 
excitante.  Tertio,  probatur  ex  Conciho  Arausi- 
cano  secundo,  can.  20,  dicente :  Multa  in  homi- 
ne  hona  fiunt,  quce  non  facit  homo  ;  quod  ma- 
xime  dictum  est  a  Concilio  propter  gratiam 
primam  prsevenientem,  qua  homo  a  Deo  mo- 
vetur,  ut  contra  Semipelagianos  doceat  illam 
primam  gratiam,  quse  est  initium  salutis,  non 
pendere  a  natura,  sed  a  solo  Deo.  Ergo  ilhid 
primum  auxilium,  ex  mente  Goncihi,  nuUo 
modo  fit  ab  iiomine,  ac  proinde  non  est  actus 
vitahs,  nec  gratia  excitans. 

4.  Ratione  confirmatur.  —  Praeterea  potest 
rationibus  confirmari.  Prima,  quia  motus  gra- 
tise  excitantis  est  in  se  supernaturalis,  ut  infra 
ostendemus  :  ergo  non  potest  fieri  a  potentia 
naturali  animaj,  nisi  constituta,  saltem  primo 
natura_,  per  aliquod  principium  supeinaturale 
ilh  iutriusecum  et  inherens,  ut  per  illud  in 


D!VIN.€  GRA-TL-E  IN  GENERE. 
actu  primo  constituatur.  Ergo  primum  donum 
gratise  actualis  est  infusio  ilhus  principii  gra- 
tuiti,  quo  intellectus  vel  vohintas  constituitur 
in  actu  primo  ad  efficiendum  actum  vitalem 
supernaturalem,  etiam  non  hberum,  et  ita  so- 
his  Deus  efiicit  in  nobis  primam  gratiam,  sine 
nobis  active,  sed  tantum  passive,  concurren- 
tibus.  Posterior  illatio  data  est.  Prior  autem 
probatur.  Primo,  quia  actus  secundus  suppo- 
nit  essentialiter  actum  primum  ;  ergo  non  po- 
test  naturalis  potentia  efficere  actum  superna- 
turalem  quoad  substantiam,  nisi  prius  consti- 
tuatur  in  actu  primo,  etiam  supernaturah. 
Secundo,  quia  in  actu  vitah  supernaturali, 
etiam  ipsa  vitalitas  est  supernaturahs :  ergo  de- 
bet  esse  a  principio  intrinseco  supernaturah ; 
ergo  ante  actum  vitalem  supernaturalem  debet 
supponi  ida  prior  gratia,  quee  non  sit  actus 
vitahs.  Tertio,  quia  alias  primum  iniiium  nos- 
trse  sahitis  non  esset  reducendum  in  ipsum 
Deum  sohim,  sed  in  Deum  et  naturam,  quod 
nuUus  Theologus  concedet;  quia  videtur  ad 
Semipelagianismum  accedere.  Sequela  proba- 
tur,  quia  actus  vitalis  excitantis  gratise  non 
pendet  a  solo  Deo,  sed  etiam  ex  potentia  nos- 
tra,  ut  qusedam  natura  est,  necessitate  qua- 
dam  naturah  influens  in  tales  actus.  Quarto, 
quia  gratia  prseveniens  qua  Deus  nos  movet  ad 
lios  actus  gratise  excitantis,  non  est  influxus 
immediatus  in  ipsos  actus ;  ergo  ille  influxus 
non  est  ab  ipsis  potentiis,  nam  ipsse  non  effi- 
ciunt  in  se  ahquid  preevium  ad  actus.  Ergo  ille 
influxus  non  est  actus  vitahs,  sed  prius  ipso. 
Antecedens  probatur,  quia  si  Deus  solum  in- 
flueret  in  actum  cogitationis ,  verbi  gratia, 
gratise  excitantis,  tahs  cognitio  esset  ex  so- 
la  facultate  naturse  cum  concursu  Dei,  con- 
tra  illud  Pauh,  secunda  Corinth.,  tertio  :  Non 
sumiis  sufficientes  cogitare  aliquid  a  noMs 
quasi  ex  nohis ,  sed  sufficieniia  nostra  ex 
Deo  est. 

5.  Assertio.  —  Gratia  excitans  est  primuvi 
donum  homini  collaium  in  ordine  ad  ejus  sanc- 
tificationem. —  Prima  gratia  exterior  est  exci- 
tans. —  Prima  eiiam  interior. —  Prohatur  ex 
Conciliis.  —  Nihilominus  dicendum  est  pri- 
nuim  donum  gratise,  quod  Deus  liomini  con- 
fert,  in  ordine  ad  ejus  sanctificationem,  esse 
ahquam  gratiam  excitantem.  Hsec  assertio  est 
coiumunis  Theologorum,  qui  de  his  gratiis 
clarius  et  expressius  scripserunt,  quos  in  se- 
quentibus  referam,  quamvis  illam  non  tam 
disputare  quam  supponere  videantur,etquam- 
vis  in  assertione  de  interna  gratia  loquamur, 
possumus  ejus    probationem  ab  externa  in- 


CAP.  II.  UTRUM  AUXILIUM  ESCITANS  SIT  PRLMUM  IK  OKDINE,  ETC. 


11 


choare,  quia  in  adultis  prima  gratia  exterior 
necessario  esse  debet,  etiam  exterius  exci- 
tans,  utique  per  yerbum  Dei,  juxta  Paulum 
ad  Rom.  decimo  dicentem :  Ficles  est  ex  au- 
ditu,  aiidittis  aiitem  per  verhim  Cliristi.  Est 
enim  fides  humanse  salutis  initium  ac  funda- 
mentum,  et  radix  totius  justificationis,  ut 
dixit  Concilium  Tridentinum,  sessione  sexta, 
capite  octavo  ;  initium  autem  fidei  externum 
est  prasdicatio  Verbi  Dei,  quse  mentem  excitat. 
Ergo  prima  gratia  exterior  ad  justificationem 
pertinens  gratia  excitans  est.  Idem  autem  non 
minus  certum  est  de  interna  graiia,  quod  pro- 
batur  primo  ex  Concilio  Tridentino,  supra,  ca- 
pite  5  dicente :  Declarat  'prceterea  ipsitis  justi- 
ficationis  exordium  in  adiiUis  a  Dei  per  Chris- 
ium  Jeswn  prceveniente  gratia  smiendum  es- 
se,  hoc  est,  ah  ejus  vocatione.  Manifestum  au- 
tem  est  vocationem  esse  gratiam  excitantem, 
ut  idem  Concilium  paulo  post  declarat,  dicens, 
nt  per  ejus  excitantem  gratiam ,  et  in  doctrina 
Augustini  est  manifestum,  ut  postea  declara- 
bimus.  Potestque  declarari  ex  vocatione  sen- 
sibili,  nam  illa  nihil  aliud  est  quam  qusedam 
excitatio,  quse  per  sensum  usque  ad  mentem 
pervenit ;  ergo  etiam  interna  vocatio  Spiritus 
Sancti  nihil  aliud  est  quam  excitatio  ab  eodem 
Spiritu  Sancto  menti  indita.  Prseterea,  idem 
Concilium,  in  capite  sexto,  describit  totam 
seriem  gratiarum  et  motionum  Spiritus  Sancti, 
qua3  in  justificatione  interveuire  solent  ab  ex- 
ordio  ejus  usque  ad  finem,  et  tamen  caput  il- 
lud  sic  inchoat :  Disponuntur  autem-  ad  ipsam 
justificationem,  dum  exciiati  divina  gratia, 
etc.  ;  ergo  excitantem  gratiam  ponit  tanquam 
primam,  et  tanquam  totius  justificationis  ini- 
tium.  Secundo ,  argumentari  possumus  in 
hunc  modum,  quia  illuminatio  seu  inspiratio 
Spiritus  Sancti  gratia  excitans  est :  sed  prima 
gratia,  quse  hominibus  adultis  datur,  ad  in- 
choandum  iu  eis  sanctificationem,  est  inspira- 
tio  et  illuminatio ;  ergo  gratia  inchoans  justifi- 
cationem  est  gratia  excitans.  Consequentia  est 
clara,  et  major  est  certa,  probabiturque  in  ca- 
pite  sequenti.  Minor  autem  probatur  aperte 
ex  Concifio  Tridentino  in  loco  citato,  nam  cum 
dixisset  exordium  justificationis  esse  a  voca- 
tione,  quee  per  excitantem  gratiam  fit,  subjun- 
git :  Ita  ut  tangente  Deo  cor  hominis  per  Spi- 
ritus  Sancti  illuminationem,  neque  homo  ipse 
nihil  omnino  agat,  inspirationem  illam  reci- 
piens,  etc,  ubi  aperte  declarat  tactum  cordis 
fieri  per  Spiritus  Saucli  illiiminationem,  et  ita 
tacite  exponit  illud  Apocal.  tertio  :  Ego  sto  ad 
ostium,  etpulso  ;  nam  idem  est  tangere  ac  pul- 


sare  cor,  et  revera  idem  est  excitare  illud.  At- 
que  ita  ex  illo  loco  optime  probatur  tam  as- 
sertio ,  quam  dicta  minor  propositio  :  jam 
primus  actus,  seu  pulsatio  cordis  a  Spiritu 
Sancto  facta,  est  prima  gratia  ejus  in  hoc  ge- 
nere ;  sed  hic  tactus  fit  per  illuminationem  et 
inspirationem  ejusdem  Spiritus  Sancti.  Ergo 
illuminatio,  sive  inspiratio  Spiritus  Sancti  est 
prima  gratia  auxilians,  ac  proinde  excitans 
gratia  similiter  est  prima.  Et  confirmatur  hsec 
ratio,  tam  ex  dicto  Concilio  Trideutino  quam 
exArausicano.  Haecenim  Concilia,  ut  docerent 
gratiam  absolute  loquendo,  non  dari  ex  me- 
ritis,  reduxerunt  totam  gratiarum  seriem  ad 
primam,  ut  eam  ante  omne  meritum  osten- 
derent.  Sed  in  hac  reductione  semper  sistunt 
in  divina  excitatione  per  Spiritus  Sancti  inspi- 
rationem ;  sentiunt  ergo  primam  gratiam  auxi- 
liantem  esse  excitantem.  Consequentia  clara 
est :  de  majori  autem  postealate  dicturi  sumus, 
nunc  illam  supponimus.  Minor  autem  satis 
probatur  ex  Concilio  Tridentino  ex  locis  cita- 
tis,  et  canon.  3 :  Si  qnis  dixerit,  sine  prceve- 
niente  Spiritus  Sancti  inspiratione,  etc,  et 
canon.  4 :  Si  quis  dixerit,  liherum  arbitrium 
a  Deo  motum,  et  excitatum.  In  quibus  locis 
semper  in  divina  iuspiratione  et  excitatione 
tanquam  in  prima  gratia  sistit,  Et  Concilium 
Arausicanum,  cap.  5,  inde  docet  initium  fidei 
non  esse  ex  nobis,  quia  afi"ectus  credendi  per 
gratiae  donum  fit  in  nobis;  et  explicat  Gonci- 
lium,  id  est,  per  inspirationem  Spiritus  Sano- 
ti,  utique  per  primum  gratiae  auxilium.  Et  si- 
militerin  can.  6  contra  Semipelagianos,  definit 
gratiam  Dei  uon  dari  credentibus,  volentibus, 
desiderantibus,  sed  potius,  ut  credamus,  veli- 
mus,  vel  hcec  omnia  sicut  oportet  agere  valea- 
mus,  per  infusionem  et  inspirationem  Spiritus 
Sancti  in  nohis  fieri.  Et  similem  doctrinara 
habet  in  canone  8  et  aliis,  semperque  ultimam 
gratise  resolutionem  ac  divinam  inspiratio- 
nem  facit. 

6.  Prohatur  ex  Patrihus.  — Et  juxta  doc- 
trinam  hauc  dixit  Bprnardus,  libro  de  Gratia 
et  libert  arbitrio  :  Conatus  nostri  cassi  sunt,  si 
non  adjuventur,  nulli  si  non  excitentur  ;  et 
ibi  sistit  tanquam  in  primo  initio.  Similiter 
D,  Prosper,  2  de  vocatione  Gentium,  cap.  26  : 
Cfratia  ,  inquit ,  Dei  in  omni  justificatione 
principaliter  prceeminet ,  suadendo,  illuminan- 
do;  et  subjungit  :  Sed  etiam  voluntas  hominis 
subjungitur  ei,  quw  ad  hoc  prcedictis  est  exci- 
iata  prcesidiis ,  ut  divino  in  se  coopevetur  ope- 
ri.  Etiam  plane  docet  initium  gratise  ab  exci- 
tante  sumi.  Omnes  deuique  doctrinam  hanc 


12  LIB.  IIT.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

ex  Augustino  sumpserunt ,  qui  in  libris  con- 
tra  Pelagium  et  reliquias  ejus  illam  tradidit, 
prsesertimque  lianc  gratiam  explicat  lib.  1  ad 
Simplicianum ,  queest.  2 ,  et  lib.  83  Quasstio- 
num^  qusest.  68,  et  toto  libro  de  Gratia  Ghristi; 
et  lib.  2  de  Peccat.,  ubi  capite  18  dicit  bomi- 
nem  converti  ad  Deum,  nisi  ipso  excitante  et 
adjuvantejnon  posse;  et  ubi  ponit  excitantem 
gratiam  ut  primam ,  et  per  illam  dicit  agi  ho- 
minem  a  Spiritu  Sancto,  juxta  illud  ad  Rom .  8 : 
Qiii  Spiritu  Dei  aguntur,  M  siint  filii  Dei , 
quod  exponens  serm.  13  de  verb.  Apostol.  : 
Aguntur,  inquit,  Spiritu  illuminmte,  exci- 
tante  et  adjuvante,  ut  filii  Dei  fiant. 

7.  Ratione  stabilitur  assertio.  —  Ratione  de- 
claratur  hsec  veritas,  quia  si  comparemus  gra- 
tiam  actualem  ad  habitualem  in  adultis,  prior 
ordiue  generationis  est  actuaUs,  et  nunc  sup- 
ponimus,  quia  habitualis  non  infunditur  sine 
hominis  dispositione,  quse  dispositio  per  actus 
hominis  fit;  dispositio  autem  prsecedit  for- 
mam,  vel  ordine  naturaj  si  sit  proxima,  vel 
temporis  si  sit  remota ,  sicut  regulariter  et  se- 
cundum  communem  legem  in  justificatione 
hominis  fit;  procedit  enim  ab  imperfecto  ad 
perfectum ,  et  ideo  dispositiones  remotae  prae- 
cedunt  etiam  tempore  habitualem  gratiam. 
Ante  dispositionem  autem  remotam ,  quse  in 
aliquo  actu  libero  semper  consistit,  prsecedere 
debet  aliquod  gratiee  auxilium ,  ut  ita  opus 
a  Deo  solo  incipiat ;  ergo  tale  auxilium  non  est 
nisi  excitans.  Probatur  haec  consequentia,  quia 
auxilium  adjuvans  proprie  ,sumptum ,  ut  dis- 
tinguitur  ab  excitante,  non  prsecedit  coope- 
rationem  liberam  voluntatis  ordine  temporis, 
nec  causalitatis,  ut  in  sequentibus  ostendemus ; 
auxiHum  autem  excitans  utroque  modo  ante- 
cedit  consensum  liberum ;  ergo  ab  illo  incipit 
motio  divina  in  ordine  gratise;  ergo  illa  est 
prima  gratia.  Secundo,  hoc  ipsum  declaratur, 
quia  interna  gratia  excitans  solum  esse  potest 
in  intellectu  aut  voluntate,  nam  si  quae  pos- 
sunt  esse  in  aflfectu  sensitivo,  nunc  non  con- 
siderantur,  sed  quasi  externse  reputantur.  Aut 
ergo  loquimiu"  de  prima  gratia  simpliciter  re- 
spectu  totius  mentis  (ut  sic  dicam),  vel  de  pri- 
ma  gratia  respectu  singuiarum  potentiarum. 
Priori  modo  manifestum  est  primam  gratiam 
actualem  in  intellectu  recipi  debere,  quia  est 
prior  potentia,  neque  potest  voluntas  moveri 
nisi  medio  intellectu.  Deinde  in  ipso  intellectu_, 
ut  operari  possit  in  aliquo  ordiue..  necesse  est 
ut  prfficedat  aliqua  excitatio,  quia  non  potest 
judicare  nisi  apprehendat,  nec  potest  appre- 
hendere  nisi  ab  alio  motus,  quia  de  se  est  in  po- 


DIVIN^  GRATIi^  IN  GENERE. 
tentia,  quse  non  potest  se  reducere  in  actum, 
nisi  ab  alio  excitatus  et  adjutus,  qui  ordo  etiam 
iu  naturalibus  actionibus  servatur.  Ergo  multo 
magis  in  supernaturalibus ,  ut  intellectus  possit 
ad  propriam  operationem  supernaturalem  ele- 
vari,  necesse  est  ut  supernaturalis  excitatio  in 
illo  antecedat.  Illa  ergo  est  prima  gratia  re- 
spectu  intellectus,  et  consequenter  etiam  re- 
spectu  totius  mentis,  seu  partis  rationalis.  At- 
que  hoc  modo  Augustinus ,  libro  de  Prsedes- 
tinatione  Sanctorum ,  in  principio ,  revocat 
totam  gratiarum  seriem  ad  sanctam  cogita- 
tionem,  quse  non  potest  esse  a  nobis ,  sed  ex 
Deo,  juxta  illud  Apostoli,  2  ad  Corinth.  3  : 
Non  sumus  sufficientes  cogitare  aliquid  (utique 
ad  salutem  pertinens)  a  nodis ,  guasi  ex  noUs, 
sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  est.  Et  eamdem 
doctrinam  habet  libro  de  Bono  persever.,  cap. 
19,  et  lib.  2  contra  2  Epistolas  Pelagianor., 
cap.  8,  et  alibi  frequenter,  prsesertim  in  dicta 
quae.st.  2  ad  Simplician.  Ex  hac  igitur  parle, 
sanctse  cogitationis  excitatio  prima  gratia  est; 
nam  ante  primam  cogitationem  est  homo  qua- 
si  dormiens,  per  cogitationem  autem  excita- 
tur  :  respectu  autem  voluntatis ,  illamet  exci- 
tatio  intellectus  dici  potest  prima  etiam  gratia 
voluntatis,  quia  licet  subjective  sit  iu  intel- 
lectu,  de  se  voluntatem  allicit  et  attrahit.  Ta- 
men  hsec  non  est  prima  gratia  intrinseca,  seu 
inhaerens  ipsi  voluntati,  et  ideo  in  ipsamet  vo- 
luntate  distinguendus  est  tactus  seu  motus 
Spiritus  Sancti  a  libero  consensu,  quae  duo,  in 
dicto  loco  Apocalypsis  3,  per  verba  pulsandi  et 
aperiendi  declarantur ;  prius  autem  est  pulsa- 
re  quam  aperire;  ergo  et  tactus  cordis  prior 
est  quam  liber  consensus;  ergo  gratia  exci- 
tans,  per  quam  ille  tactus  fit,  est  prima  inter 
gratias  voluntatis.  Quam  vero  sit  necessaria 
hsec  gratia  et  quod  sit  munus  ejus,  postea  vi- 
debimus.  Ad  rationes  dubitandi  in  principio 
positas,  in  sequenti  capite  commodius  respon- 
debimus ;  duas  enim  queestiones  postulant 
quas  ibi  tractabimus. 

CAPUT  III. 

UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  AGTUS  YITALIS 
HOMINIS. 

1 .  Prima  opinio  docet  primam  gratiam  ex- 
citantem  non  esse  actuni  mtalem,  sed  princi- 
pium  ejus.  —  Duas  opiniones  ad  hoc  punctum 
pertinentes  invenio,  quae  m  uno  principio 
conveniunt,  in  assertionibus  autem  multum 
difierunt.  Prima  opinio  dicit  primam  gratiam 


CAP.  III.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  ACTUS  VITALIS  HOMINIS. 


13 


excitantem  non  esse  actum  vitalem,  sed  quam- 
dam  priorem  gratiam_,  quse  sit  principium  ac- 
tus  vitalis.  Fundamenta  hujus  opinionis  sunt 
duOj  tacta  in  rationibus  positis  capite  proecc- 
denti  in  principio.  Primum  est,  quia  prima 
gratia  prseveniens  debet  fieri  a  solo  Deo,  in 
nobis^  id  est,  non  concurrentibus ,  nec  mora- 
liter  nec  pbysice  illam  efficiendo ;  ergo  non 
potest  esse  actus  vitalis.  Secundum  est,  quia 
actus  vitalis^  qui  est  per  se  actus  gratiee^  est 
actus  supernaturalis  ;  ergo  ut  a  nobis  fiat^ 
necessario  supponit  aliam  gratiam,  quae  det 
nobis  vires  ad  efficiendum  talem  actum^  quia 
non  potest  fieri  per  solas  vires  naturae  ;  ergo 
prima  gratia  excitans  non  potest  esse  actus 
vitalis.  Non  negat  autem  heec  opinio  quiu  aliae 
excitantes  gratise,  quse  post  primam  sequun- 
tur,  possint  esse  actus  vitales,  vel  necessarii, 
vel  interdum  etiam  liberi. 

2.  Opinio  secunda,  gratiam  excitantem  esse 
actum  vitalem  quidem ,  sed  qui  fit  a  solo  Deo. 
— Altera  opinio  est  gratiam  excitantem,  etiam 
primam,  esse  actum  vitalem,  et  nihilominus 
non  fieri  a  nobis  effective,  sed  a  solo  Deo. 
Prioris  partis  fundamenta  postea  videbimus  : 
posterior  autem  fundatur  in  illo  principio,  in 
quo  haec  sententia  convenit  cum  prsecedenti, 
quod  Deus  has  prsevenientes  gratias  facit  in 
nobis  sine  nobis ;  nam  ex  illo  coUigit  hsec  opi- 
nio  talem  gratiam,  etiamsiactus  vitahs  sit,  non 
fieri  a  nobis.  Antecedens  probatur  testimonio 
Goncilii  Arausicani  supra  adducto,  multa  esse 
in  homine  bona,  quse  non  facit  homo,  quod 
prsecipue  dictum  videtur  propter  gratias  exci- 
tanteSj  ut  ex  Augustino^  a  quo  sumpta  illa 
sententia,  intelhgi  potest,  hbro  2  contra  duas 
Epistolas  Pelagianorum_,  cap.  8.  Et  sic  etiam 
Bernardus^  Ubr.  de  Grat.  et  hbero  arbitr.^  cir- 
ca  finem,  dicit  Deimi  solum  operari  in  nohis 
exordium  salutis,  non  per  nos,  neque  noMsctim. 
Et  ibidem  adjungit  gratiam  excitare  Uberum 
arbitrium,  dum  seminat  cogitatum.  Et  eodem 
modo  loquitur  Anselmus,  circa  id^  2  ad  Gor. 
45  :  No7i  ego,  sed  gratia  Dei  mecum.  Suferna 
(inquit)  pietas  aliquid  agit  in  noUs  sine  nobis, 
ut  sulsequente  lihero  arUtrio  honum  quod  appe- 
timus  agat  nohiscum.  Et  eodem  modo  loquitur 
Gregor.,  cap.  10,  ahas  11.  Gonsequentia  vero 
probatur ,  quia  non  repugnat  cogitationem 
aut  motum  vitalem  fieri  a  Deo  in  nobis  sine 
nobis  physice  etiam  concurrentibus  ;  ergo  ita 
exponendc3  sunt  dictse  locutiones  Patrum,  ut 
cum  omni  proprietate  intehigantur. 

3.  Assertio  prima  pro  tera  sententia  .■  gratia 
excitans  prima  est  actus  mtalis  inteUecl?is  aut 


Toluntatis.  —  Firmatur  auctoritafe.  —  Nihi- 
lominus  communis  et  vera  sententia  duabus 
assertionibus  continetur.  Prior  est,  gratiam 
excitantem,  etiam  primam,  esse  actum  vita- 
lem  intellectus  vel  voluntatis ;  ita  sentiunt 
omnes  auctores  infra  referendi,  et  probatur  ex 
dictis  in  praecedenti  capite,  ubi  ostensum  est 
primam  gratiam  esse  excitantem ,  eamque  in 
ilhiminatione  et  inspiratione  consistere.  At 
illuminatio  et  inspiratio  actus  vitales  sunt,  ut 
est  per  se  notum  ;  ergo  prima  gratia  excitans 
actus  vitaHs  est.  Simile  argumentum  est,  quod 
ex  vocatione  et  initio  justificationis  sumitur  : 
nam  vocatio  est  justificationis  initium,  ac  sub- 
inde  prima  gratia  excitans ;  sed  vocatio  Dei 
interna,  ut  iu  nobis  fit  et  recipitur,  non  est 
sine  aliqua  actione  vitaH,  imo  in  illa  consistit ; 
ergo  prima  etiam  gratia  excitans  vitalis  actio 
est.  Major  satis  probata  est  supra  ex  verbis 
ConciHi  Trident.,  sess.  6,  cap.  5  :  Declarat  jus- 
tificationis  exordium  in  adultis,  et  ah  ejus  vo- 
catione  esse  simendum,  quam  vocationem  sta- 
tim  exphcat  per  gratiam  excitantem.  Tdemque 
tradit  Augustinus  citatis  locis,  ideoque  in  dic- 
to  libro  83  Qusestionum,  qusest.  68,  dixit :  Si 
quis  sihi  trihuat  quod  venerit  vocatus ,  non  ta- 
men  potest  sihi  trihuere  quod  vocatus  sit,  quia 
nimirum  a  vocatione  sumitur  initium.  Minor 
item  propositio  ex  eisdem  locis  probatur;  nam 
vocatio  Dei  interna  nihil  ahud  est  quam 
iUustratio  qusedam  mentis  et  inspiratio  qua 
Spiritus  Sanctus  Jpotentias  nostras  ad  bene 
operandum  erigit  et  inflammat ;  ut  idem  Gon- 
cilium  significavit,  dicens  Deum,  vocando  ho- 
minem,  tangere  cor  ejus  per  Spiritus  Sancti 
iUuminationem,  quam  statim  etiam  inspira- 
tionem  vocat.  Et  eodem  modo  loquitur  Augus- 
tinus,  qui  etiam  ssepe  hanc  vocationem  expli- 
cat  per  sanctam  cogitationem,  vel  sanctum 
desiderium,  seu  boni  cupiditatem,  ut  loquitur 
hbro  2  contra  duas  Epistol.  Pelagian.,  cap.  8, 
vel  per  iUuminationem  inteUectus,  vel  vokin- 
tatis  delectationem  aut  suavitatem,  ut  Ubro  2 
de  Peccat.  merit.,  cap.  17.  Hsec  autem  omnia 
in  vitaUbus  actibus  consistunt^  ut  per  se  patet. 
Ergo  prima  gratia  excitans,  actus  vitaUs  est. 

4.  Ratione  rohoratur.  —  Denique  potest  ra- 
tione  ita  declarari,  quia  divina  vocatio  inte- 
rior  a  locutione  Dei  in  nobis  non  est  nisi  aUqua 
cogitatio  vel  conceptus  mentis  nobis  a  Deo  im- 
missus,  quia,  licet  locutio  sit  a  Deo  loquente, 
ut  percipiatur  a  creatura,  in  illa  recipi  debet, 
ut  recte  docuit  Gregor.,  Ub.  2  Moral. ,  cap.  4, 
aUas  5,  ubi  ait  loqui  Deum  ad  Angelos,  eo  ipso 
quod  eorum  cordihus  occulta  sna  invisihilia 


14 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.^  GRATI.^  IN  GENERE. 


ostendit;  et  iufra :  Quasi  aud/imtilus  diciticr, 
quod  mdentibus  insfiratur.  Et  infra,  eodem 
modo  expUeat  locutionem  Dei  ad  animas  sanc- 
tas  per  infusionem  alicnjns  cognitionis  vel  af- 
fectus ;  sic  ergo  vocatio  interior  Spiritus  Sancti 
est  illa  locutio  Dei,  de  qua  ipse  dixit  :  Ducam 
eani  ad  solitudinem,  et  loquar  ei  ad  cor  :  ergo 
talis  vocatio  fit  per  actum  vitalem  nobis  im- 
missum.  Et  confirmatur,  quia  nisi  bomo  per- 
ciperet  locutionem  Dei  in  se,  non  posset  ab  illo 
excitari  ut  attenderet  :  locutio  autem  Dei  fit, 
ut  bomo  excitetur  et  attendat ;  ergo  necesse 
est  ut  fiat  per  abquem  actnm  vitse ,  quo  bomo 
aUquid  percipiat,  et  ex  vi  iUius  aUquid  etiam 
appetat,  vel  fugiat,  aut  timeat.  Declaratur 
prseterea  :  quidquid  a  Deo  infunditur,  preeter 
actionem  vitalem,  potest  infnndi  vel  parvulo, 
vel  bomini  dormienti ;  quid  enim  repugnat  ? 
Vocatio  autem  divina  et  gratia  excitans  est 
propria  aduUorum,  ut  GonciUum  Tridentinum 
supra  nou  obscure  advertit,  daturque  iUis  ut 
quasi  a  somno  excitentur,  et  vigilent,  juxta 
iUud  Epbes.  5  :  Bxurge  qui  dorm.is,  etc.,  et 
ideo  uon  babet  locum  nisi  in  aduUis  et  qui  ra- 
tione  uti  possunt :  datur  ergo  per  modum  ac- 
tus  secundi,  nam  quamdiu  potentia  est  tantum 
in  actu  primo,  est-quasi  dormiens,  ut  Aristo- 
teles  dixit  in  Ubr,  2  de  Anima.  Denique  con- 
firmatur ,  quia  propter  banc  rationem  beec 
gratia  excitans  est  tantum  actuaUs,  id  est,  so- 
lum  in  bomine  durans,  quamdiu  actu  vitaUter 
operatur.  Omnis  enim  gratia  reaUler  distincta 
ab  operatione  vitaU  potest,  quantum  est  ex  se, 
permanere,  etiamsi  potentia  vitaUter  non  ope- 
retur,  ut  respondendo  ad  fundamenta  prioris 
sententise  mox  dicemus,  ex  qua  responsione 
magis  lieec  assertio  confirmabitur. 

5.  Assertio  secunda.  — Ad  gratiam  excitan- 
iem  concurrunt  mtaliter  et  effective  'potentice 
anima^.  —  Dico  secundo,  gratia  excitans  non 
fit  in  nobis  sine  efficientia  vitaU  et  pbysica  po- 
tentiarum  animse;  ita  tenet  Soto,  Ub.  1  de 
Natur.  et  gratia,  cap.  16;  et  Medina,  1.  2, 
quaest.  111 ,  art.  2  ad  argumenta,  versic.  Sed 
et  illud  annotatione  dignum;  BeUarmin.,  Ub.  6 
de  Uber.  Arbitr.,  cap.  25,  proposit.  0;  Gabriel 
Vasquez,  disput.  185,  cap.  3.  num.  11,  et 
cap.  9,  num.  35;  et  Valent.,  disp,  8,  queest.  3, 
puncto  3,  §  Sed  arbitror ;  et  a  cseteris  moder- 
nis  Tbeologis  bsec  sententia  communiter  reci- 
pitur.  Ratio  autem  sufficiens  est,  quia,  juxta 
veriorem  doctrinam ,  ita  est  intrinsecum  actui 
vitaU,  danti  suum  effectum  formalem  potentise 
inquamauct,  quod  efiective  ab  ea  prodeat 
tanquam  ab  iutrinseco  principio  vitae,  ut  om- 


nino  repuguet  bujusmodi  potentiam  cognosce- 
re  aut  amare  per  actum  quem  non  eUcit,  ut 
nunc  ex  pbilosopbia  suppono,  et  ex  1.  2,  q.  3 
et  9 ;  sed  per  bos  actus  gratise  excitantis  homo 
ita  movetur,  ut  aUquid  cognoscat,  amet,  ti- 
meat,  delectetur;  ergo  non  possunt  fieri  sine 
concursu  vitaU  potentiarum.  Unde  licet  dare- 
mus  de  potentia  absobita  posse  actum  vitalem 
aUter  fieri,  non  posse  sine  extraordinario  mi- 
raculo,  et  prseter  naturam  taUum  actuum,  ni- 
bilominus  certum  est;  supervacaneum  au- 
tem  est  tale  miraculum  fingere,  quia  neque 
experientia  iUud  inducit,  nam  potius  expe- 
rimur  ita  nos  prseveniri  et  moveri  in  bis 
actibus,  sicut  in  aliis  motibus  iudeliberatis, 
quos  sine  dubio  potentise  nostrse  eUciunt;  ne- 
que  ratione  subsistit ,  quia  miracubim  ilbid 
nec  ad  gratiam  vel  ad  meritura  confert,  ne- 
que  e  converso  pbysicus  ille  concursus  poten- 
tiarum  aliquid  obest  veritati  gratiee  omnino 
gratuitse,  cum  iUa  efficientia  non  sit  Ubera,  ut 
capite  sequenti  ostendemus.  Nec  denique  tale 
rairacuUim  revelatum  est,  aut  aliqua  auctori- 
tate  vere  aut  legitime  fundatur,  ut  respouden- 
do  ad  argumenta  manifestum  fiet. 

Q.Ad  Concilium  Arausicanum  supra  num.  2. 
—  Vera  mens  Patrum.  —  Illud  proprie  Jiomo 
dicittir  operari  quod  Jmmano  modo pperatur .  — 
Ad  fundamentum  in  quo  contrarise  opiniones 
conveniunt,  respondemus  imprimis  senten- 
tiam  iUam  generalem  Augustini  et  ConciUi 
Arausicani  :  Multa  sunt  in  homine  lona  quie 
non  facit  Jiomo ,  etiamsi  ita  exponi  permitta- 
mus  ut  omnem  efficientiam  pbysicam  ex  parte 
hominis  exehidat,  sufficienter  verificari  quoad 
supernaturaUa  dona  gratise ,  in  virtutibus  per 
se  infusis  et  Spiritus  Sancti  donis,  et  habituaU 
gratia  sanctificante.  Deinde  magis  ad  mentem 
Patrum  respondetur ,  per  iUa  et  simiUa  verba 
solum  exchtdi  liberam  bominis  cooperatio- 
nem ;  sic  enim ,  ut  iufra  videbimus,  distin- 
guit  Augustinus  gratiam  quam  Deus  in  no- 
bis  sine  nobis  operatur,  a  gratia  qua  nobiscum 
cooperatur.  Nam  buic  posteriori  nos  Ubere  co- 
operamur,  priori  autem  minime;  quia  ergo 
gratia  excitans  in  nobis  fit  sine  cooperatione 
Ubera  nostra ,  ideo  dicitur  fieri  in  nobis  siue 
nobis,  etiamsi  non  fiat  sine  efficientia  neces- 
saria  nostrarum  potentiarum ;  hoc  enim  refe- 
rebat  ad  confutandos  Semipelagianos ,  ut  ab 
Augustino  vel  aUis  Patribus  negaretur,  Potest- 
que  bic  modus  loquendi  explicari  ex  Paulo  ad 
Roman.  7,  ubi  de  naturali  et  inordinato  motn 
concupiscentiai  prius  dicit  :  Qiiod  odi  malum, 
Jioc  facio.  Et  postea,  quasi  declarans  verbum 


CAP.  III.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  ACTUS  VITALIS  KOMINIS. 


d5 


facio,  addit :  No%  ego  operor  illud,  sed  quod 
habiiat  in  me  peccatnm.  Nam  motus  conciipis- 
centiaa  licet  involuntarius  sit,  nihilominus 
fomes  seu  appetitus  vere  ac  physice  facit  et 
operatur  illum,  et  nihilominus  ipse  homo  di- 
citur  non  operari  ilhim,  quia  non  libere  neque 
humano  modo  ilhim  operatur,  nec  illi  consen- 
tit.  11]  ud  enim  proprie  dicitur  homo  operari 
quod  humano  'modo  operatur ;  nam  operatio 
humana  illa  est  quse  ex  perfecto  usu  rationis 
et  voluntatis  procedit,  ut  docuit  D.  Thomas  \ .  2, 
qusest.  Ij  art.  1  ;  et  ideo  tunc  proprie  dicitur 
homo  ut  homo  operari,  quando  hbero  et  mo- 
rah  modo  operatur.  Et  hic  modus  loquendi 
maxime  locum  habet,  quando  sermo  est  de 
actionibus  ad  salutem  pertinentibus,  ut  est  in 
prspsenti,  Unde  potest  hoc  etiam  deelarari  ex 
Gonciho  Trident.,  sess.  6,  can.  4,  ubi  damnat 
negantes  hominis  liberum  arbitrium  cooperari 
excitanti  gratise ;  intentio  autem  ejus  fuit  co- 
operationem  hberam  definire,  ut  postea  aperte 
declarat,  et  nihilomiuus  simphciter  et  siue  ad- 
dito  cooperari  dixit,  quia  videlicet  non  est 
proprie  et  simphciter  hominis  operatio,  nisi 
quai  libera  est.  Atque  eo  modo  antiqua  Gonci- 
liaetPatres,  cum  dicunt  gratiam  non  exchi- 
dere  cooperationem  hominis  post  Dei  vocatio- 
nem ,  de  hbera  cooperatione  loquuntur.  Et 
eodem  sensu  dixit  Augustinus  :  Qui  creavit  te 
sine  te,  non  salvaMt  te  sine  te. 

7.  Ad  primum  fundamentwm  primce  sen- 
tentice.  —  Ad  locum  Psalmi.  —  Juxta  hanc 
ergo  doctrinam  ad  primum  fundamentumpri- 
mse  senteutise,  et  ad  omnia  testimonia  quse 
Vega  adducit,  respondemus  distinguendo  pro- 
positionem  assumptam,  scilicet,  primam  gra- 
tiam  fieri  a  solo  Deo ;  est  enim  vera_,  si  parti- 
cula  solum  exeludat  hominis  consensum,  vel 
etiam  si  excludat  omne  meritum,  quodmaxi- 
me  Augustinus  intendit;  non  tamen  esse  ve- 
ram,  si  exciudat  omnem  physicam  efficien- 
tiam  iutehectus  vel  voluntatis,  nisi  fortasse  su- 
matur  actus  ille,  qui  est  prima  gratia,  secuu' 
dum  pecuharem  respectum,  seu  inadajquatum 
conceptum,  ut  statim  declarabo.  Ad  illud  au- 
tem  testimonium  Psalmi  prsecedenti  capite 
propositum  :  Atcccilium  meum  a  Domino  qui 
fecit  coelum  et  terram,  respondetur  primo  au- 
xilium  illud,  etiam  primum,  absohite  dici  esse 
a  solo  Deo,  quia  ipse  principahter  efficit  il- 
lum  actum,  utiturque  nostra  facultate  tan- 
quam  instrumento  ad  illum  efficiendum.  Un- 
de  quia  sohis  Deus  potest  illo  modo  efficere  in 
nobis  talem  actum,  etmovere  potentiam  ut  il- 
ium  efficiat,  etiam  dici  potest  tale  auxiiium 


esse  a  solo  Deo,  nam  tunc  etiam  particula 
soliim,  nou  exchidit  physicam  efficientiam  in- 
strumentalem  proximse  facultatis.  Quod  ma- 
xime  est  loquendo  de  illo  actu  sub  nomine 
auxilii ;  nam  ille  actus  habet  duplicem  res- 
pectum,  unum  ad  causam  principalem,  quse 
est  Deus,  alium  ad  causam  proximam  instru- 
mentalem,  quse  est  potentia ;  sub  priori  ta- 
men  habitudine  habet  rationem  auxilii,  quod 
proinde  soli  Deo  merito  tribuitur  ;  actus  ve- 
ro  ipse  ita  fit  a  solo  Deo,  ut  ab  illo  solo  ha- 
beat  initium,  et  ipse  solus  sit  principalis  causa 
physica  ejus,  moralis  autem  unica;  et  ita  ex 
parte  hominis  excluditur  omne  meritum  vel 
libera  cooperatio,  non  vero  physicus  concur- 
sus  potentiae  ad  actum  vitalem  necessarius. 

8.  Ad  locim  Apocalypsis.  —  Eadem  opera- 
tio  prout  a  Deo  fit  est  pulsus  ;  prout  fit  et  reci- 
pitur  in  intellectu,  est  auditus. — Ad  locum  au- 
tem  Apocalyps.  3 :  Ecce  sto  ad  ostium  et  pulso, 
respoudetur  imprimis  tactum  Dei  in  corde  al- 
tioris  rationis  esse,  quam  sit  pulsus  materialis 
janua^,  nam  pulsns  Dei  internus  fit  per  voces 
internarum  inspirationum ,  ae  proinde  per 
actus  vitales  :  pulsus  enim  debet  esse  accom- 
modatus  rei  quse  pulsatur,  et  ideo  longe  aliter 
pulsatur  cor  vivens,  quam  inanimata  janua. 
Deinde  cum  ibi  adjungitur  :  Si  quis  audlerit 
vocem,  meam,  clarum  est  illam  vocem  Dei  in 
corde  non  esse  nisi  conceptionem  aliquam 
mentis,  ut  supra  explicavi.  Dici  autem  solet 
quis  audire  vocem  Dei  internam,  vel  quando 
ita  illam  audit  ut  ei  etiam  obediat,  quomodo 
potest  intelligi  illud  Psalmi  84  :  Audiam  quid 
loqnatur  in  me  DomiwiS;  vel  quando  perci- 
pit  ipsam  inspirationem  Dei,  etiamsi  illi  resis- 
tat,  quomodo  potest  intelligi  illud  Psalmi  94 : 
Hodie  si  vocem  ejus  audieritis,  nolite  ohdurare 
corda  vestra  :  utroque  ergo  modo  potest  hoc 
verbum  in  prsedicto  loco  sumi,  et  in  priori 
Deus  tangit  cor  per  inspirationem,  homo  au- 
tem  audit  per  consensum,  et  ita  non  procedit 
objectio.  In  posteriori  autem  sensu,  qui  vide- 
tur  satis  consentaneus  contextui,  nam  dici- 
tur :  Si  quis  audierit  vocem  meam,  et  aperuerit 
mihijoMuam,  id  est,  cor,  quod  per  consensum 
aperitur,  audire  videtur  poni  tanquam  quid 
prsevium  ad  consensum.  Et  in  hac  siguifi- 
catione,  audire  nihil  aliud  est  quam  percipe- 
re  inspirationem  divinam,  seu  sentire  lactum 
ejus.  Atquehoc  modo  si  loquamur  deinspira- 
tione  vel  illuminatione  prout  est  in  intellectu, 
optime  fieri  potest  ut  eademmet  operatio, 
prout  a  Deo  fit,  sit  pulsus  Dei  iu  corde;  prout 
vero  fit  et  recipitur  in  iutellectu,  sit  auditus 


46  LIB.  III.  DE  AUXILUS  INTERNIS 

ejusdem  inspirationis,  ita  enim  fieri  facile 
potest  in  locutione  pure  mentali.  Neque  in 
hoc  comparandus  est  materialis  pulsus  cum 
spirituali^  quia  materialis  pulsus  solum  objec- 
tive  immutat  sensum,  et  media  specie  efficit 
auditum  :  pulsus  autem  divinus  mere  inter- 
nus,  si  intellectualis  sit,  immediate  ac  forma- 
liter  afficit  intellectum,  et  reddit  illum  atten- 
dentem,  et  aliquid  apprehendentem  vel  intel- 
hgentem,  et  ideo  eodem  actu  percipit  intel- 
lectus  eamdem  Dei  locutionem,  quatenus  per- 
ceptio  mentis  in  se  virtualiter  reflectitur  : 
nam  qui  aliquid  denuo  apprehendit,  simul 
virtute  concipit  quod  aliquid  apprehendat  et 
consequenter  quod  ab  aUquo  excitetur  et  mo- 
veatur.  Si  autem  inspiratio  sit  in  voluntate, 
tahs  motus  non  percipitur  nisi  per  intellectum, 
atque  ideo  per  aUum  actum  ex  priori  natura- 
liter  resultantem,  et  ita  ibi  clarius  distingui- 
tur  pulsus  ab  auditu. 

CAPUT  IV. 

ALIIS  FUNDAMENTIS  mUlM  SENTENTI^  SATISFIT, 
ET  QUOD  SIT  PRINGIPIUM  PROXIMUM  EFFIGIENS 
GRATm  EXCITANTIS  INQUmiTUR. 

1.  Dubium  incidens,  quce  causa  proxima 
concurrat  cmn  potentiis  mtalibus  ad  actus  gra- 
tice  excitantis.  —  Alia  fundamenta  primae 
sententise  petunt  dubium ,  si  actus  gratise  ex- 
citantis  effective  fiunt  a  nostris  potentiis,  qua 
virtute  proxime,  vel  quo  adjutore  proximo 
illos  efficiant;  supponimus  enim  nunc  illos 
actus  esse  supernaturales,  et  ideo  non  posse 
a  sola  naturali  potentia  virtute  sua  eUci ;  pro- 
pter  hanc  enim  rationem  prsecipue  moti  sunt 
dicti  auctores  ad  dicendum  infundi  nobis 
aUam  gratiam  priorem  his  actibus,  quas  sit 
principium  illorum,  quam  vokmt  esse  rem 
creatam  et  inhaerentem  potentise^  reipsa.dis- 
tinctam  ab  actu  gratise  excitantis,  et  princi- 
pium  ejus,  quam  alii  vocant  motionem  vir- 
tuosam  puram,  ita  ut  quaUtas  non  sit;  aUi 
dicunt  esse  quaUtatem  actualem  seu  transeun- 
tem  in  nobis  receptam,  et  nuUo  modo  a  nobis 
factam. 

2.  Assertio.  —  Solus  Spiritus  Sanctus  im- 
mediate  per  seipsum  elevat  potentias  ad  elicien- 
dos  iales  actus  gratice  excitantis.  —  Probatur 
primo  ex  auctoritate.  —  Ego  vero  censeo  nul- 
lam  talem  entitatem  infundi,  quse  sit  prior, 
tempore  vel  natura^  ipso  actu  gratiee  excitan- 
tiS;,  vel  principium  proximum  ejus,  sed  solum 
Spiritum  Sanctum  immediate  ac  per  seipsum 


DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 
infundere  hos  actus  elevando  potentiam  ad 
conficiendum  iUos.  Probatur  primo  ex  his  quae 
diximus,  nimirum  gratiam  excitantem  esse 
primam  quse  nobis  infunditur,  ut  Patres  et 
Concilia  docent.  Dicent  fortasse  sub  hac  exci- 
tante  gratia  includere  Conciiia  iUam  priorem 
gratiam,  quse  ad  eUciendam  inspirationem  in- 
funditur.  Sed  qui  sic  respondet,  ostendere  hoc 
debet  ex  ipsis  Conciliis  aut  Patribus,  in  iiUis 
enim  nullum  vestigium  talis  gratise  inveni- 
mus ;  quin  potius  ipsam  inspirationem  ponunt 
ut  gratiam  primam,  et  prasterea  indicant  im- 
mediate  infundi  ab  ipso  Spiritu  Sancto,  et 
non  mediante  alia  quaUtate.  Unde  Concilium 
Arausicanum,  canon.  A,  de  hujusmodi  inspi- 
ratione  ait  fieri  in  nobis  per  Sancti  Spiritus 
infusionem  et  operationem,  et  per  hanc  dicit 
prseparari  voluntatem  a  Domino ,  et  cap.  6, 
similiter  vocat  inspirationem  et  infusionem 
Sancti  Spiritus,  et  eodem  modo  loquitur  Con- 
cUium  Tridentinum.  Unde  etiam  communiter 
Theologi  antiqui  non  docuerunt  infundi  nobis 
aliquod  donum  gratise  per  modum  actus  primi, 
prseter  habitus  infusos.  Certum  est  enim^  ad 
eliciendum  actum  gratiae  excitantis  non  in- 
fundi  liabitum ,  nullus  enim  supernaturaUs 
habitus  infunditur  adulto^  nisi  prsevio  con- 
sensu  libero,  tanquam  necessaria  dispositione, 
ut  infra  dicitur ;  ergo  talis  gratia  quae  sit  prior 
actu  secundo  ,  et  principium  ejus  ,  et  non 
habitus,  non  habet  fundamentum  in  aUqua 
doctrina  Patrum  aut  Theologorum. 

3.  Secundo ,  ratione  i^npiignando  duos  mo~ 
dos  quibtcs  licoc  gratia  potest  explicari.  — 
Deinde  ratione  impugnatur  tale  genus  gratiae, 
expendendo  dictos  duos  modos  expUcandi 
hanc  gratiam  :  prior  dicit  esse  spiritualem 
quamdam  et  supernaturalem  motionem  vir- 
tuosamj  quse  est  res  distincta  ab  actu  vitaU,  et 
a  solo  Deo  immissa,  et  non  est  quaUtas  vel 
formaUter^  vel  realiter,  sed  pura  tantum  motio 
virtuosa,  per  quam  Deus  dat  virtutem  poten- 
tise,  vel  elevat  illam  ad  lios  actus  efficiendos. 
Hic  vero  dicendi  modus  supponit  hanc  motio- 
nem  constituere  potentiam  in  actu  primo  ad 
hos  actus  eUciendos ,  et  nihilominus  ait  non 
esse  qualitatem,  sed  puram  motionem,  quod 
gratis  dictum  videtur,  nam  in  potentiis  animee 
formse  constituentes  illas  in  actu  primo  sunt 
qualitates,  ut  in  sensibus  externis  et  internis 
videre  licet,  prseterquam  quod,  generaUter  lo- 
quendo,  secundum  Philosophorum  principia, 
non  inteUigimus  quaUs  sit  motio  quae  tantum 
sit  motio,  et  non  sit  qualitas  nec  res  alterius 
prsedicamenti,  cum  non  possit  intelUgi  motio. 


CAP.  IV.  ALliS  FUNDAMENTIS  PRIM^  SENTENTI^  SATISFIT,  ETC. 


17 


qnin  ad  aliquem  terminum  intrinsecum  ten- 
dat :  iu  motione  autem  spirituali  non  potest 
intelligi  terminus  actionis  vel  motionis ,  nisi 
qualitas ;  omitto  enim  locum,  aut  ubi  quale- 
cumque  illud  sit,  quod  in  rebus  spiritualibus 
esse  potest ,  quia  in  prsesentem  consideratio- 
nem  venire  non  potest  :  si  ergo  motio  illa 
nullam  qualitatem  infuudit  intellectui  aut  vo- 
luntatij  non  habet  intrinsecum  terminum  qui 
per  illam  fiat ;  quomodo  ergo  est  pura  motio, 
vel  ad  quid  movet  ?  Eo  vel  maxime  quod  talis 
motio^  si  ponitur  per  modum  actionis^  est 
actio  transienSj  nam  est  ab  agente  Deo,  et  re- 
cipitur  in  passo.  Non  solent  autem  dicti  aucto- 
res  actionem  transeuntem  in  Deo  concedere_, 
neque  scio  auctorem  aliquem  actionem  trans- 
euntem  sine  termino  hactenus  posuisse.  Vel 
illa  motio  est  tantum  per  modum  passionis^  et 
sic  concipi  non  potest  nisi  per  modum  viee^ 
ac  proinde  per  modum  tendentise  ad  aliquem 
terminum  :  nam  si  nec  est  via,  nec  tendentia, 
erit  profecto  entitas  aliqua  facta  a  Deo  in  tali 
potentia  sohim  per  modum  effectus.  Oportebit 
ergo  ut  sit  quahtas,  ahoqui  extra  omnia  prse- 
dicamenta  vagabitur,  ut  facile  patebit  discur- 
renti  per  singula  :  id  autem  concedere  philo- 
sophicum  non  est,  neque  etiam  est  quodTheo- 
logiee  attribuamus  cjuod  nos  cogat,  contra 
principia  philosophise,  hujusmodi  entitates  in- 
troducere, 

4.  Aliudincommodum  contrarice  sententice . — 
Aha  enim  difficultas  in  illa  sententia  occiu-rit, 
quia  defensores  ejus,  ad  omnem  actionem  cau- 
sae  secundse,  aUas  in  actu  primo  plenissimo 
constitutse,  requirunt  similem  rationem  vir- 
tuosam  prseviam ,  ut  infra  videbimus.  Unde 
etiam  asserunt  quod,  licet  potentia  sit  ins- 
tructa  et  elevata  per  habitum  infusum ,  indi- 
get  illa  motione  virtuosa  prima;  caussB,  ut 
possit  actum  iufusum  eUcere ;  ergo  signum  est 
illam  motionem  non  postulari  tunc  ut  prin- 
cipium  proximum  efficiendi  actum  infusum, 
nam  habitus  est  hujusmodi  principium  suffi- 
ciens;  ergo,  etiam  respectu  actuum  gratiae 
excitantis,  iUa  motio  ( si  detur)  non  est  princi- 
pium  proximum,  ex  parte  causaj  secundse ;  sed 
pertinebit  tantum  ad  concursum  universalem 
primse  causse.  Unde  ulterius  sequitur  etiam, 
juxta  illam  sententiam,  iUos  actus  eUci  a  po- 
tentia  nuda  sine  aUo  actu  primo  supernaturaU 
ipsi  inhserente,  qui  cum  iUa  sit  principium 
proximum  actus  gratise  excitantis;  quia  iUa 
motio  virtuosa  per  se  sola  nou  supplet  vicem 
habitus  quando  iUe  deest,  aUas  superflue  da- 
retur  simul  cum  habitu. 
vin. 


5.  Prcecludiiur  evasio  duplex.  —  Duobus 
modis  respondere  possunt:  unus  est,  ad  hos 
actus  supernaturales,  qui  sine  habitibus  fiunt, 
dari  duas  motiones  virtuosas,  unam,  quee  sit 
proprius  actus  primus,  et  suppleat  vicem  ha- 
bitus,  AUus  est,  dariunam  quse  utramque  vim 
eminenter  habeat.  Priorem  modum  in  dictis 
auctoribus  non  invenio^  nec  videtur  certe  ve- 
risimiUs  tot  gratiarum  seu  occuUarum  motio- 
num  muUipUcatio,  qute  neque  probari  nec 
satis  inteUigi  possunt,  prseterquam  quod  frus- 
tra  fit  per  plura,  quod  per  unum  fieri  potest ; 
cur  enim  non  poterit  ?  Vel  si  duae  motiones 
postulantur,  cur  non  plures  etiam  sine  certo 
termino  postulari  poterunt  ?  AUum  ergo  mo- 
dum  dicti  auctores  eUgunt,  a  quibus  nunc  ul- 
terius  interrogamus  an  illa  motio  sit  ejusdem 
rationis,  quando  datur  ad  operandum,  tam  ex 
habitu,  quam  sine  iUo;  an  vero  sit  diversee 
rationis.  Hoc  posterius  non  videtur  verisimile, 
quia  motiones  iUse  supponuntur  tendere  ad 
actus  et  quasi  terminos  ejusdem  rationis  ; 
motiones  autem  sumunt  speciem  a  terminis ; 
cur  ergo  erunt  iUee  diversse  rationis?  Nam 
quod  is  cui  datiu?  quseUbet  iUarum  habeat  vel 
non  habeat  habitum,  valde  accidentarium  est, 
et  in  hoc  etiam  distinctiones  muUipUcare  sine 
aUa  ratione  vel  expUcatione  philosophicum 
non  est, 

6.  Illce  moiiones  neqtieunt  esse  ejusdem  ra~ 
tionis.  —  Unde  iUimet  auctores  priorem  par- 
tem  eUgunt ,  dicentes  motiones  iUas  esse 
ejusdem  rationis.  Ex  quo  necesse  est  sequi,  ut 
vel  iUa  motio  data  potentise  non  habenti  ha- 
bitum,  non  suppleat  vicem  habitus,  nec  con- 
stituat  potentiam  in  actu  primo,  nec  com- 
pleat  iUam  in  ratione  causae  proximee,  sed  so- 
lum  sit  concursus  causae  primse,  quod  destruit 
sententiam  iUorum  et  nostram  confirmat;  vel 
certe  oportebit  dicere  eum  qui  operatur  ex  ha- 
bitu  iufuso,  recipere  duos  actus  primos,  ha- 
bitum  sciUcet,  et  motionem.  Sequela  patet, 
quia  iUa  motio  data  potentise  non  habenti  ha- 
bitum,  formaUter  constituit  iUam  iii  actu  pri- 
mo ;  ergo  etiam  data  potentiee  habenti  habi- 
tum  dabit  eumdem  effectum,  quia  neque  ha- 
bitus  praeexistens  formalem  effectum  motionis 
impedire  potest,  neque  forma  potest  esse  in 
potentia,  quin  illi  suum  effectum  formalem 
conierat.  Habet  ergo  iUa  potentia  duos  actus 
primos,  duasque  virtutes  activas  proximas  ad 
eumdem  actum,  quod  superfluum  est, 

7.  Su^pradictas  onoiiones  non  esse  ejiisdem 
rationis  amplitcs  proiaiur.  —  Prasterea^  ex 
iUo  dupUci  actu  primo^  major  prodiret  ac- 

2 


18  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

tio  qiiam  ab  altero  tantum,  siciit  a  duplici 
luminoso  major  fit  illuminatio ;  quia  si  motio 
est  per  se  sufficiens  actus  primus,  sine  mira- 
culo  impediri  non  potest  quin,  operante  po- 
tentia  cum  habitu,  ipsa  etiam  motio  coopere- 
tur,  non  solum  ut  concursus  Dei,  sed  etiam  ut 
actus  primus  potentise.  Ex  quo  ulterius  posset 
quis  facile  inferre  superfluos  esse  habitus  ope- 
rativos  infusos,  cum  mmquam  operentur  sine 
aliquo  actu  primo  magis  actuali,  de  se  dante 
sufficientem  virtutem  in  actu  primo  ad  effi- 
ciendos  eosdem  actus.  Neque  tandem  dici  po- 
test,  illas  duas  motiones  esse  ejusdemrationis 
in  operante  sine  habitu  et  cum  illo,  et  nihilo- 
minus  unam  illarum  ratione  suse  entitatis  da- 
re  vim  agendi  habitus,  et  alteram  de  se  non 
habere  tantam  perfectionem,  quia  si  forma 
est  ejusdem  rationis,  etiam  vis  agendi  et  for- 
malis  effectus  ejusdem  rationis  esse  debet.  Et 
hsec  obiter  de  ista  motione  sint  dicta^  nam 
plura  in  sequentibus  sunt  dicenda. 

8.  Proponitur  alter  cxplicandi  modus  per 
qualitatem  transeuntem.  — Rejicitur. —  Super- 
est  alter  modus  expUcandi  gratiam  preeviam 
ad  hos  actus  excitantis  gratise,  qui  sokim  dif- 
fert  a  praecedenti,  quia  non  dicit  hanc  gratiam 
esse  motionem,  sed  qualitatem  quamdam  ac- 
tualem,  seu  transeuntem,  quae  sit  principium 
supernaturale  et  proximum  tahs  actus.  Cujus 
opinionis  fundamentum  ex  parte  est  idem,  sci- 
hcet,  quod  non  potest  potentia  elicere  actum 
secundum  supernaturalem,  nisi  habeat  actum 
primum  ejusdem  ordinis  sibi  inhajrentem. 
Quod  autem  hic  actus  primus  sit  qualitas,  pro- 
bari  potest  argumeutis  factis  contra  priorem 
senteutiam  :  vocatur  autem  a  sic  opinantibus 
actualis,  seu  transiens,  quia  solum  datur  ut 
actualiter  efficiat,  et  quia  tantum  durat  quam- 
diu  efficit,  seu  quamdiu  durat  operatio  pro- 
pter  quam  datur,  sicut  ictus  impressus  lapidi, 
ut  sursum  moveatur,  dici  potest  quaUtas  ac- 
tualis  et  transiens,  propter  similem  rationem ; 
in  rehquis  vcro  couvenit  haec  opinio  cum  pree- 
cedenti,  nam  etiam  qui  de  illa  gratia  sic  sen- 
tiunt,  ponuut  prajviam  gratiam  per  modum 
concursus  :  et  ita  eodem  modo  procedit  dis- 
cursus  factus  in  prsecedenti  opinione.  Nam  si 
per  qualitatem  inteUigunt  solum  concursum 
prcBvium,  iUe  non  satis  est  ut  suppleat  vicem 
habitus,  neque  ut  constituat  poteutiam  in  ac- 
tu  primo  :  si  vero  in  his  actibus  gratise  exci- 
tantis,  pra;ter  concursum  praevium,  ponunt 
quaUtatem  reaUter  ab  ipso  distinctam,  sic 
multipUcantur  etiam  et  auxiUa  gratiee  sine 
fuuJameiito  auctoritatis  aut  rationis ;  vel  sen- 


DIVIN^E  GRATI^  IN  GENERE. 
tiunt  ipsum  concursum  prsevium  includere  il- 
lam  quaUtatem,  et  sic  aut  eadem  quaUtas  da- 
bitur  homini  operanti  per  habitum,  quod  etiam 
superfluum  est,  ut  declaravi,  vel  coneursus 
prsevius  erit  distinctse  rationis  in  eo  qui  cum 
habitu,  vel  sine  habitu  operatur,  quod  ipsi 
non  admittunt. 

9.  Duhium  secundum. —  Nova  ejusdem  qua- 
litatis  admittendce  ratio . — Quidquid  vero  sitde 
concursu  prsevio,  potest  quis  dicere  hanc  prse- 
viam  quaUtatem  per  modum  actus  primi  esse 
necessariam  ad  hos  actus  gratise  excitantis  eU- 
ciendos  per  se  et  propter  insufficientiam  po- 
tentise,  etiamsi  fortasse  aUus  concursus  pree- 
vius  necessarius  non  sit.  Quod  si  haic  necessitas 
vera  est  satisque  fundata,  non  tantum  in  acti- 
bus  gratiee  excitantis,  sed  etiam  in  muUis  ac- 
tibus  plene  deUberatis  et  propriee  gratise  coo- 
perantis,  qui  tempore  vel  natura  infusionem 
gratise  habituaUs  antecedunt,  invenitur,  et 
ideo,  tractando  de  iUis  actibus  in  ordine  jus- 
tificationis,  examinandum  est  a  quo  principio 
proximo  supernaturaU  procedunt,  et  ibi  com- 
modius  et  universaUus  opinionem  hanc  expen- 
demus.  Nunc  ergo  solum  dicimus,  ad  qusestio- 
nem  prsesentem  parum  referre,  sive  iUa  qua- 
Utas  infundatur  cum  actu  gratise  excitantis, 
sive  non  :  nam  si  fortasse  infunditur,  compu- 
tatur  tanquam  unum  donum  cum  ipsa  excita- 
tione,  et  ipsa  per  se  non  meretur  nomen  gratiae 
excitantis;neque  Augustinus,neque  ConciUum 
Tridentinum  aUter  ea  voce  utuntur,  nisi  ad  si- 
gnificandam  gratiam  quse  potentiam  formaU- 
ter  excitet,  ae  moraUter  moveat  et  dirigat,  vel 
trahat,  afficiat,  vel  regat.  His  enim  et  simiUbus 
verbis  perpetuo  Augustinus  utitur,  cum  exci- 
tantem  gratiam  describit,  nec  potest  ita  ad- 
mitti  quaUtas  prsevia  et  cfficiens  excitationem, 
ut  dicatur  proprie  auxilium  excitans,nisiuten- 
do  terminis  sequivoce,  et  prseter  usitatum  mo- 
rem  ConciUorum,  aUoquin  etiam  Deus  ipse  po- 
terit  dici  gratia,  vel  auxiUum  excitans,  nam  est 
principale  principium  efficiens  in  nobis  excita- 
tionem.  Fateor  tamen  contentionem  hanc  fore 
tantum  de  usu  vocis,  si  semel  quaUtas  illa  ad- 
mittatur. 

10.  Assertio  secunda. — Nulla  Imjusmodi 
qualitatis  necessitas  est,  neque  usus.  —  Prior 
pars  ostenditur.  —  Ego  vero  quaUtatem  iUam 
neque  necessariam  esse  censeo,  neque  esse  cur 
credamus  iUam  infundi ;  priorem  partem  os- 
tendo,  quia  probabiUus  est  posse  Deum  ele- 
vare  potentiam  animse,  ad  eUciendum  actum 
supernaturalem,  sine  habitu,  et  sine  quaUtate 
iuhserente  supplente  vicem  ejus,  sciUcet  adju- 


CAP.  IV.  ALIIS  FLNDAMENTIS  PRIJL^  SENTENTI.-E  SATISFIT,  ETC. 


19 


vante  ipso  Deo^  et  per  seipsum  supplente  effi- 
cacitatem  habitus  ;  quod  de  visione  beatifica 
suo  loco  probavi^  et  iufra  cap.  6  et  8  latius 
dicam^  quia  cum  actus  non  sit  vitalis  ex  influxu 
habitus,  sed  ex  influxu  potentise  vitahs_,  qui  est 
distinctus,  et  in  suo  genere  proximus^  potest 
Deus  per  seipsum  facile  supplere  efficientiam 
habitus^  quia,  secluso  vitali  influxu,  quidquid 
Deus  potest  facere  per  causam  secundam^  po- 
test  facere  se  solo  ;  ita  ergo  in  prsesenti  potest 
infundere  immediate  ipsi  potentiae  actum  vi- 
talem  gratise  excitantis,  cooperante  simnl  po- 
tentia,  et  in  actum  illum  vitaliter  influente : 
hac  ergo  ratione  non  est  uecessaria  simplici- 
ter  talis  quahtas. 

11 .  Posterior  pars. —  Alteram  vero  partem 
de  facto,  quam  verisimiliorem  credimus,  per 
rationes  supra  factas  nunc  tantum  probamus  ; 
alias  enim  in  citatum  locum  remittimus  quoe 
de  actibus  liberis  specialiter  procedunt,  in 
quibus  illa  sententia  majorem  habet  difficul- 
tatem  quam  in  his  actibus  gratia^  excitantis, 
eo  quod  necessarii  sint ;  nihilominus  tamen 
ad  illos  efficiendos  non  credimus  dari  talem 
quaUtatem,  quia  forte  non  est  possibilis  spiri- 
tualis  qualitas,  quee  non  sit  actus  vitaUs,  sed 
per  modum  actus  primi,  et  sit  natura  sua 
transiens,  et  quasi  dependens  a  suo  eflfectuj 
nam,  si  ab  illo  non  pendet^  cur,  cessante  illo_, 
statim  corrumpitur,  cum  sit  in  subjecto  incor- 
ruptibili,  et  a  nuUo  contrario  expellatur,  ne- 
que  liabeat  aliam  causam  corruptionis,  preeter 
suspensionem  influxus  divini,  per  quam  etiam 
habitus  infusi_,  imo  et  anima  ipsa  potest  esse 
inanimata. 

42.  Neque  potest  assignari  ratio  cur  suspen- 
sio  illa  divini  influxus  sit  magis  connaturalis 
aut  debita  illi  quahtati  quam  habitibus,  et  aliis 
simihbus.  Prseterea,  quia  quoties  potentia  ope- 
ratur  supernaturalem  actum  sine  habitu  infu- 
so,  non  elicit  illum  connaturali  modo,  nam  ad 
hoc  datur  habitus,  et  ideo  non  est  nccesse  ut 
ad  operandum  elevetur  per  quahtatem  inhse- 
rentem  prseviam ,  nam  cum  illa  non  sit  per- 
mansura  in  potentia  post  operationem,  et  tunc 
potentia  elevetur  ad  agendum  prseternaturali 
modo  ,  tanquam  Dei  instrumentum,  superva- 
canea  est  illa  quahtas ,  cum  Spiritus  Sanctus 
ipse  immediate  possit  uti  potentiis  animse  illo 
modo,  infundendo  illis  illuminationem  ac  in- 
spirationem,  ut  GonciUa  magis  indicant. 

13.  Instantia  repellitur.  —  Neque  hinc  se- 
quitur  quod  primum  auxilium  gratiae  sit  a  no- 
bis  vel  a  natura ,  integre  vel  ex  parte.  Quia 
imprim^s  illa  gratia  excitans  principaliter  est 


a  Spiritu  Sancto.  Deinde  datur  omnino  gra- 
tis,  et  sine  ullo  merito  vel  dispositione  nos- 
tra,  imo  et  sine  cooperatioue  libera  nostra, 
ut  statim  dicemus;  et  ob  has  omnes  et  soias 
causas  dicitur  non  esse  a  nobis,  ut  constat  ex 
AugustinO;,  lib.  2  contra  duas  Epistolas  Pela- 
gianorum,  cap.  ^9.  Deinde  intellectus  vel  vo- 
luntas  non  solum  non  habet  vires  naturales  ad 
efficiendum  talem  actum  sufficientes,  verum 
etiam  neque  ad  illum  concurrit  per  potentiam 
naturalem,  sed  per  obedientiam,  tanquam 
Spiritus  Sancti  organum ,  et  ideo  nullo  modo 
dici  potest  ille  actus  esse  a  natura,  licet  veris- 
sime  dicatur  ab  intellectu  vel  voluntate  a  Spi- 
ritu  Sancto  specialiter  motis  seu  elevatis  pro- 
duci. 

14.  Satisfit  fundamentis  contraricB  senten- 
tia.\  —  Et  ita  facile  patet  responsio  ad  funda- 
mcnta  contrariaf  sententiee,  in  primo  et  secun- 
do  capite  proposita.  Ad  principale  enim  ultimo 
loco  positum,  concedimus  nunc  (quod  infra 
superest  videndum)  actum  gratiee  excitantis 
esse  supernaturalem ,  ideoque  non  posse  fieri 
viribus  naturse,  et  consequenter  esse  necessa- 
rium  principium  superioris  ordinis  adjuvans 
et  elevans  potentiam.  Dicimus  autem  hoc  prin- 
cipium  esse  ipsummet  Spiritum  Sanctum.  Ad 
primam  vero  replicam ,  quia  illud  principium 
debet  esse  inhserens,  ut  constituat  poteutiam 
in  actu  primo,  respondemus  duplicem,  secun- 
dum  rationem;,  esse  influxum  in  illum  actum, 
unum  intrinsecum  et  vitalem ,  qui  necessario 
esse  debet  immediate  ab  entitate  ipsius  poten- 
ti8B,  et  ideo  respectu  illius  non  constituitur  po- 
tentia  in  actu  primo  per  aliquid  a  se  distinc- 
tum_,  sed  per  potentiam  obedieutialem,  quae 
ab  entitate  ejus  non  distinguitur.  Alius  est  in- 
fluxus  ex  parte  principii  coadjuvantis  poten- 
tiam  ad  substantiam  actus,  et  ad  hunc  in- 
fluxum,  ut  connaturali  modo  fiat,  necessarius 
est  actus  primus  inhserens  potentise ;  ut  autem 
fiat  prseternaturali  modo  non  debito  potentise, 
satis  est  quod  sit  a  principio  superiori  assi- 
stente  ipsi  potentise ,  ut  est  ipsemet  Spiritus 
Sanctus.  Neque  oportet  ad  aha  proposita  in 
capite  primo  sigillatim  respondere,  quia  infra 
explicandum  est  vitalitatem  actus  supernatu- 
ralis  esse  posse  ab  ipsa  facultate  per  potentiam 
obedientialem  influente.  Item  dictum  est  quo- 
modo  hsec  gratia  pendeat  a  solo  Deo^,  ut  ex- 
cludit  vel  meritum,  vel  naturalem  influxum 
potentise ,  non  vero  ut  excludit  omnem  effi- 
cientiam  per  potentiam  obedientialem.  Ac 
tandem  manifestum  ex  dictis  est,  etiam  de  his 
actibus  verissime  dici  nou  esse  nos  sufficienics 


20 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATl.^E  IN  GENERE. 


ad  illos  habendos  a  nobiS;,  quasi  ex  nobis,  qaia 
tota  efficientia,  imo  et  efficacia  illoram  est  ab 
Spiritu  Sancto,  ut  declaratum  est. 

CAPUT  V. 

UTRUM  MOTUS  GRATI^  EXCITANTIS  SINT  INLELI- 
BERATI  ,  ITA  UT  EX  NEGESSITATE ,  NON  LI- 
BERTATE    FIANT. 

1.  Status  qucestionis.  —  Ratio  dubitandi 
esse  potest,  quia  gratia  excitans  est  necessaria 
ad  salutem^  et  ad  bene  operandum  :  motus 
autem  indeliberati ,  preesertim  voluntatis^  ni- 
hil  conferunt  ad  salutem ,  quia  nec  moraliter 
boni  neque  meritorii  esse  possunt ;  ergo  non 
potest  gratia  excitans  in  his  motibus  consiste- 
re.  Deinde  quoties  Sanctl  postulant  a  Deo  dona 
gratiaij  non  postulant  ab  ipso  motus  indelibe- 
ratos,  sed  morales,  ac  periecte  humanosj  ergo 
signum  est  indeliberatos  motus  non  pertinere 
ad  dona  gratiae^  praisertim  quae  sunt  ad  salu- 
tem  necessaria ;  nam  omnia  hujusmodi  dona 
frequenter  postulantur  a  Sauctis,  ut  passim 
in  Scriptura  coustat^  et  refert  late  Augustinus 
in  lib.  de  Grat.  Ghristi,  et  de  Nat.  et  grat.,  et 
de  Grat.  et  liber.  arbitr.;,  etaliis,  inde  osten- 
dens  gratise  necessitatem.  Unde  e  contrario, 
ex  eo  quod  tales  motus  non  postulantur  a  Deo^ 
recte  iuferimus  non  pertinere  ad  dona  gratice. 
Denique  inductione  id  ostenditur ;  nam  actus 
lidei  liber  est ,  et  tameu  est  gratia  excitans  ad 
spem;  spes  etiam  est  actus  hber,  et  tameu 
excitat  ad  charitatem ;  similiter  timor  volun- 
tatis  est  actus  liber,  et  excitat  ad  poeniten- 
tiam,  et  sic  de  aliis ;  ergo  uon  oportet  ut  gratia 
excitans  sit  actus  indeliberatus. 

2.  Assertio.  —  Actus  gratice  pure  excitan- 
tis  sunt  necessarii  et  indeliberati.  —  Est  com- 
munis.  —  Proiatur  primo  auctoritate.  —  Ni- 
hilominus  dicendum  est  proprios  actus  pure 
excitantis  gratiae  liberos  non  posse  esse ,  sed 
necessitate  quadam  sine  operantis  delibera- 
tione  iieri,  et  in  hoc  sensu  recte  indeliberatos 
dici.  Assertio  est  communiter  recepta  a  Theo- 
logis  iu  cap.  2  allegatis;  nam  Vega  tam  neces- 
sarios  putat  hos  motus  gratiae  excitantis^  ut 
homo  passive  in  eis  recipiendis  tautum  se  ha- 
beat.  Aiii  vero,  licet  dicant  efficieuter  a  nobis 
elici,  -dicunt  tamen  fieri  sine  cooperatione  iibe- 
ra ;  et  in  fiue  ejusdem  capitis  explicavimus  de 
his  actibus  sententiam  Concilii  Arausicani  et 
Augustini ,  multa  esse  in  homine  bona,  quoe 
non  fucit  homo^  utique  libere  cooperando_, 
propter  quod  dicuntur  hi  actus  a  solo  Deo  fieri, 
\\t  loquitur  Augustinus ,  libio  2  contra  duas 


Epistolas  Pelagian.  ,  cap.  9,  dicens  :  In  mio 
istorum  (id  est^  in  actu  deliberato)  cooperatur 
Deus  Jwmini  facienti ,  alterum  'oero  (id  est,  ac- 
tum  gratise  excitantis )  solus  facit ;  ergo  taUs 
actus  non  est  liber,  quia  sine  cooperatione  ho- 
minis  libera  non  fit  actus  liber.  Dices :  esto 
non  sit  talis  actus  in  se  et  proxime  formaliter 
Uber,  nihilominus  potest  esse  ahquomodo  li- 
ber^  quatenus  pendet  ex  aliqua  dispositione 
libera,  sine  qua  non  daretur.  Respondetur  nos 
nunc  loqui  priori  modo^  et  cum  proprietate  de 
actu  libero ;  deinde  addimus,  licet  fortasse  ah- 
qua  gratia  excitans  sit  ex  priori  dispositione 
libera  hominis,  niliilominus  totam  gratiam 
excitantem  hoc  modo  liberam  esse  non  posse, 
quia  prima  dispositio  hbera  priorem  excitan- 
tem  gratiam  necessario  supponit ,  ut  inferius 
ostendemus. 

3.  Probatur  secundo.  —  Unde  argumentor 
secundo ;  nam  vocatio  est  gratia  excitans ,  ut 
supra  visum  est ;  sed  vocatio  non  est  homirii 
libera^  quia  non  est  in  potestate  ejus,  et  ideo 
non  potest  ipsi  attribui;  ergo  etiam  gratiaex- 
citans  non  est  Hbera.  Minor  est  Augustini, 
hb.  83  Qusestionum,  in  68^  dicentis  :  Si  quis 
sibi  triluat  quod  veniat  vocatus,  non  tamen  po- 
test  sili  tribuere  quod  Xiocatus  sit ,  quia  nimi- 
rum  venire  est  liberum  homini ,  non  autem 
vocari;  et  ideo  Paulus  primum  prasdestinalio- 
nis  effectum  posuit  iu  vocatione^  dicens  ad  Ro- 
mau.  8  :  QpjOS  prcedestinamt,  Jios  et  vocavit ;  et 
in  cap.  9,  ut  declararet  opus  gratiai ,  dixit  : 
No7i  ex  operiius,  sed  ex  vocante,  quia  ex  voca- 
tione,  quae  a  solo  Deo  est,  gratiae  opus  incipit, 
ut  late  ponderat  Augustinus  dicta  q.  2  ad 
Simplician.,  dicens  :  Nisi  vocando  pnecedat 
misericordia  Dei,  neque  credere  quisquam  po- 
test,  ut  ex  hoc  incipiat  justificari :  et  infra  di- 
cit :  Q;aia  non  prcecedit  voluntas  lonam  vocatio- 
nem,  sed  vocaiio  bonam  voluntatem ,  propterea 
vocanti  Deo  recte  tribuitur  quodJ)ene  volumus, 
nobis  vero  tribui  non  potest  q%iod  vocamur.  Non 
est  ergo  nobis  libera  vocatio ;  unde  multo  mi- 
nus  est  in  potestate  hominis  quod  hoc  vel  illo 
modo  vocetur,  sed  in  hoc  maxime  gratia  Dei 
commendatur,  ut  dixit  idem  Augustinus  hbro 
de  Spirit.  et  htter.,  cap.  34 ,  ubi  docet  piam 
voluntatem  divino  muneri  tribui,  (\msi  viso- 
rum  suasionibus  aglt  Deus  ut  velimus ,  et  ut 
credamus ,  sive  extrinsecus ,  perevangelicas  ex- 
hortationes,  sive  intrinsecus,  ubi  nemo  habet  in 
potestate  quicl  ei  veniat  in  mentem.  Antecedit 
ergo  heec  gratia  potestatem  liominis^  et  a  for- 
tiori  etiam  usum  hbertatis  proecedit :  non  ergo 
consistit  in  actu  libero,  sed  necessario. 


CAP.  V.  UTRUM  MOTUS  GRATLE  EXCITANTIS  SINT  INDELIBERATI,  ETC. 


21 


4.  Prohahir  tertio  ratione  ex  Augustino  de- 
sumpta. —  Ratio  denique  ex  eisdem  locis  Aii- 
gustini  sumitur,  quia  hsec  gratia  hominem 
quasi  dormientem  vel  non  attendentem^  ad 
vigilandum  vel  attendendum  excitat;  ergo  ex 
modo  suo  habet  ut  a  foris  veniat,  et  non  ab  ip- 
so  homine ;  ergo  ex  propria  ratione  habet  ut 
non  sit  hbera^  et  ideo  satis  indicatur  haec  pro- 
prietas  hujus  gratise  ilhs  verbis  :  Ecce  sto  ad 
ostium,  et  pulso,  ApocaL  3 ;  et  in  ipso  uomine 
vocationis  inckiditur  :  nam  vocatio  non  est  a 
vocato,  sed  a  vocante:  unde  est  illud  Prov.  4: 
Vocavi,  et  renuistis.  Deinde  excitatio  haec  ab 
intellectu  incipit,  quia   non   potest  vokmtas 
nisi  per  intellectum  excitari :  intellectus  au- 
tem  excitari  potest  medio  objecto  ab  extrinseco 
agente  proposito.  Primus  ergo  actus  excitantis 
gratise  in  intellectu  est ;  ille  ergo  actus  non  po- 
test  esse  Hber,  cum  antecedat  motionem  volun- 
tatis,  quee  sola  est  formaliter  kbera.  Et  hoc 
modo  reducit  ssepe  Augustinus  hanc  primam 
excitantem  gratiam  ad  sanctam  et  piam  cogi- 
tationem,  ut  lib.  2  contra  duas  Epistol.  Pela- 
gian.,  cap.   8,  et  de  preedestinat.  Sanctor., 
cap.  2,  sic  interpretans  ilkid  Pauk:  Non  su- 
mus  sufficientes  cogitare  aUquidanohis,  quasi 
ex  noUs.  Et  eodem  modo  dixit  Bernardus^  lib. 
de  Grat.  et  kber.  arbitr.,  Beum  incJioare  gra- 
tiam  in  nohis,  dum  seminat  cogitatum.  Est  au- 
tem  quasi  naturaks  niodus  operandi  volunta- 
tis  nostrse;,  ut^  prseventa  cogitatione  akqua  per 
quam  sibi  objectum  fugiendum  vel  prosequen- 
dum  proponitur,  statim  in  actum  indelibera- 
tum  prodeat,  priusquam  intekectus  plene  ad- 
vertat  ut  dekberare  possit ;  ut  ergo  Deus  in  his 
motibus  gratiee  sese  accommodet  naturse^  et  ut 
utramque  potentiam  juvet^  per  ikam  cogita- 
tionem  intellectus  statim  movet  et  excitat  vo- 
kmtatem  ad  ahquem  affectum  amoris,  vel  ti- 
moris,  prosecutionis,  aut  fuges,  qui  proinde 
indekberatus  est,  et  per  modum  motus^  quem 
primo  primum  appekant. 

5.  Effugiurn.  —  Occluditur.  —  Dices  hinc 
solum  conckidiunum  actum  intekectus,  et  al- 
terum  voluntatis^  esse  non  kberum  in  ordine 
gratioe  excitantis,  Respondetur  imprimis  kos 
primos  actus  non  semel  tantum  in  vita  esse 
necessarios^  sed  singulis  temporibus,  diebus^ 
seu  horis,  in  quibus  mens  incipit  ad  novum 
supernaturalem  actum  moveri  ,  postquam 
prior  excitatio  et  cogitatio  omnino  cessavit, 
ita  ut  neque  ipsa^,  neque  virtus  ejus  manserit^ 
et  hac  ratione  seepissime  hac  prima  gratia  ex- 
citante  indigemus.  Deinde  addimus^  etiamsi 
mens  jam  incoeperit  operari^vel  etiam  delibe- 


rare,  aut  consentire;,    Deum  seepe  immittere 

novas   ikustrationes  et  inspirationes,  vel  ut 

intekectus  mekus  et  clarius  rem  apprehendat, 

vel  ut  majori  firmitate  judicet,  vel  plura  in- 

tekigat  et  penetret,  vel  ut  vokmtas  magis  af- 

ficiatur,  majori  cum  suavitate  et  delectatione 

operando ;   et  isti  omnes  motus  prseveniunt 

usum  kbertatis^  ut  per  se  patet.  Addendum 

vero  est,  post  primam  cogitationem  et  motio- 

nem  posse  etiam  subsequi  akquam  kberam 

appkcationem  mentis  ad  majorem  considera- 

tionem  rei  per  ikam  primam  cogitationem  pro- 

positse  :  quia,  ordinario  et  humano  modo  pro- 

cedendo,  inter  illam  primam  cogitationem  et 

consensum  vel  dissensum  plene  dekberatum, 

intercedit  akquod  tempus  in  quo  vokmtasjam 

excitata  per  primam  cogitationem,  et  divina 

gTatia  adjuta;,  potest  vel  appkcare  intekectum, 

ut  ex  ika  prima  cogitatione  magis  inquirat  et 

discurrat,  vel  avertere  akas  cogitationes,  quse 

illam  primam  possunt  impedire.  Hoc  enim  et 

est  consentaneum    connaturak  modo  proce- 

dendi  kominis  in  suo  discursu,  et  progressu 

mentis,  et  non  repugnat  gratise,  imo  est  vakle 

consentaneum   suavi  ejus   motioni,  ideoque 

nukam  cooperationem  kberam  impedit,  quam 

voluntas  per  gratiam  reparata  possit  adkibere. 

Quod  ex  antiquis  notavit  Alensis,   3  part. , 

q.  10,  akas  61^  membr.  3,  artic.  -4,  §  Ad  aliiid; 

et  ex  modernis  Molina  in  Concord.,  dispu- 

tat.  43 ;  et  ideo  in  assertione  kmitate  locutus 

sum  de  actibiis  purae  gratise  excitantis^  quia 

ilk  sok  sunt  simpliciter  necessarii ;  cum  ilks 

autem  misceri  possunt  considerationes,  vel  vo- 

ktiones,  aut  affectiones  kberse  quee  jam  non 

sunt  ex  sola  gratia  cxcitantC;,  sed  etiam  ex  ad- 

juvante_,  ut  infra  dicemus. 

6.  Ad  primam  rationem  duMtandi,  siipra 
nurn.  1.  —  Ad  secundam.  —  Ad  primam  ergo 
rationem  dubitandi  in  principio  positam,  res- 
pondetur  kos  actus  gratise  excitantis,  prsecise 
spectatos^  non  conferre  quidem  ad  salutem  tan- 
quam  per  se  meritorios  vitse  seternse  ,  neque 
tanquam  dispositioues  proprias,  quibus  komo 
iste  moraliter  se  ad  justitiam  disponit  ;  nihi- 
lominus  tamen  conferre  multum,  ut  per  eos 
Deus  inchoet  in  nobis  opus  gratiae,  pra^paran- 
do  voluntatem,  et  initium  bonse  vokmtatis  illi 
conferendo,  quod  sine  usu  kbertatis  optime  fit. 
Ad  secundam,  negamus  Sanctos  non  postulare 
a  Deo  kanc  gratiam  excitantem,  contrarium 
enim  constat  experimento  omnium,  qui  sa- 
pienter  et  secundum  fidem  orare  didicerunt. 
Et  in  Scriptura  ejusmodi  petitiones  saepe  le- 
guntur ;  hujusmodi  enim  sunt  illae  orationes ; 


2^2  LIB.  m.  DE  AUXILirS  INTERNIS 

Converte  nos,  Deus,  sahitaris  noster,  Psal.  84; 
Converte  nos,  Douine,  et  convertemur,  Tliren. 
5 ;  et  ssepius  in  Psalm.  79  :  Deus,  converte  nos. 
Et  in  Psalm.  118_,  omnes  illse  petitiones  :  Re- 
vela  oculos  meos,  Da  mihi  intellectum,  Inclina 
cor  meim  in  testimonia  tua,  sunt  de  hac  gratia 
excitante,  et  ad  eamdem  pertinet  illud  :  Viam 
mandatorum  tuonm  cucurri,  cum  dilatasti  cor 
meum.  Et  eamdem  postulat  ssepe  Ecclesia  in 
orationibus  publicis,  ut  supra,  veluti  ex  coUec- 
tis  Dominicse  24  post  Pentecostem,  et  Domi  - 
nicse  2  Adventus. 

7.  Ad  tertiam.  —  Ad  tertiam^,  rcspondetur 
gratiam  excitautem  simpliciter  et  per  antono- 
masiam  dictam  esse,  illam  quse  fit  in  nobis  si- 
ne  nobis^  ut  diximus,  et  ideo  non  omnis  actus 
excitans  alium,  etiamsi  supernaturalis  sit,  ex 
gratia  factus,  dicitur  gratia  excitans^  si  sit  ac- 
tus  deliberatus,  et  liumano  ac  morali  modo 
factus ;  tum  quia  talis  actus  est  eflfectus  gra- 
tise  adjuvantis  et  cooperantis;  tum  etiam  quia 
hujusmodi  actus  non  computantur  proprie  in- 
ter  auxilia  gratiee  ,  sed  potius  sunt  fructus 
auxiliorum  gratise;  tum  denique  quia  hi  actus 
non  dantur  per  se  primo  ut  excitent  ad  alios^ 
sed  per  se  ac  propter  se  donantur ,  conse- 
quenter  vero  habent  vim  excitandi ;  gratia  au- 
tem  excitans  proprie  datur  ad  illa  quae  subse- 
quuntur.  Dices^  actum  deliberatum  excitan- 
tem,  si  per  se  primo  datur  ad  hoc  munus^  et 
per  modum  auxilii  ad  alium  similem  delibera- 
tum_,essegratiam  excitantem  respectu  alterius 
actus  subsequentis,  et  ideo_,  ut  sic,  non  tribui 
homini^  sed  soli  Deo^,  quia  homo  non  excitat 
seipsum.  Sed^  quod  spectat  ad  appellationem 
gratise  excitantis^non  est  contendendum  deno- 
mine^  nam  in  bono  sensu  potest  admitti,  cum 
revera  prior  actus  gratise  dehberate  factus  pos- 
sit  ad  subsequentem  excitare,  dummodo  non 
negetur  differentia  tahs  actus  a  propria  et  pura 
gratia  excitante,  quam  exphcuimus.  Et  tamen 
modo  quod  unus  ex  his  actibus  excitat  ad 
ahum,  non  video  cur  non  possit  hoc  tribui  tah 
actui,  ut  ab  liomine  fit  cum  auxiho  Dei,  quia 
illa  excitatio  non  est  necessaria,  et  quasi  ab 
extrinseco,  sicut  est  altera,  quse  fit  p(3r  pro- 
prios  motus  gratise  excitautis ,  sed  est  hbera  ; 
ergo  est  non  tantum  a  Deo_,  sed  etiam  ab  ho- 
mine  ,  unde  propriissime  etiam  dicitur  homo 
excitare  seipsum,  vel  per  se  in  naturahbus 
actionibus_,  vel  per  auxihum  Dei  in  supernatu- 
rahbus ;  sicut  enim  unum  corpus  ab  aho  mo- 
tum  potest  movere  ahud,  ita  homo  excitatus 
a  Deo  potest  ulterius  excitare  seipsum,  et  ad 
hoc  utimur  consideratione  et  meditatioue  re- 


DIVIN.E  GRATL^  IN  GENERE. 

rum  seternarum,  ut  nos  ipsos  cum  divina  gra- 
tia  ab  bene  operandum  excitemus.  Non  tamen 
erit  idem  si  verbo  vocandi  utamur,  quia  hcet 
vocatio  etiam  sit  excitatio ,  non  tamen  omnis 
excitatio  est  vocatio.  Unde  etiam  verbum  vo- 
candi  speciahus  est  quam  excitandi,  nam  ihud 
proprie  refertur  ad  ahum  ,  et  ita  in  prsesenti 
significat  primam  Dei  excitationem  :  verbum 
autem  excitandi  non  includit  ihum  respec- 
tum^  et  dici  potest  de  quacumque  motione  ad 
subsequentem  actum,  quse  ex  vi  prgecedentis 
fit.  Et  est  simile  de  verbo  imperandi ;  nam 
homo  proprie  dicitur  imperare  sibi  ipsi :  impe- 
rium  autem  quaedam  excitatio  est^  et  in  super- 
naturahbus  actibus  media  prudentia  infusa 
locum  habet. 

CAPUT  VI. 

UTRUM  GRATIA  EXGITANS  IN  INTELLEGTU   SIT^,  ET 
QUJ;  SIT  NECESSITAS  YEL  MUNUS  EJUS. 

1.  Assertio  prima.  —  Cfratia  excitans  est  in 
intellectu.  —  Cum  in  superioribus  dictum  sit 
initium  interioris  gratise  ab  excitante  auxiho 
desumi,  tanquam  certum  supponimus  hanc 
gratiam  esse  in  inteHectu,  imo  et  in  iho  pri- 
mitus  inchoari,  ut  satis  significavit  Concihum 
Tridentinum,  sess.  6,  cap.  5_,  docens  vocatio- 
nem  fieri  tangente  Deo  cor  hominis  per  Spiri- 
tus  Sancti  ihuminationem;  iUuminatio  enim 
interna  et  spirituahs  ad  intehectum  pertinet, 
et  in  iho  fieri  necesse  est,  idemque  muhis  ahis 
testimoniis  statim  confirmabimus.  Prseterea 
est  hoc  manifestum  imprimis  ex  naturah  sub- 
ordinatione  potentiarum  animse,  nam  inter 
eas  preecedit  intehectus_,  sine  cujus  motione 
non  potest  voluntas  moveri^  etsi  ab  ahquo  ex- 
trinseco  agente  vel  objecto  excitetur;  ergo 
prima  excitatio  necessario  debet  in  intehectu 
preecedere.  Atque  hoc  modo  exphcuit  necessi- 
tatem  hanc  gratise  excitantis^D.  Thomas  1.  2, 
qusest.  109,  artic.  2,  ad  \,  et  queest.  24  de  Ve- 
ritat.,  artic.  14  et  15.  Si  tamen  generahter  hsec 
ratio  sumatur,  uon  solum  probat  necessariam 
esse  prseviam  excitationem  in  ordine  actuum 
gratise,  sed  etiam  in  ordine  naturahum  ac- 
tuum,  et  ita  ihum  discursum  confirmat  divus 
Thomas  auctoritate  Aristotehs,  hb.  7  Ethicor. 
ad  Eudem.j  cap.  18,  de  Bona  fortuna,  ubi  sen- 
tit  voluntatem  humanam  non  ita  esse  domi- 
nam  suorum  actuum,  quin  sahem  iu  prima 
cogitatione  indigeat  moveri  ab  aho,  quia  non 
potest  movere  seipsam  ante  cogitationem,  et 
consequenter  neque  potest  intehectum  ad  pri- 
mam  cogitationem  movere  :  oportet  ergo  ut 


CAP.  VI.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  IN  INTELLECTU  SIT,  ETC. 


23 


ab  alio  moveatiir  :  et  quia  omnes  causse  infe- 
riores  subordinantur  providentiae  diviuije ,  ta- 
lis  excitatio,  etiam  in  naturali  ordine^  princi- 
paliter  iu  Deura  reducitur,  ut  in  libro  2  expli- 
cavi.  Quamvis  autem  haec  ratio,  ut  dixi^  ad 
utrumque  ordinem  gratise  et  naturfle  commu- 
nis  sit^  unicuique  est  cum  proportione  appli- 
canda^  quia  motio  primi  moventis  est  accom- 
modata  ultimo  fini :  per  gratiam  autem  mo- 
vetur  homo  ad  finem  naturam  superantem ; 
ergo  prima  motio  quae  per  excitationem  fit, 
esse  debet  per  motionem  ejnsdem  ordinis,  et 
quse  a  Deo  auctore  gratise  procedat,  quo  dis- 
cursu  utitur  etiam  divus  Thomas  1 .  2^  q.  69^ 
artic.  6,  dicens,  cum  Deus  convertat  omnia  ad 
seipsum,  homines  tamen  convertere  ad  se,  ut 
ad  specialem  finem  cui  intendunt  et  cui  cu- 
piunt  adhserere  sicut  bono  proprio^  secundum 
ilhid  Psalm.  72  :  Mihi  adhcerere  Deo  lonim 
est.  Et  dicta  quaest.  24  de  Veritat.^  artic.  15, 
id  declaratj  quia  modus  preeparationis  et  con- 
versionis  ad  Deum  ut  supernaturalem  finem 
est  homini  naturaHter  ignotuS;,  et  ideo  ne- 
cesse  est  ut  ad  illum  assequendum  speciali 
modo  divinitus  dirigatur  et  gubernetur,  quse 
directio  per  sanctam  cogitationem  inchoatur. 
2.  Confirmatur  ulterius  ex  doctrina  Augus- 
tini.  —  Est  etiam  etiam  hsec  doctrina  D.  Au- 
gustini,  qui  necessitatem  hujus  gratise  excitan- 
tis  ad  sanctam  cogitationem  ubique  reducit, 
prsesertim  in  dicta  qusest.  2  ad  SimpHcian.,  ubi 
circa  finem  ait :  Quis  potest  credere  nisi  aliqua 
vocatione,  hoc  est,  aliqua  rerum  testificatione 
tangatur?  Quis  haiet  inpotestate  tali  viso  at- 
tingi  mentem  suam,  quo  ejus  voluntas  movea- 
tur  ad  fidem  ?Aut  quis  haiet  inpotestate,  ut  vel 
occurrat,  quod  tunc  delectare  possit,  vel  delec- 
tet  cum  occurrerit.  Eamdem  doctrinam  habet 
Hb.  2  de  Peccator.  merit.,  cap.  17  et  18,  et 
Hb.  2  contra  duas  Epistolas  Pelagianorum , 
cap.  8;  semperque  ad  hoc  inducit  iUud  2  ad 
Cor.  3  :  JVon  sumtis  sufficientes  cogitare  ali- 
quid  ex  nolis,  quasi  ex  nohis,  sed  sufficientia 
nostra  ex  Deo  est.  Est  autem  naturale  intehec- 
tui  ut,  ad  primam  suam  cogitationem,  ab  ex- 
trinseco  objecto,  vel  quod  suppleat  vicem  ob- 
jecti,  moveri  incipiat,  et  ideo  in  hac  excita- 
tione  gratise  id  servari  necesse  est,  imo  in  ea 
est  major  necessitas,  quia  intellectus  magis 
distat,  magisque  est  in  pura  potentia,  respectu 
objectorum  quse  ordinem  naturee  superant ,  et 
ideo  necesse  est  ut  per  influxum  incipiat  in 
actum  reduci.  Quamvis  autem  naturale  sit  in- 
telleetui  per  sensum  excitari,  tamen  divina 
virtute  et  perauxiHumgratiaepotestaliquando 


interna  tantum  motione  excitari,  quamvis  fre- 
quentius  et  regulariter  mediis  externis  objec- 
jectis  iUuminetur.  Et  ideo  D.  Augustinus  duos 
modos  hujus  excitationis ,  internum  nimirum 
et  externum,  seepe  distinguit,  ut  lib.  83  Quaes- 
tion.,  queest.  68,  ait  :  Quoniam  neque  velle 
quisquam  potest,  nisi  admonitus  et  vocatus,  sive 
intrinsecus,  uH  nullus  hominum  videt,  sive  ex- 
trinsecus  per  sermonem  sonantem,  aut  per  ali- 
qua  signa  visiiilia,  efficitur,  ut  etiam  ipsum 
velle  Deus  operatur  in  noMs.  Et  ibidem  subdit 
de  Pharaone  ipsum  non  latuisse  quantum  boni 
consecutse  fuerint  terrse  iUse  per  adventum 
Joseph,  et  illius  (ait)  rei  gestce  cognitio  vosaiio 
ej2is  fuit,utpopulum  Israel  misericorditer  trac- 
tans,  non  esset  ingraius.  SimiH  modo,  Hbro  de 
Spirit  et  litter.,  cap.  34,  dicens  :  Visorum  sua- 
sionilus  agit  Deus,  ut  velimus  et  ut  credamus, 
sive  extrinsecus  per  evangelicas  exhortaiiones, 
uhi  et  mandata  legis  aliquid  agunt,  si  ad  hoG 
admonent  hominem  infirmitaiis  suce,  ut  ad  gra- 
tiam  justificantem  credendo  confugiat;  sive 
intrinsecus,  uhi  ?iemo  hahet  in  potestate  quid  ei 
veniat  in  mentem,  sed  consentire  vel  dissentire 
propricB  voluntatis  est.  Atque  eodem  modo 
D.  Prosper,  Hbr.  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  25 
et  26,  et  Hbr.  contra  GoUatorem,  expHcat  hanc 
gratiam  excitantem  nostra  cognitione  incipien- 
tem,  partim  per  extrinseca  objecta  vel  signa, 
partim  per  internam  revelationem  vel  moni- 
tionem. 

3.  Assertio  secunda.  —  Exterior  excitatio 
ab  interiori  non  separatur  regulariter.  —  No- 
tatio  prima.  —  Excitatio  mere  interna  commu- 
niter  fit  per  species  haustas  a  sensibus.  —  No- 
tatio  secunda.  —  Cognitio  naturalis  causata 
per  signa  qucB  movere  possunt  intellectum,  non 
pertinet  ad  internum  auxilium  gratics. — Quam- 
vis  autem,  ut  dixi,  excitatio  heec  iuterior  pos- 
sit  ab  externa  separari  per  virtutem  gratise, 
quia  Deus  in  actione  sua  non  pendet  a  sensi- 
bus,  sed  potest  virtute  sua  immediate  immu- 
tare  mentem,  et  loqui  ad  cor  hominis,  nihilo- 
minus  exterior  excitatio  ab  interiori  non  sepa- 
ratur  :  nam  si  vox  vel  aHa  species  sensibilis 
perveniret  ad  sensum,  et  non  attingeret  intel- 
lectum,  eumque  admoneret,  non  posset  tahs 
motio  externa  inter  auxiha  gratise  computari, 
quia  nuUum  adjutorium  ad  bene  operaudum 
prseberet.  Deinde  circa  priorem  excitationem 
mere  internam,  advertendum  est,  Hcet  posset 
a  Deo  fieri  per  species  supernaturales  et  infu- 
sas  vel  per  accidens ,  vel  etiam  per  se ,  nihi- 
lomiuus  regulariter  et  seeundum  ordinariam 
legem  non  ita  fieri,  sed  movendo  et  excitando 


24  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  ir^TERNIS 

species  a  sensibus  acceptas^  ad  aliquid  saluta- 
re  cogitandum,   quod  intellectus  facere  sua 
voluntate  non  posset.  Quod  si  interdum  Deus 
praebet  novas  species,  in  eo  supplet  vicem  sen- 
sibilium  objectorum,  et  cum  per  eas  non  ele- 
vetur  homo  ad  cogitandum  sine  dependentia 
a  pbantasmatibus,  necesse  est  ut  cum  eis  den- 
tur  pbantasmata  proportionata;  imo  verisimile 
est  talem  impressionem  specierum  a  pbanta- 
sia  incipere ,  et  illa  mediante  ad  intellectum 
transire  media  affectione  intellectus  agentis, 
quia  in  operibus  gratise  non  multiplicat  Deus 
miracula  non  necessaria^  sed  ubi  eommode 
fieri  potest^  naturalem  ordinem  servat.  Ubi  au- 
tem  baec  impressio  specierum  per  divinam  ac- 
lionem  antecedit,  licet  ad  beneficia  gratiae  per- 
tineat,  quia  supernaturalis  est  saltem  in  modo, 
non  est  tamen  interna  gratia  excitans,  sed  po- 
tius  ad  exteriorem  gratiam  spectat,  quia  per 
se  et  ex  natura  sua  per  sensibilia  objecta  fieri 
posset.  Unde  a  fortiori ,  circa  alium  modum 
externse  excitationis,  advertendum  est  quod, 
licet  per  externas  voces  aut  signa  imprimantur 
species,  quse  possunt  etiam  in  intellectu  ali- 
quam  naturalem  cogitationem  excitare,  nibi- 
lominus  illa  non  pertinet  ad  proprium  iuter- 
num  auxilium  gratiae  excitantis,  quia  illa  co- 
gitatio  revera  fit  solis  viribus  naturae,  et  solum 
ea  quadam  exteriori  gratia,  quse  est  quasi  plan- 
latio  et  rigatio,  de  qua  dixit  Paulus  :  Neque 
gui  plantat  est  aliquid,  neque  qui  rigat,  sed  qui 
incTementum  dat  Deus.  Item  illa  cogitatio  esta 
nobis  sicut  ex  nobis,  sicut  aliae  cogitationes  na- 
turales ,  quia  propria  virtute  intellectus  fit,  so- 
lumque  requirit  impressionem  specierum,  quse 
a  talibus  objectis  sensibilibus  naturaliter  etiam 
fit  )  at  vero  pia  cogitatio,  quEe  est  gratia  exci- 
tans,  talis  est  ut  ad  illam  non  simus  sufScien- 
tes  ex  nobiSj  sed  sufBcientia  nostra  ex  Deo  esse 
debeat.  Denique  gratia,  quee  datur  ad  illam 
cogitationem,  non  transcendit  legem  vel  doc- 
trinam  ;  unde  Pelagius  (ut  in  lib.  1  et  3  ssepe 
advertimus)  in  lioc  sensu  etiam  admittebat 
excitantem  gratiam  et  inspirationem ;  Augus- 
tinus  vero  contra  illum  urget,  exigendOj  jux- 
ta  Scripturas,  altiorem  gratiam  excitautem, 
quam  internam  doctinnam  et  occultam  gra- 
tiam  vocat,  ut  videre  licet  in  toto  libro  de  Gra- 
tia  Cbristi,  et  aUis  frequenter,  sicut  (ut  ita  rem 
explicem)  etiam  est  interna  et  spirituaUs  cogi- 
tatio,  quse  divina  virtute  fit  in  intellectu  et  ab 
intellectu,  mediis  speciebus  ab  exterioribus 
signis  intellectui  impressis. 

4.  Assertio  tertia.  —  Munus  et  necessitas 
grati(B  excitantis  coUigitur  ex  dictis.  —  Exhis 


DIVlNiE  GRATI^  IN  GENERE. 
ergo  satis  declaratum  relinquitur  munus  et 
necessitas  hujus  gratiae,  quatenus  ad  intellec- 
tum  pertinet.  Nam  munus  iUius,  quse  vox  ipsa 
pras  se  fert,  est  actu  movere  et  monere  homi- 
nem,  ut  rebus  divinis  et  supernaturalibus  affi- 
ciatur  :  uecessitas  autem  partim  provenit  ex 
ea  generali  ratione,  quod  homo  non  potest 
seipsum  ad  primam  cogitationem  movere  , 
partim  ex  impotentia  naturaU  hominis  ad  res 
supernaturales  cognoscendas ,  propter  quam 
necesse  est  ut  illa  prima  motio  ex  gratia  pro- 
cedat,  et  utrumque  significatum  est  ab  auc- 
tore  libri  de  Ecclesiast.  dogmat.,  cap.  20,  di- 
cente :  Manet  ad  salutem  qucBrendam  libertas 
arMtrii ,  sed  monente  prius  Deo  et  movente  ad 
salutem,  et  ita  initium  salutis  Deo  operante 
halemus ;  et  eamdem  sententiam  continent 
quee  supra  ex  Augustino  retulimus,  prsesertim 
in  qusest.  2  ad  SimpUcian.,  ubi  in  fine  addit : 
Voluntas  nisi  aliquid  occurrat,  quod  invitet 
animum,  moveri  miUo  modo  potest.  Hac  ergo 
de  causa  prsecedere  excitationem  in  intellectu 
necesse  est. 

5.  Dulium.  — -  Assertio  quarfa. — Non  suf- 
fidt  apprehensio,  sed  requiritur  judicium  im- 
perfectum.  —  Quoniam  vero  in  intellectu  ap- 
prehensio  et  judicium  invenitur,  inter  quse 
appreliensio  ordine  naturae  prsecedit,  dubitare 
quis  potest  an  prsevia  hgec  excitatio  simpliciter 
necessaria,  in  praevia  apprehensione  tantum 
consistat,  vel  etiam  judicium  requirat.  Res- 
pondetur  nec  sufficere  apprehensionem  solara, 
quse  non  inchidat  aliquam  cogitationem  rei 
appreliensse ,  et  consequenter  judicium  ali- 
quod,  licet  imperfectum,  neque  etiam  requiri 
judicium  perfectum  et  consummatum,  quod 
cum  perfecta  cognitione  et  deliberatione  fit. 
Ratio  prioris  partis  est,  quia  hsec  excitatio  ta- 
Us  esse  debet ,  ut  possit  in  voluntate  aliquem 
affectum  commovere,  nam  ad  hunc  finem  da- 
tur,  ut  ex  dictis  allegatis  Gonciliis  et  Patribus 
constat.  Ad  moveudum  autem  affectum,  non 
sufficit  quseUbet  apprehensio,  sed  necessarium 
est  aliquale  judicium,  ut  nunc  suppono.  Ratio 
vero  alterius  partis  est,  quia  ad  primum  mo- 
tum  voluntatis  non  requiritur  perfectum  judi- 
cium  :  heec  autem  excitatio  intellectus  satis 
est  ut  proxime  moveat  voluntatem  ad  aliquem 
motum  indeliberatum,  qui  solet  primus  appel- 
lari.  Item  perfectum  judicium  de  se  supponit 
voluntatem  applicantem  intellectum,  vel  ad 
perfecte  considerandum,  vel  etiam  ad  ipsum 
judicium  ferendum  ;  ergo  non  oportet  ut  tale 
judicium  prsecedat  in  intellectu  per  modum 
purse  gratiee  excitantis,  sed  satis  est  quod  prae- 


CAP.  VII.  UTRUM  GRATIA  EXGITANS  IN  VOLUNTATE  SIT,  ETC. 


25 


cedat  illa  cogitatio  quse  ad  invitandam  volun- 
tatem  sufficiat^  et  ut  illa  posita  possit  etiam 
voluntas  applicare  intellectum  ad  melius  con- 
siderandum,  quod  facere  poterit,  adjuvante 
gratia,  quee  jam  non  erit  pure  excitans,  ut  ex 
dictis  in  superioribus  declaratum  relinquitur. 

CAPUT  VII. 

UTRUM   GRATIA  EXCITANS   IN   VOLUNTATE   SIT,   ET 
QUiE   SIT   NECESSITAS   VEL   MUNUS   EJUS. 

1.  Status  qucestionis  et  raiio  duhitandi.  — 
Confirmatur. — Ex  dictis  in  proecedenti  capite, 
colligere  aliquis  potest  excitantem  gratiam, 
inintellectu  tantum  et  non  in  voluntate  esse 
necessariam  :  consequens  autem  non  videtur 
admittendum;  ergo.  Sequela  probatur^,  quia 
tota  illa  necessitas  fundata  est  a  nobis  in  sub- 
ordinatione  voluntatis  ad  intellectum ;  ex  illa 
vero  solum  colligitur  necessariam  esse  excita- 
tionem  intellectus,  quia  illa  posita  potest  vo- 
luntas  se  movere,  etiamsi  ab  alio  in  seipsa 
non  excitetur.  Confirmatrir  ac  declaratur,  quia 
motus  voluDtatis,  quicumque  ille  sit,  supponit 
in  intellectu  sufiicientem  cogitationem,  ex  ne- 
cessaria  et  quasi  essentiali  subordinatione  : 
motus  autem  perfecte  deliberatus  voluntatis 
non  habet  hanc  necessariam  subordinationem 
vel  dependentiam  a  motu  indeliberato,  ut  il- 
lum  necessario  supponere  debeat;  ergo  potest 
esse  in  voluntate  motus  gratiae  adjuvantis  seu 
cooperantis^  qui  sit  plene  liber  et  supernatu- 
ralis,  etiamsi  in  ipsamet  voluntate  non  prae- 
cedat  motus  indeliberatus  gratiee  excitantis. 
Quod  autem  sequela  admittenda  non  sit,  pro- 
batur ;  tum  quia  Concilia  explicant  hanc  gra- 
tiam  excitantem  nomine  inspirationis,  et  hanc 
dicunt  esse  necessariam  :  inspiratio  autern 
motum  voluntatis  significare  videtur,  quem 
eadem  Concilia  tactum  cordis  vocant;  tum 
etiam  quia  videtur  inde  sequi  error  Pelagii, 
qui  dicebat  praevenientem  gratiam  necessa- 
riam  ad  bene  operandum,  tantum  esse  legem 
et  doctrinam.  At  vero  si  gratia  excitans  solum 
est  cogitatio  intellectus,  solum  deservit  per 
modum.  doctrinse  revelantis  et  proponentis 
voluntati  bonum  quod  amandum  est. 

2.  Suadetur  sententia  negans  necessariam 
esse  gratiam  excitantem  in  voluntate. — In  hoc 
puncto  videri  potest  alicui  non  esse  inconve- 
niens  concedcre  excitantem  gratiam  non  esse 
necessariam  in  voluntate,  id  enim  indicare 
videtur  Alexander  Alens.,  3  part.,  qusest.  61, 
memb.  6,  art.  3,  alias  1,  memb.  3;  dicit  enim 
excitare  liberum  arbitrium  esse  effectum  gra- 


tise ;  tamen  quia  liberum  arbitrium  est  facultas 
vohmtatis  et  rationis,  excitare  pertinere  ad 
rationem,  justificare  autem  ad  voluntatem. 
Ubi  excitationem  tribuit  soli  intellectui,  et 
inter  illam  excitationem  et  illum  motum  vo- 
luntatis,  quo  justificamur,  nou  videtur  postu- 
lare  ahquem  motum  indeliberatum  voluntatis . 
Neque  alii  antiqui  Scholastici,  neque  ipse  D. 
Thomas  aliquid  de  necessitate  horum  motuum 
indeliberatorum  gratise,  quse  in  voluntate  proe- 
cedere  debeat ,  nobis  expresse  tradiderunt. 
Prseterea  non  videtur  heec  sententia  ahena  a 
mente  ConciUi  Tridentini ;  nam  licet  illumi- 
nationem  et  inspirationem  nominet,  indicat 
tamen  esse  eamdem  motionem ;  sic  enim  ait 
in  dicto  cap.  5  :  Tangente  Deo  cor  liominis  per 
Spiritus  Sancti  illuminationem,  oieque  liomo 
ipse  niliil  omnino  agat  inspirationem  illam  re- 
cipiens,  ubi  quam  vocaverat  illuminationem, 
postea  inspirationem  vocat,  et  de  illa  ut  de 
singulari  motione  loquitur.  Et  ideo  in  canone 
3,  ex  parte  gratiae  excitantis  ac  praivenientis 
solam  inspirationem  requirit  ad  actus  justifi- 
cationis :  non  omisisset  autem  illuminationem, 
si  illa  esset  distincta  motio,  cum  sit  maxime 
necessaria.  Idemque  argumentum  sumi  potest 
ex  Concilio  Arausic,  cap,  5  et  6,  ubi  solam  in- 
spirationem  requirit,  cum  tamen  in  7  illumi- 
nationem  et  inspirationem  appellet.  Videtur 
ergo  eadem  sancta  cogitatio  vocari  illuminatio 
quatenus  afficit  intellectum;  inspiratio  vero 
quatenus  invitat  et  metaphorice  attrahit  vo- 
luntatem.  Unde  etiam  sumitur  conjectura, 
quia  per  actum  intellectus  sufficienter  excita- 
tur  ipsa  voluntas  motione  seu  tractione  meta- 
phorica.  Non  ergo  est  necesse  ut  excitetur 
quasi  formaliter  per  inhserentem  motum. 

3.  Neque  etiam  videtur  ab  hac  sententia 
alienus  Augustinus,  nam  in  multis  locis  qute 
jam  allegavimus,  necessitatem  gratise  exci- 
tantis  ad  sanctam  cogitationem  revocat,  ut 
libro  de  Prsedestin.  Sanctor.,  cap.  2,  et  de  Bono 
persever.,  cap.  8.  Illam  ergo  censet  esse  suffi- 
cientem  in  ratione  excitationis,  ut  in  libr.  de 
Grat.  Christi,  cap.  43,  vocat  illam  internam 
doctrinam,  dicens  :  Si  doctrina  dicenda  est, 
certe  sic  dicatur  ut  altius  et  interius  eam  Deus 
cum  ineffalili  suamtate  credatur  infundere , 
non  sohm  per  eos  qui  plantant  et  rigant  ex- 
trinsecus;  et  tract.  20  in  Joan.,  explicat  verba 
illa  Christi  Domini :  Nemo  polest  venire  ad  me, 
nisi  Pater  qui  misit  me,  traxerit  eum,  per  alia 
dicta  Petro  ab  eodem  Christo  Domino,  Matth. 
\  6  :  Caro  et  sanguis  non  revelavit  tiii,  sed  Pa- 
ter  meics,  qui  in  coelis  est;  addit  enim  Augus- 


26  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  miERNIS 

tinus:  Ista  revelatio,  ipsa  esi  attmctio;  at  re- 
velatio  in  intellectu  tantum  fit  ,•  et  subjungit : 
Bamum  mridem  ostendis  ovi,  et  trahis  illam; 
mices  puero  demonstrantur,  et  traJiitur;  quibus 
modis  per  solam  cognitionem  banc  gratiam 
declarat;  et  simili  modo,  circa  eumdem  locum 
loquitur  CyrilluS;,  libr.  4  in  Joan.,  cap.  6,  di- 
cens :  Non  vi  quadam  cogi  traliique  fldeles  pu- 
tandim  est,  sed  monitione,  doctrina,  revelatione 
iue/fabiliter  facta,  ut  ille  solns  novit,  qid  di- 
gnos  cognovit;  et  in  cap.  7  id  confirmat  ex 
aliis  verbis  Christi  s  Omnis  qui  audivit  a  Patre 
et  didicit,  venit  ad  me.  TJhi  enim  (inquit)  au- 
ditus,  disciplina,  doctrinaque  adest,  iii  /ides 
non  visu,  sed  persuasione  oritur;  persuasio 
autem  ad  intellectum  fit,  qua  persuasione 
facta,  immediate  sequi  potest,  cum  adjuvante 
gratia,  voluntas  credendi  absque  interventu 
praevii  motus  indeliberati  ejusdem  voluntatis. 
Eamdemque  doctrinam  circa  eumJem  locum 
indicat  Gbrysostomus,  bomil.  45  in  Joan.,  di- 
cens :  Quomodo  traJiat,  hoc  Propheta  prcedixe- 
rat,  quod  eru?it  omnes  dociUles  Dei. 

4.  Hcec  sententia  non  videtur  incidere  in  er- 
rorem  Pelagii.  —  Denique  sententia  heecnullo 
modo  incidit  in  errorem  Pelagii,  nam  Pelagius, 
ut  ibi  vidimus,,  gratiam  solum  ponebat  in  doc- 
trina  externa^  quatenus  naturali  modo  potest 
intellectum  excitare  et  instruere ;  bsec  vero 
sententia  requirit  specialem  illuminationem 
internam,  quam  Pelagius  non  agnoscebat.  Et 
ideo  signatim  addit  Augustinus  in  citato  loco, 
non  solum  per  eos  qui  plantani  et  rigant  extrin- 
secus  (utique^  ut  dicebat  Pelagius),  sed  per 
seipsum,  quod  est  proprium  Cathobcse  doctri- 
nse.  Et  hoc  ipsum  significavit  Cyrillus  in  verbo 
illo,  revelatio7ie  ineffabiliter  facta;  non  enim 
dicitur  ineffabiHs^  nisi  propter  interuum  et 
occultum  modum  divinae  illuminationis.  Et  iu 
eodem  sensu  dixit  Clnrysostomus^per  ilkid  ver- 
bum  trahendi,  non  liberum  arbitrium  tolli,  sed 
necessitatem  divini  auxilii  demonstrari.  Unde 
est  aliud  manifestum  etiam  discrimeu,  nam 
Pelagius_,  prseter  illam  suam  gratiam  exter- 
nam,  non  admittebat  gratiam  adjuvantem, 
quam  hoec  sententia  in  voluntate  requirit. 
Quod  satis  esse  ad  distinguendam  Catholicam 
doctrinam  a  Pelagiana^  docuit  Augustinus  in 
dicto  hbro  de  Grat.  Gliristi,  cap.  47,  dicens  ad 
Pelagium :  Si  consenserit  nobis  etiam  ipsam 
voluntatem  et  actionem  divinitus  adjuvari,  et 
sic  adjuvari,  ut  sine  illo  adjutorio  nihil  bene 
velimus  et  agamus,  etc,  ,  nihil  de  adjuiorio 
graticv  Dei,  quantum  arbitror,  inter  nos  con- 
troversice  relinquetur. 


DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 

5.  Assertio  prima :  Excitans  gratia  non  sohm 
in  intelleGtu,  sed  etiam  in  voluntate  infunditur 
ante  deliberatum  consensum  supernaturalem. 
—  Niliilominus  dicendum  est  excitantem  gra- 
tiam  non  solum  in  intellectu,  sed  etiam  in  vo- 
luntate  infundi,  ante  piam  vohintatem,  seu 
dehberatum  consensum  supernaturalem.  Hsec 
assertio  certa  est,  et  in  ca  conveniunt  omnes 
moderni  scriptores,  est  enim  manifesta  doc- 
trina  Augnstini  :  nam  fere  semper  pias  cogi- 
tationi  adjungit  aUquem  vohmtatis  motum, 
et  specialiter  lib.  de  Preedest.  Sanctor.,  c.  20: 
Cwn  Deus  (inquit)  vult  fieri,  quod  non  nisi  vo- 
le?itibus  hominihus  o])oriet  fieri,  inclinari  eorum 
corda  ut  hoc  velint,  eo  scilicet  inclinante,  qui 
in  nobis  mirabili  modo  et  inefabili  operatur 
etvelle.  Et  ita  intelligit  illud  Psalm.  H8  :  In- 
clina  cor  meum  in  testimonia  tua,  et  illud,  3 
Reg.  8  :  Fiat  Dominus  noster  nobiscum,  et  in- 
clinet  corda  nostra  ad  se;  et  illud  Proverb.  8, 
juxta  Septuaginta  :  Prceparatur  voluntas  a 
Domino ;  proprie  enim  preeparatur  voluntas 
per  ahquid  in  se  receptum,  et  non  per  solam 
intellectus  cogitationem;  et  Hbr.  2  de  Pecca- 
tor.  merit.,  cap.  M  etl8,  duos  eflfectus  hujus 
excitantis  et  preevenientis  gratise  declarat  : 
unus  est,  ut  innoiescat  qtcod  latebat :  aliud  ut 
suave  fiat  quod  non  delectabat,  quorum  prior  ad 
intellectum,  posterior  ad  voluntatem  pertinet, 
et  utrumque  dicit  pertiuere  ad  illam  gratiam 
qua  Deus  adjuvat  vokmtates,  quam  gratiam 
ibi  appeUat  viciricem  delectationem.  Et  simili- 
ter,  in  dicto  Hbro  de  Grat.  Ghristi,  cap.  13, 
dicit  doctrinam  internam,  in  qua  vocatio  con- 
sistit,  cum  mirabiH  suavitate  infundi.  Quse 
certe  suavitas  sine  ahquo  motu  voluntatis  in- 
teHigi  non  potest. 

6.  Prseterea  in  Hbro  2  contra  duas  Epistol. 
Pelagian.,  cap.  8,  dicit  cupiditatem  boni  non 
incipere  iu  nobis  a  nobis,  sed  a  Deo,  utique 
per  excitantem  gratiam  :  et  in  cap.  9  dixit 
hominem  pra^parare  cor,  non  tamen  sine  ad- 
jutorio  Dei,  qui  tangit  cor.  Et  in  fine  ejusdem 
capitis  ait  :  Benedictio  dulcedinis  est  gratia 
Dei,  qua  fit  in  nobis  ut  nos  delectet,  et  cupia- 
mus,  hoc  est,  amemus  quod  pracipit  nobis,  in 
qua  si  nos  non  prcevenit  Deus,  non  soUmi  non 
perficitur,  sed  neque  inchoatur  in  nobis  ;  et  si- 
miha  multa  habet  in  Epistol.  106  et  107,  et 
ahis  libris  contra  Pelagiauos.  Latius  vero  et 
apertius  Prosper,  Hb.  contra  CoHator.,  cap. 
14,  expHcando  verba  Christi  :  Nisi  Pater 
meus  traxerit  eum,  multa  enumerat  quai  par- 
tim  ad  intellectum,  partim  ad  vokmtatem 
pertiuent  :  Trahit  (inquit)  ad  Deum  contem- 


CAP.  VII.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  IN  VOLUNTATE  SIT,  ETC. 


27 


plaiio,  et  traMt  cognitio  dimnonmi  opemm,  et 
statim  addit  :  Animum  audientis  inflammat. 
Item  :  TraMt  timor,  traMt  lcetitia,  traMt  desi- 
derium,  traMt  delectatio,  qiise  omnia  testimo- 
niis  Scripturse  confirmat^  et  concludit  :  Quid 
perspicere  aut  enarrare  possit  per  quot  effectus 
msitatio  Dei  animum  ducat  humanum  1  Et  si- 
milia  multa  habet  lib.  2  de  Vocat.  gent.,  cap. 
27,  ubi,  post  multa  quse  ad  intellectum  perti- 
nent,  coucludit:  Et  fidei  affectionihus  imhuen- 
do.  Et  Fulgentius,  lib.  1  ad  Monimum,  cap.  8, 
dicit  Deum  primum  inchoare  in  homine  vo- 
luntatem  bonam,  deinde  eamdem  vokmtatem 
adjuvare  inchoatam,  et  idem  prosequitur  ca- 
pite  44. 

7.  Assertio  secunda,  —  Gfratia  excitans  non 
modo  utilis,  sed  etiam  necessaria  voluntati.  — 
Prima  ratio  fundata  in  Scriptura.  —  Ex  qui- 
bus  ulterius  addimus  hanc  gratiam  excitan- 
tem  et  voluntati  inhserentem,  non  solum  uti- 
lem,  sed  etiam  necessariam  esse  in  ordine  hu- 
manse  justificationis.  Hsec  assertio  ex  dictis 
Patribus  et  testimoniis  coUigitur  :  nam  in  di- 
ctis  locis  ssepe  de  gratia  necessaria  ad  fidem 
vel  conversionem  loquuntur  ;  et  inde  Conci- 
Hum  Tridentinum  ilkiminationem  et  inspira- 
tionem  tanquam  necessarias  requirit;  et  certe 
nomine  inspirationis  impulsum  aUquem  vo- 
kmtatis  inteUigere  videtur,  hsec  enim  signifi- 
cant  illa  verba  :  Tangente  Beo  cor  hominis,  no- 
mine  enim  cordis  voluntas  significatur :  dicitur 
autem  Deus  tangere  cor  per  Spiritus  Sancti  il- 
luminationem,  quia  ex  iUuminatione  inteUe- 
ctus  statim  resuUat  in  voluntate  motus  aUquis 
quo  Deus  tangit  cor,  et  hic  motus  est  etiam  in- 
spiratio,  quam  voluntas  amplecti  vel  respuere 
potest,  ut  ConciUum  ait ;  estque  hoc  consen- 
taneum  verbis  iUis  Apocal.  3  :  Bcce  sto  ad  os- 
tium,  et  pulso.  Nomine  etiam  ostii  vokmtas 
significari  videtur  :  nam  per  iUam  Deus  ingre- 
ditur  in  animam^  vel  ab  iUa  expeUitur.  Cum 
ergo  dicitur  Deus  pulsare  ostium,  recte  intel- 
Ugitur  id  facere  movendo  et  excitando,  non 
tantum  inteUectum,  sed  etiam  voluntatem. 
Nam  ex  duobus  quse  ibi  statim  subjunguntur : 
Si  quis  audierit  vocem  meam,  et  aperuerit  mi- 
M  januam,  intrabo  ad  illum ;  licet  primum 
ad  intellectum  pertineat,  secundum  proprium 
est  voluntatis ;  iUa  enim  est;,  quse  per  Uberum 
consensum  Deo  januam  aperit ;  ergo  ipsa  est 
etiam  ostium,  quod  per  gratiam  excitantem 
pulsatur.  Et  hinc  sumi  potest  prima  ratio  hujus 
necessitatis,  quse  sumitur  ex  naturaU  sympa- 
thia  istarum  potentiarum  :  nam  sicut  vokm- 
tas  non  potest  excitari  nisi  medio  intel^ectu. 


ita  e  contrario,  posito  in  inteUectu  sufQcien- 
ti  excitativo,  et  non  existente  in  inteUe- 
ctu  sufficienti  consideratione  ad  deUberan- 
dum,  statim  consurgit  in  voluntate,  neces- 
sitate  quadam  naturali,  motus  aUquis  cogita- 
tioni  inteUectus  proportionatus.  Nam  si  cogi- 
tatio  est,  verbi  gratia,  de  poenis  inferni_,  oritur 
timor;  si  vero  est  de  divinis  beneficiis,  resul- 
tat  aUquis  affectus  amoris,  saUem  imperfectus, 
et  sic  de  ceeteris.  Quamvis  enim  isti  motus 
non  fiant  sine  intrinseco  influxu  gratuito , 
quia  vero  jam  supponunt  in  inteUectu  piiorem 
aUquam  gratiam,  cum  qua  kabent  connatu- 
rale  quasi  vinculum,  ideo  Deus  consequenter 
concedit  iUum  influxum  in  vokmtate,  iUam- 
que  movet  modo  accommodato  ipsi  naturee. 

8.  Secunda  ratio. —  Accedit  aUa  ratio,  quse 
prsecipua  est ,  quia  voluntas  per  hos  imperfe- 
ctos  motus  aUquo  modo  disponitur,  et  paula- 
tim  trahitur  ad  perfectum  consensum,  vel  im- 
mediate,  vel  mediante  inteUectu,  quod  in  pri- 
ma  vocatione  ad  fidem  ita  potest  appUcari : 
nam  prima  gratia  excitans  inteUectum  per 
cogitationem  aUcujus  virtutis  credendse  im- 
perfecta  est,  quia  non  statim  repraesentat  suf- 
ficienter  omnes  rationes  credendi,  et  ideo  ne- 
cesse  est  ut  vokmtas  afliciatur  aUquo  modo  ad 
cogitationem  iUam,  vel  objectum  ejus,  ut  inde 
appUcetur  inteUectus,  vel  ad  recogitandum  et 
expendendum  ea  quse  audivit,  vel  ad  iterum 
audiendum,  vel  ad  diUgentius  attendendum. 
Et  hujusmodi  videtur  fuisse  gratia  data  Lydiae 
purpurarise,  cujus  Dominus  aperuit  cor  inten- 
dere  his  quse  dicebantur  a  Paulo,  Actor.  16, 
ut  sumitur  ex  Prosper.,  Ub.  1  de  Vocat.  gen- 
tium,  cap.  23,  aUas  9,  et  contra  CoUator.,  cap, 
3,  et  in  Epistol.  ad  Ruffinum;  deinde  vero, 
crescente  hoc  modo  cogitatione  inteUectus, 
crescit  etiam  iUe  indeUberatus  voluntatis  af- 
fectus,  atque  ita  tandera  eo  pervenit,  ut  vo- 
kmtas  Ubere  et  efficaciter  veUt  credere.  Et  hoc 
est  quod  Augustinus  dixit  :  Beum  trahere  Tio- 
minem  ad  fldem  inefahili  suamtate,  oslendendo 
quod  non  apparehat,  et  faciendo  suave  fiat  quod 
non  delectahat.  Et  sic  etiam  dixit  Prosper,  libr. 
2  de  Vocat.  gent.,  cap.  46,  Deum  trahere  ho- 
minem  cor  illuminando,  et  fidei  affiectionihis 
imhuendo  ;  et  cap.  14,  contra  CoUator.  :  Tra- 
hit  (inquit)  gestarum  rerum  cognitio,  et  divi- 
norum  operim  relaturw,  cor  audientis  infiam- 
mant ,  trahit  contemplatio  ,  trahit  delectatio 
lectionis.  Et  quod  de  fide  dictum  est,  ad  diie- 
ctionem  et  pcenitentiam,  aliosque  actus  pieta- 
tis  appUcari  potest. 

9.  Declaratw  et  proiaiur  uUerius,  guia  hic 


28 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DlVIN.f;  GP.ATL^  IN  GENERE. 


mod^ts  excitandi  xialde  conformis  est  providen- 
tiiP,  et  necessarius  in  natura  lapsa.  —  Estque 
liic  modus  excitandi  et  trahendi  animam  valde 
conformis  sapienti  providentia?  Dei^  et  valde 
necessarius  homini,  preesertim  in  natura  lapsa. 
Primum  patet^  quia  utraque  potentia  intellec- 
tus^  et  vohmtatis,  est  de  se  valde  impropor- 
tionata  ad  supernaturales  actus^  et  ideo  ad 
suavem  providentiam  pertinet  paulatim  illam 
sublevare,  procedendo  ab  imperfecto  ad  per- 
fectum ;  ergo  sicut  intellectus  hoc  modo  duci- 
tur  a  Deo  prajvia  gratia  excitante,  ita  etiam 
voluntas.  Unde  in  ipsa  hominis  justificatione 
hoc  ipsum  ordinarie  Deus  observat,  ut  descri- 
psit  Concihum  Tridentinum^  sess.  6^,  cap.  6, 
ubi  varios  ponit  actus  ad  utramque  poten- 
tiam,  ex  quibus  aliqui  ssepe  possunt  ad  gra- 
tiam  excitantem  pertinere,  ut  divino  timore 
concuti,  desiderium  aliquod  salutis  concipere. 
Et  secundum  patet^  quia  per  originale  pecca- 
tum  non  sohim  ignorantiam  contraximus^  sed 
multo  magis  infirmitatem  et  imbecillitatem 
bene  operandi,  ut  recte  docet  divus  Thomas 
2.  2,  quffist.  109,  artic.  2,  ad  3;  et  sumitur  ex 
Augustino^  de  Natur.  et  grat.,  cap.  63,  et  1 
Retract.,  cap.  9,  ut  exponitur  ab  eodem  divo 
Thoma  1.  2,  quaest.  85,  art.  3,  ad  5.  Ergo  sicut 
intellectus  indiget  excitatione  propter  igno- 
rantiam,  ita  debet  excitari  vohmtas  propter 
difhcultatem  bene  operandi :  quae  ratio  in  se- 
quenti  magis  expHcabitur. 

10.  Tertia  quorumdam  ratio. — Tertiam  ra- 
tionem  addunt  aUqui,  quia  vohmtas,  prius- 
quam  ahquem  motum  gratise  excitantis  in  se 
recipiat,  nulhim  habet  supernaturale  priuci- 
pium  ad  ehciendum  actum  supernaturalem 
perfectum,  seu  dehberatum  :  ergo  indiget  ex- 
citante  gratia  per  quam  tanquam  per  proxi- 
mum  principium  possit  elicere  dehberatum 
consensum,  si  veht.  Antecedens  supponitur, 
quia  ante  excitantem  gratiam  non  prsecedunt 
habitus  infusi,  neque  aha  transieus  quahtas, 
quse  iUorum  vicem  suppleat,  ut  in  preeceden- 
tibus  capitibus  ostensum  est.  Consequentia 
vero  probatur,  quia  voluntas  non  potest  ope- 
rari  siue  ahquo  principio  proximo^  neque  ex- 
citatio  sohus  inteUectus  iUi  potest  ad  hoc  mu- 
nus  deservire,  quia  est  iUi  extrinseca  ;  princi- 
pium  autem  operationum,  intrinsecum  esse 
oportet  potentise  operationem  ehcienti. 

11.  Nihil  addit  frcecedentihus,  si  intelliga- 
tur  de  principio  moraliter  attrahente.  —  Hsec 
vero  ratio  vel  nihil  addit  praecedentibus,  vel 
efficax  non  est,  neque  subsistit,  nam  de  duphci 
principio  inteUigi  potestj  scihcet  morah  aut 


physico  :  si  ergo  solum  inteUigatur  de  princi- 
pio  morahter  attrahente,  inchnante,  aut  etiam 
adjuvante  vohmtatem,  sic  hsec  ratio  nihil  ad- 
dit  prsecedentibus,  quin  potius  etiam  pia  cogi- 
tatio  inteUectus  dicitur  passim  ab  Augustino 
initium  bonse  vohmtatis ,  quia  metaphorice 
movet  illam,  qua3  est  motio  morahs,  sive  re- 
ducatur  ad  causahtatem  finalem,  sive  ad  effi- 
cientiam  moralem^  ut  est  consUium,  monitiOj 
reprehensio^  et  simiha.  In  hoc  vero  genere, 
magis  proprium  et  propinquum  principium 
vohmtatis  est  motus  ahquis  delectationis,  aut 
timoris,  vel  desiderii  ejusdem  voluntatis;  his 
enim  motibus  magis  disponitur  ipsa  potentia 
ad  uUeriorem  consensum,  et  ad  apphcandum 
inteUectum  ad  meUus  considerandum  et  prac- 
tice  judicandum,  ut  declaravimus;  et  ob  hanc 
rationem  diximus  esse  necessarios  hos  motus 
voluntatis,  quod  perinde  est  ac  dicere  esse  ne- 
cessarios,  ut  principia  moraUter  inducentia 
vohmtatem.  Et  hoc  sane  modo  expUcat  ubique 
Augustinus  necessitatem  et  causahtatem  isto- 
rum  motuum,  ut  in  locis  aUegatis  videre  hcet, 
et  maxime  in  2  hbro  de  Peccator.  merit.,  ca- 
pit.  17. 

12.  Sin  autem  de  principio  physico,  ut  qui- 
dam  moderni  volunt,  non  suisistit. — Si  autem 
ratio  iUa  iuteUigatur  de  principio  physico,  ut 
aUqui  moderni  illam  inteUigere  videntur,  mihi 
non  videtur  subsistere.  Primo,  quia  gratia  ex- 
citans  per  se,  non  iid  hoc  ponitur  ut  sit  prin- 
cipium  physicum  efficiendi  ahud,  sed  ut  for- 
mahter  excitet,  et  vigilare  faciat  potentiam, 
et  ideo  per  se  habet  ut  sit  actus  secundus  et 
ehcitus,  non  quod  sit  eUciens_,  seu  producens, 
quod  magis  pertinet  ad  actum  primum.  Se- 
cundo,  quia  esse  principium  physicum  con- 
sensus  magis  pertinet  ad  gratiam  adjuvantem, 
ut  infra  videbimus.  Quod  si  quis  dicat  eam- 
dem  gratiam  excitantem  fieri  adjuvantem, 
quando  concurrit  cum  potentia  ad  consensum, 
esto  hoc  verum  sit  in  proprio  genere  mo- 
rahs  adjutorii,  ut  infra  videbimus,  nihilomi- 
nus  de  adjutorio  physico  (ut  sic  dicam)  gratis 
hoc  dicitur,  quia  hoc  valde  accidentarium  est 
ad  proprium  munus  et  necessitatem  gratiae 
excitantis.  Tertio,  hujus  rei  signum  est,  quia 
etiamsi  supponatur  in  potentia  supernatu- 
rale  principium  physice  sufficiens  ad  super- 
naturalem  actum,  adhuc  est  necessaria  gratia 
excitans,  ut  capite  sequenti  dicemus.  Et  patet 
in  puero  baptizato,  ad  usum  rationis  perve- 
niente,  nam  Ucet  liabeat  habitus  infusos,  exci- 
tandus  est,  ut  possit  actu  credere  vel  amare. 
Unde  fit  etiam  propositionem  iUam  in  dicta  ra- 


CAP.  VII.  UTRUM  GRAtlA  EXClTANS  IN  VOLUNTATE  SIT,  ETC. 


i^y 


tione  assumptam^  quod  excitatio  non  supponit 
habitus  infusos,  non  esse  in  universum  veram^ 
nam  interdum  potest  ita  esse,  interdum  uon 
esse.  Ex  quo  potius  colligitur  gratiam  excitan- 
tem^  sive  in  voluntate^  sive  in  intellectu,  non 
requiri  ut  sit  principium  pLysicum  alterius 
actus.  An  vero  quasi  concomitanter  id  habeat, 
saltem  quando  deest  aliud  physicum  princi- 
pium,  controverti  potest.  Id  tamen  commodius 
infra  tractabo,  et  ostendam  excitantem  gra- 
tiam  hanc  physicam  efficientiam  per  se  non 
habere.  Nunc  solum  addo  necessitatem  illius 
principii  non  recte  probari,  ex  eo  quod  volun- 
tas  non  potest  elicere  actum  supernaturalem 
sine  prfBvio  principio  pliysico  supernaturali 
sibi  inliserente,  nam  ipsummet  actum  gratise 
excitantis  ehcit  sine  tali  principio ,  ut  illimet 
Theologi  non  negant,  et  capite  prsecedenti  a 
nobis  ostensum  est,  ubi  consequenter  diximus 
quod  idem  contingere  possit  in  primo  actu  su- 
pernaturali  et  hbero,  quod  iterum  in  dicto 
loco  magis  ex  professo  examinabitur. 

13.  Recentiorum  placitU77i  quadripartitum. — 
Primapropositio. — Secunda. — Tertia. — Quar- 
ta. — Non  omittam  autem  advertere  quosdam 
alios  ex  recentioribus  Theologis  seutire  impri- 
mis  gratiam  excitantem  esse  necessariam,  ut 
vokmtas  liabeat  principium  intrinsecum,  quo 
possit  efScere  Hberum  actum  supernaturalem; 
niliilominus  negare  principaliter  hoc  esse  ipsos 
actus  indehberatos,  quia  unus  actusimmaneus 
non  est  principium  formale  efFectivum  alterius. 
Etideo  dicunt,  tertio,  excitantem  gratiam  non 
consistere  formaliter  et  essentiahter  in  his  ac- 
tibus  indehberatis,  sed  in  motione  virtuah  et 
efjQcaci ,  per  quam  tanquam  per  principium 
formale  Deus  operatur  in  nobis  tam  indelibe- 
ratos  actus,  quam  deliberatos  supernaturales. 
Unde  quarto  addunt  hujusmodi  aetus  indeh- 
beratos  non  ex  necessitate  antecedere  perfec- 
tam  conversionem,  etiamsi  gratia  excitans  or- 
dine  naturse  necessario  illam  antecedat. 

14.  Resolutio.  —  Rejicitur  tertia  propositio. 
—  Admittitur  secunda.  —  Verumtamen  ter- 
tiam  istarum  propositionum  jam  supra  impu- 
gnavimus,  et  ostendimus  esse  falsam,  prseter 
communem  Scholasticorum  modum  loquendi 
et  explicandi  gratiam  excitantem,  solum  videri 
inventam  ad  introduceudam  illam  motionem 
virtuosam  et  efhcacem,  contra  quam  ahqua 
jam  supra  diximus,  et  phira  in  hoc  hbro  3  et 
iufra  dicturi  sumus.  Hac  igitur  tertia  propo- 
sitione  rejecta,  et  retenta  secunda,  quam  ve- 
ram  censemus;,  prima  non  potest  subsistere^, 
quia  nulla  rehnquitur  gratia  quse  possit  esse 


principium  formale  efhciendi  actum  dehbera- 
tum,  jamque  est  a  nobis  ostensum,  et  iterum 
infra  probandum  est,  tale  principium  inhoe- 
rens  potentiee  non  esse  simpliciter  necessa- 
rium  ad  eliciendum  actum,  sed  tunc  solum 
quando  potentia  connaturali  modo  seu  ex  ha- 
bitu  operatur. 

15.  Quarta  improlatur.  —  Quartum  vero 
dictum  horum  Theologorum  ego  absolute,  et 
sine  ulla  hmitatione,  afHrmare  non  auderem^ 
nec  censeo  esse  admittendum.  Nam  Gonciha 
satis  expresse  docent  gratiam  illam  praeve- 
nientem,  quae  tangit  cor  per  illuminationem 
et  inspirationem  _,  esse  absolute  necessariam 
ante  perfectam  conversionem  peccatoris,  vel 
ante  voluntatem  credendi ;  ita  enim  loquitur 
Concil.  Arausic,  canon.  4,  5,  6  et  7;  et  Con- 
ciL  Trident.,  cap.  5,  et  canon.  3.  Et  eodem 
modo  Augustinus  eumdem  justificationis  et 
initii  ejus  ordinem  ponit.  Unde  merito  Cardi- 
nahs  Benarminus,  hb.  6  de  Grat.  et  lO^er.  af- 
bitr.,  cap.  15,  ex  professo  probat,  ex  Concihis 
et  Patribus ,  sine  gratia  excitante,  quam  ipse 
in  dictis  actibus  indeliberatis  ponit,  nullum 
motum  pietatis  fieri  posse,  et  tacite  reprehen- 
dit  Vegam  qui,  hb.  6  in  Trident.,  cap.  7,  ausus 
est  dicere,  cum  sola  gratia  adjuvante,  sine  ex- 
citante,  posse  interdum  justificationem  per- 
fici,  cum  tamen  Vega  per  gratiam  excitantem 
non  inteUigat  nisi  preedictos  motus;  et  eam- 
dem  sententiam,  nominato  Vega,  reprobat 
Vasquez  1.  2,  disput.  85,  cap.  3,  in  fine,  et 
Valent.,  2  tom.,  disput.  8,  punct.  3,  §  1,  in 
fine.  Sed  de  liac  opinione  Vegae  iterum  capite 
sequenti  dicam ;  nunc  tantum  assero  gratiam 
illam  excitantem,  qua  Deus  incipit  cor  movere 
per  actus  non  liberos,  communi  et  ordinaria 
lege  esse  simpliciter  necessariam  ad  perfectos 
et  deliberatos  actus  supernaturales,  quibus  ad 
justitiam  disponimiu",  efficiendos. 

16.  Refelluntiir  conjecturce  in  contrarium 
supra  num.  2.  —  Neque  contra  hanc  resolu- 
tionem  obstant  conjecturse  quai  in  contrarium 
fiebant,  quia  de  Concilio  Tridentino  jam  dic- 
tum  est,  quomodo  sit  inteUigendum ,  nam 
inspiralio  per  tactum  cordis  explicatur;  et 
eodem  modo  intelligendum  est  Concilium 
Arausicaimm.  Augustinus  vero  sub  pia  cogi- 
tatione  intellexit  seu  comprehendit  bonum 
afiectum  voluntatis,  qui  vel  cogitatione  intel- 
lectus  excitatur,  vel  vicissim  illam  promovet, 
ut  explicatum  est,  et  ad  eumdem  modum  ex- 
plicanda  sunt  aha  loca  Augustini,  quamvis 
non  semper  utrumque  modum  declaret ,  uon 
enim  id  semper  necessarium  est.  Et  eodem 


30 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATIvE  IN  GENERE. 


modo  intelligeiidi  sunt  alii  Patres  esplicantes 
verbum  trahendi.  Nam  licet  interdum  illam 
tractionem  explicent  per  verba  pertinentia  ad 
intellectum,  quia  inde  incipit  tractio,  non  ex- 
cludunt  motus  voluntatis  sequentes  cogitatio- 
nem  intellectus,  et  vim  tractionis  consum- 
mantes.  Et  hoc  modo  a  Pelagio^  qui  in  iitroque 
erravit^  recedendum  est. 

17.  Assertio  tertia,  qicce  satisfacit  rationi 
dtMtandi  siipra  mm.  \.  — Nihilominus  ta- 
men,  propter  rationem  dubitandi  prius  pro- 
positam^  existimo  necessitatem  hujus  motio- 
nis^  per  actum  vitalem  non  liberum,  non  esse 
tam  absolutam,  et  per  se,  in  voluntate  sicut 
in  intellectu ;  ita  docuit  sine  aha  delaratione 
P.  Vasquez,  tom.  2^  disp.  38,  cap.  \,  in  fine. 
Ratio  autem  est;,  quia  non  est  tanta  subordi- 
natio  et  causahtas  per  se  inter  actum  indeh- 
beratum  et  dehberatum  ejusdem  vohmtatis, 
qnanta  est  inter  actum  non  hberum  intehec- 
tus_,  et  hberum  voluntatis.  Nam  hsee  posterior 
provenit  ex  intrinseca  natura  tahum  poten- 
tiarum,  et  in  genere  causae  finahs,  et  quasi 
formahs  ex  parte  objecti,  est  queedam  depen- 
dentia  essentialis  inter  ipsos  actus.  Hsec  autem 
non  invenitur  in  prioribus  actibus  ejusdem 
voluntatis,  sed  ibi  necessitas  oritur  ex  imper- 
fecto  modo,  quo  homo  procedit  in  suis  actibus 
ab  imperfecto  ad  perfectum.  Et  fortasse  hsec 
necessitas  vel  tota,  vel  majori  ex  parte,  prove- 
nit  ex  imperfectione  prsesentis  status  naturse 
lapsee,  ut  in  capite  sequenti  magis  exphcabo. 
Declaratur  denique,  quia  de  potentia  absoluta, 
seu  per  miraculum,  vel  extraordinarium  auxi- 
hum_,  non  apparet  repugnantia,  ut  ita  propo- 
natur  immediate  a  Deo  fides  et  judicium  cre- 
duhtatis  ejus  in  intehectu,  ut  possit  voluntas 
statim  moveri  actu  dehberato  ac  perfecto  ad 
volendura  crederej;  quia  neque  motus  indeh- 
beratus  tunc  apparet  necessarius  ahqua  sufii- 
cienti  ratioue,  neque  videtur  habere  locum 
cum  tam  perfecta  advertentia  intehectus,  nec 
denique  scit  tarda  mohmina  Spiritus  Sancti 
gratia,  ut  vel  nou  possit  ita  subiio  iUuminare 
perfecte  inteUectum,  vel  statim  etiam  volun- 
tatem  ad  deliberate  volendum  adjuvare.  Quia 
vero  liic  modus  dehberandi  et  judicandi  mul- 
tum  superat  connaturalem  modum  operandi 
hominis,  praesertim  in  natura  lapsa,  ideo  in 
hoc  statu  communi  lege  accenditur  voluntas, 
et  movetur  per  actus  indeliberatos,  priusquam 
perfecte  consentiat. 

-18.  J".  Mollnce  mens  elucidat^cr.  — At  vero, 
ut  ahqua  gratia  excitans  in  intehectu  non  prse- 
cedat  aute  primum  motum  dehberatum  volun- 


tatis,  nec  per  miraculum  fieri  posse  videtur, 
quia,  ut  suppono,  fieri  non  potest  ut  vohintas 
in  incognitumferatur. Scio  P. Mohnam,  inCon- 
cordia,  absolute  dixisse,  de  potentia  absoluta 
posse  in  nobis  fieri  per  gratiam  actus  super- 
naturales  et  perfectos  sine  his  prgeviis  motibus 
excitantis  gratiae.  Sed  ille  procedit  in  eo  fun- 
damento,  quod  gratia  excitans  nunc  solum 
requiritur  ut  principium  per  se  efficiens  iho- 
rum  actuum ,  et  ideo  consequenter  ait  Deum 
posse  per  se  supplere  illam  efficientiam  sine 
principio  creato.  Nos  autem  non  credimus 
esse  illud  munus  gratise  excitantis,  ideoque 
non  solum  credimus  posse  Deum  illam  efii- 
cientiam  supplere,  sed  etiam  de  facto  ita  fa- 
cere,  quoties  voluntas,  non  ex  habitu,  sed 
disponendo  se  ad  recipiendum  habitum  opera- 
tur.  Et  ideo  necessitatem  gratiee  excitantis  ex 
proprio  ejus  munere  ahter  sumimus,  ut  de- 
claratum  est,  et  hanc  necessitatem  ex  parte 
intellectus  tantum  esse  iuvenimus,  ut  per  so- 
lam  eflQcientiam  Dei  in  voluntate  suppleri  non 
possit,  quia  illa  necessitas  non  fundatur  tan- 
tum  in  efficientia,  sed  in  causahtate  ahquo 
modo  formali,  seu  objectiva.  Ideoque  recte 
dixit  Augustinus,  de  Prsedestin.  Sanct.;,  cap.  2, 
neminem  posse  credere,  nisi  prius  cogitet  esse 
credendum;  illa  autem  cogitatio  est  excitatio  : 
de  motibus  autem  voluntatis  facile  illam  sen- 
tentiam  admittimus,  ut  jam  dixi. 

19.  Assertio  quarta.  —  Exdtans  gratia  esse 
potest  etiam  in  parte  sentiente.  —  Ultimo,  ad- 
dendum  est  gratiam  hanc  excitantem  non  so- 
lum  esse  posse  in  intellectu  et  voluntate ,  sed 
etiam  in  parte  sentiente,  vel  quantum  ad 
phantasiam  seu  cogitativam,  vel  quantum  ad 
appetitum  :  nam  utriusque  potentias  dispositio 
muhum  confert  ad  motionem  superiorum  po- 
tentiarum,  quia  intellecfcus  pendet  ex  phanta- 
sia ,  et  ideo  phantasmata  convenientium  ob- 
jectorum,  et  bona  coordinatio  ihorum,  maxi- 
me  conducit  ad  intellectus  illuminationem. 
Simihter  voluntas  per  quamdam  concomitan- 
tiam  afficitur  juxta  afiectus  appetitus,  ut  sunt 
timor,  complacentia,  spes,  et  similes,  qui  om- 
nes  maxime  subsunt  Spiritus  Sancti  motioni ; 
nam  ahero  modo  potest  illos  excitare,  quam 
sensibiha  objecta  sufficiant,  et  ita  pertinent 
hffic  ad  gratiam  excitantem,  quse  doctrina  est 
conformis  Augustino  in  citatis  lociS;,  prsesertim 
de  Spiritu  et  httera,  et  ad  Simphcianum ;  so- 
him  adverto  hos  motus  appetitus  vel  phanta- 
sise  interdum  redundare  ex  actibus  deliberatis 
voluntatis  et  intellectus,  et  tunc  magis  perti- 
nere  ad  gratiam  adjuvantem  et  subsequen- 


CAP.  Vni.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  NECESSARIA  SOLUM,  ETC. 


31 


tem,  quam  ad  excitantem^  quia  jam  sunt  a 
nobis  aliquo  modo  libere  operantibus,  saltem 
per  quamdam  dimanationem,  seu  concomitan- 
tium ;  aliquando  vero  se  liabent  hi  motus  an- 
tecedenter  ad  omnem  consensum  liberum,  et 
tunc  proprie  pertinent  ad  gratiam  excitantem, 
quamvis  remote  et  imperfecte.  Suntque  valde 
utiles,  et  moraliter  necessarii,  spectata  huma- 
nee  naturae  conditione ;  simpliciter  vero  non 
sunt  ita  necessarii^  sicut  intellectus  aut  vohm- 
tatis  excitationes,  quia  non  afficiunt  ipsasmet 
potentias  a  quibus  supernaturales  actus  per- 
fecti  eHciuntur,  neque  proxime  illas  disponunt 
ac  prseparant,  et  aUoqui  potest  Spiritus  Sanc- 
tus  immediate  operari,  intellectu  et  volunta- 
te  illas  potentias  inferiores  excitando  ,  potius 
quam  e  converso.  Denique  ad  hoc  geuus  redu- 
cuntur  externae  occasiones  boniB^  et  motiones 
externorum  objectorum,  ut  sunt  prsedicatio 
EvangeUi,  juxta  illud  2  Petri  3  :  Vestram  ex- 
cito  in  commonitione  sinceram  mentem,  exem- 
pla  Sanctorum,  et  similia^  quse  Ucet  ab  Au- 
gustino  disputante  contra  Pelagium,  sub  lege 
et  doctrina  magis  quam  sub  gratia  soleant 
comprehendi,  nihilominus^  generatim  loquen- 
do,  beneficia  gratiee  sunt^  et  sub  gratia  gene- 
ratim  dicta  continentur^,  ut  in  principio  hujus 
materisB  dixi.  Et  ahquo  modo  juvant^  quamvis 
per  se  non  sufficiant;  juvant  autem  ut  instru- 
menta  quibus  Deus  utitur  ad  homines  interius 
excitandosj  et  ideo  ad  gratiam  excitantem  re- 
vocantur,  ut  ex  Augustini  sententia  ssepe  in 
superioribus  dixi^  prsesertim  in  Ubro  de  Spirit. 
et  Utter.,  cap.  33,  Ub.  1  de  Peccat.  merit.  et 
remiss.,  cap.  22,  et  quaest.  2  ad  SimpUcianum. 

GAPUT  VIII. 

UTRUM  GRATIA  EXGITANS  SIT  NECESSARIA  SOLUM 
ANTE  FIDEM  ET  ALIOS  HABITUS  INFUSOS  ,  VEL 
ETIAM  POST  ILLOS. 

1.  Alsolute  loquendo,  nemo  potest  converti 
ad  Beum,  nisi  prcevia  gratia  excitante.  —  Heec 
qusestio  necessaria  visa  est  tum  ad  magis  ex  - 
pUcandum  munus  et  necessitatem  gratise  ex- 
citantis ;  tum  etiam  quia  est  unum  ex  punc- 
tis  hoc  tempore  controversis_,  occasione  eorum 
quEe  Molina  in  sua  Concordia  docuit.  Supponi- 
mus  autem,  ex  dictis  in  capite  prsecedenti^, 
absolute  loquendo,  neminem  posse  ad  Deum 
converti,  nisi  preevia  excitante  gratia.  Id  enim 
apertis  verbis  definit  Gouc.  Trident.  sess.  6^ 
can.  3  :  8%  quis  dixerit  sine  excitante  et  adju- 
mnte  gratia,  etc. ;  et  August.,  1.  83  Qusestio- 


num,  qusest.  68,  dixit  neminem  posse  venire 
ad  Deum,  nisi  admonitum  et  vocatum ;  et  lib. 
2  de  Peccat.  merit.,  cap.  18,  ait  ideo  scriptum 
esse  Deum  operari  velle  in  nobis,  quia  sine  ip- 
so  excitante  et  vocante  nihil  possumus.  Quse 
sententi33  et  definitiones  non  possunt  explicari 
regulariter,  velut  in  plurimum ;  tum  quia  est 
contra  vim  GonciUorum  et  Patrum,  qui  con- 
tra  Pelagium  absolutam  gratiae  necessitatem 
docere  voluerunt  ;  tum  etiam  quia  sequa- 
lem  necessitatem  ponunt  in  gratia  excitante 
et  in  adjuvante.  Non  obstante  autem  hac  ne- 
cessitate,  in  expUcatione  et  applicatione  iUius 
ad  diversos  casus,  opiniomim  diversitatem 
invenio,  ad  quos  expUcandos,  varios  status 
hominis  in  ordine  ad  Dei  excitationem  et  vo- 
cationem  distinguo. 

2.  Statiis  qu(sstio7iis.  —  Primus  est  eorum 
qui  nunquam  exterius  vel  interius  vocati  sunt, 
et  de  his  nuUa  est  in  prsesenti  qusestio  ;  nam 
iUi  indigent  maxime  divina  excitatione,  et  hoc 
ad  minimum  docent  Concilia:  quomodo  autem 
possint  lii  homines  hanc  vocationem  obtinere, 
Ubro  sequenti  videbimus.  Secundus  status  est 
hominis  semel  ad  fidem  sufficienter  vocati,  qui 
vocationi  restitit,  et  credere  noluit,  retinet  ta- 
men  vocationis  memoriam:  nam  si  penitus 
fuisset  iUius  obUtuSj  perinde  reputaretur  ac 
si  nunquam  illam  habuisset.  In  tertio  statu 
ponimus  hominem  non  solum  vocatum  ad  fi- 
dem,  sed  etiam  jam  credentem,  ac  proinde 
habentem  habitum  fidei  infusum,  vel  etiam 
habitum  spei  -,  non  quoad  hoc  utriusque  est 
eadem  ratio.  Et  in  hoc  statu  potest  moveri 
queestio  de  necessitate  excitationis,  vel  ad  eU- 
ciendos  actus  fidei  et  spei,  vel  ad  eliciendum 
actum  contritionis,  et  se  disponendum  ad  jus- 
tificationem.  Quartus  denique  status  esse  po- 
test  hominis  jam  justificati. 

3.  Prima  opinio  Vegce. — Prima  ergo  opinio 
esse  potest  gratiam  excitantem  in  solo  primo 
actu  esse  simpliciter  neccssariam,  in  reUquis 
vero  esse  posse  utilem,  non  tamen  necessa- 
riam,  saltem  ad  conversionem.  Ita  sentit  Vega, 
lib.  6  in  Trident.,  cap.  1,  ut  in  ultimis  verbis 
aperte  declarat,  dicens :  Neque  nos  solam  ad- 
juvantem  graliam  posse  suf/icere  concedimus 
in  aliis  quam  fidelihus,  vel  in  eis  q^d  jam 
aliquando  beneficio  gratice  excitantis  ad  fidem, 
aut  conversionem  suam  exstimulati,  novo  sti-. 
mulo  non  indigent.  Et  ideo,  cum  GonciUum 
dicit  peccatores,  excitante  vel  adjuvante  Dei 
gratia,  converti,  cap.  5,  et  utramque  esse  ne- 
cessariam,  can.  3,  Vega  exponit  ideo  dictum 
esse,  quia  est  communis  et  trita  via  conver- 


s^ 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.E  GRATLE  IN  GENERE. 


sionis  et  poeiiitentiee  peccatorum,  et  in  illis  qui 
non  essent  vel  fide  jam  illuminati^  vel  certe 
jam  aliqua  excitante  gratia  praeventi^  utraque 
gratia  est  uecessaria.  Omissis  autem  quee  per- 
tinent  ad  duos  ultimos  status,  quee  aliis  sen- 
tentiis  communia  sunt,  quoad  secuudum  sta- 
tum  potest  fundari  hsec  sententia^  quia  si  prae- 
cessit  aliqua  excitatio,  per  illam  satisfactum 
est  necessitati  gratise  ex  hac  parte,  nam  Gon- 
cilium  Tridentinum  sohim  requirit  prseviam 
vocationem  vel  excitationem,  quoe  in  dicto  ho- 
mine,  de  quo  loquimur,  jam  prsecessit:  manet 
autem  illa  excitatio  jam  prsecedens  virtute,  et 
veluti  semen  cordi  immissum ;  ergo  iUud  suffi- 
cit  ut  per  adjuvantem  gratiam  postea  fructifi- 
cari  possit. 

A.  Opinio  secunda  hipartita. —  Secunda  sen- 
tentia  est,  peccatorem  fidelem,  habentem  ha- 
bitum  fidei  infusee  mortuse^  non  indigere  nova 
gratia  excitante  ad  subsequentia  pietatis  opera, 
sigillatim  sumpta,  per  se  loquendo^  et  exclu- 
sis  intrinsecis  difficultatibus  ex  tentationibus 
vel  ahunde  ortis.  Quge  sententia  duas  habet 
partes,  una  est  de  actibus  ehcitis  ab  habitu 
fidei,  idemque  erit  de  actu  spei^  si  peccator  in- 
fusum  habitum  spei  habeat,  et  hsec  pars  coin- 
cidit  cum  tertia  sententia  statim  referenda^ 
qucC  loquitur  de  hominibus  justis.  Altera  pars 
est  de  actibus  charitatis  aut  poenitentise,  vel 
aharum  virtutum  infusarum^  quarum  habitus 
peccator  non  habet.  Et  quoad  hanc  partem  in- 
siuuat  hanc  sententiam  Roffens.,  art.  36  con- 
tra  Luther.,  quatenus  dicit  peccatorem,  non 
prorsus  derehctum  a  Deo,  seipsum  per  fidem 
excitare  ad  contritionem  seu  dispositionem  ad 
justitiam.  sine  nova  gratia.  Et  idem  sentiunt 
Ruardus  et  Gumel .  infra  citandi ;  clarius  tenet 
hanc  opinionem  Vega  loco  supra  citato.  Yide- 
tur  tamen  requirere  ut  ahqua  excitatio  ad  poe- 
nitentiam  in  peccatore  prsecesserit,  in  virtute 
cujus  possit  postea  moveri.  Heec  autem  hmi- 
tatio  habet  eamdem  rationem  et  difficuha- 
tem  quam  prsecedens  opinio,  et  ideo  pro  nunc 
omittenda  est.  Fundamentum  itaque  hujus 
sententiae  est,  quia  qui  habet  fidem,  potest 
per  iham  operari  sine  nova  excitatione  :  per 
actum  tamen  fidei  potest  sufficienter  excitari 
ad  poenitentiam  vel  aham  virtutem ;  ergo  etiam 
ad  opera  aharum  virtutum  non  iudiget  nova 
gratia  excitante,  quam  Deus  in  ipso  peccatore, 
sine  ipso,  operetur ;  et  confirmatur,  quia  jus- 
tus  per  fidem  potest  seipsum  excitare  ad  amo- 
rem  :  ergo  et  pcccator.  Probatur  cousequentia, 
quia  hcet  pcccator  non  habeat  actum  chari- 
tatis,  habet  nihilominus  paratum  auxilium  ad- 


juvans  sufficiens  ad  amorem  ehciendum;  ergo 
quod  illa  gratia  adjuvans  sit  per  habitum,  vel 
per  ahud  auxihum  adjuvans  Dei,  nihil  refert 
ad  excitatiouem  fidei,  quia  sohis  habitus,  hcet 
det  facultatem  iutrinsecam  operandi,  parum 
immutat  dispositionem  hominis,  ut  facihus  vel 
difficihus  possit  per  fidem  excitari.  Eo  vel 
maxime  quod  potest  interdum  peccator  sua 
fide  efficacius  uti  ad  se  excitandum,  quam 
justus.  Denique  hoc  videtur  significare  Concil. 
Trident.,  sess.  6,  cap.  6,  ubi  post  primam  ex- 
citationem  ad  fidem,  per  hanc  dicit  moveri  h- 
berum  arbitrium  in  Deum,  et  deinceps  per 
unum  actum  hberum  ahum  excitari. 

5,  Opinio  tertia. —  Tertia  sententia  est,  jus- 
tum  posse  sine  excitante  gratia  speciah  ehcere 
opera  pietatis,  seu  actus  earumdem  virtutum 
infusarum.  Ita  tenet  aperte  Gajetan.  1.  2, 
quoest.  409,  art.9,  ubi  ita  etiam  exponitdivum 
Thomam,dicentem  hominem  habentem  habi- 
tum  gratiee,  indigere  auxiho  actuah,  ad  opera 
gratiee,  per  se  quidem,  et  in  ordine  ad  singula 
opera,  ratione  generaU,  videhcet,  quia  nuUa 
res  creata  potest  in  quemcumque  actum  prodire, 
nisi  viriute  motionis  dimnce,  utiqne  generahs 
concursus  ,  quem  non  excludit  ibi  Gajetanus, 
eum  dixit,  quod  liomo  ex  sola  gratia  potest 
ipsa  graiia  uti,  hona  faciendo,  et  mala  vitando 
nunc  et  ad  Jioc;  ergo  particula  illa,  sola,  ex- 
chidit  excitantem  gratiam,  uam  actuahs  con- 
cursus  ad  adjuvantem  pertinet,ut  infra  dicam. 
Eamdem  sententiam  tenet  Soto,  hb.  3  de  Na- 
tur,  et  grat.,  cap.  4,  art.  2,  ubi  tantum  sub 
probabilitate  dicit  justum,  preeter  gratiam 
gratum  facientem,  non  indigere  aho  speciah 
auxiho  Dei  moventis  ad  singula  opera  prsece- 
ptorum,  vel  meritoria.  In  eadem  sententia 
est  Ruardus,  artic.  7,  §  Bx profositionilus,  ubi 
generahter  de  fidelibus  loquitur,  et  affirmat 
posse  actu  credere  ea  quse  sunt  fidei  cum  sola 
cooperatione  Dei  universah  in  ordine  gratiae, 
et  addit  simihter  posse  operari  opera  salutis  -, 
in  quo  videtur  ad  secundam  sententiam  acce- 
dere,  nisi  intehigatur  de  proportione  cum  S- 
deh  justificato;  et  ita  etiam  docuit  hanc  sen- 
tentiam  BeUarm.,  hb.  6  de  Grat.  et  hber.  ar- 
bitr.,  cap.  15,  proposit.  uhima.  Tenet  etiam 
CumeL  1.  2,  qusest.  111,  art.  3,  disput.  1, 
dub.  3,  appendice,  §  Restat  dicere,  ubi  etiam 
loquitur  de  peccatore  habente  fidem  respectu 
actuum  fidei;  tamen  statim  consequenter  dicit 
idem  de  justo,  et  aUegat  Lunerum  in  tract.  de 
Grat.  Christi,  cap.  11  et  12;  citari  etiam  po- 
test  Pavia,  hbr.  3  Ortliodoxar.  exphcat.,  qua- 
tenus  ait  justum  a  fide  excitari  ad  bene  ope- 


CAP.  VIII.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  NECESSARlA  SOLUM,  ETC. 


33 


randiim.  Item  Camerarius,  lib.  i  de  liber.  Ar- 
bitr.,  cap.  10,  qiiatemis  dicit  per  babitiim  in- 
fusnm  fidei  mortufeposse  psccatorem  assentiri 
veritati  revelatse  sine  novo  motu  gratise  exci- 
tantis.  Eamdem  sententiam  tenet  Molina  in 
Concord.,  disputat.  8. 

6.  Fundari  potest  in  Arausicano. —  Ratione 
suadetur  primo.  —  Secundo,  —  Fundari  potest 
haec  spntentia,  primo  in  vcrbis  Coneilii  Arau- 
sicani,  cap.  25,  ubi  sic  habet :  Hoc  etiam  se- 
cicndmn  fidem  Catholicam  credimus,  quod,  ac- 
cepta  per  BajMsmum  gratia,  omnes  baptizati, 
Christo  auxiliante  et  cooperante,  quodadsalittem 
pertinet  possint  et  debeant,  si  fideliter  laiorare 
toluerint,  adimplere;  ubi  videtur  non  requi- 
rere  in  justis  nisi  auxilium  cooperantis  giatiae ; 
et  paulo  inferius,  hoc  magis  declarans  ait : 
Hoc  etiam  salulriter  profitemur  et  credimus, 
quod  in  omni  opere  lono  nos  fion  incipimus,  et 
postca  per  misericordia?n  Dei  adjuvamur,  sed 
ipse  nobis  nullis  pr cecedentihus  meritis  fidem 
et  amorem  sui  prius  inspirat,  ut  et  Baplismi 
sacramenta  fideliter  requiramus,  et  post  Ba- 
ptisynum  cum  ipsius  adjutorio,  quw  sibi  sunt 
placita,  implere  possimus ;  ubi  ante  Baptis- 
mum,  id  est,  ante  justificationem,  fidei  et 
boni  operis  initium  per  divinam  inspiratio- 
nem,  post  justificationera  vero,  sohim  Dei 
auxilium  requirit.  Unde  etiam  indicat  opera 
pictatis,  quse  post  justificationem  fiunt,  eate- 
nus  non  incdpere  a  nobis  quatenus  sine  gratia 
fieri  a  nobis  non  possunt,  quse  gratia  per  inspi- 
rationem,  non  a  nobis  iuccepit.  Ratione  proba- 
tur  eadem  sententia,  quia  duo  munera  propter 
quae  potest  gratia  excitans  requiri,  per  habi- 
tum  infusum  suflQcienter  implentur.  Nam  si 
gratia  excitans  ponitur  ut  sit  principium  phy- 
sicum  actus,  ut  Molina  vult,  multo  magis  hoc 
preestat  habitus;  si  vero  gratia  excitans  est 
necessaria  ad  incUnandum  animum,  id  etiam 
sufiicienter  supplet  habitus  infusus,  qui  est 
veluti  fons  aquse  vivae  salientis  in  vitam  seter- 
nam,  ut  dixit  idem  Molina  in  Appendice  ad 
concordiam,  in  responsione  ad  objectionem 
tertiam,  §  Illud  obiter,  ubi  consequenter  dicit 
habitus,  quatenus  arbitrium  nostrum  alliciunt 
etinclinaut  ad  supernaturales  actus  eliciendos, 
prsevenientis  gratise  rationem  habere.  Idem- 
que  sentit  Bellarminus  supra,  sic  argumen- 
tando  :  Si  potest  homo  nondum  justificatus  ex 
semine  bonce  inspirationis,  producere  bonum 
conversio7iis,  quanto  magis  ex  semine  gratice 
gratum  facientis  poterit  fructum  justitice  ef- 
ficere.  Secundo,  potest  suaderi  hsec  opinio  na- 
turali  ratione,   quse   maxime   videtur  dictos 

Vlll. 


auctores  movisse  :  nam  potentia  naturalis 
cum  solo  coneursu  Dei  potest  suum  actum 
elicere;  ergo  et  potentia  saperuaturalis,  qua- 
lis  est  habltus  infusus,  poterit  cum  solo  con- 
cursu  generali  gratiee  suum  actiim  elicere. 
Dices  necessariam  es.se  pneviam  objecti  pro- 
positionem ;  sed  contra,  quia  respectu  fidei 
jam  iufusae  haec  proposilio  sufficieuter  fit  per 
media  externa  et  naturali  modo,  quo^d  appre- 
hensionem  objecti;  fides  autem  potest  reliquis 
virtutibus  objecta  proponere. 

7.  Opinio  quarta.  — Quarta  opinio  esse  po- 
test,  ad  omnem  actum  supernaturalem,  etiam 
in  justis,  necessariam  esse  excitationem  proe- 
viam,  quam  aliqui  moderni  videntur  defen- 
dere,  praesertim  Vasquez,  disput.  185,  cap.  6, 
usque  ad  9;  et  disput.  193,  cap.  1  et  2;  nititur 
in  illo  principio,  quod  uon  sit  opus  bonum 
sine  cogitatione  congrua  proportionata,  quse 
cognitio  semper  habet  rationem  grati*  exci- 
tantis,  ideoque  non  solum  de  actibus  super- 
naturahbus,  sed  etiam  de  natnralibus  idem 
sentit :  nos  autem  de  sohs  operibus  pietatis 
loquimur,  nam  de  cseteris  in  libro  2  satis  dic- 
tum  est.  Quid  ego  de  his  sententiis  sentiam, 
discurrendo  per  dictos  tres  status  homiuis 
breviter  exphcabo. 

8.  Assertio  prima  circa  primum  pimctum 
difficultatis.  —  In  eo  qui  nunquam  credidlt, 
prceter  primam  excitationem,  necessaria  est  in- 
spiratio.  —  Dico  ergo  primo,  in  eo  qui  nuu- 
quam  credidit,  prsecedens  excitatio  vel  voca- 
tio  non  sufficit  ut  credere  incipiat,  sed  no^a 
inspiratio  necessaria  est.  Probatur,  quia  Con- 
cilia  ad  conversionem  ad  fidem,  quando  primo 
fit,  seu  (quod  idem  est)  ad  primam  volunta- 
tem  credendi,  requirunt  inspiratiouem  qute 
det  homini  potestatem  ad  talem  couversio- 
nem  seu  voluntatem  habendam,  et  sit  aliquo 
modo  principium  ejus.  Inspiratio  autem  pra2- 
terita,  cum  jam  nou  sit,  non  potest  dare  in 
praesenti  potestatem,  nec  adjuvare  ad  conver- 
sionem,  quae  nunc  fit,  ut  per  se  est  evidens, 
sive  talis  excitatio  sit  principium  morale,  sive 
physicum  illius  actus  qui  in  praeseuti  fit.  Quod 
si  dicatur  excitatio  praeterita  in  praeseuti  esse 
aliquo  modo,  interrogo  an  sit  actu  vel  virtute: 
si  primum  dicatur,  necessarium  est  ut  sit  ea- 
dem  quse  prius  incoepit  et  usque  nunc  durat, 
et  tunc  erimus  extra  casum  disputatiouis, 
c[uia  tunc  couversio  non  fit  sine  prasvia  iuspi- 
ratione  actuali,  quia  licet  prius  tempore  in- 
coeperit,  quod  fere  semper  contingit,  adhuc 
durat :  vel  si  prior  abiit,  et  nunc  altera  existit, 
illud  ipsum  est  quod  iu  assertioue  inteiidirnuS;, 


34 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^E  GRATL^  IN  GENERE. 


nam  hsec  secunda  excitatio  non  potest  esse  a 
nobis,  sed  esse  debet  ab  eodem  auctore  a  quo 
fiiit  prima,  alioqui  non  esset  per  infusionem 
vel  inspirationem  Spiritus  Sancti,  ut  Concilia 
loquuntur. 

9.  Prior  excitatio  non  manet  in  urtute.  — 
Si  vero  altera  pars  eligatur,  nimirum^  prio- 
rem  excitantem  manere  in  virtute,  vel  quasi 
in  semine,  quod  videtur  Vega  intendere^  con- 
tra  hoc  argumentor  in  hunc  modum.  Quia 
virtus  illa  non  est  nisi  aliquid  per  modum 
actus  primi,  imo  non  potest  esse  aliud  nisi 
species  aliqua  preecedentis  excitationis^  quae 
in  memoria  maneat;  quid  enim  aliud  cogitari 
aut  significari  potest?  Unde  si  homo  esset 
omnino  oblitus  praicedentis  excitationis,  ita 
ut  nullo  modo  posset  illius  recordari^  nou 
magis  potest  prceterita  excitatio  ad  prsesentem 
conversionem  deservire^  quam  si  nunquam 
fuisset;  ergo  potest  dici  manere  in  virtute, 
quia  in  memoria  manet.  Illa  autem  memoria 
ut  est  tantum  iu  habitu^  non  excitat  mentem 
formaliter,,  uam  in  homine  dormiente  esse 
potest;  ergo  per  se  seu  formaliter  et  imme- 
diate  non  juvat  ad  conversionem  per  modum 
gratiee  excitantis;  ergo^  ut  juvet,  oportet  ut 
iila  species  quee  ex  preeterita  excitatione  in 
memoria  mausit,  ad  operandum  excitetur : 
hoc  autem  non  fit  suflB.cienter  sine  nova  inspi- 
ratione  ab  Spiritu  Sancto  immissa;  ergo  sem- 
per  hsec  est  necessaria,  non  obstante  prsece- 
deuti  excitatione.  Totus  discursus  est  evidens 
quoad  omnes  partes^  solumque  antecedens 
ultimae  cousequentiee  declaratione  et  osten- 
sione  indiget. 

10.  Species  relicta  in  memoria  non  excitatur 
sv.fffcienter  sine  nova  inspiratione.  —  In  liac 
ultlma  excitatione  cluo  consideranda. — JPrimo, 
externim  oljectum. — Probatur  autem  in  hunc 
modum,  quia  imprimis  sicut  intellectus  nudus 
non  excitatur  primo  ad  operandum  ab  ipso- 
met  intellectu^  vel  a  voluntate^  ita  etiam,  licet 
includat  intellectum  jam  constitutum  in  actu 
primo  per  speciem^  non  potest  a  se  vel  a  vo- 
kmtate,  primo  vel  directe,  applicari  ad  actua- 
lem  considerationem,  sed  oportet  ut  ab  aUqua 
causa  extrinseca  vel  objecto  excitetur,  ut  est 
in  philosophia  notum,  quia  neque  memoria 
est  potentia  libera  quse  se  applicet  ad  opus, 
neque  voluntas  potest  fleri  in  aliquid  in  me- 
moria  retentum,  nisi  ejus  consideratio  proe- 
existat;  ergo  etiam  in  praisenti  memoria  prae- 
teritse  excitationis  nou  potcst  per  seipsam  vel 
per  voluirtalcm  primum  excitaxi ;  oportet  ergo 
ut  ab  aliqua  causa  extrinseca  vel  objecto  ex- 


citetur;  ergo  ab  Spiritu  Sancto  excitari  debet. 
Probatur  hsec  ultima  consequentia,  quia  in 
hac  excitatione  duo  possunt  considerari.  Pri- 
mum  est  externum  objectum,  quod  occurrit 
sensibus.  AUud  est  id  quod  interius  fit  per 
considerationem  actualem  prseteritse  excita- 
tionis  vel  objecti  ejus.  Utrumque  autem  ho- 
rum,  si  ad  salutem  conferat,  est  a  gratia  Spi- 
ritus  Sanctij  exterius  vel  interius  excitante. 
De  priori  patet,  quia  Ucet  illa  exterior  exci- 
tatio  fieri  posset  per  naturalem  elEcientiam 
objectorum  sensibilium,  tamen  quod  occasio 
talis  excitationis  occurrat,  et  quod  causse  ad 
illam  sufficientes  conveniant,  non  fit  absqne 
nutu  et  singulari  providentia  Dei  ordinata  ad 
spiritualem  salutem  ejus  qui  sic  excitatur,  et 
ideo  illamet  externa  excitatio  inter  beneficia 
gratise  exteriora  computatur,  juxta  doctrinam 
Augustini  in  multis  locis  supra  allegatis^  praj- 
sertim  Ubro  de  Prsedestin.  Sanctor.,  cap.  8^,  et 
de  Bono  perseverant.,  cap.  l^,  et  dicto  c.  33 
de  Spirit.  etlitter.,  et  dict.  quaest.  2  ad  Sim- 
phcian.,  et  liomil.  23  ex  50,  de  quo  etiam  in 
Ubro  secundo  et  tertio  multa  dicta  sunt,  et  in 
sequentibus  saepe  inculcabitur. 

1 J .  Alterum  est  excitatio  interior  per  spe- 
ciem  internam. — Quod  vero  attinet  ad  alteram 
partem  de  interiori  excitatione^  probatur,  quia 
si  memoria  interius  excitata  ab  illo  objecto 
sokim  prodeat  in  quamdam  recordationem  vel 
considerationem  mere  naturalem  excitationis 
prcBteritee,  vel  objectorum  ejus,  illa  non  suffi- 
ciet  ad  excitandum  hominem  ad  supernatura- 
lem  conversionem  ad  fidem  vel  poenitentiam  -, 
ergo  necesse  est  ut  pecuHaris  actio  Spiritus 
Sancti  ibi  intercedat,  et  utatur  illo  medio  ex- 
teriori  et  specie  interiori,  tanquam  instru- 
mento  ad  illuminandum  intellectum  homiuis, 
et  commovendam  voluntatem  ejus  altiori  mo- 
do,  quam  ex  vi  naturse  fieri  possit  per  illa 
media.  Utrumque  declaratur,  quia  iu  prima 
excitatione  ad  fidem,  ut  sit  verum  auxilium 
gratiee  sufficiens_,  non  satis  est  pradicatio  ex- 
terior  sufficientissime  proposita,  cum  tota  na- 
turali  suasione,  quee  ex  vi  exterioris  preedica- 
tiouis  interius  fieri  potest  naturaliter ;  sed  ne- 
cessarium  est  ut  Spiritus  Sancti  actio_,  ad  uten- 
dum  altiori  modo  illis  instrumentis,  iuterne 
et  occulte  interveniat^  ahoquin  illa  non  esset 
sufficiens  excitatio  et  vocatio,  ut  in  libro  se- 
quenti  ostendendum  est^  et  tradit  Augustinus 
toto  libro  de  Gratia  Christi,  et  Praedestiuat. 
Sanctor.,  cap.  8,  et  Prosper,  contra  Coliator., 
cap.  vigesimo-octavOj  et  Gregor.,  libr.  unde- 
cimo  Moral.;,  cap.  quinto  ;  ergo  a  fortiori  sola 


CAP.  VIII.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  NECESSARIA  SOLUM,  ETC. 


35 


naturalis  memoria  vel  consideratio  prioris  ex- 
citationis,  caiisata  ab  objecto  exteriori,  multo 
minus  potest  habere  vim  sufficientis  excitatio- 
nis,  sine  altera  doctrina  et  motione  interna 
Spiritus  Sancti ;  patet  consequentia^  quia  spe- 
cies  relicta  in  memoria  ex  prseterita  escita- 
tione  fuit  mere  naturalis  et  acquisita,  et  non 
potest  majorem  babere  efficaciam  quam  species 
impressse  in  ipsa  actuali  excitatione^  seu  ex- 
terna  fidei  propositione ;  ergo  quamvis  prior 
excitatio  preecesserit  in  homine  infideli,  nova 
excitatio   necessaria  est  ut  convertatur.   So- 
lumque  potest  assignari  differentia  inter  ho- 
minem  prius  excitatum^  et  alium  nunquam 
vocatum,  quod  ille  prior^   si  facile  recordari 
possit  illorum  quse  antea  viderat  vel  audierat^ 
facilius  poterit  nunc  iustrui  vel  excitari,  quia 
prseteritain  memoriam  revocata  aliud  juvare 
possunt,  ad  eum  modum  quo  meKus  ingenium 
potest  aliquo  modo  deservire  ad  facilius  appre- 
hendendam  fidem^  si  proponatur  :  semper  ta- 
men  interior  excitatio  nova  necessaria  est.  Et 
confirmatur;,  quia  in  isto  homine,  de  quo  lo- 
quimar,  voluntas  nunquam  fuit  inducta  ad 
consentiendum  per  voluntatem  credendi ;  ergo 
nuuc  indiget  excitatione  in  ipsamet  recepta, 
qua  elevetur  ad  illam  voluntatem  eliciendam^ 
nam  si  quse  foras  excitatio  praecessit,  illa  jam 
uon  est^nec  aliquid  invobmtatereUquit,  sed  ad 
summum  aliquam  sui  memoriam  in  intellectu^ 
sicut  mansit  in  discipulis,  qui  dicebant :  Nonne 
cor  nostrum  ardens  erat  in  nobis,  cim  loquere- 
tiir  in  via  ?  Haec  autem  memoria  non  sufficit 
pro  vokmtate,  nam  oportet  ut  in  se  afficiatur, 
et  paulatim  sublevetur,  ut  supra  explicavi ; 
ergo  nova  excitatio  in  vokmtate  necessaria  est. 
Uude  quia  voluntas  non  excitatur  nisi  prsevio 
intellectu,  ut  illa  excitatio  voluntatis  sit  suffi- 
ciens,  oportet  ut  ex  proportionata  cogitatione 
intekectus  procedat;  ergo   in  ipso  intellectu 
etiam  preecedere  debet  nova  excitatio,  etiamsi 
ad  illam    possit   prsecedeus  aliquid  juvare  , 
modo  jam  dicto. 

12.  Assertio  secimda  circa  secundum punctum 
difficultatis.  —  Peccator  fidelis  ut  converti  pos- 
sit,  eget  gratia  excitante.  —  Fundatur  in  Tri- 
dentino.  —  Secundo,  dicendum  est  peccatorem, 
etiamsi  habeat  fidei  habitum ,  indigere  aiiqua 
gratia  excitante,  ut  ad  justificationem  disponi 
et  in  Deum  converti  possit.  Hsec  assertio  com- 
munior  est ;  tenet  illam  Bellarm.,  dicto  c.  15, 
ad  3,  contra  4  conclus. ;  et  Valent.,  disput.  8, 
qusest.  3^  punct.  3,  §  1,  proposit.  8;  Driedo, 
de  Capt.  et  redempt.  gener.  humani,  tracta- 
tu  5,  cap.  2,  part.  2_,  iu  solutione  tertise  quajs- 


tionis;  et  Vega  in  hoc  consensit,  quidquid  lo- 
quatur  de  conversione  ad  fidem  vel  poeniten- 
tiam,  et  idem  sentiunt  communiter  alii  mo- 
derni ,  et  habet  magnum  fundamentum  in 
Concilio  Tridentino,  sess.  6,  cap.  44,  ubi  lo- 
quitur  de  fidelibus  lapsis ;  dicit  rursus  justifi- 
cari  posse  cum  excitante  Deo,  etc,  ubi  aperte 
judicat  etiam  illius  justificationis  initium  a 
nova  excitante  gratia  sumendum  esse.  Idem 
sumi  potest  ex  eadem  sess.,  can,  3,  ubi  definit 
neminem  posse  credere,  sperare,  amare,  vel 
poeuitere  sicut  oportet,  sine  prseveniente  Spi- 
ritus  Sancti  inspiratione :  quse  definitio  non 
solum  in  totam  coUectionem  illorum  actuum, 
sed  etiam  in  singulos  referenda  est,  et  ideo 
peccator  fidelis,  ad  poenitentiam  agendam  sicut 
oportet,  indiget  Spiritus  Sancti  inspiratione, 
quee  est  gratia  excitans.  Idem  sumi  potest  ex 
eodem  Conciho,  sess.  14,  c.  4,  ubi  non  solum 
de  contritione  perfecta,  sed  etiam  de  imper- 
fecta,  quse  attritio  dicitur,  docet  donum  Dei 
esse,  et  Spiritus  Sancti  impulsum,  non  quidem 
adhuc  inhabitantis  ,  sed  tantum  moventis  ; 
ergo  muko  magis  ad  perfectam  contritionem 
necessarius  est  Spiritus  Sancti  impulsus,  qui 
est  gratia  excitans.  Denique  plura  testimonia, 
quee  ad  sequentem  assertionem  confirmaudam 
aflferemus,  huic  a  fortiori  conv^eniunt, 

43.  Ratione  stahilitur.  —  Ratione  probatur 
assertio,  quia  vel  gratia  excitans  requiritur 
tauciuam  principium  pliysicum  illius  actus  de- 
kberati  ad  quem  excitat,  vel  propter  peculiare 
munus  excitandi  potentiam;  utroque  autem 
titulo  est  necessaria  peculiaris  excitatio  ad 
contritionem  in  peccatore  credente,  etiamsi 
fidei  habitum  habeat;  ergo.  Probatur  minor 
quoad  priorem  partem,  quia  etiam  iUe  pecca- 
tor  caret  habitibus  infusis  charitatis  et  poeni- 
tentise,  ac  proinde  caret  connaturali  principio 
intrinseco  talium  actuum  ;  ergo  ex  hoc  cnpite 
etiam  indiget  gratia  excitante,  si  munus  ikius 
est  hujus  principii  rationem  subire  et  vicem 
habitus  supplere  :  neque  enim  habitus  fidei 
vel  actus  ejus  potest  esse  principium  iformale, 
quo  voluntas  elicit  contritionem,  ut  per  se  no- 
tum  est.  Quoad  akeram  vero  partem  probatur 
minor,  quia  licet  peccator  habeat  liabitum  fidei, 
ille  solus  non  potest  supplere  munus  vitaks 
cxcitationis  voluntatis.  Primo,  quia  non  afficit 
illam  neque  formaliter  inclinat ;  ergo  ut  illam 
excitet,  oportet  ut  nova  formalis  motio  fiat  in 
voluntate ;  ergo  hcec  erit  nova  inspiratio , 
quamvis  ex  actu  fidei  resultare  possit,  quod 
non  negamus;  dicimus  autem  necessarium 
esse  ut  prascedat  et  praeparet  voluntatem  ante 


36  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

perfectam  conversionem ;  deinde  ut  intellectus 
per  fidem  voluntatem  excitet,  necesse  est  prius 
ipsum  excitari,  nam  solns  fidei  habitus  ad  hoc 
non  sufficit;,  quia  si  homo  sit  tantum  iu  actu 
primo,  et  quasi  dormiens  in  usu  talis  habitus, 
non  potest  incipere  illo  uti,  nisi  divinitus  ex- 
citetur,  propter  rationem  in  preecedenti  asser- 
tione  factam,  quse  eodem  modo  hic  locum  ha- 
bet,  quia  habitas  non  magis  excitat  potentiam 
quam  species  prcecedentis  excitationis  in  me- 
moria  relicta,  quia  habitus  sohim  deservit  ad 
constituendam  potentiam  in  primo  actu,  et  ad 
cooperandum  illi  per  modum  gratiae  adjuvan- 
tis,  qiiando  ehcit  actum,  non  vero  ad  excitan- 
dum  formahter  et  vitalit^r  potentiam ,  tota 
enim  inchoatio  habitus  est  dormientis,  ut  sic 
dicam,  non  vigilantis,  quahs  in  motibus  gra- 
tiae  requiritur,  etideo  nunquam  potest  excita- 
tio  ab  ipso  liabitu  initium  sumere;  sicut  poten- 
tia  ipsa  naturalis  ijitellectus  vel  memorias  est 
naturahter  propensa  ad  suum  actum,  tamen 
non  potest  illum  inchoare,  nisi  ahundo  exci- 
tetur  vel  apphcetur.  Idem  ergo  est  cum  pro- 
portione  de  ipso  actu  fidei ,  seu  de  homine 
illum  habente. 

i  4.  Ohjectio.  —  Con/irmatur.  —  Objiri  vero 
potost  quia,  in  eo  qui  jam  credit,  excitatio  ip- 
sius  fidei  sine  nova  excitatione  vohuitatis  ad 
credendum  fieri  potest  per  solam  novam  ap- 
preliensionem  et  memoriam  objecti  fidei,  quia 
potest  naturahtor  fieri  occurrente  objecto  ex- 
terno  sufficiente  ad  excitaudas  species,  et  me- 
moriam  mysteriorum  fidei;  ergo  hsec  sola  ex- 
citatio  quasi  externa  sufficit  ut  homo  postea, 
per  actum  fidei,  possit  seipsum  excitare  cum 
sola  gratia  adjuvante  ad  contritionem  haben- 
dam.  Et  confirmatur,  nam  hcet  homoinchgeat 
tunc  ahqua  inspiratione,  si  iham  facit  vel  im- 
petrat  ex  vi  fidei,  jam  illa  non  erit  gratia  ex- 
citans,  quam  Deus  in  nobis  siue  nobis  ope- 
ratur. 

15.  Responsio.  — Assensus  fidei  considerari 
potest  speculative  et  practice.  —  Respondeo 
ad  priorem  partem,  assensum  fidei  dupHciter 
posse  considerari.  Primo,  quasi  speculative 
tantum,  ut  est  assensus  cujusdam  veritatis.  Se- 
cundo  practice,  ut  suadet  vohmtati  conver- 
sionem  ;  est  enim  fides  eminenter  practica  et 
spcculativa,  ut  suppouo.  Priori  modo  proba- 
bile  cst  peccatorem  assueturn  ad  credendum, 
posse  cum  exterua  propositione  objectorum 
fidei  excilari  sufficienter  ad  exercendum  actum 
fidei,  quia  objectum  illud  statim  ofiertur  ut 
credibile,  et  intehectus  jam  est  sufficienter 
constitutus  in  actu  primo  ad  chciendum  se- 


DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 
cundum  cum  communi  concursu,  seu  auxiho 
gratice  cooperantis,  prsesertim  quia,  ut  supra 
hbro  2  dixi,  probabile  est  ad  iUud  exercitium 
fidei  non  seraper  esse  necessariam  vohnitatem 
supernaturalem,  sine  qua  ihe  actus  fidei  non 
est  practice  et  moraUter  ( ut  sic  dicam  )  super- 
naturahs,  sed  speculative  tantum  et  intellec- 
tualiter,  ad  quod  sufficit  intellectuale  lumen 
infusum,  habens  communem  concursuoi  gra- 
tiae  paratum  et  objectum  sufficienter  propo- 
situm,  et  apphcatum  ad  operandum  per  quam- 
cumque  voluntatem,  de  quo  in  tertio  puncto 
plura  dicam.  At  vero  practice  non  potest  ac- 
tus  fidei,  prsesertim  mortuee,  sufficicnter  ap- 
plicari  ad  excitandam  vohmtatem  ad  veram 
conversionem,  ad  poenitentiam  agendam,  nisi 
divina  gratia  excitans  circa  usum  ejusdem  fi- 
dei  intercedat,  tum  apphcando  fidem  ad  ju- 
dicium  practicum  et  ihuminando  intellectum 
ad  consideranda  motiva  supernaturalia  apta 
ad  commovendam  vohmtatem,  tum  ex  parte 
vohmtatis,  quaj  per  se  im[;otens  est  ad  talem 
conversionem ,  et  per  peccatum  privata  est 
spirituahbus  douis,  et  per  conversionem  ad 
creaturas  est  debihor  facta.  Et  ideo  licetverum 
sit  actum  fidei  mortuoe  ahquid  posse  juvare, 
eo  quod  etiam  actus  ihe  sit  ex  gratia,  nilhlo- 
minus  etiam  divina  inspiratio  necessaria  est. 
16.  Ad  confirmationem  supra  num.  14. — Ad 
alteram  partem,  respondeo  imprimis  non  esse 
contra  rationem  gratisc  excitantis,  quod  possit 
cadere  sub  ahquod  meritum,  quando  non  est 
prima  gratia  excitans,  sed  aliam  supponit. 
Cum  enim  gratia  excitans  dicitur  fieri  in  nobis 
sine  nobis,  solum  excluditur  nostra  coopera- 
tio  hbera  in  ipsomet  actu  gratiae  excitantis, 
juxta  superius  dicta ;  non  tamen  excluditur 
omnis  prior  causa  morahs  ex  parte  hominis 
cum  priori  gratia  operantis,  et  alteram  excita- 
tionem  impetrantis^  tanquam  gratiam  pro 
gratia.  Hoc  enim  non  est  contra  communem 
rationem  gratise,  imo  pertinet  ad  ejus  virtu- 
tem  et  perfectionem,  ut  in  hbro  sequenti,  ca- 
pite  12,  latius  dicam.  Neque  etiam  est  contra 
pecuharem  rationem  gratise  excitantis,  quia 
hcet  prascedat  aliqua  hominis  consideratio , 
vel  meritum,  vel  impetratio,  nihilominus  id 
quod  datur,  potest  esse  sola  gratia  prseve- 
niens,  et  Spiritus  Sancti  impulsus,  qui  uec  ab 
hbertate  hominis  proxime  pendeat,  neque 
perseprimo  in  ejus  potestate  existat.  Sic  ergo 
in  prsesenti  fieri  potest  ut  inspiratio  proxime 
voluntatem  excitans  et  adjavans  ad  poeaiten- 
tiam,  hcet  in  se  vera  gratia  sit,  non  detur  nisi 
consideranti  vel  appetenti  ex  fide.  Tuncautem 


CAP.  VIII.  UTRUM  GRATIA  EXGITANS  SIT  NEGESSARIA  SOLUM,  ETG. 


37 


necessariiim  erit  ut  prsecedat  inspiratio,  qiioe 
fidem  ipsam  excitet  et  applicet  practice  ad  sic 
petendum,  quae  tunc  erit  prima  in  illo  ordine, 
ac  proinde  omnino  gratuita,  et  cum  illa  sal- 
tem  mediate  detur  propter  poenitentiam  , 
etiam  ratione  illius  verum  erit  peccatorem  fi- 
delem  non  converti  ad  poenitentiam  sine  ex- 
citatione  gratise^,  gratuita  omnino  ac  prseve- 
niente. 

17.  Assertio  tertia  circa  iertinm  puncttm 
difficultatis.  —  Justus  ad  opera  pietatis  eget 
gratia  excitante  ad  duos  prcesertim  effectus.  — 
Tertio^  dicendum  estliominem  justificatum  in- 
digere,  etiam  in  suis  operibus  pietatis,  gratia 
excitaute ;  heec  assertio  quoad  aliquid  videtur 
certa ,  quoad  aliquid  vero  solum  probabilior, 
juxta  varios  effectus  ad  quos  talis  gratia  in 
homine  justo  desiderari  potest.  Unus  est  per- 
severantia  in  gratia  usque  ad  mortem^  vel 
longo  tempore ;  ad  hanc  enim  non  sufBciunt 
habitus  nisi  divina  protectio  intercedat^  ut  su- 
mitur  ex  Concilio  Trident.,  sess.  6^  cap.  11  et 
13  :  etsupra  in  libr.  2  probatum  est^  et  infra 
tractando  de  bono  perseverantise  latius  dice- 
tur.  Alius  effectus  est  particularis  victoria  ali- 
cujus  gravis  tentationis,  vel  (  quod  idem  est ) 
certa  ac  definita  observatio  preecepti,  ubi 
magna  difficultas  occurrit ;  tunc  enim  est  pe- 
culiare  Dei  auxilium  necessarium,  juxta  supra 
dicta  in  Hbro  1  et  2 ;  doctrina  enim  ibi  data 
communis  est  hominibus  lapsis,  tam  justis 
quam  peccatoribus;nam  testimonia  ibi  adduc- 
ta  indiffereuter  de  liis  liominibus  loquuntur. 

18.  Rationes  vero  seque  de  utrisque  pro- 
cedunt,  quia  soli  habitus  infusi  parum  ad 
difficultates  superandas  conferunt,  nisi  homo, 
qui  illos  habetj  divinitus  adjuvetur,  quod  ad- 
jutorium  ab  excitante  gratia  prsecipue  inci- 
pere  debet,  quia,  ut  dixit  Bernardus  hb.  de 
Grat.  et  liber.  arbitr.,  conatus  liieri  arbitrii, 
et  cassi  sunt,  si  non  adjuventur,  et  nulli,  si 
non  excitentur. 

i9.  JVotandum  primo. — Girca  hos  vero  effe- 
ctus,  observare  oportet  non  solum  internam 
gratiam  excitantem,  sed  etiam  externam  exci- 
tationem  vel  protectionem  posse  ad  illos  mul- 
tum  juvare,  ideoque  magna  ex  parte  posse 
hanc  excitationem  per  providentiam  gratiae 
suppleri,  vel  minui  necessitas  gratise  excitantis 
ad  hujusmodi  efiectus.  Nam  si  Deus,  sua  spe- 
ciali  providentia  efficiatutjusto  pauciores  oc- 
casiones  peccandi  occurrant,  paucioribus  etiam 
interuis  excitationibus  indigebit  ad  perseve- 
randum ;  et  simili  modo,  si  Deus  efiiciat  ut 
tentatio  vel  suasio  ad  malum  non  sit  ve)ie- 


mens  nec  diuturna,  fieri  potest  ut  possit  vinci 
tentatio  cum  communi  adjuvante  gratia,  sine 
alia  speciali  excitatione ;  et  ideo  Augustinus 
ssepe  multum  commendat  hauc  divinam  pro- 
tectionem,  et  inter  auxilia  gratiee  illam  po- 
nit,  eique  effectum  prseservandi  hominem  ab 
aliquibus  peccatis  tribuit,  ut  videre  licet  in 
Soliloquiis,  cap.  15  et  16,  quse  vel  sunt  Au- 
gustini,  vel  ex  sententiis  ejus  desumpta,  et  ita 
fere  eadem  verba  habentur  in  Ub.  50  Homi- 
har.,  in  23,  cap.  6,  ubi  sic  ait :  IToc  dicit  tili 
Deus  tuus  :  Regelam  te  mihi ;  ut  adidterium 
non  committeres,  sv.asor  defuit;  ut  suasor  de- 
esset,  ego  feci  ;  locus  et  tempus  defuit,  ut  hcec 
deessent,  ego  feci :  adfuit  suasor,  non  defuit  lo- 
cus,  no7i  defuit  tempus,  ut  non  conseniires,  ego 
terrui  :  vel  ut  in  Soliloquiis  habetur  :  Sed  ut 
non  consentirem,  tu  me  tenuisti ;  sed  in  idem 
redit,  nam  terrendo  hominem,  Deus  tenet  il- 
him  ne  consentiat,  et  utroque  modo  gratia 
excitans  indicatur. 

20.  Notandum  secundo.  —  Simili  modo  ob- 
servari  potest  circa  duos  dictos  effectus,  inter- 
dum  posse  fieri  per  gratiam  excitantem  appe- 
titum  senti^ntem  vel  moderantem  affectum 
ejus,  aut  phantasiam  illius  commoventem : 
nam,  ut  dixi  in  fine  capitis  prsecedentis,  gra- 
tia  excitans  interior  etiam  in  internis  potentiis 
sensitivis  ssepe  operatur.  Unde  cum  ab  his 
saepissime  pendeat  vel  tentationis  gravitas,  val 
propensio  ad  peccandum,  fieri  optime  potest 
ut  per  internam  excitationem  in  portione  in- 
feriori  factam,  eo  ipso  confortetur  voluntas 
ad  non  consentiendum,  non  tam  per  positi- 
vam  virtutem,  quam  in  se  recipiat,  quam  per 
ablationem  diflBcultatis ,  ex  motu  appetitus 
provenientis.  Quanquam  verum  sit  motionem 
gratiai  factam  in  appetitu  sensitivo  non  posse 
non  redundare  in  vokintatem,  saltem  per  sym- 
pathiam  naturalem,  dicimus  fieri  posse  ut  non 
sit  necessaria  specialior  excitatio  in  voluntate, 
quam  sit  illa  quee  per  appetitum  insurgere  po- 
test.  Et  interdum  fieri  potest  ut  sufiiciat  sola 
moderatio  concupiscentise  sensitivse,  vel  ap- 
prehensio  phantasiffi  ,  licet  nulla  positiva 
motio  in  voluntate  redundet,  sed  sola  ablatio 
difiicultatis  in  objecto,  ut  dictum  est.  Hsec  au- 
tem  locum  habent  ubi,  ablata  difiicultate,  po- 
test  prseceptum  impleri,  vel  peccatum  vitari 
per  actum  naturalem;  nam  si  superuaturalis 
necessarius  sit,  ad  punctum  sequens  perti- 
nebit. 

21.  Effectus  gratia;  excitantis  in  ordine  ad 
actus  meritorios.  —  Tertius  effectus  gratise  in 
j  ustis   eonsiderari  "potest  in  ordinario  moilo 


38 


LIB.  lil.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 


Oj^erandi  actus  fructuosoS;,  seu  meritorios  jus- 
titiee.  In  quo  imprimis  certum  est  frequentem 
Dei  iuspiratiouem  et  excitationem  utilissimam 
esse  JDstis  ad  hsec  opera  prsestanda^  et  ad  pro- 
ficieudum  per  illa  in  via  virtutis  et  sanctitatis ; 
ipso  fere  experimento  constat ,  et  ideo  fideles 
frequenter  a  Deo  petunt  hujusmodi  inspiratio- 
nes,  et  quo  sanctiores^  eo  anxius  illa  deside- 
rant :  ideo  in  Scriptura  sacra ,  praesertim  in 
PsalmiSj  hujusmodi  petitiones  frequentes  sunt. 
Ex  quo  etiam  intellijjimus  hoc  genus  gratiae 
esse  moraliter  necessarium  ad  frequenter  et 
cum  spirituali  fructu  hsec  opera  prsestanda. 

22.  Amfliatur  et  prohatur  uUerius  assertio 
tertia.  —  Ad  singula  ofera  pietatis  in  justifi- 
catis,  excitans  gratia,  prout  alstraliit  ab  effi- 
caci  et  inefficaci,  est  necessaria.  —  Difficultas 
vero  est  an  ad  singula  opera  pietatis  sit  exci- 
tans  gratia  necessaria  in  nobis  justificatis?  Et 
inhocsensuneganthujus  gratise  necessitatem 
auctores  tertise  opiuionis^  et  paucos  invenio 
contradicentes.  Valentia  tamen  supra^  propo- 
sitione  3^,  videtur  oppositum  sentire,  quamvis 
non  dicat  expresse  hanc  gratiam  esse  necessa- 
riam,  sed  habere  locum  iu  his  actibus  justo- 
rum.  Clarius  hoc  sentit  Vasquez^  et  conse- 
quenter  loquendo  cogitur  id  affirmare^  nam 
ipse  docet  hominem  per  vires  liberi  arbitrii 
non  posse  efficere  bonum  actum  moralem  or- 
dinis  naturse  sine  exciiaute  gratia,  quam  vocat 
cogitationem  congruam,  et  gratiam  ordiuis 
naturahs ;  ergo  consequenti  ratione  in  homine 
justo  erit  necessaria  cogitatio  cougrua  ad  sin- 
gula  opera  supernaturalia,  seu  pietatis,  quse 
erit  gratia  ordinis  supernaturaUs.  Ex  hoc  ta- 
men  discursu  solum  conchiditur  iham  cogita- 
tionem  congruam  esse  necessariam  ut  actus 
fiat,  non  tamen  ut  fieri  possit^  quia  cogitatio 
congrua,  eo  modo  quo  est  gratia,  pertinet  sem- 
per  ad  gratiam  efficacem,  sine  qua  datur  po- 
testas  operandi.  Hic  autem  generatim  loqui- 
mur  de  necessitate  hujus  gratiee,  ut  possit  jus- 
tus  operari,  sive  sit  efficax^  sive  sufficiens 
tantum.  Item  tota  ratio  gratise  juxta  illam 
sententiam  ponitur  in  congruitate  cogitatio- 
nis,  non  in  cogitatione  ipsa,  seu  substantia  ejus 
(ut  sic  dicam) ;  nos  autem  a  congruitate  abs- 
trahimus,  et  de  excitatione  inquirimus ,  sive 
sit  cougrua^  sive  non. 

23.  Frohatur  ratione  desumpta  ex  Augus- 
tiuo.  —  Aliter  igitur  argumentor  Augustiui 
fere  discursu  in  lib.  de  Preedest.  Sanct,,  cap.  2 
et  seqq.,  et  Ub.  de  Grat.  et  hber.  arbit.,  c.  7, 
quia  ad  pie  operandum  necessario  proecedere 
debet  pia  cogitatio,  etiam  in  homine  justifi- 


DIVIN^  GRATI.E  IN  GENERE. 
cato ;  sed  pia  cogitatio  non  potest  incipere  in 
nobis  a  nobis,  etiam  post  justificationem ;  ergo 
debet  incipere  ab  Spiritu  Sancto,  et  conse- 
quenter  ad  gratiam  excitantem  pertinet;  ergo 
saltem  hoc  titulo  indiget  justus  gratia  exci- 
tante  ad  singula  opera  pietatis.  Major  evidens 
est,  quia  operatio  pia  includit  pium  actum  vo- 
luntatis  :  voluntas  autem  moveri  non  potest 
sine  proportionata  cogitatione  intellectus,  et 
ideo  pia  voluntas  necessario  supponit  piam 
cogitationem.  Minor  autem  probatur  ex  Paulo, 
ad  Philip.  2  dicente  :  Detcs  est  qui  operatur  in 
noMs,  et  velle  et  perficere ,  quod  ideo  dictum 
est,  quia  sine  illo  excitante  non  possumus  ha- 
bere  voluntatem  bonam^  ut  dixit  Augustinus, 
lib.  2  de  Peccat.  merit.,  cap.  18.  Item  ex  eo- 
dem  Paulo,  2  Corinth.  3,  dicente  :  JSfon  sumus 
sufficientes  cogitare  aliquid  ex  nobis,  quasi  ex 
7iohis,  sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  est,  ubi 
imprimis  Paulus  non  de  solis  peccatoribus,  sed 
maxime  de  justis  loquitur;  imo  etiam  de  se- 
ipso,  cum  dicat :  Non  swnus  stifficientes,  et  in- 
fra  subjungat  :  Qui  idoneos  nos  fecit  ministros 
novi  Testamenti.  Nec  etiam  loquitur  de  cogi- 
tatione  congrua,  sed  absolute  de  cogitatione 
pia  et  sufficienti ;  nam  simpliciter  dicit  :  Non 
sumus  sufficientes  aliquid  cogitare,  et  postea 
subdit :  Sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  est.  Lo- 
qui  autem  ibi  Paulum  de  cogitatione  pia,  id 
est,  quee  ad  bonam  etiam  voluntatem  sufficiat, 
supra  libro  2  late  a  nobis  ostensum  est;  ergo 
etiam  justi,  ut  bene  operari  possint,  necesse 
habent  ut  initium  sanctai  cogitationis  a  Deo  re- 
cipiant.  Sed  sancta  cogitatio  est  gratia  excitans, 
quando  est  prima,  nam  a  Deo  mittitur,  et  non 
a  nobis  procedit;  ergo  hsec  excitatio  etiam 
justis  necessaria  est  ad  singula  opera  pieta- 
tis. 

24.  Prohatur  secundo  ex  Tridentino.  —  Se- 
cundo,  probari  potest  hgec  sententia  ex  Con- 
cilio  Tridentino,  sess.  6,  cap.  16,  ubi,  de 
justificatis  hominibus  loquens,  inquit :  Cum 
Christus  Jesus  tanquam  caput  in  memhra,  et 
tanquam  vitis  in  palmites,  in  ipsos  just^ficatos 
jugiter  virttUem  infiuat,  quce  virtus  hona  ipso- 
rum  opera  semper  antecedit,  et  comitatur,  et 
suhsequitur,  etc;  gratia  autem  quee  antecedit 
opera ,  non  videtur  esse  nisi  graiia  excitans. 
Video  dici  posse  per  gratiam  antecedentem 
intellexisse  ibi  Concilium  ipsos  habitus  vir- 
tutum  infusarum.  Verisimilius  tamen  loqui 
videtur  de  actuali  motione  gratiae,  nam  loqui- 
tur  de  justificatis,  in  quibus  jam  supponit  jus- 
titiam  eis  donatam,  per  quam  Christo  tanquam 
viti  sicut  vivi  palmites  uniti  sunt,  et  in  eos 


CAP.  VIII.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  NEGESSARIA  SOLUM,  ETG. 


39 


sio  justificatos  dicit  influere  virtutem ;  loquitur 
ergo  de  influxu  actuali,  quod  etiam  optime 
intelligitur  persistendo  in  metaphora,  nam  vi- 
tis  non  dicitur  influere  virtutem  in  palmites, 
quia  substantiam  (ut  sic  dicam)  vel  potenlias 
illis  tribuit,  sed  quia  succum^  vel  alimentum_, 
vel  aliquod  simile,  quo  nutriantur,  et  augean- 
tur,  et  fructum  ferant^  in  illos  influit;  ergo  in 
eodem  sensu  dicit  Concilium  influere  Cbristum 
in  justificatos  virtutem  antecedentem  ^  comi- 
tantem  et  subsequentem^  ad  bene  ac  meritorie 
operandum. 

25.  Prohatur  tertio  auctoritate  Patrum. — 
Prajterea,  est  optimum  testimonium  Coelestini 
Papse  in  Epistol.  ad  Episcopos  Galliee,  c.  8,  di- 
centis  :  Omnia  studia,  et  omnia  opera  ac  meri- 
ta  Sanctorum  ad  Dei  gloriam  laudemque  refe- 
renda  sunt,  quia  nemo  aliimdeeiplacet,  nisi  ex 
eo  quod  ipse  donaverit.  Ne  vero  quis  sufiicien- 
ter  dicat  donare  per  habitualem  et  adjuvau- 
tem  gratiam^  ulterius  pergat  et  consideret  tes- 
timonium  Zosimi  Papae^  quo  Ccelestinus  suam 
sententiam  confirmat :  Nos  autem,  instinctu 
Bei  {omnia  enim  iona  ad  auctorem  suum  refe- 
renda  sunt,  unde  nascuntur ),  ad  fratrum  Epis- 
coporum  nostrorum  conscientiam  wiiversa  re- 
tulmus,  quse  verba  Africani  Patres^  ut  ibidem 
refertur,  ita  expendunt:  Quid  tamlilero  fe- 
cisti  arlitrio,  quam  quod  universa  in  nostrce 
humilitatis  conscientiam  retulisti  ,  et  tamen 
instinctu  Dei  factiim  esse  fideliter  sapienter- 
que  vidisti,  veraciter  fidenterque  dixisti?  Ideo 
utique  quia  prceparatur  voluntas  a  Domino,  et 
ut  boni  aliquid  agant,  paternis  inspirationibus 
suorum  ipse  tangit  corda  fideliim.  Quo  imico 
testimonio  videtur  hsec  sententia  confirmari 
auctoritate  duorum  Pontificum^  et  unius  Con- 
cilii  Africani^  quibus  accedit  etiam  Prosper, 
qui  hbro  contra  Collator.,  cap.  dO^  hoc  etiam 
testimonio  utitur  contra  Cassianum  et  aUos. 
Est  autem  in  illis  verbis  ponderandnm  sermo- 
nem  esse  de  fidehbus,  et  per  hoc  imprimis  im- 
probari  primam  et  secundam  sententiam,  et 
duas  primas  assertiones  nostras  confirmari. 
Deinde  etiam,  quia  indefinite  dicit,  suorum 
corcla  fidelium,  justos  etiam  comprehendit, 
imo  illos  maxime  qui  ifli  maxime  sunt  fideles^ 
et  quos  Deus  ut  suos  prsecipue  gubernat.  Quod 
etiam  aperte  coUigitur  ex  testimonio  Pauli, 
quod  idera  CouciUum  statim  adduxit.  Quot- 
qunt  enim  spiritu  Dei  aguntur,  Jii  sunt  filii 
Dei.  Deinde  ponderandum  est  iflud  :  Ut  ali- 
quid  boni  agant,  paternis  inspirationibus  suo- 
rum-  tangit  corda  fidelnm.  Nam  in  hoc  casu 
supponunt  Africani  Patres,  sine  hujusmodi  ins- 


piratione  nihil  boni  posse  agere  etiam  fideles  et 
filios  Dei,  ac  proinde  ad  singula  opera  pietatis 
indigere  justos  divina  gratia  excitante.  Unde 
de  hoc  eodem  auxiho  loquuntur,  cum  subji- 
ciunt:  Ut  nostrum  sentiamus  deesse  arbitrium, 
et  in  bonis  quibusque  ac  voluntatis  Jimnance 
singulis  motibus  magis  illius  valere  non  dubi- 
temus  auxilium. 

26.  Alia  Patrum  testimonia.  —  Atque  in 
hunc  modum  possunt,  ad  comprobandam  hanc 
sententiam.  referri  omnia  testimonia  quibus 
hbro  1  usi  sumus  ad  probandum  nuflum  opus 
bonum  posse  ab  homine  fieri  sine  auxiUo  gra- 
tiae  Dei,  quse  ita  exposuimus,  ut  de  pietatis 
operibus  omnibus  et  singulis  inteUigantur. 
Nam  doctrina  illa  generalis  est  ad  justos  et  in- 
justos,  perfectos  et  imperfectos,  quia  de  omni- 
bus  et  singulis  operibus  pietatis  traditur^  sine 
ulla  personarum  vel  statuum  distinctione.  Et 
ex  vi  iflius  doctrinae  nuUus  Cathohcus  audebit 
dicere^  posse  justum  exercere  actum  fidei  vel 
charitatis  sine  gratia  Dei,  non  tantum  habi- 
tuah^  sed  etiam  actuali  saltemadjuvante;  ergo 
signum  est  sub  illa  universah  doctrina  etiam 
opera  pietatis  justorum  comprehendi,  in  qui- 
bus  propterea  etiam  locum  habet  sententia 
Augustini,  1.  2  de  Peccat.  merit.,  c.  18:  Sine 
Deo  excitante  et  adjuvante,  niliilpossumus.  Imo 
idem  Augustinus  expresse  de  justificatis  eo- 
dem  modo  loquitur  libro  de  Natur.  et  Grat., 
c.  26,  ubi  habet  illam  celebrem  sententiam  : 
Sicut  oculus  corporis,  etiam  planissime  sanus, 
nisi  candore  lucis  adjutus,  non  potest  cernere, 
sic  homo  etiam  per fectissime  justificatus,  nisi 
ceterna  luce  justitice  divinitus  adjuvetur,  recte 
non  potest  vivere  ;  et  prius  dixerat ,  ut  pie 
semper  justeque  vivatur  ;nhi  ponderanda  est 
comparatio  et  verbum  iUud,  no7i  potest  cerne- 
re,  quod  denotattum  necessitatem  ad  singula 
opera,  sicut  ad  singulos  actus  videndi^  tum 
etiam  necessitatem  adjutorii  autecedentis , 
quodin  suo  genere  dat  potestatem  operandi_, 
sicut  in  oculo  et  luce  contingit.  Simili  modo, 
hbro  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap.  6,  de  ho- 
mine  justificato  ait  necessarium  esse  ilh  ut 
ambulet  cum  illo  gratia,  et  iucumbat  super 
istam,  ut  recte  vivat,  ubi  utrumque  auxilium 
indicat  §  Denique.  Alii  autem  Patres  et  Conci- 
ha  gratiam  illam;,  quam  universe  ad  opera  pie- 
tatis  requirunt,  declarant  per  inspirationes  et 
iUuminationes  divinas,  et  per  motiones  prae- 
vias,  quibus  prseparatur  voluntas  a  Domino, 
et  per  initium  boniB  vohmtatis  et  operationis, 
quae  omnia  excitantem  gratiam  significant. 
Et  hoc  etiam  confirmant  iUae  senteutiae  Gou- 


40  LID.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

cilii  Arausioani :  Hoc  sahihriter  profitejjiur, 
quod  in  omni  opere  bono  nos  non  incipimus, 
quod  statim  declarat^  quia  fidem  et  amorem 
prius  Deus  inspiral.  Unde,  cum  postea  sub- 
dit,  post  Baptismum  ea  qusc  Deo  sunt  placita 
posse  a  baptizatis  per  Dei  adjutorium  impleri, 
de  eodem  adjutf>rio  divinse  inspirationis  lo- 
quitur  sine  dubio.  Item  illam  senteutiam  : 
Multa  in  homine  hona  fiimt,  quce  non  facit 
Jiomo  ;  nulla  tero  faclt  lona  liomo,  quce  non 
prcestet  Deus  ut  faciat  liomo,  nemo  nega- 
bit  de  omni  bomine  etiam  justo  intelligen- 
dam  esse.  Et  tamen  ratione  excitantis  gra- 
tiaj  dictam  esse  manifestum  est ;  tum  ex  usi- 
tata  pbrasi  Augustini,  quod  Deus  per  voca- 
tionem  facit  ut  faciamus,  tum  ex  eodem  Au- 
gustino,  lib.  2  contra  duas  Epistolas  Pelagia- 
uorum,  cap.  9,  ubi  eamdem  sententiam  prius 
tradidit,  et  ratione  excitantis  gratiae  declarat 
Deum  facere  in  nobis  ut  quidquid  esi  botii  cum 
illo  faciamus.  Denique  idem  confirmat  illa 
sententia  ejusdem  Coucilii  :  Quoiies  hona  agi- 
mu8,  Deus  in  nohis  atque  nohiscum,  ut  opere- 
mur,  operatur,  qiua,  juxta  frequentem  modum 
loquendi  Augustini,  Deus  operatur  in  nobis 
per  gratiam  excitantem,  nobiscum  autem  per 
adjuvantem.  Et  ita  ponitur  eadem  sententia  a 
Prospero  inter  alias  Augustiui,  sententia  22. 
Denique  boc  confirmant  testimonia  Scripturae 
quibus  similes  sententise  solent  ab  eisdem  Pa- 
tribus  confirmari,  quales  sunt  ilkid  Proverb. : 
Prceparalur  toluntas  a  Domino  ;  et  ilkid  ad 
Romanos  8 :  Qlui  spiritu  Dei  aguntur,  hi  sunt 
filii  Dei,  et  simika. 

27.  Prohaiur  quarto  ex  Scriptura ,  ponde- 
rando  locum  D.  Pauli  ad  Hehr.  13,  20-21. 
—  Nunc  autem  kbet  pecukariter  expendere 
rationem  Pauk  ad  Hebr.  13  ;  Deus  autem,  etc, 
aptet  Tos  in  omni  hono,  ut  faciatis  ejus  volu7i- 
tatem,  faciens  in  vohis  quod  placeat  coram  se 
per  Jesum  Christum,  quo  loco  non  tantum 
pro  peccatoribus,  sed  etiam  pro  justis  Paukis 
orat,  petens  ut  Deus  ikos  aptet  in  omni  bono  : 
aptare  autem  idem  est  quod  proeparare,  inck- 
nando  vokmtatem  ad  bonum.  Nam  cum  vo- 
kmtas  sit  priucipium  omnis  boni  actus,  tum 
bomo  aptatnr  ad  bonum ,  quando  vobintas 
ejus  inclinatur  ad  bonum,  seu  quando  Deus 
ilk  immittit  voluntatem  bonam,  ut  ild  notat 
divus  Tbomas.  Modum  autem  bujus  prffipara- 
tiouis  expkcavit  Paub.is,  dicens,  faciens  in  vo- 
his,  quod  placeat  coram  se,  quia,  ut  akbi  dixit, 
Deus  est  qui  operatur  in  nohis  velle  et  perfi- 
cere.  Hoc  autem  facit  Deus  in  nobis  per  gra- 
tiam  excitantem,  ut  inkbroolatius  videbimus 


DIVlN.^i:  GR.VTLE  IN  GENERE. 
ex  Augustino,  et  indicat  ikud  verbum,  faciens 
in  vobis,  quia,  ut  nuper  dicebam,  per  gratiam 
excitantem  operatur  sokis  Deus  in  nobis.  Unde 
Anseknus  ibi  rationem  ikius  petitionis  Pauk 
reddit,  quia,  nisi  ipso  in  vobis  operante,  nibil 
potestis  agere  quod  ocuks  ejus  placeat ;  bsec 
est  gratia  quse  mentem  praivenit.  Hsec  enim 
gratia  omuibus,  tam  justis  quam  iujustis,  ne- 
cessaria  est  ubique  et  semper,  ut  opera  quge 
Deo  placeant  facere  possint. 

28.  Prohatur  quinto  raiione.  —  Ratione 
probari  potest  eadem  sententia,  quia  in  ho- 
miue  non  liabente  babitum  infasum,  neces- 
saria  est  gratia  excitans,  quse  voluntatem  in- 
ducatet  juvet  ad  opus  pietatis;  ergo  etiam  in 
habeute  virtutes  infusas  est  eadem  gratia  ne- 
cessaria,  si  nuka  aka  differentia  inter  duos 
operantes  intercedat,  nisi  quod  unus  habeat 
habitum,  et  non  akus.  Antecedens  supra  pro- 
batum  est  cum  simik  fere  ikatione  ;  quee  ite- 
rum  probatur,  quia  probabikus  est  gratiam 
excitantem  non  requiri  tanquam  principium 
pliysicum,  quod  suppleat  vicem  kabitus,  quod 
nunc  supponimus,  et  infra  probandum  est,  et 
ideo  ex  hac  parte  habitus  non  tokit  uecessita- 
tem  excitantis  gratiae.  Akunde  vero  id  quod 
est  proprium  gratise  excitantis,  quod  est  for- 
makter  prsestare  ut  komo  vitakter  attendat  et 
vigilet,  vel  afEciatur,  hoc  non  praistat  forma- 
kter  habitus,  nec  suppletur  per  naturalem  il- 
lam  propensionem  quam  habet  ad  suum  ac- 
tum,  quia  est  distinctse  rationis,  et  non  trans- 
cendit  statum  dormientis  ( ut  sic  dicam )  seu 
statum  potentise  in  actu  primo,  qui  semper  est 
imperfectus  et  potentialis  respectu  actus  se- 
cundi;  ergo  non  obstaute  habitu  manet  eadem 
necessitas  excitantis  gratiee,  et  declaratur  in 
hunc  modum.  Nam  si  vera  esset  sententia 
quam  Vega  tenet,  catechumeno,  etiamsi  inci- 
piat  credere  per  verum  actum  fidei  infusse 
ante  Baptismum,  seu  contntionem,  non  in- 
fundi  habitum,  tuuc  si  ike  post  primum  ac- 
tum  fidei  interruptum  secuudum  efiecturus 
sit,  ex  pia  voknitate  supernaturak  indigebit 
nova  gratia  excitante,  quia  nec  habet  habitum 
infusum,  nec  prior  quse  prKcessit  ad  primum 
actum,  sufficit  ad  secundum,  ut  probant  ra- 
tioues  in  primo  puncto  factse.  At  profecto  ea- 
dem  ratio  necessitatis  invenitur  in  cateclui- 
meuo,  etiamsi  per  primum  actum  ei  iufun- 
datur  habitus,  ut  probabikor  fert  opiuio,  quia 
per  habitum  non  fit  habilior  vel  potentior  ad 
se  excitandum,  sed  ad  credendum  si  excitetur. 
Eademque  ratio  fieri  potest  de  caiteris  virtu- 
tibus  infusiSj  si  fingamus  homiuem  sanctifi- 


CAP.  YIII.  UTRUM  GRATIA  EXCIT 
cari  siiie  illis  per  solam  gratiam  sanctifican- 
tem,  vel  alio  modo. 

29.  AperiUir  evidcntius  Imjus  sentenliwpro- 
lahilitas.  —  Deinde  potest  necessitas  gratise 
excitantis  in  Iiomine  justo  ita  declarari  et 
temperari,  nt  creditn  facilior  fiat,  nam  loqui- 
mnr  imprimis  de  homine  qui  de  novo  incipit 
operari  et  transire  ab  actn  primo  ad  secnn- 
dum,  quia  si  jam  sitin  actu  secundo,  etab  illo 
ad  alinm  transeat  per  aliquam  colligationem, 
tunc  non  indigebit  nova  gratia  excitante^  quia 
per  primum  actum  excitari  potest  ad  secun- 
dum,  in  virtute  primse  excitationis,  ratione 
cujus  uterque  actus,  vel  quotquot  multiplicati 
fuerint  sic  connexi,  in  Deum  referuntur.  Sic 
enim  Prosper,  contra  Collat.;,  cap.  3,  in  fine, 
excusat  qnsedam  verba  Cassiani  dicentis :  Cum 
Deus  in  nodis  ortum  quemdam  honce  voliintatis 
inspexerit,  illuminai  eum  confestim  atque  con- 
firmat,  et  incitat  ad  salutem ;  addit  autem 
Prosper  :  Et  hic  potest  adhuc  dicere  illius  se 
ortum  lonw  voluntatis  significasse,  cujus  a  Deo 
sunt  plantata,  vel  inspirata  principia,  quia  il- 
lumiriatis  jam  cordihis  possunt  salulres  pro- 
dire  conatus,  qui  ideo  ipsius  hominis  proprii 
esse  dicmitur,  quia  jam  honorum  conatuum  ac- 
ceperit  facultatem,  et  eormn  semina  ad  suum 
referuntur  auctorem,  quam  doctrinam  ( quid- 
quid  Cassianus  senserit)  tanqnam  verissimam 
nobis  tradit  Prosper,  et  eeque  procedit  sive  illi 
conalus  sint  tantum  circa  unum  actum,  sive 
circa  plures  connexos  inter  se^  et  ab  eodem 
divino  semine  procedentes.  At  vero  quando 
justus  omnino  de  novo  incipit  pie  operari,  vel 
quia  antea  dormiebat,  et  vigilare  incipit  per 
actum  bonum  et  sanctum,  vel  etiam  quia  licet 
de  re  sancta  cogitaret,  subito  transfertur  ad 
aliam  omnino  distinctam,  et  cum  prsecedenti 
nullo  modo  connexam,  in  his  casibus  necessa- 
ria  est  motio,  saltem  ex  parte  intellectus,  quge 
omnem  libertatem  antecedat ;  ergo  si  talis  mo- 
tio  ex  parte  sua  sit  sufficiens  ad  actum  pietatis^ 
non  potest  esse  nisi  ex  gratia  excitante  divina. 
Quod  quidem  est  evidentius,  quando  illa  mo- 
tio  est  mere  interna,  quia  nihil  externum 
occurrit  quod  illam  inchoaret,  tunc  enim,  ut 
dixit  Zosimus  Papa,  esse  non  potest  nisi  ex 
instinctu  Dei,  sive  immediate  operantis,  sive 
medio  aliquo  ministerio  sanctoram  Angelo- 
rum ,  saltem  quoad  motionem  phantasma- 
tum,  quaudo  ab  ilUs  incipit  intellectuaUs  co- 
gnitio. 

30.  Quando  cogitatio  interna  hausta  est  a 
sensibus,  potest  aliquid  operari  hahit?is.  — 
Quando  vero  cogitatio  iuterna  per  motionem 


A^S  SIT  NECESSARIA  SOLUM,  ETC.  M 

alicujus  sensibilis  objecti  inoipit,  tunc  aliquid 
potest  operari  habitus,  ut  tahs  excitatio  fiat, 
potestque  etiam  juvare  aliqua  bona  dispositio 
per  priores  actus  bonos  acquisita^  prsesertim 
species  prseteritorum  actuum  in  memoria  re- 
lictee ;  illse  enim  immediate  excitantur  per  ob- 
jecta  externa,  et  dum  reprsesentant  vel  pium 
propositum  prius  liabitum,  vel  objectum,  ut 
jam  prius  amatum  aut  creditum^  facilius  in- 
ducunt  cogitationem  ad  pium  actum  inclinan- 
tem^  quee  vera  gratia  dicenda  est;  tum  quia 
occasio  talis  excitationis,  ex  gratuita  Dei  pro- 
videntia  parata  est ;  tum  etiam  quia  quodam- 
modo  prsestatur  in  virtute  prioris  gratiee  ad 
prsecedentes  actus  efficiendos  data.  Et  niliilo- 
minus  existimo,  ut  cogitatio  illa^  quee  per  hu- 
jusmodi  objecta  externa  interius  excitatur, 
sufficiens  sit,  ut  voluntas  possit  pium  et  su- 
pernaturalem  actum  elicere,  necessarium  esse 
ut  Deus  aliquid  interius  speciali  modo  infuso 
operetur,  vel  cogitationem  dirigendo  ut  su- 
pernaturalem  rationem  operandi  voluntati 
proponat  sicut  oportet_,  vel  suavitatem  ali- 
quam  infundendo,  quse  et  inclinet,  et  satis  at- 
tendere  faciat  ad  talem  operandi  modum.  Mo- 
veorque  prsecipue,  quia  hoc  videtur  milii  ma- 
gis  consentaneum  doctrinae  Conciliorum  et 
Augustiuij  et  quia  ipse  modus  supernaturalis 
operandi  revera  semper  videtur  hoc  exigere, 
prsesertim  ut  eliciatur  actus  in  sua  substantia 
supernaturalis.  Fateor  tamen  necessitatem 
hanc  gratiae  excitantis  in  homine  justo  per  se 
ac  simplicitcr  inveniri  ex  parte  intellectus,  et 
in  cogitatione  ejus,  non  tantum  ut  sit  congrua, 
sed  etiam  ut  sit  sufficiens.  Ex  parte  autem  vo- 
luntatis,  quia  necessitas  magis  oritur  ex  infir- 
mitate  naturee  lapsae,  quse  infirmitas  per  jus- 
titiam  sanatur  aliquo  modo,  vel  reparatur,  ideo 
si  magna  justitise  perfectio,  et  habilitas,  ac 
promptitudo  ad  pie  operandum  ex  frequenti 
usu  sancte  vivendi  comparata  sit,  fieri  poterit 
ut  excitans  gratia  intellectus  sufficiat  ad  eli- 
ciendum  statim  ex  habitu  gratise  piam  ac 
dehberatam  voluntatem,  uullo  interveniente 
motu  indeliberato  ejusdem  voIuntatis.Verum- 
tamen  quamvis  hoc  magis  accidere  possit  jus- 
tis  quam  peccatoribus_,  et  perfectis  quam  im- 
perfectis,  nihilominus  in  omnibus  rarum  esse 
opinor,  tunc  propter  tarditatem  hominis  in 
deliberando,  prsesertim  in  materia  tam  gravi 
et  supernaturali,  tunc  propter  infirmitatem 
et  difficultatem  quee  in  hac  vita  nunquam  om- 
nino  tollitur. 

31.  Ohjectio. —  Eesponsio. — Objiciet  saltem 
nobis  aliquis,  quia,  supra  in  secuuda  couclu- 


A^  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

sionG;,  diximus  peccatorem  fidelem^  cum  sola 
externa  propositione  objecti  fidei,  posse  sine 
aliqna  gratia  excitante  eficere  actum  fidei^ 
saltem  modo  specuJativo,  cum  tamen  actus 
ille  etiam  supernaturalis  sit :  ergo  similis  pro- 
positio  objecti  poterit  essc  sufficiens  ex  parte 
voluntatis.  Respondetur  imprimis  illam  par- 
ticulam  soltim  non  excludere  concomitantia^ 
id  est^  non  excludere  internam  doctrinam  qua 
Spiritus  Sanctus  facit  interius  concipere  objec- 
tum  fidei,  prout  necessarium  est  ad  actum  fi- 
dei  eliciendum  :  probabile  enim  est  etiam  ad 
ilhim  modum  concipiendi  uti  Deum  exteriori 
verbo  ut  instrumento,  et  adjuvare  seu  manu- 
dncere  intellectumj  ut  melius  id  faciat  quam 
suis  viribus  possit,  et  hoc  genus  auxilii  ad  om- 
nes  et  siugulos  actus  fidei;,  etiamsi  ex  liabitu  fi- 
antj  esse  necessarium.  Juxta  hoc  ergo^  particu- 
la  solnm  exchidit  tantum  aUa  auxiha^  quse  ex 
parte  pise  voluntatis  ad  credendum  sunt  neces- 
saria^  quia  supponimus  ihum  actum  fieri  pos- 
se  ex  habitu,  sine  speciah  motione  voluntatis 
ad  talem  assensum  in  specie^  sed  tantum  ad 
considerandum  vel  judicandum  de  hujusmodi 
rebus.  Deinde  vero  addimus  in  actibus  volun- 
tatis^  ut  sancte  fiant,  esse  longe  majorem  dif- 
ficuUatem  quam  in  actu  intellectus  speculativi, 
etiamsi  sit  fidei^  quando  jam  intehectus  sup- 
ponitur  captivatus  in  obsequium  ejus;  tunc 
enim  simphciter  fertur  in  veritatem  objecti 
propositi^  et  difficuhates  fidei^  vel  non  consi- 
derantur,  vel  ei  habitu  tanquam  nuUee  repu- 
tantur.  At  vero  rectitudo  et  sanctitas  in  actu 
vohmtatis  ex  muUis  circumstantiis  pendet,  et 
prsesertim  ex  puro  motivo  consentaneo  tah 
actui,  quod  difficile  ab  ahis  motivis  secerni- 
tur,  et  phira  etiam  sunt  quse  ihum  impedire 
vel  obscurare  possunt,  et  ideo  major  necessi- 
tas  excitantis  gratiae  ad  actus  pietatis^  prout 
a  voluntale  pendent,  etiam  injustis  invenitur. 
S'^.  Ad  pnmum  fundamentim  primce  sen- 
tentice. — Ad  fundamentum  secundce.  —  Super- 
est  ut  ad  argumenta  aharum  opinionum  re- 
spondeamus.  Et  ad  primum  fundamentum 
primse  sententiae,  nihil  novi  est  quod  dicamus, 
jam  enim  ostensum  est  quomodo  excitatio 
prsecedens^  eodem  modo  quo  dicitur  in  virtute 
vel  in  semine  manere,  non  potest  per  se  suffi- 
cere,nisi  iterum  excitetur  et  juvetur.  Idemque 
et  cum  proportione  dicimus  ad  fundamentum 
secundse  sententioe,  nam  etiam  fides  mortua 
indiget  excitatione  ut  actu  operari  valeat,  et 
per  se  est  etiam  inefficax  ad  excitandam  suffi- 
cienter  voluntatem  ad  perfectam  conversio- 
nem^  uon  tam  ratioue  sui  quam  ratione  sub- 


DIVIN-^  GRATI^  IN  GENERE. 
jecti  infirmi  et  prave  afifecti.  Neque  Concihum 
Tridentinum,  cap.  6,  dicit  unicam  excitatio- 
nem  sufficere  ad  omnes  dispositiones  quas  ibi 
numerat :  posset  tamen  id  habere  locum  quo- 
ad  excitationem  omnino  non  hberarn,  et  ab 
extrinseeo  provenientem,  quando  actus  vohm- 
tatis  ita  essent  inter  se  connexi,  ut  unus  ad 
ahum  moveret,  tunc  enim  praecedit  sahem 
prima  excitatio  ab  Spiritu  Sancto,  quae  suffi- 
ciat  movere  voluntatem  ad  ahquem  hberum 
actum;  iUe  vero  statim  excitat  mentem  ad 
ahum  sibi  consentaneum  ,  excitando  etiam 
aham  cogitationem  in  inteUectu,  si  necessaria 
fuerit,  in  qua  etiam  Spiritus  Sanctus  habet 
suum  proprium  inUuxum.  Unde  hcet  hoc 
modo  procedatur,  et  usque  ad  perfectam  con- 
versionem  et  justificationem  perveniatur,  id 
non  fit  sine  propria  gratia  excitante,  ut  jam 
declaravi.  Confirmatio  autem  quse  ibi  additur 
in  sequiparatione  inter  justum  et  peccatorem, 
ex  dictis  in  tertia  assertione  sohUa  rehnquitur, 
et  in  capite  sequenti  amphus  declarabitur. 

33.  Ad  fundamentum  tertice  senteiitice  su- 
pra  num.  6.  —  Ad  fundamentum  tertise  sen- 
tentiae,  imprimis  respondendum  est  ad  verba 
D.  Thomae  in  dicto  artic.  9,  in  quibus  ahqui, 
per  auxihum  gratise  et  per  motionem  divinam, 
ahquam  gratiam  excitantem  inteUigunt :  unde 
potius  coUigunt,  secundum  D.  Thomam,  jus- 
tum  indigere  gratia  excitante  ad  singula  bona 
opera,  etiam  ordinis  naturahs;  sed  hoc  veri- 
simile  non  est,  ut  latius  in  primo  hbro  dixi. 
Dico  ergo  D.  Thomam  ibi  indefinite  loqui  de 
bono.efficiendo  et  malo  evitando,  et  ita  eodem 
modo  loqui  de  motione  Dei  indefinite,  et  cum 
partitione  accommoda  postulare  iUam  ad  omne 
opus  bonum,  generalem  sciUcet,  seu  natura- 
lem,  ad  opera  naturse;  specialem  vero,  seu 
gratuitam  ad  opera  pietatis.  Ad  Concihum 
Arausicanum  respondemus,  cum  in  prioribus 
verbis  dicit :  Chrisio  auxiUa?ite,  et  cooperante, 
et  cum  in  posterioribus  dicit,  cum  ipsius  ad- 
jutorio,  semper  inteUigere  auxihum  divinse 
inspirationiSj  de  quo  in  praecedentibus  capitu- 
hs  seepe  fuerat  iocutum,  et  in  sequentibus  os- 
tendemus  Augustinum  et  ahos  Patres ,  in 
communi  modo  loquendi  de  divina  gratia, 
nomine  divini  auxihi  excitantem  gratiam  im- 
primis  comprehendere. 

34.  Solvitur  prima  ratio  supra  num.  6.  — 
Solvitur  secunda.  —  Ad  primam  rationem, 
omissa  efficientia  physica,  propter  quam  nos 
excitantem  gratiam  non  requirimus,  negamus 
proprium  munus  ejus,  quod  utique  formahter 
praestat,  posse  per  sohim  habitum  suppleri. 


CAP.  IX.  DUO  INCIDENTER  DUriA 

qiiia,  iit  declaravi,  neque  formaliter  dat  habi- 
tus  illum  modum  actualis  et  vitalis  inclinatio- 
nis,  quem  dat  excitatio,  neque  efficere  aliquid 
potest,  nisi  ipse  excitetur.  Unde  ad  illam 
comparationem  inter  semen  inspirationis  et 
semen  gratiee  habitualis,  respondemus  in  hoc 
potiuo  servandam  esse  proportionem ,  quod 
sicut  excitatio  non  potest  facere  bonum  con- 
versionis  sine  adjuvante  et  cooperante  gratia, 
ita  neque  habitus  gratiae  potest  efficere  fruc- 
tum  justitiae  sine  divina  inspiratione,  seu  es- 
citatione ;  in  universum  enim  vera  est  Augus- 
tini  sententiaj  quod  Deus  prseparat  vohmtatem 
adjuvandam,  et  adjuvat  praeparatam.  Ad  se- 
cundam  rationem,  recte  responsum  est  habi- 
tus  gratise,  quia  sunt  in  potentiis  animae,  et 
operantur  ad  modum  illarum,  proeter  comi- 
tantem  gratise  concursum ,  indigere  prsevia 
excitatione  ad  operandum.  Hanc  autem  dici- 
mus  non  fieri  sufficienter  per  objecta  externa 
sine  interventu  specialis  auxiUi  Dei  interioris^ 
ut  auctoritate  et  ratioue  exphcatum  est. 

CAPUT  IX. 

DUO  INCIDENTER  DUBIA  DE  NECESSITATE  EXCI- 
TANTIS  GRATI^  ,  TAM  IN  NATURA  LAPSA  QUAM 
INTEGRAj     EXPEDIUNTUR. 

'1.  Dudmm  incidens.  —  Utrum  justus  sine 
auxilio  speciali  possit  aliquid  honi  facere , 
quod  peccator  sine  tali  auxilio  efficere  nequeat. 
—  Vega  affirmat.  —  Ex  dictis  in  preecedenti 
capite,  duo  incidentia  dubia  expediri  possunt. 
Primum  est^  an  quoties  peccator  indiget  auxi- 
ho  speciah  ad  ahquod  bonum  operandum,  illo 
etiam  indigeat  homo  justificatus;  vel  e  con- 
verso,  an  homo  justus,  ratione  sohus  gratiae 
habituahs,  possit  aliquid  boni  facere  sine 
auxiho  speciah,  quod  homo  peccator  sine  tah 
auxiho  facere  non  potest.  Quod  dubium  attin- 
git  Vega,  qusest.  14  de  Justificat.  Et  in  con- 
chisione  secunda  respondet  posse  justum  ah- 
quid  facere  sine  speciah  auxiho,  quod  non 
potest  peccator ;  non  declarat  tamen  quid  il- 
lud  sit,  ahegat  vero  can.  3  Goncilii  Milevitani, 
inquodicitur  gratiam  Dei,  inquajustificamur, 
non  solum  valere  in  remissionem  peccatorum 
quse  commissa  sunt^  sed  etiam  in  adjutorium 
ne  nova  committantur,  quem  canouem  de 
gratia  habituali  intehigit ,  sentitque  per  iham 
sine  ahquo  alio  speciah  auxiho  posse  viuci 
tentationem,  quee  ab  homine  existente  in  pec- 
cato  sine  iho  auxiho  vinci  non  jjosset.  Idque 
confirmat,  quia  per  gratiam  habitualem  cum 
suis  virtutibus  sanatur  anima,  et  confortatur 


DE  NECESSITATE  EXCITANTIS,  ETC.  43 

ad  bene  operandum :  ergo  potest  sua  virtute 
hoc  preestare  sine  alio  speciali  auxilio,  alias 
frustra  daretur. 

2.  Vasquez  negat.  — Contrariam  sententiam 
docet  Vasquez  1.2,  disputat.  493,  c.  2;  funda- 
turque  illo  suo  principio,  quod  cogitatio  con- 
grua  ad  omnem  operationem  est  necessaria, 
sive  homo  sit  in  peccato,  sive  in  gratia,  quia 
non  magis  potest  vohmtas  vel  intehectus,  ha- 
bens  infusum  habitum,  operari  sine  cogita- 
tione  prsevia,  qiiam  cum  caret  habituj  cum 
autem  operatio  lionesta  ex  tali  cogitatione  se- 
quitur,  non  potest  non  esse  sancta  et  congrua; 
tahs  autem  cogitatio  congrua  semper  est  gra- 
tia  quse  non  est  debita  homini  etiam  liabenti 
gratiam,  nam  in  quavis  occasione  et  momento 
potest  Deus  iUam  non  dare  sine  infidehtate, 
quia  iham  non  promisit,  et  sine  injustitia, 
quia  homo  propter  solum  habitum  justitise  il- 
lam  non  meretur.  Heec  vero  parvi  momenti 
sunt  contra  Vegam ;  tum  quia  ille  facile  nega- 
ret  omnem  cogitationem  congruam  esse  spe- 
cialem  gratiam ;  tum  etiam  quia  fortasse  dice- 
ret  gratiam  habitualem  efficere,  ut  aliqua  co- 
gitatio  sit  congrua  respectu  hominis  justi , 
quae  non  esset  respectu  peccatoris,  et  ex  hac 
parte  specialius  auxilium,  id  est  meliorem  seu 
intensiorem  cogitationem  esse  necessariam 
peccatori,  ut  possit  essecongrua,  quam  justo. 

3.  Assertio  prima.  —  Utendum  hac  in  re 
distinctione.  —  Ad  fundamentum  Veg(s.  — Ad 
canonem  Milenitani. — Limitatio  conclusionis. 
—  Mihi  vero  distinguendum  videtur  de  auxi- 
lio  excitante  vel  cooperante,  et  de  bonis  ope- 
ribus  ordinis  naturalis  vel  supernaturalis.  In 
operibus  ergo  naturalis  ordinis,  nullum  inve- 
nio  discrimen  inter  hominem  habentem  vel 
non  habentem  habitum  gratiae,  sive  quoad 
auxilium  excitans  ,  sive  quoad  cooperans , 
utique  per  se  loquendo,  et  ex  vi  solius  habi- 
tus.  Ratio  est  quia  isti  habitus  infusi  non  dan- 
tur  tanquam  principia  istorum  operum  natu- 
ralium,  neque  ad  illa  per  se  inclinant,  ideo- 
que  si  quoe  est  in  illis  difficultas,  illam  non 
minuunt,  ac  proinde  relinquunt  eamdem  au- 
xilii  specialis  necessitatem,  ubi  propter  diffi- 
cultatem  operis  intercedit,  et  ideo  non  po- 
test  cum  probabilitate  dici  solum  habitum  suf- 
ficere,  ui  eadcm  gratia  sit  efficax  vel  congrua, 
quee  alias  non  esset,  cum  habitus  gratise  per 
se  nihil  ad  talem  efficaciam  conferat.  Et  ita 
etiam  quoad  hanc  partem  cessat  fundameu- 
tum  Vegae,  quia  licet  gratia  sanet  auimam 
quoad  mortem  culpfe  apud  Deum,  non  sauat 
illam  quoad  repugnautiam  fomitis,  nec  vim 


Ai  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

teutationum  Dsemonis  anfert.  Qnapropter,  cae- 
teris  paribus,  non  magis  potest  viuci  aliqua 
teutatio  siue  auxilio  speciali  ab  liomiue  justo, 
quam  a  peccatore,  Nec  recte  in  contrarium 
inducitur  canou  tertius  Concilii  Milevitani ; 
tum  quia  ibi  gratia  justificationis  nou  signifi- 
cat  solum  babitum^  sed  omuia  auxilia  gratiee, 
quibus  bomo  ad  justitiam  assequendam  juva- 
tur,  ut  infra  tractando  de  justificatione  vide- 
bimus;  tum  etiam  quia,  licet  de  babitu  loque- 
retur,  non  esset  iutelligendus  balntus  per  se 
et  ex  vi  babitus  iufusi  juvans,  quia  babitus 
( ut  ita  dicara)  formaliter  non  juvat  ad  ten- 
tationem  vincendam,  sed  est  ratio  ob  quam 
vel  Deus  magis  protegit  justum  ne  graviter 
tentetur,  vel  magis  illum  adjuvat  si  tentetur, 
vel  etiam  quia  facilius  illum  exaudit  auxilium 
petentem  ne  cadat.  Dixi  autem  ^j^jr  se  et  ex  vi 
halitus  infusi,  quia  si  aliunde  justus,  propter 
exercitium  virtutis,  moderatas  habeat  passio- 
iies^  etoblatam  difficultatem^  quse  ex  consuetu- 
dine  peccandi,  vel  ex  abquo  afifectu  ad  creatu- 
ram  nascitur^  contingere  facile  poterit  ut  ali- 
quidboni  naturalis  facere  vel  aliquid  malivita- 
re  possit  justus  sine  speciali  gratia,  quod  non 
possit  peccator.  Nam  licet  in  utroque  requira- 
tur  cougrua  cogitatio  ad  talem  effectum,  ta- 
meji,  si  cogitatio  congrua  sit  ordiuis  natura- 
lis,  non  semper  est  speciale  auxilium  gratise, 
quae  ex  principiis  positis  in  libro  primo  facile 
constant. 

■4.  In  operihus  supernaturalis  ordinis  quoad 
necessitatem  gratice  excitantis  par  est  justi  et 
peccatoris  conditio.  —  In  operibus  autem  su- 
peruaturalisordinis,  discrimen  necessario  con- 
stituendum  est  inter  auxilium  gratiae  excitan- 
tis^  vel  adjuvantis.  Nam  in  necessitate  excita- 
tionis  ad  actus  supernaturales  uulla  differen- 
tia  invenitur  inter  justum  et  peccatorem,  seu 
inter  babentem  vel  non  liabentem  babitus  in- 
fusos,  boc  euim  probant  omuia  quse  in  tertia 
assertioue  capitis  pr£Ecedeutis  diximus.  Hoc 
autem^  sicut  in  priori  puucto  dixi,  per  se  ac 
praicise  ex  vi  habituum  gratise  intelligendum 
est,  quia  illi  nou  supplent,  neque  auferunt 
necessitatem  excitatiouiS;,  sed  potius  illa  iudi- 
gent.  Si  vero  contiugat  homincm  justum,  ex 
usu  prsecedentium  actuum,  et  ex  speciebus  il- 
lorum  in  memoria  relictis,  et  moderatioue  af- 
fectuum  a  similibus  dispositiouibus  iuducta, 
esse  aptiorem  etfaciUoremad  excitatiouem  ca- 
pessendam,  in  hac  facilitate  poterit  distinguia 
peccatore,  nunquam  tamen  distingui  poterit 
in  absoluta  necessitate  excitatiouum,  quia 
semperjustus  illa  indiget  in  hac  vita,  quan- 


DIVIN^  fxRATLf:  IN  GENERE. 
tumvis  perfectus  sit.  Imo  etiam  differentia  in 
dicta  facilitate  non  est  uuiversalis,  nec  ra- 
tione  babitus  :  nam  si  contiUgat  justum  et  suo 
modo  perfectum  peccare  mortaliter,  licet  amit- 
tat  babitus  infusos,  retiuet  illam  bouam  acqui- 
sitam  dispositiouem,  cjua  phj^sice  (  ut  ita  rem 
expUcem )  redditurhabilior  seumiuus  ineptus 
ad  excitationem  diviuam,  et  tactum  cordis 
sentiendum.  At  vero  quoad  gratiamadjuvan- 
tem  est  clara  differentia  inter  justum  et  pec- 
catorem,  quia  justus  habet  iutriuseca  priucipia 
proxima  ac  per  se  snpernaturalium  actuum, 
et  illa  non  supplentur  per  supernaturalem 
gratiam,  ideoque  iudiget  peccator  magis  quam 
justus  aba  speciali  gratia  adjuvante  ad  actus 
charitatis,  pceniteutiffi,  et  aliarum  virtutum 
infusarum,  quas  nou  habet.  Et  hoc  tautum 
probat  ratio  Andrese  Vegse;  nam  habitus  in- 
fusi  operativi  ad  hoc  solum  dantur,  ut  sint 
priucipia  proxima  intrinseca  suorum  actuum, 
ut  hoc  modo  adjuvent  potentiam  ad  illos  phy- 
sice  et  connaturali  modo  eliciendos. 

5.  Duhium  alterum.  —  Utrum  liomo  in  sta- 
tu  innocenticB  indiguerit  gratia  exciiante  ad 
actus  Justitice,  etc.  —  Negat  Bellarminus.  — 
Vasquez  affirmat.  —  Ultimo  ex  dictis  defmi- 
tur  facile  aliud  dubium  cum  doctrina  data 
counexum,  videlicet  utrum  Adam,  in  statu 
innocentige,  iudiguerit  gratia  excitaute  ad  ac- 
tus  justitise,  et  ad  perseverautiam  in  illa.  Ali- 
qui  enim  negant,  docentque  solum  indiguisse 
cooperante  gratia,  seu  geuerali  concursu  jus- 
titi£e ;  ita  docet  absolute  Bellarm.,  lib.  deGra- 
tia  primi  hominis,  cap.  4 ;  fuudaturque  in 
quibusdam  locis  Augustini,  in  quibus  docet 
majori  quodam  auxilio  indigere  hominem  in 
statu  uaturse  lapsae  quam  integrae,  ut  Iibr.  de 
Corrept.  et  grat,,  cap.  11  et  12,  et  libr.  de 
Bono  persever,,  cap.  1,  et  libr.  3  Hypognost., 
in  principio ;  hoc  enim  propter  auxibum  gra- 
tiae  excitantis  videtur  ab  Augustino  dictum, 
nam  in  hoc  statu,  illo  maxime  iudigemus 
propter  naturae  corruptionem,  et  ideo  in  na- 
tura  iutegra  non  videtur  fuisse  ita  necessa- 
rium.  Coutrariam  sententiam  late  docet  Vasq. 
1.  2,  disputat.  193,  cap.  3  et  4,  docetque  ad 
omnes  et  singulos  actus  bonos,  tam  naturalis 
quam  supernaturalis  ordiuis,  indiguisse  homi- 
uem  in  statu  integrae  naturce  auxilio  gratiae 
excitautis.  Idemque  dicit  de  Angelis  viatori- 
bus,  semperque  fuudatur  iu  illo  suo  principio 
de  necessitate  cogitationis  congruae,  quam 
semper  censet  esse  speciale  auxilium  gratiae. 

6.  Assertio  secunda.  —  Distinguendum  est. 
— Ad  actus  naturalis  ordinis  non  fuit  tunc  ne- 


CAP.  X.  UTRUM  MOTUS  GRATL^ 

cessaria  gratia  excitans.  —  Neque  ohstat  fun- 
damentum  Vasquez  supra  num.  2.  —  Nobis  au- 
tem  distinctione  proxime  data  de  bonis  acti- 
bus  ordinis  naturalis  vel  supernaturalis  uteu- 
dum  est^  et  imprimis  dicendum  est,  ad  actus 
ordinis  naturalis  non  fuisse  simpliciter  neces- 
sarium  in  statu  integrse  naturai  auxilium  gra- 
tiae  excitantis.  Ratio  est,  quia  ad  talia  opera 
per  se  non  est  necessarium  tale  auxilium  gra- 
tiaSj  sed  ob  infirmitatem  et  iguorantiamnaturse 
lapsae.  Et  hoc  generatim  de  auxilio  gratiee  pro- 
batum  est  late  in  librol^  ubi  etiam  osteudimus 
hanc  esse  communem  sententiam  D.  Tliomse 
et  Theologorum,  et  fortasse  hoc  tantum  voluit 
dicere  Bellarminus ;  nara  hoc  tantum  suis  ra- 
tionibus  affirmat.  Neque  fundamentum  illud 
de  cogitatione  congruaoppositum  probat^quia 
tahs  cogitado  naturahs  est^  et  ideo  Ucet  con- 
grua  sit^  non  pertinet  ad  auxiha  gratiee,  ut 
in  superioribus  probatum  est,  quae  in  sequenti 
hbro  quasi  per  recapitulationem  iterum  pro- 
ponemus. 

7.  Necessaria  tamen  fuit  ad  actus  ordinis 
supernaturaUs.  —  Deinde  addendum  est  indi- 
guisse  hominem  in  statu  innocentise  gratia 
excitante  ad  actus  ordiuis  supernaturahs,  non 
sohim  propter  cogitatiouem  congruam,  quee 
in  ordine  gratiee  pertinet  ad  auxihum  efficax, 
sed  etiam  propter  cogitationem  auxihi  suffi- 
cientis,  hcet  non  esset  luturum  efficax.  Ratio 
est_,  quia  necessitas  gratise  excitantis  ad  hos 
actus  non  est  quasi  per  accidens,  propter  cor- 
ruptionem  naturse,  sed  per  se,  propter  excel- 
lentiam  tahum  actuum.  Et  hoc  probant  omnia 
quse  capite  praecedenti  adduximus  in  confir- 
mationem  tertise  assertionis,  Nam  imprimis  si 
sit  sermo  de  actibus  disponentibus  ad  primam 
justificationem;,  tam  certum  est  hominem  non 
potuisse  in  statu  naturee  integrse,  imo  ueque 
Angelos  in  sua  conditione,  se  disponere  ad 
primam  gratiam  habitualem,  sine  praeveniente 
Spiritus  Sancti  inspiratione  et  ihuminatione, 
sicut  est  certum  de  homine  lapso,  ut  nunc  sup- 
ponimus  ex  materia  de  justificatione;  ergo  ad 
hanc  saltem  indiguerunt  gratia  excitante.  Si 
vero  sit  sermo  de  aliis  bonis  actibus,  qui  sunt 
fructus  justitiee,  sic  procedunt  rationes  factse 
de  hominibus  justis,  quia,  ut  dixi,  non  fun- 
dantur  in  pecuhari  conditione  naturae  lapsse, 
sed  iu  propria  natura  tahum  actuum.  Et  ideo 
ihse  sententiae  :  Deus  est  qui  operatur  in  nobis 
velle  et  perfcere,  ei,  Qiii  ccepit  in  nohis  opus 
honum  perficiet,  nou  minus  habeut  locum  in 
Angelo  et  in  homiue  integro,  quam  iu  lapsis. 
Deuique  in  hoc  sensu  ait  saepe  Augustinus  in- 


EXCITANTIS  SINT  IN  SUA,  ETG  45 

diguisse  hominem,  in  hoc  statu,  divino  adju- 
torio  ad  perseverandum  et  fructificandum  in 
operibus  justitise,  ut  videre  hcet  hb.  14  de 
Civitat,,  cap.  27,  et  de  Natur.  et  Grat.,  c.  26, 
et  in  Enchirid.,  cap.  106;  ubi  de  quocumque 
homine  perfecte  justificato  loquitur;  neque  in 
hbro  de  Corrept.  et  Grat.  est  sibi  contrarius, 
quia  non  loquitur  de  quacumque  gratia  exci- 
tante,  sed  de  efficaci,  et  speciahter  de  pecuhari 
dono  perseverantioe  hominibus  lapsis  neces- 
sario ;  et  tractando  de  hoc  dono  et  de  gratia 
efficaci,  locum  ihum  Augustini  uberius  decla- 
rabimus. 

CAPUT  X. 

UTRUM   JdOTUS    GRATI^   EXCITANTIS    SINT    IN   SUA 

ENTITATE  supernaturales. 

1.  Certum  esi  motus  gratice  excitantis  esse 
aliqu,a  ratlone  supernaturales.  —  Status  qUiSS- 
tionis. —  Quamvis  ista  quaestio  ad  existentiam 
istorum  actuum  pertinere  videatur,  eam  in 
hunc  locum  distuhmus,  quia,  suppositis  quae 
hactenus  diximus,  facihus  poterit  exphcari. 
Primum  ergo  supponimus  negari  non  posse 
quin  isti  actus  siut  ahquo  modo  supernatura- 
les,  quia  omnia  vera  dona  gratiae,  quae  ad  sa- 
hitem  conferunt,  sunt  ahquo  modo  superna- 
turaha;  sed  gratia  excitans  est  verum  donum 
gratiae^  et  ad  sahitem  muhum  confert;  ergo 
est  aliquo  modo  supernaturahs ;  ergo  motus 
ihos,  in  quibus  tahs  gratia  consistit,  ahquo 
modo  supernaturales  esse  necesse  est,  quia 
intrinsece  sunt  ipsa  gratia  excitans,  neque  iha 
duo  in  re  distingmmtur,  ut  supra  osteusum 
est.  Item,  quia  ahas  posset  homo  per  naturales 
vires  mereri  hos  motus  gratiae  excitantis^  si 
essent  naturaha  boua,  quia  hujusmodi  bona 
cadere  possunt  sub  bonum  meritum  natura- 
hs  virtutis,  saUem  de  congruo,  juxta  doctri- 
nam  D.  Thom.  2.  2,  quaest.  22.  Denique  si  hi 
motus  essent  mere  naturales,  quidquid  per  il- 
los  seu  virtute  ihorum  fieret,  profecto  per  na- 
turales  vires  fieret :  hi  autem  motus  dautur, 
ut  supernaturahter  faciamus  quod  per  vires 
naturae  facere  non  possumus;  ergo  necesse  est 
ut  isti  motus  supernaturales  sint.  Hoc  ergo 
supposito,  inquirimus  quam  rationem  super- 
naturalitatis  isti  motus  habeant,  in  eodem 
fere  sensu,  in  quo  facilem  quaestionem  de  ac- 
tibus  dehberatis  tractavimus  in  hbro  2,  scihcet 
an  sint  supernaturales  in  substantia  sua  vel 
in  modo. 

2.  Ratio  duhitandi  —  Non  videntur  esse  tan- 
ium  super7iaturales  secundum  modum.  — Ralio 


46  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNJS 

autem  dubitandi  in  utramque  partem,  ex  ibi 
dictis  sumipotest;  hinc  enim  apparet  necessa- 
rium  esse  ut  sint  supernaturales  in  substantia, 
quia  si  eutitas  illorum  naturalis  est,  explicari 
non  potest  quem  modum  supernaturalem  ne- 
cessario  habere  debeat,  ut  ostendi  potest  dis- 
cursu  ibi  facto.  Nam  vel  ille  modus  est  extrin- 
secus  actui,  vel  intrinsecus.  Primum  dici  non 
potest^  tum  quia  in  his  actibus^  cum  hberi  non 
sint^  non  habet  locum  ratio  meriti,  vel  accep- 
tationis,  vel  relationis  moraUs  in  aUquem 
finem  :  tum  etiam  quia  nulkis  modus  extrin- 
secus  potest  conferre  actui  perfectionem  vel 
virtutem  quse  dat  vires  ad  supernaturahter 
operandum ;  sed  isti  actus  dantur  ut  auxilia  ad 
supernaturahter  operandum,  quod  non  habent 
per  id  quod  est  naturale  in  ipsis,  quidquid  il- 
lud  sit,  sed  ut  sunt  supernaturales  ;  ergo  non 
possunt  sufficienter  constitui  in  esse  superna- 
turaU  per  modum  extrinsecum.  Neque  etiam 
modus  intrinsecus  satis  esse  aut  expUcari  po- 
test ;  quid  enim  esse  potest,  nisi  vel  intensio, 
vel  duratio,  vel  aUquid  simile  ?  Hi  autem  modi 
vel  necessarii  non  sunt;,  vel  certe  etiam  ipsi 
naturales  sunt_,  quia  ejusdem  ordinis  cum  ipsis 
actibus  sunt. 

3.  Neqtce  iis  apparet  necessaria  supernatu- 
ralitas  secundum  substantiam.  —  AUunde  vero 
multo  difficiUus  est  in  his  actibus  entitatem  et 
speciem  supernaturalem  inteUigere,,  quam  in 
propriis  actibus  virtutum  infusarum.  Primo, 
quia  isti  actus  gratiee  excitantis  non  habent 
virtutes  per  se  infusas ,  ad  quas  pertineant. 
Item  non  videntur  habere  objecta  formalia  su- 
pernaturaUa,  quia  nec  sunt  actus  fidei  aut 
prudentise  in  inteUectu,  nec  charitatis  aut  spei 
vel  aUarum  virtutum  infusarum  in  voluntate  : 
omnia  autem  supernaturaUa  objecta  harum 
potentiarum  pro  statu  vias  sub  his  virtutibus 
compreliendi  videntur.  Ex  his  autem  princi- 
piis  prsecipue  coUigebamus  superius  superna- 
turalitatem  in  substantia  actuum  perfectorum 
gratiee;  ergo  in  his  motibus  indeUberatis  non 
habemus  unde  tantam  superuaturaUtatem  col- 
Ugamus.  Neque  etiam  videtur  in  iUis  tam  ne- 
cessaria;  tum  quia  valde  imperfecti  sunt  in  suo 
genere;,  et  non  sunt  principia  physica  perfecto- 
rum  actuum,  ut  supponimus  ;  ut  autem  mora- 
liter  ad  eos  inducant  et  juveut,  satis  est  ut  pe- 
cuUari  modo  dirigantur.  vel  tribuantur  a  Deo, 
etiamsi  absolute  et  in  se  supernaturales  non 
siut  :  timi  etiam  quia  in  his  actibus  superna- 
turaUtas  hajc  quoad  modum  potest  faciUus  m- 
teUigi,  nimirum,  propter  modum  quo  a  Deo 
fiunt,  necessitaudo  potentias ,  et  illas  aUter 


DlVlNyE  GRATl^  IN  GENERE. 
immutando  quam  per  sola  objecta  externa 
fieri  possit.  Est  prseterea  in  his  actibus  pecu- 
Uaris  difficultas,  quia  in  suo  fieri  et  esse  ordi- 
narie  ac  singulariter  pendent  a  ministerio  ho- 
minum,  sciUcet  a  verbo  Dei,  per  ministros 
Ecclesise  preedicato,  et  ab  aUis  admonitioni- 
bus,  exempUs,  et  objectis  externis,  quse  exci- 
tant  vel  ad  timorem  mortis  aut  inferni,  vel  ad 
aUum  similem  affectum ;  non  videntur  autem 
ex  his  omnibus  occasionibus  statim  insurgere 
supernaturales  motus :  tandem  quia  etiam  pen- 
dent  hi  motus  ex  naturaU  conatu  potentiarum 
nostrarum,  non  solum  quia  ab  iis  efiective 
proceduntj  ut  diximus,  sed  etiam  quia,  quando 
omnino  sunt  necessarii,,  videntur  ex  naturaU 
conatu  et  impetu  prudentise  prodire ;  quando 
vero  sunt  aUquo  modo  Uberi;,  saUem  remote 
industria  humana  quaeruntur  et  obtinentur, 
nimirum  quia  homo  se  movet  ad  concionem 
audiendam,  vel  legit  Ubrum,  ut  ita  excitetur 
ad  virtutem;  signum  est  ergo  hos  actus  esse 
in  se  naturales. 

4.  Judicium  auctoris. — In  puncto  principaU 
hujus  qusestionis  pauca  invenio  a  Theologis 
dicta ;  juxta  principia  vero  posita  in  hac  mate- 
ria,  distinguendum  videtur  inter  excitantem 
gratiam,  qua  ad  naturalem  legem  servandam, 
vel  tentationibus  contra  iUam  resistendum, 
et  bonos  actus  morales  ordinis  naturaUs  effi- 
ciendoSj  et  excitantem  gratiam,  qua  ad  superna- 
turalem  consensum  et  aUos  actus  infusos  sub- 
levamur  et  adjuvamur  ;  utrumque  enim  auxi- 
Uum  gratiee  nobis  necessarium  esse  in  Ubr.  i 
et  2  satis  ostensum  est ,  et  in  utroque,  servata 
proportione,  initium  sumi  ab  excitante  gratia 
omnes  etiam  Doctores  pro  comperto  habent; 
et  de  gratia  requisita  ad  supernaturales  actus 
satis  clare  hoc  docet  GonciUum  Tridentinum, 
et  in  toto  discursu  hujus  Ubri  id  praecipue  a 
nobis  declaratum  est.  De  actibus  autem  mora- 
Ubus  idem  sumi  potest  ex  ConciUo  Arausicano, 
canon.  7  et  per  plures  aUos.  Et  quamvis  iUa 
non  sit  tam  expressa  definitio,  quia  loquitur 
de  actibus  factis  sicut  oportet  ad  salutem  aeter- 
nam,  tamen,  attenta  identitate  ratiouis,  et 
servata  proportione,  idem  motus  adjutorii  di- 
vini  prsestatur  ad  actus  naturales,  quando  ne- 
cessarium  est,  per  inspirationem  aUcujus  bonoe 
cogitationis  aut  motiouis,  quse  non  sit  in  ho- 
minis  potestate^,  et  ad  bene  operandum  juvet ; 
et  in  hoc  sensu  attigerunt  divisionem  hanc 
BeUarminus,  Ubr.  5  de  Grat.  et  Uber.  arbitr., 
cap.  7  ;  MoUu.,  in  Concord.,  disput.  19  et  35; 
et  latius  Vasquez  1.  2,  disput.  idd,  cap.  14 
et  19;  disput.  190,  cap.  12,  ubi  aUos  auctores 


CAl?.  X.  UTRUM  MOTUS  GRATLE 
refert,  quos  in  libr.  1  et  2,  tractando  de  neces- 
sitate  gratiffl  ad  utrosque  actus,  sufficienter 
retulimus;  nam  fere  semper  loquuntur  sub 
generalib  usnominibus  gratiee,  vel  auxilii,  vel 
motioniS;  nihil  vero  speciale  dicunt  de  gratia 
excitante,  de  qua  nunc  tractamus. 

5.  Assertio  prima.  —  Gratia  excitans  ad 
actus  moraliter  ionos  ordinis  naturalis,  non  est 
necessario  supernaturalis  secimdum  suhstan- 
tiam.  —  StaUlitur  primo  in  ratione  duiitandi 
supra  num.  3. —  Secundo  a  signo. —  Dico  ergo 
primo  :  gratia  excitans^  quse  ad  actus  morali- 
ter  bonos,  ut  prcecise  ad  ordincm  naturse  per- 
tinent,  necessaria  est  vel  sufficiens^  non  est  su- 
pernaturalis  in  entitate^  sed  solum  in  modo 
quo  datur.  In  hac  assertione  addidi  imprimis 
illam  particulam,  ut  prcecise  pertinent  ad  ordi- 
nem  naturce,  quia  si  tales  actus  liant  sub  aliquo 
respectu  supernaturali ,  tunc  altior  excitatio 
erit  ad  illos  necessaria,  uon  propter  ipsos,  sed 
propter  actum  a  quo  supernaturaliter  impe- 
rantur  aut  referuntur.  Dixi  etiam  sermonem 
esse  de  excitatione  necessaria,  quia  etiam  exci- 
tatio  iu  sua  entitate  supernaturalis  potest  mul- 
tum  juvare  ad  hos  actus  studiose  et  facilius 
efficiendos,  non  tamen  est  simpliciter  neces- 
saria.  Sic  ergo  declarata  assertione^  probatur 
prima  pars  negativa  ejus,  primo  ex  discursu 
facto  in  posteriori    ratione   dubitandi,   quia 
nullum  est  principium  unde  tahs  supernatu- 
ralitas  necessaria  videatur.  Item^  quia  adjuto- 
rium  debet  esse  proportionatum  eJBfectui^  pro- 
pter  quem  datur ;  sed  efFectus  propter  quem 
datur  tahs  excitatio  est  mere  naturahs ;   ergo 
excitatio  necessaria,  quse  sit  sufficiens  adjuto- 
rium,  erit  etiam  ordinis  naturahs.  Preeterea, 
quia  hajc  excitatio  sufficiens  ad  servandam  le- 
gem  uaturse  dari  posset^  et  necessaria  esset 
etiam  homiui  creato  in  puris  naturalibus^  et 
nunc  etiam  credibilius  est  dari  ad  plures  actus 
hominibus  infidelibus^,  qui  cogitationem  in  en- 
titate  supernaturalem  nunquam  habuerunt, 
quia  nunquam  supernaturaliter  crediderunt, 
nec  de  supernaturali  cogitarunt ;  ergo  signum 
est  excitationem  per  se  requisitam  et  sufficien- 
tem  ad  hujusmodi  actus  non  esse  supernatu- 
ralem ;  et  in  hac  parte  videntur  consentire  Bel- 
iarminus  et  Vasquez  supra ,  et  fortasse  Theo- 
iogi  antiqui,  cum  dicunt  ad  hos  actus  requiri 
auxilium  gratise  gratis  datee^  non  gratum  fa- 
cientis;  hoc  etiam  significare  voIueruiit_,  quam- 
vis  etiam  concursum  generalem  comprehen- 
dant,  ut  in  superioribus  dixi, 

6.  Sufficit  ut  sit  supernaluralis  secundum 
modmn.  —  Posterior  pars  quae  affirmat  gra- 


EXCITANTIS  SINT  IN  SUA,  ETC.  47 

tiam  hanc  excitantem  esse  supernaturalem 
quoad  modum,  aliqui  ita  declarant,  ut  modum 
illum  solum  in  quadam  congruitate  honestae 
cogitatiouis  constituaut,  et  in  rehquis  suppo- 
nunt  talem  excitationem  intrinsece  esse  posse 
cogitatiouem  mere  naturalem^  quae^  per  actio- 
nem  objectorum  externorum,  per  naturales  vi- 
res  intellectus  humani,  Deo  tantum  per  gene- 
ralem  concursum  influente,  eliciatur,  et  non 
habeat  aliam  rationem  gratiee,  nisi  quia  ex 
generali  providentia  ita  fuerunt  a  Deo  causse 
secundse  dispositse,  ut  in  tali  tempore  et  occa- 
sione  cogitationem  illam  excitarint,  quando 
prsesciebat  hominem  fuisse  illi  consensurum, 
quod   est  cogitationem  esse  congruam.   Sed 
contra  hanc  explicationem  variis  modis  argu- 
mentati  sumus  in  libr.  2;,  ostendentes  illam  non 
esse  veram  auxiliantem  gratiam ;  tum  quia  ilia 
cogitatio  non  excedit  rationem  legis  et  doc- 
trinae ;  tum  etiam  quia  illa  congruitas  non  dat 
vires  ad  operandum  praeter  vires  naturales, 
sed  ad  summum  dicit  easdem  vires  opportuno 
tempore  datas,  et  ita  quidquid  per  illam  cogi- 
tationem  fit,  solis  viribus  naturEe  fit.  Accedit 
quod  illud  genus  gratieej  dandi  naturale  bene- 
ficium  congruo  tempore^  est  quid  extrinsecum 
ipsi  cogitationi  et  bono  operiquod  ab  illo  pro- 
cedit ;  ergo  neque  ipsi  cogitationi  addit  virtu- 
tem  aliquam,  nec  bono  operi  addit  moralem 
benignitatem  ^  aut  valorem  confert  ad  meri- 
tum.  Aliunde  vero  illud  genus  beneficii  totum 
continetur  intra  ordinem  naturse;  ergo  nullo 
modo  dici  potest  illa  cogitatio  supernaturaliSj 
nec  opus  ejus  fieri  ex  gratia^  nec  satis  est  dicere 
Deum  ordinasse  illam  cogitationem  ad  finem 
supernaturalem,  quia  haec  etiam  ordinatio  ex- 
trinseca  est,  et  non  dat  vires  nec  adjutorium 
bene  operandi :  unde  neque  Massilieuses  illam 
negarunt ;  quod  tamen  eos  non  excusat^  quia 
illa  ordinatio  non  reddit  opera  meliora^  nec 
majoris  valoris^  et  quia,  illa  non  obstante, 
supernaturalis   gratia    subjicitur    obedientia) 
humanae. 

7.  Vera  explicatio :  in  quo  posita  sit  superna- 
turalitas  secundum  modum  gratice  excitantis. 
—  Aliter  igitur  intelhgi  potest  illa  excitatio 
in  sua  entitate  naturalis  esse^  et  in  modo  quo 
efficitur  supernaturalis;  quia  fit  immediate 
a  Deo  inspirante  interius  honestam  cogitatio- 
nem  naturalem^  quia  videlicet,  iicet  possent 
natnraliaobjectaillam  excitare  si  occurrerent, 
cum  tamen  non  occurrunt_,  Deus  misericorditer 
iliam  proebet,  ideoque  et  gratia  merito  appel- 
latur,  quia  ultra  debitum  naturae  datur^  et  au- 
xilium  gratiaej  quia  vere  juvat  ad  bene  operan- 


48  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNiS 

dum  in  ipso  ordine  natnrae;  et  siipernaturalis 
dici  potest,  quia  praeter  ordinem  naturae,  et  ul- 
tra  debitum  causarum  naturalium  datur.Unde 
etiam  dici  posset  per  accidens  infusa^,  quia  ab 
Spiritu  Sancto  inspiratur^  et  ita  est  ab  ipso 
indita^  per  accidens  tamen,  quia  ille  modus 
productionis  nou  est  connaturaliSj  nec  per  se 
debitus  illi  cogitationi.  Unde  hic  modus  gra- 
tiae  non  solum  iu  cogitatione  congrua ,  sed 
etiam  in  incongrua,  id  est,  non  efficaci,  sed 
tantum  sufficiente  inveniri  potest.  Quia  etiamsi 
Deus  inspiret  naturalem  cogitationem  hones- 
tam  ex  peculiari  gratia  prseter  ordinem  cau- 
sarum,  non  necessitat  vohintatem^  et  ideo  po- 
test  illi  dissentire,  si  velit;  ergo  in  ipso  etiam 
genere  gratiae  potest  esse  excitatio  iucongrua. 

8.  Effugium.  —  Prcecluditur.  — Dicet  ali- 
quis,  quamvis  absohite  hoc  sit  possibile^  ni- 
hilominus  secundum  ordinariam  providentiam 
uon  dari  a  Deo  talem  cogitationem  illo  pecu- 
liari  modo,  nisi  quando  futura  est  congrua. 
Sed  hoc  gratis  dicitur,  et  sine  ulla  probabili- 
tate ;  nam  si  Deus  frequentissime  inspirat  co- 
gitationes  supernaturales,  quas  praiscit  futu- 
ras  esse  iucongruas^  cur  non  etiam  naturales  ? 
Ac  deinde  aUas  sequeretur,  quoties  homo  non 
consentit  simiLi  cogitationi  internae,  colhgi 
posse  illam  non  fuisse  inspirationem  divinam, 
quod  omnino  falsum  est,  ut  supra  in  Cassiaui 
doctrina  uotavimus.  Gertum  enim  est  hoc  ge- 
nus  auxilii  indiflerens  esse  ad  sufficiens  et  ad 
efficax  inratione  excitantis.  Ex  quo  sumi  po- 
test  nova  impugnatio  praecedentis  opinionis, 
quia  j  uxta  illam  nuUa  esset  gratuita  excitatio 
ordinis  naturahs,  nisi  efficax  :  nam  cogitatio 
congrua  juxta  illam  opiuionem,  semperestef- 
ficax,  de  quo  argumento  dicam  plura  in  hbro 
sequenti,  cap.  15. 

9.  JSimile  auxilium  gratuiium  iri  voluntate 
admitiendum  est.  — Atque  ad  eumdem  modum 
potest  exphcari  in  vohmtate  simile  auxihum 
gratuitum  per  bonos  motus  indehberatos  in 
ca  insurgentes  :  nam,  quia  hi  motus  non 
excitantur  nisi  media  cogitatione,  quando 
cogitatio  ipsa  est  supernaturahs  modo  exph- 
cato,  etiam  motus  vohmtatis  ex  ea  naturahter 
resultantes  ad  idem  genus  gratiae  spectant.  Po- 
test  autem  contingere  ut  honesta  cogitatio  in- 
tellectus,  sive  naturah  modo  excitata,  sive  gra- 
tuito,  sufficiens  non  sit  ad  cxcitandam  vohm- 
tatem  ad  bonum  motum  indeliberatum  pro- 
pter  ahquam  indispositionem  ejus,  et  nihilo- 
minus  Deus  ex  pecuhari  misericordia  ihum 
motum  excitet  in  voluntate  necessitando  il- 
lam_,   ut  paulatim  iham  trahat   ad  hberum 


DiVlN.^  GRATI^  m  GENERE. 
consensum  ,  et  tunc  ille  motus,  in  se  et  ab- 
solute  naturahs,  in  modo  tamen,  quo  imme- 
diate  fit,  supernaturahs  existit.  Dico  autera 
immediate,  quia  etiam  poterat  Deus  ex  par- 
te  intellectus  augere  cogitationem  moven- 
do  intellectumj  ut  efficacius  attendat,  vel  ad 
phira  motiva,  usque  ad  eum  gradum  seu 
quantitatem  in  quo  valeat  cogitatio  naturalem 
motum  in  voluntate  causare,  et  tunc  ex  tah 
suppositione  motus  voluntatis  naturah  modo 
fit,  tamen  in  radice  cogitationis  semper  est 
gratia.  Et  simili  modo  potest  in  ipsamet  co- 
gitatione  accidere  ut,  licet  supposita  tah  apph- 
catione  objectorum  externorum  naturah  mo- 
do  ab  ilUs  excitetur,  nihilominus  sit  gratia, 
quando  nimirum  talis  objectorum  concursus 
et  occursus  non  provenit  ex  sola  generalipro- 
videntia,  vel  communi  cursu  causarum  secun- 
darum,  sed  ex  pecuhari  providentia  Dei  vo- 
lentis  per  illa  media  iUo  speciali  modo  homi- 
minem  juvare, 

10.  Infiiiita  qucedam  narietas  est  horum 
auxiliorum.  —  Et  juxta  hos  fere  modos  potest 
pene  infinita  varietas  in  hoc  genere  gratiae  in- 
veniri,  sive  quia  Deus  particulariter  disponit 
causas  exlernas  in  ordine  ad  internam  excita- 
tionem  naturalem,  sive  quia  ulterius  iUam 
confert  sine  adminiculo  causarum  externa- 
rum,  sive  quia  interius  phis  movet  quam  ex- 
ternse  causa  possent  immutare.  Quod  inter- 
dum  potest  facere  direete,  per  se  efficiendo, 
interdum  indirecte,  per  specialem  providen- 
tiam  removendo  quse  ahas  naturaliter  impe- 
dirent  similem  excitationem  vel  motionem 
causarum  naturaUum.  Quee  tota  doctrina  sum- 
pta  est  ex  Augustino,  partim  2  Ub.  de  Peccat. 
merit.,  cap.  17,  partim  Ubro  quinquagint. 
Homiliar.,  homiL  17,  et  hb.  2  Gonfession., 
cap.  17,  et  hb.  9,  cap.  8,  et  qusest.  2  ad  Simph- 
cianum,  et  ahis  communibus  locis ;  et  ex  Pros- 
pero  hb.  2  de  Vocat.  geut.,  per  muUa  capita, 
prsesertim  25  et  26,  etcontra  GoUat.,  cap.  14. 
In  quibus  tamen  Patribus  adverto,  interdum 
videri  loqui  indifferenter  de  his  beneficiis  Dei, 
et  illa  gratise  Dei  deputare,  etiamsi  possent  ex 
generaU  providentia  provenire  :  tamen  vel  lo- 
quuntur  de  iUis,  juxta  subjectam  materiam, 
quia  intelUgunt  in  ordine  ad  salutem  sem- 
per  in  his  intervenire  aliquam  specialem  effi- 
caciam  Dei,  vel  interdum  generahus  utuntur 
nomine  gratise,  nam  profecto^  quando  tahs  ex- 
citatio  est  ex  solo  cursu  causarum  cum  gene- 
rali  influentia  Dei,  non  aliter  est  gratia,  quam 
beneficium  creationis,  ad  quod  pertinet  :  pro- 
prie  autem  dicitur  auxiUum  gratiae,  quando  fit 


CAP.  X.  UTP.UM  5I0TUS  GP.ATI.€ 
aliquo  modo  supernaturali,  ut  esplioatum  est; 
ita  ergo  sufficieuter  explicaturj  et  intelligitur 
auxilium  naturale  in  entitate  et  in  modo  su- 
pernaturali. 

i  \ .  Enodatur  ratio  dubitandi  posita  in  nu- 
mero  2.  —  Unde  quoad  banc  partem  soliita 
manet  prima  ratio  dubitandi  in  principio  po- 
sita,  quce  contra  banc  primam  assertionem  di- 
recte  procedit.  Negamus  enim  non  posse  esse 
excitationem  naturalem  in  substautia^  et  gra- 
tuitam  seu  supernaturalem  iu  modo.  Hunc 
autcm  modum  non  ponimus  in  aUquo  medio^ 
acceptatione  vel  relatione  ad  finem  superiiatu- 
ralem,  sed  in  modo  faciendi  et  causandi  in  no- 
bis  talem  excitationem.  qui  modus  quodam- 
modo  dici  potest  intrinsecus  actui,  quia  est 
tanquam  via  ad  ipsum^  seu  fieri  ipsius,  prout 
est  a  Deo,  et  quodammodo  dici  potest  extrin- 
secus,  quatenus  nou  est  debitus  actui^  nec  se- 
cundura  ordinarium  cursum  causarum  fit.  Ad- 
do  etiam  per  bunc  modum  efi^ectionis  nibil 
poni  in  bis  motibus  gratiee^  quod  naturale  uon 
sit,  imo  ipsamet  cffectio  absobite  spectata  na- 
turabs  est^  solumque  respective  ad  ordinarias 
causas  naturales  dicitur  supernaturalis^  sicut 
illumiuatio  bujus  domus^  si  clausis  januiS;,  vel 
noctu^  et  sechisis  omnibus  causis  secundis  a 
Deo  solo  immediate  fiat,  dicetur  quidem  su- 
pernaturalis  quoad  modum  per  respectum  ad 
causam,  \n  se  tamen  et  absolute  naturabs  ac- 
tio  est.  Denique  bic  modus  supernaturalis  suf- 
ficii  in  bis  motibus,  quia  nou  dantur  per  se  ac 
proxime  propter  actus  supernaturales  in  sub- 
stantia,  sed  propter  actum  virtutum  acquisita- 
rum^  et  ad  vitaudum  peccatum  coutra  legem 
naturffij  et  ad  boc  optime  juvare  possunt,  quia 
virtutem  aUquam  pbysicam  vel  moralem  ejus- 
dem  ordinis  conferunt,  quam  bomo  neque  ex 
se^  nec  per  ordinarium  cursum  causarum  na- 
turabum  babere  potuisset. 

12.  Assertio  seamda.  —  (rratia  excitans, 
qnce  est  priticipiu?7z  proximum  actus  virtutis 
infusce,  est  secundum  suhsiantiam  supernaiura- 
lis.  —  Secundo^  dicendum  est  actus  gratiee  ex- 
citantis,  qui  sunt  proxima  auxilia  ad  actus  su- 
pernaturaUum  virtutum  infusarum^  ejusdem 
ordinis  sunt,  et  in  sua  substantia  supernatu- 
rales.  Hsec  assertio  commuuis  est ;  siguificant 
iUam  ex  autiquis;,  D,  Tbom.  1.  2,  qusest.  ili, 
artic.  2  et  3;  Bonavent.,  in  2^  dist.  28,  art.  % 
quffist.  1;  et  Aleus.j,  3  part.,  quesst.  61;  ex 
modernis,  BeUarminus  et  Vasquez  supra_,  et 
accurate  Molina  in  Concord.,  disput.  35  et  36, 
et  sine  dubio  est  sententia  Augustini,  nam  Ub, 
de  Grat.  Gbristi,  eap,  13,  de  bac  interua  gra- 

YIIL 


EXCITANTIS  SINT  IX  SUA,  ETG.  49 

tia  excitaute  prcecipue  loquitur,  cum  dicit :  Si 
doctrina  dicenda  est,  certe  sic  dicatur,  ut  altius 
et  interius  eam  Deus  cum  infallihili  suaviiate 
dicatur  infundere,  non  solum  per  eos  gui  plan- 
tant  et  rigant  extrinsecus ,  sed  etiatn  per  seip- 
sum.,  qui  incrementum  suum  ministrat  occul- 
tus.  In  quibus  verbis  indicat  hanc  gratiam  esse 
altioris  ordinis  ab  omni  motu  naturaU,  ideo 
enim  tribuit  eam  soU  Deo  operanti,  uUra  om- 
nem  efficaciam  verbi  humani ;  boc  enim  signi- 
fioat  per  iUa  verba:  Non  solum  per  eos  qui  plan- 
tant  et  rigant  ecrlritisecus,  sed  etiam  per  seip- 
sum.  Niim  sub  verbis  plantandi  et  rigandi, 
absque  dnbio  non  soUim  includit  verba  prse- 
dicantium,  quatenus  ad  auros  corporis  perve- 
niunt,  sed  etiam  quautum  ad  omnem  vim 
quam  babent  ad  instniendum  inteUectum,  vel 
ad  moveudum  affectum,  operaute  eo  qui 
audit  sola  virtute  naturaU  cum  generaU  con- 
cursu  Dei;  uUra  boc  ergo  requiritur  aUquid 
quod  teobis  Deus  interius  potest  facere,  quod 
etiam  indicavit  per  illa  verba  :  Ineffahili  sua- 
vitate. 

13.  Discrimen  inter  utrumque  genus  gratice 
excitantis.  —  Unde  in  boc  magna  est  difieren- 
tia  inter  boc  genus  gratiae  excitantis,  et  aUud 
in  superiori  coucUisione  expUcatum.  Nam  ii- 
lud,  Ucet  interdum  fieri  possit  a  Deo  imme- 
diate  ex  defectu  causarum  secundarum,  non 
excedit  virtutem  iUarura^  sed  soUim  quod  in- 
terdura  non  occurrunt,  vel  non  appUcantur, 
Deus  per  se  producit  effectum ;  seepe  vero  si- 
miles  motus  operatur  per  iUas  causas,  et  fre- 
quenter  ministerio  Angelorum  lUas  appUcat, 
vel  exterius,  vel  interius,  media  pbantasia.  Ei 
quamvis  interdum  immediate  et  per  se  mo- 
veat  iuteUectum  vel  vobmtatem  (quod  soUis 
Deus  facere  potest,  etiam  intra  ordinem  natu- 
ralem),  nibilominus  similes  effectus  fieri  pos- 
sunt  mediis  causis  creatis,  et  ideo  ex  modo  so- 
Umi,  quasi  accidentario  efi"ectui,  tunc  solus 
Deus  Ubera  sua  voluntate  operatur.  At  vero  in 
boc  posteriori  genere  gratisBe,  iUa  interior  mo- 
tio  tam  propria  est  Dei,  ut  nunquam  qui  plan- 
tant  vel  rigant  ad  similem  efficiendam  sua  vir- 
tute  sufficiant.  £x  quo  recte  coUigitur  taiem 
excitationem  esse  per  se  iufusam,  et  ordiais 
divini  ac  supernaturaUs. 

14.  Confirmatur  ex  eodem  Au,gustino.  — 
Quod  praeterea  confirmatur  verbis  ejusdem 
Augustiui,  1.  15  de  Civitate,  c.  6,  ubi,  post- 
quam  retuUt  varios  modos  quibus  per  verbum 
Dei  exteruum  •  moventur  fideles  ad  proficien- 
dum  in  bono,  addit  :  Bpiriius  autein  Sanctus 
operaiur  inirUisecus ,  %Lt  valeat  medlcijia  qacs 


50  LID 

adhibetur  extriiiseacs. 
Deus ,  utens  creatiira  sili  subdita  in  aliqm 
specie  himana,  sensus  alloquatur  humanos,  sive 
istos  corporis,  site  illos  qiws  istis  simillimos 
haiemus  in  somtiis,  nec  interiori  gratia  men- 
tem  regat,  atque  agat,  nihil  prodest  homini  om- 
nis  prcedicatio  veritatis.  Per  quse  verba  aperte 
declarat  quod  dicebamuS;,  tunc  internam  gra- 
tiam  esse  altioris  ordinis  ab  omni  illa  quas  per 
causas  secundas  fit,  aut  fieri  potest.  Et  boc 
ipsum  signiticavit  Augustinus  in  verbis  illis  : 
Valde  remota  est  a  sensibus  hcec  schola,  in  qua 
Pater  auditur.  Et  docet  lib.  de  Praedestinat. 
Sanctor.,  cap.  8;  significat  enim  gratiam  illam 
talem  esse,  ut  suo  genere  non  possit  per  sen- 
sus  acquiri^  ac  subinde  esse  per  se  infusam.  Et 
banc  mentem  Augustini  cum  eodem  modo  lo- 
quendi  imitati  sunt  Prosper  contra  Gollator., 
cap.  9,  et  1  de  Vocat.  gent.,  cap.  8  et  9;  et 
Fulgentius,  lib.  1  ad  Monimum,  cap.  28_,  et 
lib.  de  Incarnat.  etGrat.,  cap.  17  et  sequenti- 
bus;  et  Petrus  Diaconus,  cap.  6;  et  Gregor., 
lib.  3  Reg.,  cap.  5;  et  Bernard.^  lib.  de  Grat. 
et  bber.  arbitr.,  prsesertim  circa  finem.  Et  in 
eodem  sensu  loqmmtur  Concilia  de  prima  vo- 
catione,  inspiratione  aut  illuminatione  fidei, 
prsesertim  Arausicanum  et  Tridentinum,  locis 
ssepe  citatis. 

15.  Ratione  mimitur  assertio.  —  Fiatio  vero 
hujus  assertionis  reddi  potest.  PrimO;,  apos- 
teriori,  quia  si  isti  actus  essent  naturales  quoad 
substantiam,  non  essent  per  se  infusi ;  ergo, 
quantum  est  ex  se^,  possent  iuterdum  fieri  in 
nobis  per  acquisitionem  ex  sensibus  et  sensi- 
bilibus  objectis.  Gonsequens  autem  admitti 
non  potest,  alias  posset  in  aliquo  casu  homo 
habere  sufficientem  excitationem  ad  creden- 
dum  ex  vi  externse  prajdicationis,  sine  pecuhari 
interna  inspiratioue  a  Deo  immissa^  quod  re- 
pugnat  definitionibus  fidei.  Unde  a  contrario 
argumentor  secundo,  quia  per  hanc  excita- 
tionem  sufficientem  datur  homini  posse  super- 
naturaliter  credere;  sed  sola  naturahs  entitas 
non  est  sufficieus  ad  dandam  hanc  potestatem^ 
quia  est  altioris  ordinis,  et  per  illam  elevatur 
potentia  ad  agendura  ultra  vires  naturales; 
ergo  necesse  est  ut  talis  gratia  excitans  sit  in 
sua  entitate  ejusdem  ordinis  supernaturahs. 
Tertio,  potest  hoc  declarari_,  quia  non  est  im- 
possibile  infundi  hominibus  hujusmodi  motus 
hec  modo  supernaturales,  et  illi  sunt  magis 
accommodali  ad  elevaudas  potentias  animse 
ad  ordinem  supernaturalem,  suavi  modo^  et 
cum  majori  proportione  respectu  perfectorum 
actuum  suDematuralium  ;  ergo  ita  fieri  cre- 


III.  DE  AUXILTIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATL-E  IN  GENERE. 

Alioqui   etiamsi   ipse    dendum  est.  Gonsequeutia  cum  minori  patent. 


Major  autem  constabit  respondendo  ad  poste- 
riorem  rationem  dubitandi,  quse  contra  hanc 
partem  directe  procedebat. 

16.  Diluitur  secunda  ratio  dubitandi  supra  n. 
3.  —  Et  imprimis  in  ea  sumebatur  actus  istos 
non  habere  virtutes  infusas  ad  quas  pertineant. 
Respondemus  autem  posse  optimead  dona  vel 
virtutes  revocari,  nam  haec  excitatio  superna- 
turaUs,  prout  in  intellectu  tribuitur,  ad  intel- 
lectualia  dona  Spiritus  Sancti  pertinere  vide- 
tur ,  nam  et  in  modo  quo  infunditur  per  spe- 
cialem  impulsum  prwvenientem,  atque  in  mu- 
nere  seu  officio  cum  illis  donis  convenit,  quia 
talis  gratia  est  interna  doctrinaSpiritus  Sancti, 
adquamduo  spectant,  scilicet,  specialiter  di- 
rigere  intellectum,  ut  supernaturalia  mysteria 
credenda  vel  amanda  convenienter  apprehen- 
dat,  et  de  ilhs  rectum  judicium  practicumferat. 
Utrumque  autem  ex  his  muneribus  pertinet 
ad  dona  Spiritus  Sancti,  priusad  intellectum, 
posterius  vero  ad  consilium,  et  suo  modo  ad 
scientiam  et  sapientiam,  quatenus  res  propo- 
sitae  dignee  creditu,  vel  amore,  vel  executione, 
vel  fuga  gestimari  possunt.  Et  quamvis  in 
principio  vocationis  nondum  homo  receperit 
habitus  horum  donorum,  niliilominus  ex  mo- 
tione  Spiritus  Sancti  potest  elicere  ahquos 
actus  q;ii  siut  vehiti  inchoationes  eorum , 
qui  actus  hcet  sint  imperfecti,  nihilomiuus,  in 
modo  quo  circa  sua  objecta  versantur,  eam- 
dem  rationem  formalem  suae  specificationis 
supernaturahs  participant,  quam  habent  actus 
perfecti  ab  habitibus  illorum  donorum  eh- 
citi. 

17.  Motus  hujus  gratice  pertinentes  ad  vo- 
luntatem  reducuntur  ad  virtutes  infusas.  —  Si- 
mih  modo  motus  hujus  gratise  pertinentes  ad 
vohmtatem,  ad  virtutes  infusas  revocari  facile 
possunt.  Nam  si  taUs  actus  sit  desiderium  im- 
perfectum  sahitis,  ad  spem  reducitur :  idem- 
que  dicimtis  de  imperfecto  timore  gehennse ; 
si  vero  sit  complacentia  ahqua  in  bono  divino, 
vel  affectio  imperfecta  ad  Deum  ipsum,  in- 
choatio  est  qucedam  charitatis,  et  cum  eadem 
proportione  discurri  potest  per  aUas  virtutes 
infusas.  Quibus  addi  potest  quod  supra  hbro 
secundo  diximus,  inter  actus  deUberatos  ha- 
rum  virtut»im  dari  ahquos  qui,  hcet  imper- 
fecti  sint,  supernaturalem  substautiam  et  enti- 
tatem  habent.  Atque  hanc  expUcationem  ho- 
rum  actuum  sumpsi  ex  Prospero,  libro  secun- 
do  de  Vocat.  gent.,  capite  vigesimo  secundo, 
aUas  nono,  ubi  de  [hac  gratia  excitante  prius 
dicit  ,    in    omnibus  justificationihus  princi- 


CAP.  XI.  QUOMODO  SLTERNATURALIS 
paliler  prceeminere.  Et  deinde  declarat  exter- 
num  modiim  excitandi ;  tandem  vero  internum 
ita  explicat :  Dando  intelleclum,  vispirando  con- 
silium,  corqiie  ipsum  illuminando,  et  fidci  af- 
fectionilus  imhvendo.  Quod  si  quis  objiciat, 
quia  anteactum  fideinulius  est  supernaturalis 
motus  in  voluntate,  respondemus  id  ad  sum- 
mum  esse  vcrum  de  actibus  supernaturalibus 
pleue  deliberatis,  et  non  in  omnibus  illis  eo- 
dem  modo,  quia  voluntas  credendi  superna- 
turalis  est,  et  non  supponit  actum  fidei,  sed 
illum  secum  afFert.  Ad  hos  autera  motus  im- 
perfectos  et  indeliberatos^  sufficit  practica  mo- 
tio  intellectus  per  illuminationem  et  inspira- 
tionem  Spiritus  Sancti^  quge  est  queedam  in- 
cboatio^  et  initium  fidei^  quod  habet  locum  in 
homine  nondum  credente;  nam  in  eo  qui  jam 
credit,  potest  etiam  ipsa  fides  excitari,  et  ad 
cseteras  voluntatis  motiones  cooperari ;  et  per 
haec  satis  responsum  est  ad  difficultatem  po- 
sitam  in  dicta  ratione  dubitandi  in  priori 
parte  ejus ;  de  altera  vero  parte  dicam  in  ca- 
pite  sequenti, 

CAPUT  XI. 

QUOMODO  SUPERNATURALIS  EXCITATIO  EX  NATU- 
RALIBUS  AGTIBUS  ECCLESIiS,  SEU  EORUM  PER 
QUOS   VOCATURj,   PBNDERE  POSSIT. 

1 .  Status  qucestionis  dupJex.  —  Duo  in  ti- 
tulo  proponimus,  quse  in  ulteriori  ratione  du- 
bitandi  prsecedentis  quaestionis  petebantur. 
Unum  est^  qnomodo  hgec  gratia  excitans,  licet 
supernaturalis  sit,  pendere  possit  ex  ministe- 
rio  hominum,  et  prsedicatione  Ecclesise,  et  ahis 
objectis  externis.  Secundum  est^  quomodo 
pendeat  a  naturali  conatu^  vel  aliquo  Hbero 
usu  recipientis  illam^  de  qua  re  disputant  in- 
ter  se  moderni  Theologi  ;  sed  nullam  ratio- 
nem  difficultatis  aut  controversise  in  hoc  in- 
venio. 

2.  Certa  suppositio  ex  dictis.  —  Excitatio 
gratice  fieri  potest  mere  interius,  vel  exterius. 
—  Circa  primum  ergo  punctum  suppono 
doctrinam  supra  traditam,  scihcet,  excitatio- 
nem  gratiae  dupHciter  fieri  posse;,  sciUcet, 
mere  interius^  aut  per  aliquam  exteriorem 
vel  sensibilem  motionem,  quee  est  doctrina 
Augustini,  dicta  quaest.  2  ad  Simplicianum^  et 
de  Spirit.  et  litter.,  cap.  33  et  31 ,  et  hb.  Oc- 
toginta  trium  Quaestionum,  q.  68,  et  libr.  1 
de  Peccat.  merit.,  cap.  35,  et  de  Catechizand. 
rudib,,  cap.  4  et  5  ;  et  Prosperi,  in  hb.  2  de 
Vocat.  gent.,  cap.  8  et  9,  ahas  23  et  26 ;  et 


EXCITATIO  EX  NATURALIBUS,  ETG.  51 

D.  Gregor.,  libr.  2  Reg.,  suo  cap.  4,  et  circa 
illa  verba  capitis  3  :  Vocavit  Domi7ius  Sa- 
muel ;  et  D.  Thomse,  lect.  6  in  ad  Roman.  8, 
circa  illa  verba  :  Q;itos  prcedestinamt,  Jios  et 
Tocavit.  Et  ratio  est,  quia  excitatio  vohmtatis 
non  fit  nisi  prsevia  excitatione  intellectus  :  at 
vero  intellectus  excitari  potest  vel  immediate 
ab  ipso  Deo,  ut  ex  Dei  omnipotentia  mani- 
festum  est,  vel  per  objecta  sensibiha,  ut  est  illi 
connaturale.  Quamvis  autem,  spectata  condi- 
tione  supernaturaUum  objectorum  et  actuum, 
excitatio  interna  et  speciahs  immediale  facta 
a  soio  Deo  magis  proportionata  videatur,  nihi- 
lominus,  attenta  hominis  conditione,  alter 
modus  excitationis  per  sensibiha  objecta  est 
viatori  homini  magis  accommodatus,  et  ideo 
secundum  legem  ordinariam  et  communem 
hunc  modum  Deus  observat,  ut  usu  ipso  ac 
experientia  constat,  et  ex  Scriptura  sumitur 
ad  Rom,  10 :  Fides  ex  aicditii;  et  Luc.  7  :  Mes- 
sis  quidem  multa,  operarii  autem  pauci :  rogate 
ergo  dominum  messis ,  ut  mittat  operarios  in 
messem  suam  ;  et  ideo  Actor.  10,  missus  est 
Petrus  ad  CorneHum  per  pecuHarem  Dei  reve- 
lationem;  et  cap,  16,  missus  est  Pauhisin  Ma- 
cedoniam,  rogatus  a  viro  Macedo,  qui  per  vi- 
sionem  ei  apparuit. 

3,  Nodus  difficultatis.  —  Placitum  quo- 
rumdam.  —  Placitum  aliorum.  ■ —  Difficultas 
ergo  posita  quoad  hanc  partem  procedit  de 
hac  posteriori  et  ordinaria  excitatione  di- 
vina,  nam  aha  extraordinaria  et  mere  in- 
terna  a  Deo  solo  in  mente  fit  sine  depen- 
dentia  ab  exteriori  ministerio.  De  hac  vero  or- 
dinaria  negari  non  potest  quiu  ahquo  modo 
pendeat  ab  actibus  sensibiHbus,  qui  sunt 
naturales  quoad  substaiitiam,  Dicunt  vero 
aHqui  hanc  dependentiam  non  repugnare  su- 
pernaturaH  excitationi,  quia  sohim  est  tan- 
quam  a  conditione  sine  qua  non,  ex  divina 
providentia  et  ordinatione  :  nam  tota  illa 
actio  sensibiHs,  quee  ex  parte  ministrorum  Ec- 
clesiee  preecedit,  sohim  est  quasi  appHcatio 
materiee,  circa  quam  homo  possit  supernatu- 
raHter  operari,  cui  modo  dicendi  favet  Pau- 
His  1  ad  Corinth,  3,  dicens  :  Fgo  plantavi, 
ApoIIo  rigavit,  Deus  autem  incrementum  dedit; 
et  subjungit :  Itaque  neque  quiplantat  est  ali- 
quid,  neque  qui  rigat,  sed  qui  incrementum  dat 
Deus.  In  negotio  etiam  sahitis  omnes  ministri 
Ecclesice  tantum  plantant  et  rigant,  et  ideo 
dicuntur  non  esse  aHquid,  quia  non  per  se  fa- 
ciunt  effectum,  quamvis  eorum  ministerium 
necessarium  sit,  et  ad  eum  sciHcet  modum 
quo  in  fructibus  sensibiHbus  plantatio  et  riga- 


52 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  iKTERNIS  DIYIN.f;  GRATLE  IN  GENERE. 


tio  necessaria  est,  non  ut  per  se  canset,  sed 
nt  conditio  applicans  activa  passivis.  Alii  vero 
qnibus  hoc  non  satisiacit,  dicunt  ministerium 
Ecclesise  non  solum  esse  condltionem  neces- 
sariam,  sed  etiam  esse  actionem  causse  mo- 
ralis  suadentis,  et  invitantis  (ixt(irius  volun- 
tatem.  Nam  talis  causa  aliquo  modo  operatur 
ad  vocationem  internam^  disponendo  subje- 
ctum,  et  ideo  Paulus,  eodem  citato  loco,  Evau- 
gelii  prsedicatores  voeat  adjutnrcs  Dei ;  et  2 
Corinth.  6,  ait  :  Adjuvantes  exhortamiir  ne  iii 
tacuitm  gratiam  Del  recipiatis,  etc.  Sed  hoc 
in  re  non  differt  a  praecedenti,  quia  tota  cau- 
salitas  morahs  physico  non  transcendit  causa- 
litatem  per  accidens,  et  juxta  subjectam  mate- 
riam  non  rarum  est  illam  conditionem  esse  per 
modum  exhortationis  et  inductionis  moralis, 
praiterquam  quod  etiam  in  hoc  genere  causa- 
htatis  morahs  aliquid  dcest  huic  exteriori  ex- 
citationi  minisirorum  Ecclesise,  propter  quod 
etiam  in  genere  moralis  causse  dici  debet  po- 
tius  conditio  necessaria,  seu  causa  per  acci- 
dens,  quam  propria  causa  per  se,  etiam  mora- 
lis^  ut  videbimus. 

4.  Assertio.  —  Duce  res  in  liac  excitatio7ie 
consideranda,  supernaturalitas,  et  graiia  pura. 
—  Supernaturalitati  entitatirce  non  repugnat 
ministerium  sensihile.  —  Dico  ergo  duo  possc 
in  hac  excitatione  divina  considcirari ,  unum 
est  esse  entitatem  supernaturalem,  aliud,  esse 
gratiam  puram,  seu  gratis  datam  :  neutri  ergo 
rationi  repugnat  quod  ab  aliquo  ministerio 
externo,  seu  actione  sensibih  pendeat.  Prior 
pars  declaratur,  quia^  ut  dictum  cst,  verbum 
externiim  non  est  propria  causa  excitationis 
supernaturaUs,  sed  per  modum  signi  excitan- 
tis  mentem ,  et  quasi  prsebentis  occasionem, 
ut  supernaturaliter  a  Deo  excitari  possit ;  ergo 
quod  illa  preevia  occasio,  et  quasi  physica  prse- 
paratio,  aut  animi  commotio  natui-alis  sit,  non 
obstat  quominus  motio,  quai  a  Deo  solo  per  se 
ac  principaliter  fit,  in  sua  entitale  supernatu- 
rfihs  sit.  Addo  etiam  quod,  Ucet  Deus  uteretur 
verbo  prsedicationis ,  aut  specie  ilhus  menti 
impressa ,  tanquam  instrumento  proprio  et 
physico,  ad  excitandum  intellcctum,  hoc  non 
obstaret  quominus  illa  excitatio  esset  in  sua 
entitate  superiiaturahs ,  quia  Deus  potest  uti 
re  naturah,  imo  corporea,  ad  efhciendam  rem 
supernaturalem.  Unde  ahqui  probabihter  exi- 
stimant  per  divina  Sacramenta,  preesertim.  per 
Eucharistiam ,  Deum  excitare  in  accedentibus 
digne  hujusmodi  affectus  gratiae,  quamvis  su- 
pernatnrales  sint.  Quod  autem  in  hac  parte 
dictum  est  de  ministerio  Ecclesia3  et  externa 


vocatione,  extendi  potest  ad  ministerium  An- 
gelorum,  et  ad  vocationem ,  non  sohim  exter- 
nam,  sed  etiam  internam,  quatenus  per  Ange- 
los  fieri  potest.  Nam  etiam  iUi  non  possunt 
per  se  efficere  supernaturalem  excitationem , 
hoc  enim  est  proprium  Dei ,  cujus  soUus  est 
propriam  gratiam  infundere;  possunt  tamen 
ministerium  aUquod  adhibere ,  vel  appUcando 
objecta  sensibus  externis ,  vel  interiora  phan- 
tasmata  excitando,  ut  mentem  hominis  atten- 
dere  faciant ,  et  (ut  sic  dicam)  Deo  praebeant 
occasionem  supernaturaUter  iUum  excitandi. 

^.Neque  repugnatpiircE  gratice . — Altera  pars 
de  ratione  gratise  probatur.  Primum,  quia  hoc 
ministerium  Ecclesise,  per  se  loquendo,  non 
inducit  apud  Deum  aUquam  rationem  debiti, 
propter  quod  Deus  talem  excitationem  super- 
naturaUter  dare  teneatur,  quia  sokim  tenetur 
dare  concursum  generalem  ex  natura  rei  de- 
bitum  iUis  actionibus,  qui  sufiiciet  quidem  ad 
excitandum  in  mente  attentionem  aUquam, 
vel  conceptum ;  nunquam  tamen  satis  erit  ad 
excitationem  necessariam  ad  supernaturalem 
concursum  faciendum,  nisi  Deus  altiori  modo 
mentem  ipsam  moveat,  ut  supra  declaratum 
est.  AUior  autem  iUa  motio  non  fit  debita  pro- 
pter  prsedicationem  externam  verbi  Dei,  vel 
aUud  simile  ministerium  humanum,  imo  ne- 
que  constat  Deum  ita  promisisse  dare  similes 
excitationes  audientibus  verbum  Dei,  vel  obla- 
ta  aUa  simiU  occasione,  quin  interdum  eas 
negare  possit  et  neget,  propter  hominis  de- 
merita,  vel  aUa  occuUa  judicia  sua. 

6.  Assertio  ampUatur  et  illustratur.  —  Dico 
vero  ulterius  quod,Ucet  de  hoc  esset  certa  lex 
a  Deo  statuta,  dandi  (ut  ita  dicam)  hanc  effi- 
caciam  verbo  EvangeUi  sui,  ut  ita  sit  virtus  in 
sahitem  omni  credenti ,  et  quasi  instrumen  - 
tum  ad  convertendas  et  curandas  animas, 
ideoque  ad  praesentiam  ejusinfaUibiUterDeus 
excitet  mentem  non  ponentem  obicem,  nihi- 
lominus  hoc  non  minueret  rationem  gratiae 
in  taU  excitatione  ;  tum  quia  totum  iUud  mi- 
nisterium  verbi  Dei  est  ex  providentia  superna- 
turaU,  et  pertinet  ad  gratiam  Dei  externam,  et 
ita  in  suo  genere  gratis  etiam  datur ;  tum  quia 
ipsamet  prasdicatio  EvangeUi  non  fit  sine  spe- 
ciaU  auxiUo  Dei,  quod  auxiUum,  Ucet  respec- 
tu  ministrorum  sit  gratia  proxime  iUis  con- 
cessa  ad  operandum,  etiam  est  gratia  respectu 
audientium,  propter  quorum  fructum  vel  con- 
versionem  datur,  et  ideo  etiam  ex  hac  parte 
initium  vocationis  estomnino  gratuitum  ;  tum 
denique/quia  moraUter  loquendo,  iUa  exterior 
vocatio,  et  interior,  quam  Deus  adjungit,  non 


CAP.  XII.  QUOMODO  SUPERNATURALIS  VOCATIO  AB  ACTIBUS,  ETC. 


83 


sunt  veliiti  duee  gratise^  sed  est  una  integra 
divina  vocatio,  ad  eum  modum  quo  ex  actu 
interiori  et  exteriori  fit  unus  actus  moralis,  et 
ita  tota  illa  est  una  vocatio,  quee  omnino  gra- 
tis  datur. 

7.  Quo  pacto  mijiistri  EccUsice  possunt  con- 
currere  ad  primam  vocationem  eorum  qui  con- 
vertuntur. — Ultimo  vero  addo  posse  ministros 
Ecclesia?  juvare  liomines  quos  instruunt,  non 
solum  proedicando,  movendo,  et  alia  exterua 
ministeria  exercendo,  sed  etiam  apud  Deum^ 
pro  illis  quos  docent  vel  gubernant  interce- 
dendo.  Et  hoc  modo  possunt  conatus  Ecclesiae 
concurrere  ad  excitationem  seu  primam  voca- 
tionem  alterius,  etiam  ad  fidem,  non  solum 
per  modum  conditionis  ordinarie  requisitse, 
seu  causse  moralis  inducentis,  sed  etiam  per 
modum  meriti  de  congruo,  et  impetrationis. 
Quialicet  nemo  possit  sibi  primam  vocationem 
mereri,  ut  dicemus  libro  sequenti,  unus  ta- 
men  justus  potest  alteri  illam  mereri^  sicut 
Stephanus  meruit  vocationem  Pauli,  et  ita  po- 
test  etiam  Ecclesia  velminister  ejus  impetrare 
a  Deo  ut  prsebeat  auxilium  vocationis  internoe 
eis  quibus  Evangelium  prsedicant,  neque  hoc 
minuit  rationem  gratise  in  tali  vocatione,  quia 
respectu  impetrantis  seu  merentis  procedit  ex 
priori  gratia  fidei,  vel  etiam  charitatis  ;  res- 
pectu  autem  ejus  qui  vocatur;,  semper  vocatio 
illi  omnino  gratis  datur;  imo  etiam  gratia  illa, 
quee  prtedicatori  data  cst  ad  orandum  pro  au- 
diente_,  fuit  gratuitum  beneficium  gratise  ipsi 
vocato  donatum^  quia  hcet  alteri  immediate 
collatum  fuerit,  propter  ipsum  fuit  ei  datum. 
Et  ita  quocumque  modo  consideretur  minis- 
terium  Ecclesiae  regulariter  necessarium  ad 
vocandos  homines  ad  fidem_,  poenitentiamj  vel 
fructum  bonorum  operum,  rationem  gratise  in 
interna  et  supernaturali  vocatione  non  minuit. 

CAPUT  XII. 

QUOMODO    SUPERNATURALIS    VOCATIO    AB   AGTIBUS 
EORUM  QUI   VOGANTUR  PENDERE  POSSIT. 

1.  Status  difficultatis. —  Superest  dicen- 
dum  de  conatu  seu  cooperatione  ejus  qui  vo- 
catur,  an  sit  aliquo  modo  necessarius  ad  pri- 
mam  vocationem,  quam  qusestionem  aliqui 
confundunt  cum  illa ;  an  facienti  quod  in  se 
est  Deus  conferat  gratiam,  etiam  quoad  pri- 
mam  vocationem,  seu  excitatiouem.  Sed  im- 
'merito,  nam  sunt  qusestioues  diversae,  et  ideo 
hanc  posteriorem  in  librum  sequentem  re- 
mittimus,  quia  cum  declaratione  sufficientis 


auxilii  co]ijunota  est.  In  priori  ergo  puncto, 
advertendum  est  sermonem  esse  posse,  aut  de 
conatu  ipsius  hominis  vocati,  quo  simul  cum 
Deo  influit  in  ipsummet  actum  supernatura- 
lem  quo  interius  excitatur,  vel  de  aliquo  co- 
natu  prsevio,  qno  ad  illam  vocationem  tandem 
perveniatur  ;  de  priori  nulla  superest  difficul- 
tas,  jam  enim  supra  defiuivimus  nostras  po- 
tentias  (.ffective  concurrero  ad  hos  actus  exci- 
tantis  gratise,  quaniumvis  supernaturales  sint: 
non  possunt  autem  effective  concurrere  nisi 
conatum  adhibimdo;  ergo  aliquis  conatus  ex 
parte  recipientis  necessarius  est,  ad  primam 
etiam  excitationem  divinam.  Hic  autem  cona- 
tus  non  potest  dici  naturalls,  nisi  fortasse  im- 
proprie,  et  per  denominationem  extrinsecam, 
quatenus  est  ab  ipsa  potentia,  quse  est  entitas 
naturalis;  in  se  tamcn  spectatus  supernatura- 
lis  est,  quia  est  realiter  id(;m  cum  actu  super- 
naturali,  etipsiimet  actio,  quiatalis  actus  fita 
Deo  priucipaliter,  et  a  polentia  instrumenta- 
hter,  ut  loquitur  D,  Thomas,  3  contra  gent., 
cap.  149,  ideoque  non  est  a  potentia,  ut  natu- 
ralis  est,  sed  u1  obedientiahter  subest  motioni 
divinae.  Ac  proinde  ex  tali  conatu  potenti^B 
non  minuitur  ratio  graticB  in  tali  motione; 
tum  quia  non  cst  liber,  sod  necessarius ;  tum 
etiam  quia  non  est  prsevius,  sed  simultaneus 
cuni  influxu  Dei.  Neque  etiam  obest  superna- 
turuhtati  actus,  quia  tribuitur  per  potentiam 
obedientialem,  ut  dixi :  potentia  autem  obe- 
dientalis  optime  potest  inUuere  in  actum  sii- 
pei  naturalem,  ut  in  lib.  2  explicavi,  etinhis 
aclibus  necessariis  multo  facilius  quam  iu  li- 
beris  intelhgitur. 

2.  Sententia  Molince  de  conatu  prcevio  ex 
parte  hominis  adhibendo  proponitur. — Diflacul- 
t;is  ergo  est  dc  conatu  pra^vio,  qui  interdum 
ex  parte  liomiids  adhibendus  est,  vel  adhibe- 
tur,  ut  tandem  supernaturalem  vocationem 
iaternam  obtineat,  de  quo  conatu  disputant 
prsedicti  auctores.  Nam  Mohna  dicit  posse  et 
debere  hominem,  naturalcra  conatum  ad  ah- 
quas  actiones  naturahs  ordinis  adhibere,  ut 
per  eum  non  stet  quominus  proxime  ad  fidem 
vocetur  interius.  Hujusmodi  sunt  conatus,  aut 
(hhgentia  ad  audiendam  fidem  et  consideran- 
(him.  Item  intentio  vel  desiderium  ahquodin- 
veniendi  veritatem,  seu  vcram  rehgionem,  et 
salutis  viam,  et  similes;  nam  hoec  et  simiha  re- 
gulariter  necessaria  suntaute  fidem,  quia  Deus 
se  accommodat  naturah  modo  procedendi  lio- 
minis  in  acquircnda  cogitalione,  et  merito  ab 
iho  postulat  diligentiam  in  his  quse  ex  parle  sua 
cum  generali  coacursu  suo  eflicere  potest.  Illa 


b-i  LIB.  III.  BE  AUXILIIS  INTERNIS 

autem  omnia  qiise  diximiis  talia  simt  ut  per  co- 
uatum  naturalem  fieri  possint^  imperfecto  qui- 
dem  modo,  sufficiente  tamen  ad  illud  remotum 
et  quasi  externum  initium  fidei;  uam  adire 
concionem  etaudire  illam  naturale  quid  est,  et 
necessarium  ad  acquirendas  species  qnibus  de 
rebns  f tdei  cogitari  possit.  Item  illa  actio  iu  ini- 
tio  non  fit  cx  motivo  supernaturali,  non  enim 
potest  tale  motivum  iiaberi  ante  perfectum 
auditum  fidei;  ergo  debet  fieri  ex  motivo  ua- 
turali ;  ergo  actu  et  conatunaturali.  Idemque 
consequenter  dicendum  erit  de  aliis  actionibus 
voluntarie  attendendi,  cogitandi,  desiderandi, 
imo  et  petendi  agnitionem  veritatis  seu  veram 
fidem,  in  illa  materia  :  nam  omnes  isti  actus 
esse  possunt  ordinis  naturalis,  quatenus  im- 
perfecto  et  bumano  modo  possunt  iu  illa  ma- 
teria  versari ;  ergo  ut  homo  non  sit  negligens 
in  sua  salute,  oportet  ut  in  liis  omnibus  per 
naturalem  conatum  faciat  quod  potuerit. 

3.  Displicet  modernis  Tkeologis,  gid  in  con- 
trariwn  adducunt  loca  Scriptiirce  et  Patrum. 
— Hsec  vero  sententia  aliis  modernis  Theologis 
displicet,  quia  videtur  nimium  tribuere  natu- 
raa,  et  libero  arbitrio  operanti  ex  solo  conatu 
naturali  in  ordine  ad  suam  salutem.  Nam  re- 
gula  doctrinalis  in  hac  materia  est,  nihil  om- 
nino  posse  facere  hominem,  quod  aliquo  modo 
conferat  ad  sahitem  seternam,  sine  gratia  Dei 
per  Cliristum,  juxta  verbum  Ghristi:  Sine  me 
nihil  potestis  /acere,  id  est,  ut  ponderat  Au- 
gustinus,  neffiie  mtdt^im,  neque  parmn,  neque 
mag^mm,  neque  parvum,  ut  multis  aliis  testi- 
moniis  iu  Ubro  2  confirmatum  est.  In  ilhs  au- 
tem  actionibus  quas  enumeravimus,  quibus 
auditor  doctrinee  fidei  paulatim  tendit  ad  in- 
ternam  vocationem  proxime  sufficientem  ad 
vohmtatem  credendi ,  multoi  sunt  actiones 
valde  utiles,  et  regulariter  necessarice  ad  salu- 
tem,  juxta  ordinarium  modnm  providentiai 
divinee;  ergo  non  possumus  dicere  omnes  illas 
fieri  solo  conatu  naturali,  ueque  videtur  modo 
loquendi  Scripturce  et  Concihorum  conseuta- 
ueum.  Minor  cum  consequentia  declaratur. 
Nam  imprimis  opportunitas  habendi  prsedi- 
catorem  Evangelii,  gratiaj  Dei  tribuenJa  est, 
ut  probat  exomplum  vocatiouis  Pauh  ad  prae- 
dicandum  in  Macedonia,  et  non  in  Asia,  seu 
Bithyuia,  Actor.  16.  Et  sajpe  docet  Augustinus, 
ut  videri  potest  supra,  Psalm.  87,  et  super 
Psalm.  134,  et  lib.  Quinquaginta  Homiliarum, 
in  23,  ethb.  i  de  Peccat.  merit.  et  remiss.,  c. 
22,  et  quoist.  2  ad  Simplic. ,  et  Gregorius,  20 
Morahum,  cap.  18,  quia  neque  potest  homo 
illam  occasiouem  sibi  pr*pararc,  ueque  siue 


DIVIN.^E  GRATI.-E  IN  GENERE. 
Dei  providentia  pecuhari  evenire  potest.  De- 
inde  attendere  ut  oportet  ad  ea  quae  preedi- 
cantur,  gratice  Dei  est,  juxta  illud  quod  de 
Lydia  purpuraria  dicitur,  Actor.  1 6  :  Cujus 
Dominus  aperuit  cor,  altendere  Ms  quce  dice- 
lantur  a  Paulo.  Item  cogitare  de  eisdem  rebus 
in  ordine  ad  sahitem  comprehenditur  sub  illa 
regula  Pauli,  2  ad  Corinth.  3 :  Non  sumus 
sufficienles  cogitare  aliquid  ex  noMs,  quasi  ex 
nohis,  ut  supra  cum  Augustino  et  aliis  Patri- 
bus  explicavimus.  Denique  desiderium,  peti- 
tio,  et  similes  actus,  si  ad  fidem  aliquo  modo 
conducunt,  videntur  compreliendi  sub  regula 
Concihi  Arausicani,  cap.  6  et  7  :  ^S^i  quis  sine 
gratia  Dei  credentibus,  volentilus,  etc,  non 
autem  uthwc  omnia,  sicut  oportet,  agere  valea- 
'ihus,  per  infusionem  et  inspirationem  Sancti 
Spiritus  in  noUs  fieri  confitetur  ,  resistit 
Apostolo  dicenti :  Quid  hales  quod  non  acce- 
pisti  ?  Item  si  qids  per  naiurce  vigorem  donum 
aliquod  quod  ad  salutem  pertinet  vitce  ceterna? 
cogitare  posse  affirmat  sine  inspiratione  S;pi- 
ritus  Sancti,  hceretico  fallitur  spiritu. 

ht.  Ad  enodationem  quwstionis  pircemittitur 
distinctio  duplicis  vocationis  ad  fidem :  prima 
est  remota  et  externa;  secunda  proxima  et  in- 
terna. — Ut  htem  lianc  ahrjuo  modo  compoua- 
mus,  et  rem  ipsam  sine  verborum  ambiguitate 
vel  contentioue  declaremus,  distinguamus  du- 
phcem  vocationem  ad  fidem,  videlicet  remo- 
tam  et  proximam,  seu  externam  et  internam. 
Remotam  voco  iUam  quam  potest  facere  homo 
plantando  et  rigando;  proximam  vero  quam 
interius  facit  Deus,  ut  homo  sit  maxime  po- 
tens  ad  suam  conversiouem ;  itaque  dixit  Gre- 
gorius,  homil.  33  in  Evangelium,  loquens  de 
Christo  et  Magdalena :  Ipse  eam  per  miseri- 
cordiam  traxit  intus,  qui  per  mansuetudinem 
subscepit  foris.  Et  Leo  Papa,  loquens  de  Stella 
et  Magis,  serm.  1  de  Epiphania  :  Dedit  (in- 
quit)  aspicientihus  intellectwn ,  qui  prcestitit 
signum,  et  quod  fecit  intelligi,  fecit  requiri,  et 
se  inveniendum  ohtulit  requisitus.  Et  Augusti- 
nus,  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  6  :  Corripiatur 
peccator ,  ut  strepitu  correpliotiis  forinsecus 
insonante,  Deus  in  illo  intrinsecus  occulta  i?ispi- 
ratione  operetur  et  velle.  Priorem  vero  voca- 
tionem  appeho  remotam,  quia  per  se  non 
sufficit,  nec  dat  auxilium  sufficiens  ad  fidem, 
sed  quamdam  inclioationem,  et  quasi  mate- 
rialem  prseparationem  ad  iham ;  alteram  vero 
proximam,  quia,  ut  dat  sufficientem  faculta- 
tem  operandi,  ex  illa  potest  immediate  sequi 
vohuitas  credeudi. 

5.  Prima  convenientia  ijiter  utramque  voca- 


CAP.  XII.  QUOMODO  SLTERNATURALIS  VOCATIO  AB  AGTIEUS,  ETC. 


tioneu  .■  utraque  pertinei  ad  gratiam  excitan- 
tem. —  Secimda  convenientia  :  utraque  pertinet 
ad  ordinem  gratics  et  providentice  supernatura- 
lis.  —  Tertia  convenientia :  in  ntraque  salva- 
tur  vera  ratio  gratiw  ut  donuni  gratuitmi  cst. 
—  Primo,  adverto  lias  duas  vocationes  partim 
convenire,  partim  difFerre.  Conveniunt  impri- 
mis,  quod  utraque  fit  vel  incipit  in  nobis  sine 
nobis  ad  aiiquam  illarum  proxime  cooperanti- 
bus  libere  :  nam  utraque  pertinet  ad  motio- 
nem  seu  gratiam  excitantem,  de  qua  supra  os- 
tensum  est  fieri  in  nobis  sine  nostra  libera 
cooperatione.  Et  de  priori  quidem  patet^  quia 
per  illam  fil  quasi  prima  apprehensio  vel  con- 
ceptio  rerum  fidei,  ante  quam  non  potest  prae- 
cedere  voluntas,  quse  circa  easdem  res  verse- 
tur.  Et  licet  contingere  possit  ut  aliquis  vo- 
luntarie  accedat  ad  audiendam  fidem,  et  hac 
ratione,  notitia  vel  appreheusio  inde  compa- 
rata  possit  dici  libere  acquisitaj  nihilominus 
necesse  est  ut  ante  illam  voluntatem  antecedat 
prior  aliqua  apprehensio  fidei  seu  praedicatio- 
nis  ejus^  saltem  in  confuso_,  quas  homiuem  ad 
illam  voluntatem  incitet,  et  tunc  ab  illa  ap- 
prehensione  incipit  talis  vocatio^,  et  ita  semper 
reducitur  ad  aliquam  primam  motionem,  quae 
in  nobis  fit  sine  libertate  nostra.  De  altera 
vero  interna  vocationej  id  est  in  superioribus 
probatum,  et  patebit  magis  ex  dicendis.  Se- 
cundo,  conveniunt  quod  utraque  vocatio  per- 
tinet  ad  ordinem  gratioe  et  providentise  super- 
naturalis.  De  interna  id  satis  patet  ex  dictis; 
de  externa  vero  probatur,  quia  ordinatur  ad 
internam,  quse  supernaturalis  est,  et  originem 
ducit  ex  donis  gratise^  quse  ad  trahendos  et 
vocandos  homines  ad  finem  et  poenitentiam 
Deus  iu  Ecclesia  sua  proeparavit,  et  ita  est 
beneficium  gratise  et  providentise  supernatu- 
ralis.  Unde  D.  Thom.  in  2,  distinct.  28,  q.  \, 
art.  A,  ait  quodlibet  exercitium,  etiam  natu- 
rale,  quatenus  ordinatur  a  Deo  ad  conversio- 
nem  supernaturalem,  dici  posse  gratiam.  De- 
nique,  ex  distiuctione  posita  in  principio  ca- 
pitis  prsecedentis  id  manifestum  est.  Tertio 
conveniunt,  quia  in  utraque  salvatur  vera  ra- 
tio  gratiae,  ut  siguificat  donum  gratuitum, 
quod  non  ex  operibus  datur,  quod  quidem  de 
prima  vocatione  externa  manifestum  est,  quia 
ante  illam  nihil  potest  ex  parte  hominis  prae- 
cedere  quod  ad  illam  ordinetur,  ut  ex  decla- 
ratione  proxime  data,  et  ex  doctrina  Augustini 
ad  Simpiician.,  quaestione  2,  et  de  Dono  per- 
sever.,  capite  iht,  et  de  Spirit.  et  litter.j  capite 
33  et  34,  manifestum  est.  De  posteriori  au- 
tem  probatum  est  late  superiori  libro,  cap. 


13  et  15,  et  magis  ex  sequentibus  declarabi- 
tur. 

6.  Biscrimen  prcecipuum  inter  utramqiie  vo- 
cationem  :  exterior  est  in  sulstantia  sua  naiu- 
ralis,  interior  vero  supernaturalis . — DifFerunt 
autem  hae  duse  vocatioues  in  hoc  maxime, 
quod  exterior  est  in  substantia  sua  naturalis, 
interior  vero  supernaturalis.  Hoc  secundum 
probatum  est  in  capite  preecedeuti.  Primum 
autem  indubitatum  videtur,  quia  sicut  ex  par- 
te  ministrorum  Ecclesise  externa  praedicatio  est 
in  substantia  naturalis,  ut  per  se  patet,  ita  ex 
parte  audientis  prima  illa  conceptio  et  appre- 
hensio  naturaliter  fit.  Unde  sicut  de  excita- 
tione  supernaturali  diximus  non  fieri  proprie 
conatu  naturali,  sed  obedientiali  a  nostris  po- 
tentiis,  ita  prorsus  de  interna  vocatione  di- 
cendum  est,  quia  sunt  omnino  idem.  At  vero 
excitatio  illa,  quae  proxime  fit  per  vocationem 
externam,  per  naturalem  conatum  potentiae 
fit,  quia  tam  actus  ipse  quam  productio  ejus 
naturalis  est,  ut  diximus,  et  eadem  ratione 
voluntas  audieudi  praedicatorem,  quae  inter- 
dum  antecedit,  ut  dixi,  in  substantia  sua  na- 
turalis  est,  quia  non  est  voluntas  credendi, 
sed  audiendi  tantum,  quae  in  eo  statu  non 
potest  ex  motivo  supernaturali  procedere;  imo 
continget  aliquando  ut  sit  peccaminosa,  ut  si 
quis  velit  audire  praedicantem  animo  irridendi 
illum,  et  nihilominus  potest  Deus  illamet  vo- 
luntate  postea  bene  uti  ad  convertendum  in 
illamet  concione  talem  peccatorem.  Et  sic  licet 
illa  voluntas  non  fuerit  ex  gratia,  permissio 
illius  potuit  esse  ex  providentia  gratiae.  Ali- 
quando  vero  esse  potest  illa  voluntas  ex  in- 
tentiono  bona  discendi  veritatem,  et  tunc  erit 
quidem  ex  aliqua  boua  inspiratione  Dei,  non- 
dum  tamen  superhaturali  in  substautia,  quia 
motivum  illud  generale  nondum  est  super- 
naturale,  neque  includit  absolutam  credendi 
voluntatem. 

7.  Secundum  discrimen. — Secundo  differunt, 
quia  externa  vocatio  est  simpliciter  primajin- 
terna  vero,  comparatione  illius,  est  secunda, 
quamvis,  in  ordine  superioris  gratiae  superna- 
turalis  simpliciter  et  in  eutitate  sua,  interna 
vocatio  sit  prima  simpliciter ;  quia  vero  voca- 
tio  exterior  ad  interiorem  ordinatur,  et  per 
se  sola  quasi  nihil  est,  uisi  per  interiorem 
quasi  formetur,  ideo  ex  utraque  fieri  cense- 
tur  iina  vocatio  perfecta,  quae  prima  gratia 
auxilians  simpliciter  vocari  solet. 

8.  Tertium  discrimen. —  Tertia  dilfereutia 
et  notanda  est  quod  ante  vocationem  primam 
externam  nullus  actus  liber  ex  parte  hominis 


56 


LIB.  IIL  DE  AU:\!LilS  INTERNIS  DIVIN.^  GRATL^  IN  GEr^ERE. 


anlecedit,  qn  ad  illam  per  se  vel  ex  inteiitione 
operantis  referatur,  ut  paulo  antea  satis  expli- 
cavi,  quia  aute  illam  vocationem  uulla  cogi- 
tatio  salutis  vel  rerum  fidei  in  mentem  subiit : 
sine  hac  autem  cogitatione,  non  potest  sub- 
sequi  actus  liber.  At  vero  possunt  aliqui  actus 
liberi  ab  bomine  fieri  circa  materiam  tabs  vo- 
cationis,  antequam  supernaturalem  vocatio- 
nem  internam  recipiat,  quia  non  semper  dat 
Deus  internam  inspirationem  supernaturalem 
in  eodem  momento  vel  tempore  in  quo  homo 
incipit  audire  res  fidei ;  sed  magna  temporis 
mora  inter  illam  et  alteram  vocationem  potest 
seepius  intercedere:  tum  quia  de  boc  nullam 
haberaus  certam  legem  aut  promissionem  Dei, 
sed  pendet  ex  ejus  libera  voluntate ,  et  ita 
quosdam  velocius ,  quosdam  tardius  vocat : 
tum  etiam  quia  non  potest  homo  subito  per- 
cipere  fidem  sibi  propositam,  et  credibilitatem 
ejuSj  et  seepe  necessarium  est  errores  prius 
conceptos  repellere,  et  de  falsitate  illorum  ali- 
quo  modo  convinci,  quod  sine  mora  temporis 
non  fit.  Et  quamvis  possit  Deus,  efficacitate  sua, 
et  abundantia  kiminis,  subito  mentem  ilki- 
minare^  regulariter  tamen  loquendo  non  ita 
facit,  sed  homiuem  humano  modo  paulatim 
ducitj  prius  per  homines  instruendo  et  postea 
tempore  opportuno  internam  vocationera  im- 
mittendo.  Hac  ergo  ratione  ssepe  intendere  po- 
test  homo^  jam  exterius  vocatus,  Mbere  facere 
aliquos  actus^  antequam  supernaturalem  ius- 
pirationem  internam  recipiat,  ut  sunt  supra 
numerati,  scihcet,  applicare  mentem  ad  cogi- 
tandum,  vel  meditandum  de  rebus  auditis^  aut 
velle  iterum  eas  audire,  sicut  Athenienses, 
qui  Paukim  audierantj  kcet  nondum  credidis- 
seut^  dixerunt  Paulo :  Aiulienms  ie  de  lioc  ite- 
Tum,  Actor.  17,  et  similes.  ■ 

9.  Explicantiir  actus  intermediiliJjei^i  inter 
utramqiie  vocationem. — Dubium  priuam,  qua- 
les  M  actus  secundum  stihstantiam  et  quo  conatu 
fiant. — Resjliitionis  prima  pars.-naturales  sunt 
entitative.  —  De  his  ergo  actibus  mediis  inter 
ulramque  vocationem  videtur  esse  controversia 
iuter  dictos  auctores;  nam  de  vocationibus 
ipsis  quatenus  sunt  actus  quidam  non  kberi, 
nulla  controversia  rekuqui  potest,  si  ea  quse 
diximus  attente  considertjmus.  De  ikis  autem 
intormediis  actibus  kberis  muUa  quKri  pos- 
sunt.  Primum,  quo  conatu  quibusve  fiant  viri- 
bus.  Secuudum,  quantum  ad  obtineudam  in- 
ternam  vocationem  conferant.Tertium,  quam 
sint  ad  illam  necessarii.  Ex  quibiis  primum 
est  quod  praecipue  hic  agimus,  iu  illoque  di- 
cendum  imprimis  est,  illos  actus  esse  quoad 


substantiam  naturales.  Probatur  primO;,  quia 
ante  supernaturalem  excitationem  non  potest 
esse  iu  homine  actus  kber  supernaturaks 
quoad  substantiam  ut  ex  dictis  hic  et  in  kbro 
pra^cedenti  constat:  sed  isti  actus  antecedunt 
primam  excitatiouem  supernatuialemj  ut  de- 
claratum  est ;  ergo  non  sunt  in  substantia  sua 
supernaturales;  ergo  naturales.  Secundo^  est  si- 
raile  argumentura,  quod  ante  voluntatem  cre- 
dendi  supernaturalem,  et  primura  actum  fi- 
dei  iki  correspondeutem,  nukus  est  in  homine 
actus  humanus  ac  kber  supernaturaks  ordi- 
nis :  iki  autem  actus  kberi,  de  quibus  tracta- 
mus,  antecedunt  fidem  infusam  et  voluntatem 
credendi  ;  ergo  sunt  ordinis  naturaks.  Tertio, 
est  ratio  a  priori,  quia  isti  actus  non  habent 
objecta  formalia  supernaturaka,  quia  neque 
objectum  fidei  supponitur  pro  iko  tempore 
sufficienter  propositum,  ut  in  discursu  decla- 
ratum  est,  neque  ante  fidem  excitatur  vokm- 
tas  ab  objectis  propriis  et  formakbus  akarum 
virtutum  infusarum.  Igitur  toto  iko  terapore 
versatur  vohmtas  circa  ikam  materiam,  ut 
subest  alicui  motivo  naturak,  sive  ikud  spe- 
ciale  sit;,  sive  generale,  quale  est  cupere  in- 
venire  veram  fidem  aut  rekgionem ,  quod 
etiam  Judoei  et  Ethnici  facere  possunt. 

10.  Resolutionis  secunda  fars:  naturali  vir- 
tuie  fiunt  ex  propria  efficacia  physica. — Hiuc 
ergo  ukerius  sequitur  actus  illos  fieri  conatu 
uaturak,  et  viribus  liberi  arbitrii  morakter 
excitati,  et  adjuti  per  antecedentem  vocatio- 
nem,  kcet  externam.  Primum  patet,  quia  illi 
actus  sunt  naturak^s  iu  substantia ;  ergo  fiunt 
per  actionem  naturalem  :  actio  autem  et  co- 
natio  naturaks  idem  suut  ;  ergo  fiunt  conatu 
naturak.  Ad  exhibendum  autem  naturalem 
conatum,  naturales  vires  sufficiunt ;  ergo  ac- 
tus  illi  quoad  substantiam  suam  fiunt  per  na- 
turales  vires  liberi  arbitini.  UUerius  vero  addi- 
mus  ikos  actus  uon  fieri  cum  modo  akquo 
reali  ac  physico  in  ikis  existente,  qui  super- 
naturaks  sit,  nam  taks  modus  neque  uobis  vi- 
detur  possibiks,  quantum  sub  plnlosophicam 
notitiam  cadit,  ut  in  loco  pi-aBcedeuti  late  dis- 
currimus,  et  quamvis  cogitaretur  possibiks, 
frustra  et  sine  fundameuto  fingeretur  inesse 
his  actibus;  ergo  neque  ratione  taks  modi  ne- 
cessarise  sunt  vires  vel  conatus  ultranaturales 
ad  efficiendos  hos  actus.  Et  ita  de  simihbus 
actibus  loquuntur  communiter  Theologi,  ut 
patet  ex  Scoto,  Gabriele,  et  akis,  in  tertia, 
distinctione  vigesima  tertia^  dicentibus,  audita 
pra^dicatione  Evaugeki  posse  hominem  prius 
eredere  per  vires  natursefide  acquisita,  quam 


CAP.  X!I.  QUOMODO  SLTERNATUR, 
infosa.  Imo  Gahriel,  qiisestione  tertia,  conclu- 
sione  prima ,  pntat  illum  ordinem  esse  neces- 
sarium,  scilicet,  prius  assentiri  propriis  viri- 
bns  imperfecte.  ut  paulatim  elevetur  ad  ac- 
tum  infusnm  et  perfectum.  Et  Vega,  libro 
sexto  in  Tridentinnm,  capite  decimo  tertio, 
dicit  ut  plurimum  ita  esse.  Nobis  vero  satis 
est  quod  id  possit  fieri  et  ssepe  fiat ;  nam  si 
audita  fide  potest  homo  progredi  usque  ad  as- 
sensum  naturalem,  sua  libertate,  et  discursu 
naturali  fundato  tantum  in  humana  auctori- 
tate,  vel  sensibihbns  signis  et  argumentis, 
mu]to  magis  poterit  eadem  libertate  vel  im- 
perfecte  desiderare  majorem  cognitionem  il- 
lius,  vel  se  movere  ad  audiendum  verbum 
prsedicationis,  vel  ad  atteudendum,  cogitan- 
dum,  etc. 

14.  Resolutionis  tertia  pars:  necessaria  est 
excitatio  prwvia  naturalis,  quce  prout  datur  ex 
providentia  gratice  donum  gratim  est.  —  Suat 
ergo  baec  naturalia  in  substantia  sua,  et  natu- 
rali  virtute  fiunt  ex  propria  efficacia  physica  : 
nam  moraliter  necessaria  est  excitatio  prcevia, 
quaj,  licet  in  se  naturalis  sit,  et  naturali  cona- 
tu  fiat,  nihilominus  gratia  est,  quatenus  ex 
providentia  gratiee  procedit.  Uude  simiU  modo 
possunt  prsedicti  actus,  hcet  naturales  sint, 
inter  dona  gratiee  compvitari,  quia  neque  fiunt 
sine  ahquo  auxilio  gratiai,  neque  ipsi  erant 
debiti  naturse,  nec  concursus  qui  ad  iilos  datur 
est  debitus  ex  vi  naturalis  providentiffi,  sed 
supposito  ordine  gratise. 

12.  Ad  motiza  secundce  sententice.  —  Ethoc 
ad  summum  probant  quse  in  favorem  secimdee 
sententi£e  adduximus  :  nam  licet  principaliter 
procedant  de  inspiratione  divina  et  excitatio- 
ne  supernaturali,  quae  datur  tanquam  proxi- 
mum  auxiUum  ad  actum  supernaturalem  et 
infusum,  nihilominus  cura  proportione  proce- 
dunt  in  his  actibus  imperfectis,  quatenus  aU- 
quo  modo  ad  finem  vocationis  conducunt,  nam 
ut  sic  ad  ordinem  gratise  pertinent  secundum 
quemdam  modum  ,  et  non  fiunt  sine  aUquo 
auxiUo  gratiae  excitantis,  nam,  ut  diximus, 
iUa  vocatio  preevia,  Ucet  ex  sensibiUbus  orta, 
gratia  qusedam  est,  et  propter  Christum  datur. 
Neque  MoUna,  neque  alius  ex  defensoribus 
prima}.  sententiae  excludunta  prsedictis  actibus 
hoc  genus  gratiee,  sed  solam  illam  quse  ordi- 
nis  est  snpernaturalis,  ut  aperte  declaravit 
Molina,  disputat.  trigesima  quinta,  in  fine,  et 
trigesima  sexta,  in  principio ,  in  Concordia, 
ad  articulum  decimum  tertium,  et  ita  in  ilio 
primo  puncto  nuUa  videtur  superesse  dilfi- 
cultas. 


\L!S  YOCATIO  AB  ACTIBUS,  ETC.  57 

13.  Notanda  circa  secundum  et  tertium  du~ 
Huni  propositim  supra,  numer.  9.  —  Duplex 
ratio  causalitaiis.  —  Placet  nonnuUis  ortJio- 
doxis  Doctorihis  primum  genus  causalitatis. 
—  Improhatur  a  noMs.  —  Circa  secundum  au- 
tem  et  tertium  punctum,  quse  proposui,  quia 
magis  pertinent  ad  librum  sequentem,  hic 
pauca  breviter  advertam.  Unum  est,  hos  actus 
Uberos  qui  possunt  et  solent  intercedere  post 
primam  excitationem  externam,  duobus  mo- 
dis  posse  comparari  ad  primam  cxcitationem 
supernaturalem,  seu  primum  sakitis  auxi- 
Uum;  sciUcet,  vel  per  modum  meriti  seu  mo- 
ralis  dispositionis,  vel  removendo  impedimen- 
tum  et  quasi  materiaUter  habilitando  siiljjec- 
tum.  AUqui  ergo  Auctores  Catliolici  primum 
genus  causaUtatis,  in  his  actibus,  respectu  pri- 
mse  excitationis  supernaturaUs  admittunt,  qui 
in  hoc  a  Semipelagianis  discrepant,  quod  illos 
actus  et  qualeracumque  rationem  meriti  vel 
dispositionis  moralis  in  eis  inventam  non  tri- 
buunt  soli  libero  arbitrio,  sed  ut  excitato  et 
adjuto  per  excitationem  illam  externam,  et  co- 
gitationem  honestam  inde  conceptam,  quae 
gratia  est,  cum  sit  ultra  naturse  debitum,  et  ex 
supernaturali  providentia  proveniat ,  etiamsi 
nondum  sit  in  ?ua  entitate  supernatiu-alis. 
Mihi  autem  heec  sententia  non  placet;  tum 
quia  illa  gratia  non  videtur  excedere  rationem 
legis  et  doctrinse,  et  ita  neque  Semipelagiani 
iUam  negarent;  tum  quia  ante  interuum  et 
proximura  fidei  iuitiura  uon  potest  esse  in  ho- 
mine  aliquod  raeritum  doni  alicujus  superna- 
turaU,«,  alias  fides  ipsa  et  iuitium  fidei  posset 
sub  aliquod  meritum  cadere,  quod  admitten- 
dum  nou  est,  ut  libro  sequenti  ostendam.  Dico 
ergo  omnes  illos  actus,  eo  ipso  quod  neque  ex 
fide,  neque  ex  interno  auxilio  supernaturali 
procedunt,  non  esse  proportionatos  ad  meri- 
tum  quodcumque  in  causalitatem  moralem  in- 
ternse  vocationis  supernaturalis. 

14.  Expenditur  causalitas  materialis  remo- 
tendo  impedimenta  vocationis  variis  modis.  — 
Alio  ergo  modo  possunt  illi  actus  aliquo  modo 
conferre  materialiter  tantum,  et  ex  parte  sub- 
jecti,  removendo  impedimenta  vocationis,  et 
acquirendo  dispositionem  corporalem,  vel  ha- 
bitudinem  quae  minus  ineptum  reddat  homi- 
nem  ad  vocationem.  Et  prirao  quidem  dum 
homo  se  exercet  in  his  actibus,  nova  cavet  pec- 
cata,  quae  possint  vocationem  irapedire,  et  ex 
parte  sua  excutit  torporem  et  negligentiam, 
quse  possit  illi  ad  culpam  imputari ;  deinde  si 
homo  sit  diUgens  in  recogitalione  eorum  quai 
audivit  a  praidicatore  fidei,  fieri  potest  ut  por- 


b8  LIB.  i!I.  DE  AUXiLIIS  INTEMIS 

veniat  ad  cognoscendum  errorem  naturali  ra- 
tioni  contrarium^  in  quo  versabatur.  Hac  enim 
ratione^  prsedicatores  Evangelii  prius  solent 
infideles  suorum  errorum  convincere,  quam 
eis  supernaturalia  mysteria  persuadeant,  quia 
deponere  errorem  vel  nimium  afFectum  ad 
aliquam  sectam,  faciliorem  reddit  fidei  intro- 
ductionem,  saltem  removendo  proliibens.  Item 
ad  recipiendam  vocationem  internam  ueces- 
sarise  sunt  species  intelligibiles^  quee  per  audi- 
tum  Evangelii  naturaliter  acquiruntur,  et  per 
eas  in  principio  naturaliter  fit  aliqua  conceptio 
et  apprebensio  imperfecta^  et  per  recogitatio- 
nem  similem  melius  conservantur  in  memo- 
ria,  quod  multum  confert,  ut  postea  Spiritus 
Sanctus  illis  speciebus^  et  intellectu  illis  con- 
firmato,  tanquam  instrumento  utatur  ad  effi- 
ciendam  internam  vocationem  gupernatura- 
lem.  Et  declaratur :  nam,  ut  supra  dixi,  boc 
modo  ministri  Ecclesiee  per  verbum  Dei  exter- 
num  mentes  audieutium  pr£eparant_,  et  aliquo 
modo  disponunt,  ut  eas  postea  Spiritus  Sanc- 
tus  sua  prsesentia  illustret,  ut  dixit  Gregorius, 
hom.  17  in  Evangelia,  quam  praeparationem 
significavit  Paulus  per  verbum  plantandi  et 
rigandi ;  plantare  enim  dici  possunt^,  quatenus 
species  rerum  divinarum  mentibus  impri- 
munt ,  et  ad  eas  concipiendas  manuducunt ; 
rigare  vero,  quatenus  ad  aliquem  afFectum 
excitant ;  ergo  etiam  ipse  bomo  potest  suo  in- 
genio  et  arbitrio  ad  hanc  quasi  moralem  pree- 
paratiouem  cooperari,  recogitando^  et  mentem 
elevando,  et  semine  verbi  concepto^  prout  po- 
tuerit^  utendo. 

15.  Explicatur  illorum  actimm  ijitermedio- 
rum  causalitas  suljectiva  removendo  alia  impe- 
dimenta.  —  Idem  potest  ex  parte  affectus  de- 
clarari.  Primum  quoad  remotionem  impedi- 
menti;  nam  affectio  naturalis  et  humana  ad 
propriam  opinionem  vel  sectam^  vel  etiam  ad 
honores  et  res  corporales  nimium  impediunt ; 
ita  ut  neque  animus  convenienter  applicari 
possit  ad  res  fidei  audiendas  et  concipieudas. 
Igitur  si  quis  vel  rationibus  humanis  induca- 
tur  ad  tollendum  vel  minuendum  illum  affec- 
tunij  et  ad  hoc  adhibeat  suum  conatum  natu- 
ralem  excitatum  verbo  Dei,  aliquid  poterit  illa 
diligentia  conferre  ad  vocationem,  saltem  per 
modum  removentis  prohibens.  Et  licet  verum 
sit  similem  affectionem,  si  magna  sit,  iion 
posse  sine  auxilio  gratiae  superari,  potest  ad 
hoc  interdum  sufficere  auxilium  ordinis  natu- 
raliSj  quod  peculiari  etiam  modo  datur  per 
ipsam  vocationem  ad  fidem,  licet  externam, 
uam  per  iilam  excitautur  in  homiue  cogitatio- 


DIYIN/E  GRATI.E  IN  GEKEHE. 
nes  et  affectiones  honestse,  quse,  licet  in  illo 
initio    sint  imperfectee,  et  ordinis  naturalis, 
juvare  possunt  ad  allquam  contrariam  affec- 
tionem  ejusdem  ordinis  moderandam ,  et  sic 
ad  tollendum  aliqua  ex  parte  impedimentum 
fidei.  Preeterea,  naturalis  complexio  vel  pro- 
prietas  ingenii  potest  ex  parte  subjecti  esse 
magis  accommodata  huic  vocationi  quam  illi ; 
nam  qui  habet,  verbi  gratia,  complexionem 
sanguineam,  facilius  amore  ducitur,  alius  vero 
magis  timore  movetur  :  et  Deus  frequenter 
suam  motionem  hominis  conditioni  accom- 
modat,  licet  non  semper  eam  proportionem 
servet.  Et   Augustinus,    de    Dono    perseve- 
rant.,  cap.  14,  dixit,  hahere  quosdam  in  ipso 
ingenio  divinum  naturaliter  lumen  intelligen- 
tice,  quo  moveantur  ad  fidem,  si  congrua  suis 
mentibus  vel  audiant  verha ,  vel  signa  conspi- 
ciant.  Sicut  ergo  naturalis  complexio  vel  pro- 
prietas  potest  quasi  naturaliter  ad  vocationem 
conducere,  non  ut  causa  et  ratio  ejus,  sed  ut 
a  nobis  facilius  percipiatur,  si  detur  ita  ali- 
qua  affectio  acquisita  per  actus  bonos ,  potest 
illam  proportionem  seu  temperamentum  in- 
ducere  vel  augere  :  nam  consuetudo  imitatur 
naturam ;  unde  sicut  per  pravos  actus  contra- 
rios  prsedicationi  fidei  induratur  cor,  ita  per 
bonos,  licet  naturales,  potest  paulatim  affici, 
et  materialiter  huic  vel  illi  vocationi  magis 
coaptari;  atque  hoc  modo  dixit  P.  Vasquez, 
1  part.,  disp.  93,  cap,  4,  circa  finem,  non  per- 
tinere  ad  Semipelagianam  sententiam  conce- 
dere  dispositionem  naturalem  ex  nobis,  aut 
ex  bona  indole  naturali,  non  quidem  ad  gra- 
tiam  obtinendam,  sed  ut  gratia  et  misericor- 
dia  collata  facilius  in  nobis  operetur. 

10.  Judicium  auctoris  circa  totum  statum 
Jiiijus  controversice .  —  Assertio.  —  Non  solum 
possibiks  sunt  illi  actus  ijitermedii,  sed  etiam 
consentanei  et  necessarii,  prout  removent  impe- 
dimentum,  et  materialiter  hominem  disponunt 
ad  vocationem.  —  Igitur  aliquo  ex  his  modis 
non  repugnat  hominem  vocatum  exterius  ad 
fidem,  illamet  vocatione  et  generali  concursu 
Dei  adjutum,  aliqua  opera  facere  quibus  vel 
non  stet  per  illum  vocatio  interior,  neque  ifii 
impedimentum  ponat,  vel  etiam  fiat  materia- 
liter  aptior  ad  vocationem  illam  recipiendam, 
vel  illi  instrumentaliter  cooperandum,  cum 
sine  aliqua  ejus  efficientia  non  fiat,  ut  supra 
diximus.  Estque  hoc  valde  consentaneum  con- 
ditioni  hominis  et  ordinario  modo  providentise 
Dei,  qui  ab  homine  cooperationem  accommo- 
datam  requirit,  Et  aliunde  non  repugnat  gra- 
tiee,  quatenus  gratis  dauda  est,  quia  talis  dis- 


CAP    XII.  QU05I0D0  SUPERNATURALIS  YOCATIO  AB  ACTIBUS,  ETC. 


59 


positio  (ut  dixi)  nulluni  merituin  fundare  po- 
test.  Unde  neque  est  meritum  propter  quod 
Spiritus  Sauctus  conferre  debeat  supernatura- 
lem  excitationem^  et  ideo  pro  sua  libera  vo- 
luntate  interdum  exeitat  obduratum^  vel  illu- 
minat  negligentemj  et  alium  nou  adeo  pra- 
vum  vel  aliquem  bonum  afTectura  habentem 
non  ita  preevenit  interius,  ut  sequenti  libro 
latius  videbimus.  Neque  etiam  lioc  genus  dis- 
positionis  repugnat  gratiee ,  ut  supernaturalis 
forma  vel  motio  est,  quia  non  est  dispositio 
per  se  conferens  ad  illam^  sed  est  quasi  tollens 
impedimentum  ^  vel  minuens  ineptitudinem 
et  improportionem  subjecti^  sicut  dicunt  Theo- 
logi  Deum  distribuisse  Angelis  gratiam  juxta 
proportionem  naturalem,  non  quia  naturalis 
perfectio  fuerit  motivum  dandi  gratiam,  vel 
dispositio  per  se  ad  illam^  sed  quia,  ex  parte 
subjecti,  erat  quasi  materiaUs  dispositio^  con- 
gruitatem  et  majorem  quamdam  habihtatem 
inducens  :  nec  denique  difficultas  alia  in  lioc 
occurritj  quse  alicujus  momenti  esse  videatur. 

\  7.  Ex  quo  tandem  facile  declaratur  quam 
sint  necessarii  isti  actus  quibus  homo,  prout 
potest,  primoe  externse  vocationi  cooperatur, 
seu  illa  bene  utitur^  ut  primam  excitationem 
internam  et  supernaturalem  consequatur  ;  si 
enim  absolute  loquamur^  et  necessitatem  hanc 
per  respectum  ad  potentiam  Dei  spectemus, 
clarum  est  non  esse  preeviam  illam  operatio- 
nem  necessariam,  seu  cooperationem  hberam 
hominis^  nam  si  Deus  veht,  nescit  tarda  moh- 
mina  ejus  gratia,  ut  Greg.  dixit ;  potest  ergo  ad 
vocem  primam  prsedicatoris  illuminare  meu- 
tem^  non  solum  sufficienter,  sed  etiam  effica- 
citer,  sicut  vocando  Matthseum,  aut  Pauhim, 
vel  Magdalenam  ;  imo  non  solum  voce,  sed 
etiam  aspectu  solo  potest  id  facere,  ut  respi- 
ciendo  Petrum  illum  interius  ad  pcenitentiam 
convertit,  et  de  Magis  credibile  est,  visa  sen- 
.  sibih  steha,  statim  luisse  interius  ihuminatos. 
Et  cum  multis  ahis  Deum  illa  hberahtate  uti 
certissimum  est ,  non  pro  ihorum  meritis  aut 
cooperatione,  sed  juxta  cousihum  vohuitatis 
et  gratiae  suae ;  ordinarie  vero  relinquit  Deus 
homines  operari  per  ordinaria  media  gratiaj^ 
qu83  in  Ecclesia  sua  pro  omnibus  instituit ,  et 
j  uxta  hanc  mensuram  et  modum  vocationis  et 
adjutorii,  quaeri  potest  quanta  sit  necessitas 
iUarum  actionum  hberi  arbitrii^  quas  expli- 
cuimus. 

18.  Diiplex  est  iUomm  aclimm  ordo.  —  In 
quo  breviter  distinguere  possumus  duos  ordi- 
nes  talium  actuum  :  quidam  sunt  ,  ex  natura 
rei;,  ahquo  modo  ordinati  ad  complendam  ca- 


pacitatem  hominis  respectu  supernaturaUs  ex- 
citationis^  ut  sunt,  verbi  gratia^  audire  ver- 
bum  prsedicationisj  vel^  iUo  audito  et  non  satis 
intellecto,  de  illo  ampUus  interrogare^  vel 
cogitare,  et  consequenter  veUe  ad  hoc  appU- 
care  inteUectum,  et  avertere  cogitationes  im- 
pedientes^  et  similia.  Idemque  cum  propor- 
tione  inteUigendum  est  de  vocatione  ad  poeni- 
tentiam^,  vel  ad  perfectionem,  aut  ad  quemU- 
bet  aUum  progressum  virtutis.  Nam  omnes  hoe 
vocationes  ordinarie  fiunt  per  verbum  Dei 
externum,  aut  voce  prolatum,  aut  scriptum, 
aut  per  aUa  exteriora  signa^  vel  exempla,  quse 
mentem  excitant,  non  statim  supernaturali 
excitatione,  sed  memoriam  et  afifectum  natu- 
raU  modo  movendo^  et  ideo  non  oportet  ut 
homo  confemnat  iUam  inchoationem  gratise, 
sed  ilU  pro  viribus  cooperetur,  ut  aUiori  gra- 
tise  Dei  impedimentum  non  ponat.  Ad  hunc 
ergo  modum  possunt  isti  actus  esse  morahter 
necessarii,  et  suo  modo  pertinent  ad  commu- 
nem  gratise  cursum,  ut  exphcatum  est.  Ahi 
vero  esse  possunt  actus,  non  ita  per  se  ordi- 
nati  ad  uUeriores,  sed  qui  ex  libertate  homi- 
nis  exerceri  possunt,  et  sunt  valde  affines 
prioribus  actibus,  ut  sunt  desiderium  sahitis, 
hcet  imperfectum  per  modum  veUeitatis ,  pe- 
titio  ejusdem  salutis,  vel  mediorum  ad  iUam 
obtinendam.  Et  hi  quidem  actus,  si  sunt  in 
homine  jam  fideU,  et  ex  fide  aUquo  modo  pro- 
cedant,  possunt  esse  dispositiones  morales  re- 
motee,  seu  impetratorise.  Et  sine  dubio  sunt 
valde  utiles,  etiamsi  contingat  non  esse  in 
substantia  supernaturales ,  quia  per  influxum 
fidei  aliquo  modo  elevantur ,  et  ita  non  fiunt 
sine  auxiUo  aUquo  gratia^.  At  vero  si  tales 
actus  preecedant  fidem ,  et  externam  vocatio- 
nem  supernaturalem  ad  iUam,  tunc  non  sohim 
necessarii  nou  sunt,  sed  etiam  per  se  nihil 
conferunt  ad  obtinendam  gratiam  internam 
Dei,  quia  sunt  improportionati,  et  nuUo  modo 
fundantur  in  fide ;  non  sunt  tamen  contem- 
nendi,  quia  et  rcmovent  impedimenta,  et  ali- 
quo  modo  afficiunt  hominem  ad  id  quod  bo- 
num  est,  et  ita  relinquunt  animum  de  se  magis 
aptum,  saltem  physice,  ut  supra  explicavi,  ut 
facilius  et  cum  minori  repugnantia  possit  ad 
perfectum  fidei  affectum  supernaturahter  cx- 
citari,  quod  quidem  nihil  obest  rationi  gratiae, 
cum  hoc  ipsum  ex  aliqua  gratia  procedat ,  ut 
declaratum  est. 

49.  Quatiior  modis  mens  nostra  excitari  po- 
test  ad  lene  operandim  vel  cavendmn  malim. 
—  Ultimo,  ex  dictis  coUigere  possumus  tres 
vel  quatuor  modos  ouibus  potest  mens  nostra 


60  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

excitari  ad  bene  operandum,  vel  ad  cavendnm 
malum,  qui  omnes  a  Deo  sunt,  non  tamen  pa- 
riter,  sed  secundum  eamdem  rationem.  Prima 
excitatio  est  mere  uaturaiis,  id  est,  per  com- 
munem  cursum  naturalis  providentiae  divinse, 
et  causarum  secundarum ,  quam  esse  posse  et 
congruam  et  incongruam ,  et  neutro  modo 
pertinere  ad  beneficia  gratise,  sed  naturee, 
majora^  vel  minora ,  in  libro  primo  ostensum 
est.  Secundus  ordo  excitationis  est,  quse  dan- 
tur  a  Deo  ex  peculiari  providentia  et  liberali- 
tate  f  in  majori  perfectione  vel  abundantia 
quam  per  communem  cursum  causarum  se- 
cundarum  fieri  possint ,  in  se  tamen  naturales 
sxmX,  et  circa  objecta  solum  naturalia  versan- 
tur.  Et  hujusmodi  excitationes  revera  sunt 
gratia,  nou  tamen  attiugunt  intrinsece  (at  ita 
dicam)  ordinem  supernaturalem ,  et  dari  pos- 
sent  solum  ad  juvandam  naturam  in  ordine 
ad  honestatem  et  fiuem  naturalem,  licet  de 
facto  semper  a  Deo  ad  supernaturalem  finem 
ordinentur.  lu  tertio  ordine  sunt  escitationes, 
quee  immediate  pertinent  ad  ordinem  gratiee 
et  providentice  supernaturalis ;  et  hse  in  du- 
plici  difierentia  esse  possunt.  Nam  queedam 
sunt  motus  in  sua  substantia  naturales,  quia 
mediis  sensibus  in  mente  naturali  virtute  exci- 
tantur,  et  nihilominus  imraediate  et  quasi  in- 
trinsece  pertinent  ad  ordinem  gratice ,  ratione 
materifB  in  qua  versantur^  et  quia  ex  peculiari 
et  supernaturali  providentia  tribuuntur ,  et 
praeparantur  causae  a  quibus  proveniunt.  Aiiae 
sunt  in  substantia  sua  supernaturales ,  et  a 
Spiritu  Sancto  immediate  mentibus  infundim- 
tur  tanquam  auxilia  proxima  et  proportionata 
actibus  humanis  per  se  infiisis,  et  in  se  super- 
naturalibus,  quae  omuia  membra  ex  doctrina 
hujus  et  prsecedentis  capituli  declarata  ma- 
nent;  visum  est  autem  sub  compendio  illa 
hic  proponere ,  quia  et  ad  omnia  superius 
dicta  de  necessitate  gratiee,  et  ad  distinguen- 
dum  Semipelagianum  errorem  a  Catholica 
doctrina  magnam  lucem  afi^erre  possunt;  et 
quia  in  libro  sequenti^  ad  explicandam  sufii- 
cieutiam  gratiae,  illorum  cognitio  erit  nobis 
necessaria. 

CAPUT  XIII. 

UTRUM  PRiETER  EXCITANTEItf  GRA.TIAM  SIT  NECES- 
SARIA   GRATIA  ADJUVANS  AB  ILLA  DISTINCTA. 

1.  Assertio  prbna.  —  Necessaria  est  gratia 
adjuvans  ad  operandum  sicut  oportet  ad  salu- 
ter/i.  —  Hactenus  de  excitante  gratia  dictum 
est ;  nuuc,  ad  complendam  divisionem  gratise 


DIVIN^  GRATI/E  IN  GENERE. 
in  excitantem  et  adjuvantem,  oportet  ipsam 
adjuvantem  explicare.  Et  imprimis  supponi- 
mus,  ad  bene  operandum  sicut  oportet  ad  sa- 
hitem,  necessariam  esse  gratiam  adjuvantem. 
Primo,  quia  ex  Scriptura  sacra  id  aperte  col- 
ligitur^  nam  in  illassepe  Deus  vocatur  adjutor 
noster ;  Psal.  62 :  In  matutinis  medltahor  in  te, 
qida  fuisti  adjutor  meus.  Unde  Augustinus  : 
Nisi  Deus  adjuvet,   opera  nostra  impleri  a 
7ioMs  non  possunt ;  et  dignadelemus  operari, 
quasi  dicat^  ut  opera  nostra  digna  sint^,  neces- 
sarium  esse  Dei  adjutorium.  Unde  etiam  est 
illud  Psal.  53  :  £^cce  enim  Beus  adjuvat  rne; 
ubi  Augustinus  :  Omnes  Sancti  adjuvantur  a 
Deo,  sed  intus,  uU  nemo  videt.  Item  Psal.  18  : 
Domine,  adjutor  meus  et  Redemptor  meus.  Ubi 
autem  Augustinus:  Adjutor  in  bonis,  et  Re- 
demptoT  in  malis:  adjutor  ut  Jiahitem  in  cha- 
ritate  sua,  redemptor  ah  inlquitatihus  meis.  Et 
pleraque  sunt  Scripturae  loca,  in  quibus  vel 
Deus  vocatur  adjutor  noster,  vel  nos  ab  illo 
petimus  ut  nos  adjuvet,  vel  confitemur  siue 
ipsius  adjutorio  nou  posse  salvari;  adjuvat  nos 
autem  Deus  per  gratiam  adjuvantem.  Secun- 
do,  nihil  frequentius  est  iii  ore  omnium  fide- 
lium^  nihilque  ssepius  repetit  Ecclesia  in  suis 
publicis  orationibuo,  quam  illud  :  Deus,  in  ad- 
jutorium  meicm  intende ,  Domine,  ad  adjuvan- 
dum  me  festina,  quod  ex  Psalm.  69  sumptum 
est.  Item  repetit  illud  :  Adjutoriim  nostrum 
in  fiomine  Domini,  qiii  feclt  coelum  et  terram, 
ex  Psalm.  123.  Item  Coucilium  Milevitanum  et 
Arausicanum  definiunt  gratiam  esse  necessa- 
riam  iu  adjutorium  nostrum.  Distinctius  vero 
Concilium  Trident.,  sess.  6,  cap.  5,  et  can.  3, 
necessitatem  gratiae  excitantis  et  adjuvantis 
definivit.  Tertio,  ha^c  est  doctriua  Augustini, 
qui  pro  hac  gratia  adjuvaute  maxime  coutra 
Pelagium  pugnavit,  prEesertim  Iib.  de  Gratia 
Christij  cap.  23  et  sequentibus,  et  lib.  2  contra 
duas  Epistol.  Pelagian.  ,  cap.  9^,  et  epist.  103, 
106  et  107,  et  aliis  locis ,  quse  in  sequentibus 
allegabimus.  Rationem  autem  seu  necessita- 
tem  Iiujus  gratiai ,  nisi  prius  quid  illa  sit,  et 
ad  quid  detur,  intelligatur,  explicare  non  pos- 
sumus. 

2.  Difficulias  circa  distinctioyiem  gratics 
adjuvantis  al  excitante.  —  Suadetur  identitas 
gratiw  adjiivantls  cum  excltunte.  —  Prius  vero 
oportet  vocis  ambiguitatem  tollere  :  ideoque 
iuquiri  potest  an  gratia  adjuvans  sit  aliquid  di- 
versum  ab  excitaute.  Ratio  dubitandi  est,  quia 
gratia  excitans  nos  adjuvat ;  ergo  est  gratia 
adjuvans  ;  ergo  illEe  gratise  nullo  modo  distin- 
guuuiiu'.  Autecedens  patet,  quia  excitans  gra- 


CAP.  XIII.  UTRUM  PR/ETER 
tia  est  qiiasi  doctrina  interna ,  vel  admonitio 
divina,  vel  inclinatio  aut  propensio  ad  aliquid. 
Magister  autem  docens  adjuvat  discipulum  ; 
ergo  multo  magis  Deus  interius  docet  et  adju- 
vat  liominem.  Unde  et  praedieatores  Evangelii, 
adjutores  Dei  dicuntur,  l  Cor.  3,  quia  Deum  in 
docendis  et  instruendis  hominibus  juvaut. 
Item  qui  alium  monet,  juvat  illum,  juxta  illud 
Psalm.  2  :  Adjuvantes  exliortamur,  etc.  Deni- 
que  propensio  et  inclinatio  sine  dubio  raultum 
juvat  in  quocunque  opere  ;  ergo  gratia  exci- 
tans  omnibus  his  modis  nos  adjuvat  :  est  ergo 
gratia  adjuvans.  Atque  hoc  confirmat  modus 
loqueudi  Gonciliorum;  nam  Milevitanum,  cum 
cap.  3  definit  gratiam  Dei,  qua  justificamur^ 
non  sokim  ad  remissionem  peccatorum  dari , 
sed  etiam  in  adjutorium  ut  non  cornmittantur, 
nomine  adjutorii,  excitantem  gratiam  prEeser- 
tira  intelligit.  Unde  cap.  4  declaiat  hanc  gra- 
tiam  non  tantum  nos  adjuvare,  revelando  quse 
facienda  sunt,  sed  prsestando  ut,  quod  facien- 
dum  noverinms ,  etiam  facere  diligamus  atque 
taleamus.  Ergo  illa  gratia  quse  dat  nobis  posse 
facere^  et  quee  facit  nos  facere,  ipsa  est  quee 
nos  adjuvat.  Illa  autem  est  vocatio  diviua, 
quse  est  gratia  excitans ;  ergo  hsec  eadem  est 
gratia  adjuvans.  Item  Concilium  Tridentinum, 
sessione  6,  cap,  5,  de  excitante  et  adjuvante 
gratia,  tanquam  de  una  sic  loquitur  :  Vocan- 
tur  ttt  qui  per  peccata  a  Deo  aversi  erant,  per 
ejus  excitantem  atque  adjutanter/i  gratiam  ad 
convertendum  se  ad  suam  ipsortm  justificatio- 
nem,  eidem  gratice  lilere  assentiendo  et  coope- 
rando,  dlsponantur.  Ubi  ponderandum  estillud 
verbum,  eidem  gratim ;  refert  enim  gratiam 
excitantem  et  adjuvantem,  de  qua  sermo  prse- 
cesserat,  refert  illam  tanquam  unam,  nam  si 
essent  plures,  dicendum  fuisset  eisdem  gratiis. 
3.  Auctorito^s  Augustini.  —  Prseterea  divus 
Augustinus,  hbr.  de  Gratia  Cliristi,  cap.  4, 
post  multa  contra  Pelagium  disputata  ad  vi- 
tandas  tergiversationes  ejus  ,  ita  concludit  : 
Bi  consenserit,  iia  ipsam  vohmtatem  et  actio- 
nem  divinitus  adjuvari ,  et  sic  adjutari  ut  sine 
illo  adjutorio  nihil  libere  velimus  et  agamus, 
eamque  esse  graliar/i  Dei  per  Jesum  Christum 
Domi^mm  nostrum,  nihil  de  adjutoTio  Dei, 
quantum  arlitror,  inter  nos  controversice  relin- 
quetur.  In  quibus  verbis  considero  Augusti- 
num  a  Pelagio  confessionem  unius  gratioe  ad- 
juvantis  postulare,  cum  tamen  Pelagius  non 
minus  erraverit  negando  gratiam  excitantem 
quam  adjuvantem,  ut  patet  ex  eodem  Augus- 
tino  in  eodem  libro,  cap.  10  et  sequentibus. 
Item,  lib.  2  de  Peccator.  merit.  et  remiss.. 


EXCiTANTEM  GRATIAM,  ETC.  61 

cap.  17,  cum  Augusiinus  in  principio  dixis- 
set  posse  hominem  in  hac  vita  esse  sine  pec- 
cato,  gratia  adjuvante  divina,  postea  explican- 
do  hanc  gratiam  dixit :  Ut  autem  innotescat 
quod  latehat,  et  suave  fiat  quod  non  delecta' 
hat,  gratiw  Dei  est,  quce  hominum  adjuvat  vo- 
luntates.  Illa  autem  gratia  qua  innotescit  quod 
latebat,  et  suave  fit  quod  non  delectabat^  non 
est  nisi  ilhiminatio  et  inspiratio  divina,  seu 
sancta  cogitatio  et  pia  affectio,  ut  ipse  in  dis- 
cursu  explicat.  Utraque  est  gratia  excitans  ; 
ergo  haec  eadem  est  apud  Augustirami  gratia 
adjuvans.  Et  simili  modo,  in  cap.  19,  illam 
gratiam  vocat  certam  scientiam,  vel  victricem 
delectationem,  quam  inquit  interdumnon dari 
Sanctis,  ut  cognoscant  non  a  seipsis,  sed  ab  illo 
siM  esse  lucem  qua  iltuminentur  tenehrce  eorum, 
et  suavitatem  qua  det  fructum  suum  terra  eo- 
rum ;  quse  duo  Deus  in  nobis  sine  nobis  opera- 
tur ;  ideo  ad  gratiam  excitantem  pertinent ;  et 
nihiiominus  subjungit :  Cuyn  autem  ah  illo  il- 
liits  adjuiorium  deprecamur,  quid  aliud  depre- 
camiir,  quam  ut  aperiat  quod  laiehat,  et  suave 
fiat  quod  non  delectahat.  Dcnique,  libro  de 
Gratia  et  libero  arbitrio,  cap.  15,  tractans 
verba  Ezechiel.  11  :  Daho  vohis  cor  carneum, 
et  illa  c.  18  :  Facite  nohis  cor  novum,  interro- 
gat  :  Quare  dat ,  si  homo  facturus  est ,  nisi 
quia  dat  quodjubet,  cum  adjuvat  ut  faciat  cui 
juhei  ?  Et  tamen  aiiis  locis  similes  Dei  locutio- 
nes :  Daho  vohis,  faciam.  ut  faciatis,  etc,  ex- 
phcat  de  vocatione,  seu,  quod  idem  est,  de 
gratia  excitante,  per  quam  Deus  illa  facit  in 
nobis ;  ergo  illa  eadem  gratia  est,  qua  Deus  nos 
adjuvat  ut  faciamus. 

4.  Assertio  secunda.  — •  Cfratia  adjuvans 
proprie  sumpta ,  distincta  aliquo  modo  est  ab 
excitante.  —  Declaratur  ex  noiatione  no^ninis^ 
—  Nihilominus  negari  non  potest  quin  gratia 
adjuvans  proprie  sumpta,  sit  speciale  auxilium 
gratiffi,  ab  excitante  ahquo  modo  distinclum, 
Itaque,  sicut  Dialectici  dicunt  omne  generi- 
cum  seu  commune  interdum  uni  speciei  appro- 
priari,  ita  in  prsesenti  de  noraine  adjutorii  vel 
adjuvautis  gratiae  dicere  necesse  est,  tum  ad 
intelligenda  varia  loca  Augustini,  tum  ad  sin- 
gula  gratiss  auxiha  in  specie  declaranda.  Nam 
quse  adduximus  ostenduut  nomen  adjutorii  di- 
vini,  vel,  quod  perinde  est,  adjuvantis  gratis, 
interdum  generaliter  sumi  pro  quocumque 
gratise  auxilio.  Et  certum  ipsum  nomen  auxi- 
lii,  hanc  eamdem  significationem  postulat. 
Quid  est  enim  adjuvare,  nisi  auxilium  prses- 
tare  ?  Auxilium  autem  nomen  generale  est  ad 
omnia  gratice  auxiha;  ergo  et  verbum  adju- 


62  LiB.  i!l.  DE  AUXiLlIS  INTEBNIS 

vandi  potest  in  eadcm  generalite  sumi;  ergo 
et  verbum  adjutorii,  seu  gratiae  adjuvantis. 
Imo  et  Deus  ipse  dici  potest  adjutor  noster, 
etiam  ratione  auxilii  excitantis,  quod  nobis  in- 
fundit,  et  in  testimoniis  allegatis  et  in  multis 
aliis  Scripturse  locis^  praesertim  Psalmorum, 
oratur  Deus  ut  nos  adjuvet  illuminando,  cor 
inclinando^  et  alia  similia,  quse  ad  excitantem 
gratiam  pertinent,  faciendo.Non  obstante  vero 
hac  significatione,  dicimus  nomen  gratise  ad- 
juvantis  peculiariter  tributum  esse  cnidam 
speciali  beneficio  et  auxilio  gratise^  ab  exci- 
tante  aliquo  modo  distincto ,  et  in  hoc  sensu 
dividi  gratiam  in  excitantem  et  adjuvantem. 

5.  Prohahir primo  ex  doctrina  Attgustini.-— 
Diversa  munera  irihdt  Augustims  gratics  ex- 
citanti  et  adjuvanti.  —  Hoc  probamus,  primo, 
ex  doctrina  Augustini,  a  quo  fere  omnes  istse 
voces  sumptee  sunt.  IUe  enim  gratiam  adju- 
vantem  plane  distinguit  ab  excitante,  in  En- 
chirid.;  cap.  32,  cum  inquit  :  Toium  Deo  de~ 
tur,  qui  hotni^iis  voluntatem  bonam  prcBparat 
adjuvandam,  et  adjuvat  prceparatam.  Namsine 
dubio  aliud  est  prseparare,  aliud  adjuvare  vo- 
luutatem,  et  primum  tribuit  Augustinus  gra- 
tise  excitanti,  et  ideo  dicit  scriptum  esse  :  No7i 
est  volentis  neque  currentis,  sed  Dei  miserentis, 
quia  prceparatur  voluntas  a  Domino,  utique 
solo,  et  sine  homine,  quod  spectat  ad  excitan- 
tem  gratiam,  quam  Deus  facit  in  nobis  sine 
nobis,  ut  supra  dictum  est.  Ergo  adjuvare 
prseparatam  vokintatem,  est  novum  Dei  bene- 
ficium,  et  distinctum  auxihum,  quod  gratia 
adjuvans  vocatur.  Unde  idem  Augustinus, 
qusestione  2  ad  SimpUcian.,  sic  inquit  :  Non 
ideo  dicium  esse  putandum  :  Non  est  volentis , 
neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei,  quia 
sine  ejus  adjutorio  non  poss^mus  adipisci  quod 
volumns,  sed  ideo  potius  quia  sine  ejus  voca- 
tione  non  volu77ius :  et  Ub.  2  de  Peccat.  merit., 
cap.  18  :  Quod  ad  Deum  nos  convertimiis,  nisi 
ipso  exciianie  atque  adjuvante,  nonpossumus. 
In  quo  modo  loquendi  aperte  indicat  adjuvan- 
tem  gratiam  ahquid  addere  supra  excitantem. 
Prffiterea  hoc  constat  ex  diversis  muneribus 
quca  Augustinus  tribuit  gratise  excitanti  et  ad- 
juvanti,  nam  primse  tribuit  tangere  cor,  sanc- 
tam  cogitationem  immittere,  et  similia,  quse 
Dcus  in  nobis  sine  nobis  operatur,  ut  in  supe- 
rioribus  satis  exphcatum  et  allegatum  est.  At 
vero  gratise  adjuvanti  tribuit  simul  cum  ho- 
mine  operari,  sicut  dicit  hb.  2  contra  duas 
epislol.  Pelagian.,  cap.  9  :  Quamvis,  7iisi  adju- 
vante  illo  sine  quo  nihil  possimus  facere,  os 
non  possumus  aperire,  tamen  nos  aperinms  il- 


DIVLvE  GI^ATi.-S  fN  GENERE. 

lius  adjumenlo,  et  opere  nosiro.  Unde  in  2  lib. 
de  Peccator.  merit.  et  remiss.,  cap.  5,  dicit : 
Neqiie  adjuvari  potest,  nisi  qui  aliquid  sponte 
conaiur.  Et  rationem  reddit,  quia  Deus  non  ita 
movet  liominem,  sicut  movet  lapidem  vel  bru- 
tum,  in  quibus  vohmtatem  et  rationem  non 
condidit,  significans  gratiam  adjuvantem  non 
dari  nisi  in  ipsa  et  cum  ipsa  operatione,  quod 
evidentius  expressit  in  id  Psalm. :  Adjuva  nos, 
Deus,  salutaris  noster ,  dicens  :  Cum  adjuvare 
nos  vuli,  neque  ingratus  est  graiice ,  aui  tollit 
liherum  arMtrium ;  qui  enitn  adjuvaiur,  etiam 
per  seipsum  aliquid  agit.  Et  tract.  4  in  \  Epist. 
Joan,:  Quando  {inqmi)  juvaris,sinihilagis?Et 
serm.  13  deVerbis  Apost.,  c.  11 :  Agis  (inquit) 
et  ageris,  et  iu  lene  agis,  si  lono  agaris  ;  Spi- 
riius  enim  Dei,  qui  te  agit,  agentihus  adjutor 
est ;  ipsum  nomen  adjiitoris  prcescriMi  tili , 
quia  iu  ipse  aliquid  agis.  Agnosce  quidposcas, 
agnosce  quid  confitearis,  quando  dicis:  Adjutor 
meus  esto ;  adjutorem  utique  invocas  Deum ; 
nemo  adjuvaiur  si  ah  illo  nihil  agatur,  etc. 

6.  Consectari^m  ex  diciis.  —  Adjuvans  gra- 
tia  no7i  (latur  nisi  ei  qui  lihere  agii,  unde  su- 
peradditur  excita^iii.  —  Ex  his  ergo  omnibus 
cohigitur  ad  juvantem  gratiam  non  dari  nisi  ei 
qui  libere  agit,  credendo,  vel  pcenitentiam 
agendo ,  vel  aho  modo  pie  operando  :  gratia 
autem  excitans  datur  ante  hberam  operatio- 
nem ,  ut  in  superioribus  satis  ostensum  est ; 
ergo  aliquam  gratiam  addit  adjuvans  supra 
excitantem,  ab  illa  distinctam.  Deinde  hoc  sa- 
tis  indicat  Concihum  Tridentinum,  sess.  6, 
cap.  5.  Primum,  quatenus  distincte  requirit 
excitantem  atque  adjuvantem  gratiam;  non 
enim  toties  iha  duo  repeteret  cap.  5^  et  can.  3^ 
si  iha  duo  essent  synonyma ,  et  non  aliquo 
modo  distincta.  Secundo_,  quia  dicit  hominem 
disponi  assentiendo  et  cooperando  ihi  gratise, 
qu83  duo  verba  cum  partitione  accommoda  ac- 
cipienda  sunt;  uamassentiri  correspondet  gra- 
tise  excitanti_,  cooperari  vero  adjuvanti.  Unde 
paulo  inferius  dicit  Concilium  ,  tangente  Deo 
cor  hominis,  ipsum  hominem  non  omnino 
nihil  agere  inspirationem  illam  recipiens,  uti- 
que  per  liberum  consensum ,  sicut  illam  abji- 
cere  fit  per  dissensum.  Quomodo  etiam  dixit 
Augustinus  vocare  esse  solius  gratise ;  assen- 
tire  autem  vel  dissentire  proprie  voluutatis 
esse.  Est  tamen  discrimen,  quia  dissentire  po- 
test  homo  sua  sola  libertate,  assentire  autem 
non  potest  sine  adjutorio  Dei.  Et  ideo_,  ut  as- 
sentiatur  gratise  excitanti,  necesse  est  ut  coo- 
peretur  adjuvanti :  sunt  ergo  iUse  duse  gratiae 
distinctse.  Et  prseterea  Goncilium.,  quoties  de 


CAP.  XIV.  AN  GRATIA  AD3UVANS  SIT  ACTIO  VEL  Pr.INClPIUM, 


ETC. 


63 


actibus,  quibiis  liomo  disponitur  aJ  justitiam, 
loquitur,  utramque  gratiam  conjungit,  ut  pa- 
tat  in  c.  5,  et  in  principio  sexti :  Disponuntur 
tamen  ad  ipsamjustitiam,  dtm  excitati  et  ad- 
juti  divina  gratia ,  etc,  et  Can.  3  :  Si  quis 
dixerit,  sine  pran^eniente  Spiritus  Sancti  inspi- 
ratione,  et  ejus  adjutorio,  etc. 

7.  Ratio  assertio7iis  secundie  deprompta  ex 
Augustino.  —  Ratione  surapta  ex  prsedicta 
doctrina  Augustini  potest  lioc  declarari,  quia 
gratia  excitans  datur  homini  antequam  libere 
operetur;  sed  adjuvans  non  datur  nisi  ei  qui 
libere  operatur,  vel  consentit ;  ergo  necesse  est 
gratiam  adjuvantem  aliquid  addere  excitanti;, 
in  quo  ab  illa  distinguatur.  Major  in  superiori- 
bus  satis  declarata  et  probata  est ;  convincitur 
ex  Concilio  Tridentino,  can.  4,  dicente  homi- 
nem  jam  excitatum  posse  dissentire.  Minor  au- 
tem  patet  ex  dictis  sententiis  Augustini,  et  ex 
verbis  Concilii  quse  ponderavimus  :  nam  sem- 
per  conjungit  adjuvantem  gratiam  eonsensui, 
et  e  contrario  negat  consensum  esse  posse  sine 
adjuvante  gratia.  Ex  proprietate  autem  ipsius 
verbi  adjuvandi,  optime  potest  declarari:  nam 
adjuvare  est  aliquid  cum  aliquo  agere;,  et  ideo 
nemo  actu  adjuvat^  nisi  et  ipse,  et  is  qui  adjii- 
vatur,  ahquid  agant ;  ergo  in  operibus  grati» 
non  datur  homini  adjuvans  gratia,  nisi  quan- 
do  hbero  et  humano  modo  ahquid  operatur  , 
nam  ad  hujusmodi  operationem  hsec  gratia 
datur  ;  at  vero  gratia  excitans  datur  per  opera- 
tionem  non  liberam^  sed  necessariam,,  ut  supra 
visum  est,  et  ideo  operationem  hberam  proe- 
cedere  potest.  Declaratur  tandem  asimih,  nam 
gratia  creans  non  datur  nisi  quando  Deus  actu 
creat;  ergo  neque  gratia  adjuvans^  nisiquan- 
do  Deus  actu  adjuvat.  Unde  eo  etiam  modo 
quo  intra  ordinem  gratias  creatricis  potest  da- 
ri  gratia  adjuvans,  iUa  non  datur  nisi  quan- 
do  Deus  actu  concurrit  cum  creatura,  quia  tunc 
iUam  ad  agendum  adjuvat;  ergo  idem  est  cum 
proportione  in  gratia  pertinente  ad  ordinem 
gratise  sanctificantis ,  quatenus  in  iUo  gratia 
adjuvans  invenitur  ;  ex  quo  etiam  fit  ut,  sicut 
Deus  ab  seteruo  non  est  Creator,  vel  conserva- 
tor,  sed  in  tempore,  ita  neque  sit  adjutor  nisi 
in  tempore,  et  non  semper ,  sed  quando  actu 
adjuvat.  Denominatur  autem  adjutor  ab  ad- 
juvante  gratia,  non  ab    excitantC;,  proprie 
loquendo.  Ex  his  ergo  satis  constat  has  gra- 
tias  esse  distinctas  ahquo  modo :  haic  autem 
distinctio,  et  plures  etiam  differentise  inter 
ipsas  in  duobus  capitibus  sequentibus  commo- 
dius   exphcabuntur,  simul  declarando  quid 
hsec  adjuvans  gratia  sit. 


CAPUT  XIV. 

AN  GRATIA  ABJDVANS  SIT    AGTIO  VEL  PRINCIPIUM 
AGTIONIS,   ET   QU./E    SIT   EJUS   NEGESSITAS. 

\.  Necessitas  gratice  adjutantis  ex  dicplici 
radice  eruitur. —  Prima  radix,  dependentia  es- 
sentialis  creatce  voluntatls  a  causa  prima  in 
ordine  naturm  et  gratice.  —  Cum  ostensum  sit 
dari  nobis  adjuvantem  gratiam,  preeter  exci- 
tantem_,  ut  Conciha  tradunt,  hanc  etiam  gra- 
tiam  esse  nobis  necessariam  ad  sancte  ope- 
randum,  sicut  oportet  ad  salutem,  exphcare 
necesse  est  quid  et  quotuplex  sit  hajc  gratia  : 
ad  hoc  autem  declarandum,  causam  et  radi- 
cem  hujus   necessitatis  aperire  necessarium 
est^  nam  inde  constabit  ad  quem  finem  ipsa 
ordinetur,  et  ex  fine  ratio  et  varietas  ejus  fa- 
cile  inteUigetur.  Necessitas  igitur  hujus  gra- 
tise  ex  duphci  capite  oriri  potest.  Primo,  ex 
dependentia  essentiaU  quam  voluntas  creata, 
ut  est  qusedam  causa  secunda,  habet^  in  ope- 
rando,  a  Deo,  ut  est  prima  et  universalis  cau- 
sa  in  omni  ordine,  tam  naturse  quam  gratise. 
Quod  enim  omnis  creatura  non  solum  pendeat 
a  Deo  in  fieri  et  in  conservari,  sed  etiam  in 
operari^  tanquam  in  nostra  fide  certum  sup- 
ponimus,  ex  prima  parte,  et  ex  metaphysicis 
disputationibus  :  consi#it  autem  heec  depen- 
dentia  operationis,  in  hoc  quod  nihil  potest 
creatura  facere  sine  actuali  ope  et  influxu  Dei. 
HaBC  igitur  dependentia  etiam  in   operibus 
gratise  invenitur,  cum  etiam  sint  inter  creata. 
Et  quamvis  talis  influxus  seu  concursus  Dei  iu 
actionibus  naturalibus  non  habeat  propriam 
rationem  gratise  de  qua  tl-actamus,  quia  est 
debitus  naturse,  ut  libro  \  diximus,  nihilomi- 
nus  concursus  universalis  Dei  ad  opera  super- 
naturalia  inter  propria  doua  gratise  sanctifi- 
cantis  numerandus  est^  quia  absolute  non  est 
debitus  naturse^  et  quamvis  possit  esse  debitus 
ratione  prioris  gratise^  eo  ipso  est  gratia  pro 
gratia.  Et  de  hoc  genere  gratise  dicam  in  ul- 
tima  parte  Iiujus  libri,  explicatis  prius  cseteris 
nominibus  seu  divisionibus  gratise^  quia  et 
supponit  illas^  et  longiorem  magis  quam  con- 
troversam  disputationem  postulat. 

2.  Secunda  radix,  infirmitas  liieri  arlitrii 
ad  vitandum  errorem  et  malitiam,  et  ad  ope- 
randum  sicut  oportet.  —  Secunda  radix  hujus 
necessitatis  est  defectus  virium,  et  iufirmitas 
liberi  arbitrii,  ad  vitandum  errorem  et  mali- 
tiam,  et  ad  operandum  bonum  virtutis  sicut 
oportet.  Unde  sicut  homo  debiUs  et  infirmus 


64  LIB.  II[.  DE  AUXILIIS  niTERNIS 

non  potest  recte  ambulare,  nisi  ab  aliquo  ju- 
vetur,  ita  neque  liberum  arbitriura^  nisi  ad- 
juvetur  a  Deo.  Et  sicut  non  satis  juvatur  in- 
firmus,  exhortando  et  monendo  illum  ut  sur- 
gat,  sed  oportet  manum  admovere,  et  simul 
cum  illo  operari,  et  illum  sustinere  vel  sub- 
levare ;  ita  non  satis  est  liberum  arbitrium  ad 
htec  opera  gratise  excitare,  sed  iUud  actu  ju- 
vare,  cum  illo  operando,  aut  virtutcm  ope- 
randi  addendo,  necesse  est.  Et  hoc  pertinet  ad 
solum  Deum,  qui  hoc  nobis  preestat  per  ad- 
juvantem  gratiam.  Est  autem  considerandum 
hanc  iudigentiam  Uberi  ar])itrii  esse  diversam 
ab  illa  qua3  respectu  primee  causse  communis 
est  omni  virtuti  createe,  etiamsi  in  suo  genere 
causse  secnndse  completa  sit  :  nam  ultra  indi- 
gentiam  hanc  habet  nostrum  Uberum  arbi- 
trium  defectnm  virtntis  ad  bene  agendnm^ 
etiam  in  proprio  ordine  cansse  proximaj  ad 
hnjnsmodi  actus  vlrtutis  efficiendos,  et  ideo 
indiget  speciali  gratia  adjuvante,  distincta  a 
praecedente,  quse  ilkim  defectnm  virium  ad- 
juvando  suppleat.  Quod  autem  in  libero  arbi- 
trio  sit  hic  defectiis  virinm  partim  ob  lapsnm 
peccati  originalis,  partim  ob  escelleutiam  sn- 
peruatnralium  actunm,  in  lib.  1  et  2  late  os- 
tensum  est^  nbi  quoe  generatim  ibi  diximus  de 
necessitate  gratise,  etiam  de  hac  adjuvante 
procedunt.  Et  de  eadem  recte  intelhgnntur 
verba  Panli  ad  Rom,  8  :  Spiritus  adjwcat  in- 
firmitatem  nostram,  in  qnibus  hanc  radicem 
hujns  nccessitatis  attingit,  et  propterea  etiam 
dixit  ad  Philip.  2  :  Deus  est  qui  operatiir  in 
noMs  et  telle  et  perficere;  et  cap.  1 :  Qid  cmpit 
in  nolis  opus  lonum  (utique  per  excitantem 
gratiam)  perficiet,  scilicet  per  adjuvantem. 

3.  Consectarium  primum  ex  Jiac  duplici  ne- 
cessitate.  —  Ex  hac  ergo  duplici  necessitate 
prima  distinctio  adjuvantis  gratice  coUigitur. 
Una  est  per  modnm  concursus,  alia  per  mo- 
dum  specialis  cooperationis  in  ratione  proxi- 
mse  causse  principalis  talis  efiectns.  Et  ut  siue 
sequivocatione  loquamur,  priorem  non  auxilii 
vel  adjuvantis  gratise  nomine,  sed  simpHci- 
tcr  nomine  concnrsns  gratiai  significabimus. 
Ahud  vero  speciale  adjutorium,  quod  Deus 
etiam  ut  causa  proxima  ad  actus  supernatura- 
les  prtebet,  simpliciter  nomiue  adjnvantis  gra- 
tiee  significabimus,  quia  revera  de  hoc  adju- 
torio  preecipne  loquuntnr  Angustinus  et  alii 
Patres,  quando  gratiam  adjuvantem  reqni- 
runt ;  tum  qnia  hoc  preecipue  Pelagins  nega- 
bat,  ut  in  ultimo  Prolegomeno  diximus  ,•  tnm 
etiam  quia  speciaUus  adjutorinm  postulant 
Palres  in  operibus  gratiee  quam  in  operibus 


DIVIN.E  GRATL-E  IN  GENERE. 
natni-se,  et  aUum  defectum  virium  ad  opera 
gratiffi  quam  ad  opera  natura;  in  Ubero  arbi- 
trio  recognoscunt  et  docent.  Igitnr  propria 
gratia  adjuvans  vocatnr  iUa  qua,  iu  ratione 
cansae  proximse,  creata  voUnitas  ad  opera  pie- 
tatis  indiget. 

4.  Consectarium  secundum.  —  Secundo,  col- 
Ugitur  ex  dictis  hoc  gratise  adjntorium  pro- 
xime  consistere  in  aliquo  Dei  inflnxn  in  ipsos 
aclns  liberos  et  supernaturales  voluntatis,  quod 
qnidem  commnne  est  tam  concursui  gratise 
quam  proprise  gratiaa  adjuvanti.  Nam  concur- 
sus  actu  non  datnr  a  Deo,  nisi  quando  causa 
secunda  actu  operatur ;  qnaudo  vero  ipsa  non 
agit,  conservatur  quidem  a  Deo,  non  tamen  po- 
test  tum  Deus  cum  iUa  agere,  et  consequenter 
neqne  concurrere;  ergo  concursus  non  est  nisi 
dum  cansa  secnnda  agit  :  consistit  ergo  pro- 
xime  et  uUimate  (nt  ita  dicam)  in  actnali  mo- 
tioue,  vel  actione  sive  prsevia,  sive  simuUanea 
ordine  natnrse,  cum  actione  cansee  secundoe, 
qnod  postea  videbimns.  Nam  in  fine  capilis 
praecedentis  probatum  est,  ex  Augustino  et 
ratione,  neminem  jnvari  nisi  qni  agit.  Ex  quo 
recte  infertur  Uoc  auxiUum  gratiaj  adjnvantis 
proxime  consistere  et  consnmmari  in  actuaU 
influxu,  et  actione  Dei  c\im  horaine  snperna- 
turaUter  operante.  Nam  eo  ipso  quod  homo 
desinit  operari,  etiam  Dens  desinit  adjuvare ; 
ergo  sicnt  operatio  hominis  in  actuaU  inflnxu 
ex  parte  sua  consistit,  ita  adjuvans  gratid  in 
actnaU  influxu  ex  parte  Dei  posita  est.  Deinde 
sicut  in  his  actibns  dum  homo  operatnr  dicitur 
cooperari  Deo,  itacum  Deus  iUnm  adjnvat,  di- 
citur  cooperari  homini,  ut  infra  videbimus,  et 
ex  GonciUo Trident.,  dicta  sess.  6,  cap.  5, aperte 
coUigitnr  :  cooperatio  antem  mauifeste  influ- 
xum  seu  actionem  significat^  ut  infra,  de  gratia 
cooperante  tractando,  iterum  expUcabimns. 

5.  Gratia  adjuvans  consistit  proxime  in  ac- 
tuali  influxu,  seu  actio7ie.  —  DuHum,  utrum 
principium  super7iaturale  a  quo  procedit  Koec 
actio  dici  possit  gratia  adjuva^is.  —  Dixi  au- 
tem  gratiam  adjuvantem  proxime  consistere 
in  actuaU  influxu,  quia,  prteter  influxum,  ne- 
cessarium  est  aUquod  supernaturale  prinei- 
pinm  a  quo  actuaUs  iUe  iuflnxns  promanet. 
Nam  iUe  influxus  non  est  nisi  actio  qnaedam  : 
omnis  antem  actio  snum  immediatum  et  pro- 
portionatnm  principium  requirit;  ergo  cum 
influxus  acijuvantis  gratise  supernatnraUs  sit, 
requirit  principium  supernaturale  a  quo  im- 
mediate  fluat.  Hinc  ergo  patet  non  soUim  ac- 
tualem  influsum,  sed  etiam  principium  a  quo 
procedit,  posse  gratiam  adjuvautem  appeUari, 


CAP.  XV.  DIVISIO  AUXILII  MORALITER  VEL  PHYSICE  ADJUVANTIS,  ETC. 


65 


quia  vere  adjuvat  intellectum  aut  volunta- 
tem^  nam  supplet  defectum  virtutis  ejus  ad 
supernaturalem  actum  efficiendum  :  supplet 
autem  simul  cum  potentia  efficiendo  actum, 
quse  ipsa  sola  efficere  non  potest :  hoc  autem 
est  juvare^  sicque  lumen  gloriee  juvat  intellec- 
tum  ad  videndum  Deum,  et  charitas  ad  aman- 
dum,  et  Deus  ipse  dici  potest  juvare  causas 
secundas  ad  operandum,  et  in  ordine  gratiee, 
speciaU  titulo,  adjutor  noster  appellatur. 
Aliunde  vero ,  ex  supradictis ,  videtur  colhgi 
propriam  gratiam  adjuvantem  in  solo  influxu 
actuah  positam  esse;  tum  quia  gratia  adju- 
vans  non  est  nisi  quando  homo  actu  operatur , 
principium  autem  operandi  in  nobis  permanet 
etiam  dum  non  operamur;  tum  etiam  quia 
gratia  adjuvans  in  genere  actuahs  gratice  col- 
locatur,  et  sub  illo  ab  excitante  condistingui- 
tur.  Sicut  ergo  excitans  tantum  consistit  in 
actuah  motione^  ita  etiam  adjuvans, 

6.  Resolutio.  —  Qucedam  dicl  potest  gratia 
adjuvans  per  modum  princi^ni,  alia  per  mo- 
dum  influxus  seu  actlonis.  —  Verumtamen 
non  oportet  de  nominum  significatione  con- 
tendere,  clariusque  et  magis  sine  ambigui- 
tate  procedemus  secundam  divisionem  ad- 
juvantis  gratise  subjungendo;  qusedam  dici 
potest  adjuvans  per  modum  principii,  aha 
per  modum  influxus ,  seu  actionis.  Et  heec 
quidem  posterior  jam  satis  exphcata  est,  et  in 
omni  proprietate  et  rigore  nomen  adjuvantis 
gratife  meretur,  quia  est  magna  gratia,  et  actu 
nos  juvat;  imo  est  ipsum  actuale  auxihum 
quo  supernaturahter  juvamur.  Unde  si  sermo 
sit  de  gratia  actuah  adjuvante,  heec  sola  est 
gratia  adjuvans^  et  ab  iha  qugehbet  aiia  gra- 
tia  adjuvans  denominatur,  seu  adjuvare  di- 
citur,  ut  probaut  omnia  hactenus  dicta  in 
hoc  et  in  capite  praecedenti.  Nihilominus  ta- 
men  etiam  principium  proximum  adjuvantis 
auxihi  potest  in  suo  ordine  vocari  gratia  ad- 
juvans,  ut  probat  ratio  facta.  Potest  autem 
tale  principium  in  duphci  statu  considerari, 
scihcet  in  actu  primo  vel  secundo.  Quando 
vero  est  in  hoc  posteriori  statu,  proprie  dici- 
tur  adjuvans,  sumit  autem  hanc  denominatio- 
nem  ab  ipso  actuali  adjutorio,  ut  dicebam  : 
nam  sicut  agens  hanc  denominationem  sumit 
a  sua  actione,  et  ideo  nou  est  proprie  agens, 
nisi  quando  est  in  actu,  ita  illud  principium 
est  proprie  adjuvans,  quando  est  in  actu  se- 
cundo,  ac  proinde  per  denominationem  ab  ip- 
so  actuali  adjutorio  vocatur  adjuvans.  Nihilo- 
minus  tamen,  quia  ihud  principium  de  se  est 
gratia  data  ad  juvandam  potentiam  etiam  in 

VIII. 


primo  statu,  quando  est  in  actu  primo  potest 
dici  gratia  adjuvans,  cumiha  declaratione  seu 
hmitatione,  per  modum  principii.  Vel  certe  di- 
citur  gratia  adjutrix,  nam  hsec  vox  magis  ac- 
tum  primum  quam  secundum  significare  vide- 
tur,  id  est,  principium  de  se  aptum  ad  juvan- 
dam  potentiam,  cum  voluerit  operari.  Et  ita 
brevitatis  gratia  loquemur ;  nam  hcet  in  prae- 
senti  libro  de  actuali  gratia  et  auxilio  prsecipue 
tractemus,  nou  potest  satis  influxus  gratiae  ad- 
juvautis  sine  suo  principio  exphcari ,  et  ideo 
de  utroque  dicendum  erit. 

CAPUT  XV. 

DIVISIO  AUXILII   MORALITER  VEL   PHYSIGE 
ADJUVANTIS   EXPONITUR, 

1.  Assertio.  —  Duohus  modis  juvari  delet 
Jiomo  in  openius  gratioe,  moraliter  et  physice. 
— Augustinus  lioc  adjutorium  expUcat  ex  parte 
oljecti,  seu  finis.  —  Considerandum  uherius 
est  duobus  modis  posse  hominem  juvari  in 
operibus  gratise,  moraliter  scilicet  et  physice  : 
nam  lii  duo  modi  causandi  locum  habent  in 
operibus  gratioe,  nam  sunt  opera  moralia,  et 
physice  fiunt  a  nostris  potentiis,  ideoque  utro- 
que  modo  juvari  possunt  per  gratiam,  imo 
utrumque  adjutorium  estilhs  necessarium  se- 
cundum  catholicam  doctrinam.  Et  imprimis 
de  adjutorio  morah  probatur,  primo,  quia 
causalitas  finis  moralis  est,  quia  ejus  motio  est 
metaphorica,  et  sohim  attrahit  ahiciendo  et 
invitando,  et  ideo  finis  dicitur  quasi  primum 
principium  in  morahbus;  imo  alise  causae  quae 
morales  reputantur,  licet  ad  efficientes  revo- 
centur,  ut  sunt  causa  consulens,  imperans,  et 
similes,  ideo  dicuntur  moraliter  causare,  quia 
finalem  causam  imitantur,  et  iham  ahquo 
inodo  ad  causandum  juvant,  ihius  pulcliri- 
tudinem  vel  bonitatem  magis  ostendendo ,  vel 
ahis  motivis  ad  illam  ahiciendo.  At  vero  gra- 
tia  omnibus  his  modis  adjuvat  voluntatem 
nostram,  ut  ex  locutionibus  Augustini  et  Pros- 
peri,  cum  testimoniis  Scripturee,  quse  ilh  ahe- 
gant,  probari  facile  potest.  Nam  ex  parte  ob- 
jecti  seu  finis  exphcat  hoc  adjutorium  Augus- 
tinus,tract.  26  iii  Joan.,  dicens  :  Ramum  viri- 
dem  ostendls  ovi,  et  trahis  illam,  ut  explicet 
hoc  modo  trahi  vohmtatem  per  gratiam.  Unde 
concludit  :  Veritatis  revelatio  ipsa  est  attrac- 
tio,  quid  enim  fortius  desiderat  anima,  quam 
veritatem. 

2.  Idem  moralem  illi  triiuit  causalitatem. 
—  Docet  spiriium  exhoriari,  regere.  —  Hanc 
causalitatem  explicat  per  modmn  suavis  incli- 

5 


()6  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERMS 

naiiows,  spmtualis  tractionis. — Idem  colligi- 
tur  ex  eodem  Augustino,  libr.  de  Spirit.  et  lit- 
ter.,  c.  34,  ubi  dicit  non  ita  esse  Deura  causam 
malse  voluntatis,  sicut  bonse,  qtcia  visomm 
suasionihus  agit  Deus  ut  Telimus  et  ut  creda- 
mus,  etc;  nam  ille  modus  inductionis  moralis 
est,  et  ex  parte  objecti.  Etibidem  addit  modum 
agendi  per  stcasionem  et  vocationem^quoe  per- 
tinent  ad  causalitatem  moralem  effectivam,  et 
ideo  dicta  qusest.  2  ad  Simplicianum,  vocatio- 
nem  appellat  effectricem  bonse  voluntatis.  Et 
eodem  modo  loquitur  lib.  83  Qusestionum,  in 
68,  ubi  inter  alia  habet :  Quia  nec  velle  quisque 
potest,  nisi  admonitus  et  vocatus,  ideo  et  ipsum 
velle  Deus  operatur  in  nohis.  Et  eodem  modo 
dixit  sermon.  43  de  Verb.  ApostoL^  exponens 
illud  ad  Roman.  8 :  Quotquot  spiritu  Dei  agun- 
tur,  hi  filii  sunt  Dei,  addendo :  Non  littera,  sed 
spiritu,non  lege  prcecipiente,  minante,  promit- 
tente,  sed  spiritu  exhortante,  et  ilhtminante, 
adjuvante.  Et  cap.  12 :  Sic  vos  scitote  agere,  ut 
sit  rectoT  spiriius  et  adjutor:  regere  autem,  et 
exhortari  morales  modi  causandi  sunt;  et  de 
ilHs  etiam  explicat  verba  Christi :  Sine  me  ni- 
hil  potcsiis  facere.  Et  eamdem  causalitatem 
praebet  vocationi,  lib.  de  Prsedestinat.  Sanc- 
tor,,  c.  45  et  16,  et  c.  49^  ait :  llla  vocatio- 
ne,quce  sine pcenitenlia  est,  id  prorsus  agitur  et 
peragitur  ut  credamus.  Aliis  vero  locis  exph- 
cat  hanc  causalitatem  per  modum  suavis  in- 
clinationis  vel  tractionis,  quia  per  unum  affec- 
tum  ad  alium  inchnamur,  quae  moraHs  etiam 
inductio  est.  Atque  ita  serm.  2  de  Verb.  Apos- 
tol.,  cap.  2,  dicit  suavitatem  quam  gratia  in- 
fundit,  esse  spiritualem  tractionem ;  et  Hb.  2 
de  Peccator.  merit.,  cap.  49,  dixit  hanc  gra- 
tiam  esse  victricem  delectationem. 

3.  Alihi  tradit  trahi  voluntatem  miris  et  oc- 
cultis  modis.  —  AUis  vero  locis  generaliter  di- 
cit  gratiam  uos  juvare  miris  et  occultis  modis; 
sic  hb.  4  contra  duas  Epistol.  Pelagian.,  c.  49: 
Trahilur,  inquit,  voluntas  miris  modis,  ut  ve- 
lit ,  ab  illo  qui  novit  intus  in  ipsis  hominum 
cordihus  operari ; QlMih .  5  Gonfess.,  cap.  7  et  8^ 
de  seipso  suaque  vocatione  loquens  dicit  : 
Egisti  mecum  miris  et  occultis  modis,  tu  illud 
egisti,  Detis  meus  ;  nam  a  Domino  gressus  ho- 
minis  dirigentur,  et  viam  ejus  volet.  Hos  au- 
tem  modos  in  particulari  declarat  lib.  de  Don. 
persever.,  cap.  44  :  Quia  ostendimtur  mentibus 
congrua  signa  aut  verba;  et  Ub.  de  Gorrept.  et 
grat. ,  cap.  45^  utilem  ait  esse  correptionem, 
quam  intus  adjuvat  Deus ;  et  ibidem  addit  hoc 
facere  Deum  diversis  et  innumerabihbus  mo- 
dis,  et  lib.  2  de  Poccator.   merit.,  cap.    \1, 


DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 
omnes  hos  modos  reducit  ad  illa  duo  capita, 
qiiia  per  gratiam  fit  ut  non  lateat  quod  justum 
est,  vel  ut  suave  fiat  quod  non  delectabat.  Utrum- 
que  autem  pertinet  ad  causaUtatem  moralem, 
quia  per  cogitationem  alUcitur  voluntas,  et  per 
suavitatem  fit  amabiUor  operatio.  Et  inde 
etiam  fit  ut  taUs  judicetur,  quia  sicut  unus- 
quisque  affectus  est,  ita  de  rebus  judicat,  juxta 
axioma  Aristotelis  :  Qualis  unusquisque  est,  ta- 
lis  finis  sibi  videtur.  Et  simiU  modo  expUcat 
hoc  adjutorium  gratiae  Prosper,  Ubro  secundo 
de  Vocat.  gent.,  capite  nono,  aUas26,  ubi  di- 
cit  hanc  gratiam  non  esse  violentam,  quia  mo- 
vet  suadendo,  exliortando,  terrendo,  incitan- 
do,  dando  inteUectum,  inspirando  consiUum, 
cor  illuminando,  et  fidei  affectionibus  im- 
buendo;  quse  omnia  verba  moralem  inductio- 
nem  et  causaUtatem  manifeste  significant.  Et 
similibus  vocibus  utitur,  Ucet  brevius^  Cyril- 
his,  Ubro  quarto  in  Joan.,  capite  sexto  et  sep- 
timo. 

4.  Prima  pars  assertionis  ratione  probatur 
quam  Patres  indicant.  —  Ratio  autem  hujus 
causaUtatis  ab  eisdem  Patribus  indicatur,  quia 
homo  in  actionibus  suis  non  ducitur,  neque 
movetur^  ut  quid  inanime,  vel  ut  brutum,  sed 
ut  Ubere  se  moveat  et  agat,  et  ideo  adjutorio 
moraU  indigetproportionato  Ubero  conseusui, 
ad  quem  inducitur.  Quam  rationem  indicavit 
ConciUum  Trident.,  sess.  6,  c.  5,  adjuncto  cau. 
4.  Et  declarari  ampUus  potest,  quia  homo  in- 
diget  gratia  adjuvante  propter  infirmitatem 
et  ignorantiam  ex  peccato  originaU  contrac- 
tam,  ex  qua  difiicuUas  bene  operandi  oritur, 
quoe  difficuUas  non  soUim  in  bonis  operibus 
naturaUbus  invenitur,  sed  etiam  in  opera  su- 
pernaturaUs  ordinis  redundat,  quibus  accres- 
cit  aUa  improportione  quam  habet  natura,  in 
suo  prsecise  ordine  spectata,  respectu  talium 
operum  supernaturaUs  ordinis.  Haec  tamen 
difficuUas  magna  ex  parte  moraUs  est,  et  per 
moraUa  media  vel  minui,  vel  vinci  et  supe- 
rari  debet,  ut  Ubero  et  naturaU  modo  vinci 
possit,  sicut  Ubro  primo  et  secundo  satis  ex- 
pUcatum  est.  Ergo  auxilium  moraliter  adju- 
vans  maxime  necessarium  est. 

5.  Secunda  pars  assertionis  de  necessi- 
tatce  gratice  physice  adjuvantis.  —  At  vero 
gratia  physice  adjuvans  ex  aUo  capite  neces- 
saria  est,  et  ideo  aUter  ad  opera  supernatura- 
Us  ordinis ,  aUter  vero  ad  naturaUa  requiri- 
tur.  Est  vero  causa  physice  adjuvans,  iila  quae 
reaUter  et  per  se  efficit  aUquid,  per  propriam 
et  realem  actionem  influendo  in  terminum 
productum  :  cum  autem  operatio  liumana  sit 


CAP.  XV.  DIVISIO  AUXILII  MORALITER  VEL  PHYSICE  ADJUVANTIS,  ETC. 


()7 


eflPectus  realis,  et  in  suo  esse  sit  qusedam  qua- 
litas  physica^  id  est,  habens  suam  propriam 
entitatem  et  naturam_,  per  actionem  physi- 
cam  uecessario  fieri  debet  :  hsec  autem  actio 
requirit  principium  habens  totam  virtutem 
necessariam  ad  agendum,  ut  per  se  notum  est. 
Constat  autem  ex  dictis  in  libro  secundo^  in 
nostris  potentiis  naturalibus  intellectus  et  vo- 
hmtatis  non  esse  virtutem  naturalem  inte- 
gram  et  sulBcientem  ad  efficiendos  actus  stu- 
diosos  supernaturahs  ordinis,  qui  sunt  in  sua 
enlitate  supernaturales ;  ergo  saltem  ad  Iios 
actus  omnino  necessaria  est  gratia  physice  ad- 
juvans.  Unde  licet  de  hac  gratia  non  tam  cla- 
re  Augustinus  et  alii  Patres  loquantur,  nihi- 
iominus  quoad  hanc  partem  tam  certa  est, 
quam  est  ccrtnm  Deum  dare  nobis  virtutes 
per  se  infusas,  quibus  hos  actus  etiam  per  se 
et  physice  efficere  valeamus.  Nam  ex  dicto 
principio  sequitur  necessariam  esse  gratiam 
specialem  physice  adjuvantem  potentiam  quae 
est  principium  proximum  talium  actuum, 
quia  ex  natura  sua  caret  virtute  saltem  com- 
pleta  ad  illos  efficiendos,  ideoque  illi  addun- 
tur  virtutes  per  se  infusse,  quee  defectum  il- 
lum  suppleant,  et  ubi  illse  defaerint_,  neces- 
sarium  erit  ut  earum  activitas  supernaturalis 
aliunde  suppleatur.  Et  declaratur  hoc  am- 
plius^  nam  sicut  illi  actus  in  entitate  sua  su- 
pernaturales  sunt,  ita  dicunt  esseutialem  de- 
pendentiam  ab  aliquo  principio  proximo  su- 
pernaturali,  a  quo  per  influxum  etiam  super- 
naturalem  immediate  ac  per  se  procedant; 
ergo  ad  illos  est  necessaria  gratia  physice  ad- 
juvans,  quse  sit  etiam  ordinis  supernaturalis. 

6.  Prolatur  eadem  mcessitas  ex  Scriptura 
et  ConciUis.  —  Praeter  hcec  potest  hoc  genus 
gratifc  colligi  ex  aliis  modis  loqueudi  Scriptu- 
rse  et  Conciliorum,  ac  Patrum.  Quoinodoenim 
Concilium  Tridentinum  dicit  liberum  arbi- 
trium  a  Deo  excitatum  et  motum,  quando  su- 
pernaturalem  prsebet  coucursum,  vere  ali- 
quid  agere,  non  tanlum  docetagere  moraliter, 
sed  etiam  physice  et  per  se,  quia  in  ipso  actu 
elicito  a  libero  arbitrio  non  potest  efficientia 
moralis  a  physica  separari ,  imo  illam  neces- 
sario  supponit,  et  addit  indifferentiam  :  sed 
in  hac  ipsa  actione  docet  liberum  arbitrium 
cooperari  cum  DeOj  et  consequenter  Deum 
cooperari^  seu  coagere  cum  libero  arbitrio ; 
ergo  intelligit  Deum  etiam  ibi  physice  agere 
cum  voluntate^  vel  per  se,  vel  per  aliquam 
gratiam^  quam  infundit.  Unde  optime  et  cum 
omni  proprietate  de  hoc  etiam  genere  gratise 
intelligimus  locutiones  Scripturse  ,  quse  ne- 


cessitatem  cooperationis  Dei  ad  nostra  opera 
inducuntj  ut  illud  Joan.  15  :  Sine  me  nihil  po- 
testis  facere.  Unde  dixit  Augustinus^  secundo 
libro  contra  duas  Epistolas  Pelagian.,  capite 
nono :  Qiiaynvis  oiisi  adjuvante  illo,  sine  quo 
niliil possumus  facere,  os  non  possumus  aperire, 
tamen  7ios  aperimus  illius  adjumento  et  opere 
nostrfi.  Unde  paulo  inferius  ponderans  illud 
Exod.4:  Ego  aperiam  os  tuum,  et  instrua/n 
te,  inquit :  Utrumque  ad  Dominum;  quare  lioc? 
nisi  quia  in  uno  istorum  cooperatur  homini 
facienti,  alterum  solum  facit.  Unde  infert  il- 
lam  generalem  sententiam  in  Concilio  Arau- 
sicanOj  canone  vigesimo,  confirmatam:  Multa 
facit  Deus  in  hominebona,  quwnon  facit  homo ; 
nullavero  facit  homoqucenon  facit  Deus  ut  fa- 
ciat  homo.  Similiter  hoc  conlirmat  illud  ad  1 
Corinth.  3 :  Neque  qui  plantat  est  aliquid,  neque 
qui  rigat,  sed  qui  incrementum  dat  Deus.  Et 
illud  ad  Philip.  1  :  Qui  coepit  in  volis  honum 
opus,  perficiet  .•  nam  hsec  et  similia  verba  pro- 
prie  sumpta  significant  propriam  elficaciam 
Dei  inchoantis ,  facientis ,  et  augentis  bona 
opera  nostra.  Item  significant  impotentiam 
nostram  ad  faciendum  hoec  opera  sine  Deo ; 
ergo  sicut  ex  parte  nostra  efficientia  pro- 
pria  est^  et  physica,  ita  etiam  multo  magis  ac 
principaliter  ex  parte  Dei.  Et  hoc  etiam  in 
proprietate  significat  verbum  cooperandi  et 
cooperatoris ,  quod  et  nobis  tribuitur  res- 
pectu  Dei ,  et  Deo  respectu  nostri,  ut  iu- 
fra  videbimus  tractando  de  gratia  operan- 
te  et  cooperante  ;  ergo  ex  utraque  parte 
est  vera  cooperatio,  et  effectio  per  se  ac  phy- 
sica.  Imo  per  antonomasiam  fides  dicitur  spe- 
cialiter  opus  Dei,  quia  ipse  principaliter  in 
omni  genere  illud  operatur,  ut  ibi  Augusti- 
nus  notat,  et  ob  eamdem  rationem  dicuntur 
hi  actus  infusi  a  Deo,  nam  quod  Paulus  ait  ad 
Roman.  5  :  Charitas  Dei  diffusa  est  in  cordi- 
his  nostris,  non  minus  de  actu  quam  de  ha- 
bitu  verum  est,  ut  ssepe  in  superioribus  est 
dictum^  et  sentit  Augustiims  de  Spirit.  etlit- 
ter.,cap.  32;  infusio  autem  propriam  et  phy- 
sicam  effectionem  apertissime  significat.  Deni- 
que  confirmat  hoc  Augustinus  dicto  capite  no- 
no  contra  duas  Epistolas  Pelagian.^  exillo  \ 
Joau.  4  :  Charitas  ex  Deo  est ,  utique  ut  a 
prsecipuo  auctore,  et  causa  per  se  ac  principa- 
li  ejus  ;  et  subjungit  Augustiuus  :  Neque  i?ii- 
tiicm  ejtcs  ex  noMs,  et  perfectio  ejus  ex  Deo,  scd 
si  charltas  ex  Deo,  tota  noiis  ex  Deo  est.  Ita 
enim  nos  concludere  possumus,  si  habitus 
charitatis  ex  Deo,  etiam  actus  charitatis  ex 
Deo  est  vere  et  physice,  eademque  ratio  est 


68 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVINiE  GRATI.E  IN  GENERE. 


de  cseteris  actibiis  supernatnralibus  :  sunt  au- 
tem  ex  Deo  media  gratia  adjuvante ;  est  ergo 
necessaria  ad  bos  actus  gratia  pbysice  adju- 
vans. 

7.  Gratia  siipernaturalis  ordinis  pJiysicead- 
juvans  non  est  necessaria  ad  actus  vio^tutim  ac- 
guisitarum.  —  Haec  autem  quae  de  gratia  pby- 
sice  adjuvante  ad  actus  supernaturales  dixi- 
mus,  non  eodem  modo  locum  babent  in  acti- 
busvirtutum  acquisitarum.  Nam  cum  illi  sint 
in  substantia  naturales,  et  per  actionem  ordi- 
nis  naturalis  fiant,  nibil  in  pbysico  principio, 
seu  in  speciab  influxu  proximo  superans  or- 
dinem  naturse  ex  parte  Dei  requirunt.  Et  ratio 
est,  quia  isti  actus  sunt  proportionati  viribus 
uaturalibus  voluntatis  et  intellectus.  Unde  in 
his  potentiis  sunt  integrae  vires  per  se  requi- 
sitse  ex  parte  principii  proximi  principalis  ta- 
lium  actuum  ;  ergo  ad  illos  non  est  necessa- 
ria^  per  se  loquendo,  gratia  pbysice  adjuvans 
potentiam  per  modum  principii  proximi.  Un- 
de  in  boc  est  notanda  differentia  inter  gra- 
tiam  moraliter  vel  pbysice  adjuvantem ;  nam 
prior  ad  bosactus  necessaria  est,  non  vero  pos- 
terior.  Est  autem  ratio  differentia,  quia  gra- 
tia  adjuvans  non  est  necessaria  ad  hos  actus 
per  se,  etex  natura  potentise,  sed  per  accidens, 
ex  lapsu  humanae  naturse^  et  ex  impedimentis 
ad  bene  operandum  inde  subortiS;,  contra  quae 
gratia  moraliter  adjuvans  necessaria  est,  ut 
paulo  ante  explicuimus.  Augmentum  autem 
virtutis  per  se  activse  ipsius  potentiae  non 
est  uecessarium,  quia  vires  potentiee  non 
sunt  per  peccatum  diminutae,  ut  supra  libro 
4  late  probatum  est.  Et  hoc  optime  declarat 
innocentise  status,  in  quo  nec  pbysice  gratia  ad- 
juvans  erat  necessaria  ad  hos  actus,  quia  po- 
tentia  in  se  erat  eadem,  quse  nunc  est,  nec 
moraliter  juvans,  quia  tunc  non  erant  im- 
pedimenta  lapsse  naturae. 

8.  Possihile  est  auxilium  gratice  physice  ad- 
juvantis  naturalis  ordinis,  licet  non  sit  neces- 
sarium.  — Dixi  autem  ad  hos  actus  non  requiri 
gratiampbysice  adjuvantemsupernaturalis  or- 
dinis,  quiaeomodo  quoisti  actus  possunt  fieri 
et  saepe  fiunt^  ex  aliquo  auxibo  gratise  natura- 
hsordinis,  itaetiam  auxilium  adjuvans,  quod 
ad  illos  datur,  vel  dari  potest^  gratuitum  et  abs- 
que  naturali  debito  collatum  reputari  potest, 
et  ita  appellari  gratia  ejusdem  ordinis.  Hoc 
patet  a  simifi  de  concursu  ipso  generali :  nam 
hcet  bic  debeatur  potentise  ad  actus  sibi  con- 
naturales  suppositis  abis  prserequisitis  ad 
agendum ;  tamen  quando  Deus,  speciab  modo 
et  auxiUo  non  debito  voluntati^   verbi  gratia, 


praeparat  illam  cum  omnibus  praerequisitis,  ut 
couvenieDter  operetur,  tunc  ille  concursus 
non  est  debitus  naturae.  Et  tamen,  ut  proba- 
bilior  fert  opinio,  habitus  acquisitus  pbysice 
adjuvat  potentiam,  et  auget  virtutem  agendi, 
noii  per  intensionem,  sed  per  multiphcationem 
virtutis  :  erit  ergo  illa  gratia  physice  adju- 
vans.  Idemque  potest  facere  Deus  per  motio- 
nem  ahquam,  vel  influxum  pbysicum  majo- 
rem,  quam  tah  actui  vel  potentise  ex  natura 
rei  debeatur.  Hoc  autem  genus  auxihi,  hcet 
possibile  sit,  non  est  necessarium,  ut  dixi, 
imo  rarum  et  extraordinarium  esse  censeo.Oc- 
currebat  autem  hic  opinio  quse  ad  hos  etiam 
actus  requirit  gratiam  efficacem  pbysice  prae- 
determinantem,  quse  si  datur,  sine  dubio  phy- 
sice  adjuvat.  IUa  vero  opinio  coincidit  cumaha 
Gregorii,  quam  supra  libro  I  impugnavimus, 
et  generatim  de  omnibus  actibus  tractanda  est 
in  hbro  5  ,  et  in  discursu  hujus  aliquid  attin- 
gemus,  dicendo  de  divino  concursu,  et  ideo 
necessenonest  in  prsesenti circa  iUam  ampUus 
immorari. 

9.  Applicari  potest  eadem  divisio  graticB 
physicce  et  moraliter  adjuvantis  ad  gratiam 
adjtttricem,  et  auxilium  gratlfp.  —  Ex  dictis 
igitur  satis  declarata  manet  divisio  posita  de 
gratia  pbysice,  vel  morahter  adjuvante,  quae 
ad  principium  adjuvans,  et  ad  ipsum  actuale 
auxilium  applicari  potest.  Proprius  tamen  vi- 
detur  utrumque  membrum  in  physice  adju- 
vaute  inveniri :  nam  habitus  per  se  infusus,  ut 
diximus,  pbysice  adjuvat  potentiam  ad  actum 
supernaturalem  ehciendum ,  et  quando  deest 
habitus,  aUquod  aliud  principium  necessarium 
est,  quod  physicam  ejus  activitatem  suppleat. 
Actualis  vero  influxus  in  supernaturalem  ac- 
tum,  prout  a  tali  principio  procedit  per  se  ac 
pbysice,  et  reaUs  est,  ac  proinde  est  etiam  ac- 
tuaUs  gratia  pbysice  adjuvaus  :  hoc  ergo  ge- 
nus  adjutorii  tam  babituali  gratiae  quam  ac- 
tuaU  anxiUo  cooperanti  proprie  convenit.  At 
vero  adjutorium  morale  neque  habitui,  neque 
actuaU  influxui  videtur  convenire  :  imo,  si 
quis  recte  consideret  quod  ad  probandum  hoc 
adjutorium  morale  adduximus,  magis  videtur 
ad  excitantem  gratiam  quam  ad  adjuvantem 
pertinere  :  nam  ipsemet  motus  gratiae  exci- 
tautis,  quatenus  formaliter  afficit  potentiam, 
morahter  confortat  illam,  et  nuUum  ahum  in- 
fluxum  quasi  effeetivum  habere  videtur,  quae 
objectio  petit  ut  ampUus  expUcemus  discrimen 
inter  gratiam  excitantem  et  actu  adjuvan- 
tem ,  quod  in  sequentibus  capitibus  commo- 
dius  faciemus. 


CAP.  XVI.  QUIBUS  MODIS  DIFFERAT 
CAPUT  XVI. 

QUIBUS   MODIS   DIFFERAT  ACTUALIS   INFLUXUS  GRA- 
TliE  ADJUVANTIS^    AB  EXCITANTE   GRATIA. 

1.  Opinio  negans  gratiam  adjmantem  rea- 
liter  ab  excitante  distingui.  —  Nonnulli  auc- 
tores  absolute  docent  gratiam  excitantem 
non  re,  sed  ratione  distingui  ab  adjuvante  : 
nam  eadem  prout  formaliter  afHcit  potentiam 
illuminando  vel  actu  inclinando  illam,  dici- 
tur  excitans;  prout  vero  obtinet  a  voluntate 
consensum,  dicitur  adjuvans.  Unde  quatenus 
excitans  est^  separari  potest  a  consensu,  et  esse 
prior  tempore  illo;  quatenus  vero  habet  sub- 
sequentem  consensum,  et  est  aliquo  modo  ac- 
tualis  causa  illius,  simul  denominatur  adju- 
vans,  quse  videtur  tantum  distinctio  rationis, 
vel  cujusdam  habitudinis.  Et  hoc  suadetur 
testimonio  ConciUi  Tridentini  supra  tractato^ 
quia  videtur  de  his  gratiis  tanquam  de  una 
loqui.  Et  simihter  Augustinus,  ut  infravidebi- 
musj  de  gratia  operante  et  cooperante,  tan- 
quam  de  una  loqui  solet  :  illae  autem  cum  ex- 
citante  et  adjuvaute  coincidunt,  ut  ibidem  di- 
cemus. 

2.  Assertio.  —  Gfratia  adjwcans  addit  ali- 
quid  realiter  distinctum  ultra  excitantem.  — 
Nihilominus  jam  in  capite  13  ostensum  est 
negari  non  posse  quin  ad  juvans  gratia  distin- 
guatur  ab  excitante,  addens  ultra  illam  novum 
auxilium  et  beneficium  gratiae.  Nunc  vero  ul- 
terius  dicimus,  id  quod  addit  actualis  gratia 
adjuvans  ultra  excitantem,  esse  aliquid  reali- 
ter  distinctum  ab  illa.  Probatur,  quia  gratia 
adjuvans  addit  realem  influxum  in  cousensum 
dehberatum  voluntatis,  vel  assensum  super- 
naturalem  intellectus  :  hic  autem  influxus 
reahter  distinguitur  ab  actu  gratise  excitantis ; 
ergo  actualis  gratia  adjuvans  addit  rem  dis- 
tinctam  ab  excitante.  Major  satis  declarata 
est  in  capite  prsecedenti.  Minor  autem  per  se 
clara  est,  quia  motus  gratiae  excitantis,  et  ac- 
tus  dehberatus  voluntatis  vel  intellectus,  re- 
ahter  inter  se  distinguuntur,  ut  per  se  notum 
est  :  sed  hic  influxus  gratise  adjuvantis  est 
idem  reahter  cum  actu  dehberato,  quia  nihil 
est  ahud  quam  actio  ejus,  prout  ab  ahquo  su- 
pernaturah  principio  procedit ;  ergo  distingui- 
tur  reahter  a  mota  gratiee  excitantis.  Quse  ra- 
tio  adeo  clara  est,  ut  in  hoc  puncto  uulla  vi- 
deatur  esse  disseusio  iuter  Theologos,  quae  ad 
rem  pertineat.  Ut  autem  etiam  in  modo  lo- 
quendi  auferatur,   advertenda  est  distinctio 


ACTUALIS  INFLUXUS  GRATL^,  ETC  69 

quamsupra  posui  de  gratia  adjutrice  et  in  actu 
secundo,  nam  heecduo  membrahcet  propriis- 
sime  reperiantur  in  adjutorio  physico,  etiam 
in  morah  possunt  convenienter  distingui. 
Gratia  ergo  excitans,  per  se  spectata,  est  mo- 
rahter  adjutrix,  et  hoc  probant  omnia  addu- 
cta  capite  prsecedenti,  in  priori  membro  ter- 
tise  divisionis.  Et  hoc  modo  verum  est  deno- 
minationem  hanc  adjutricis  gratisenihil  adde- 
re  gratise  excitauti,  sed  esse  eamdem  sub  aho 
respectu  conceptam.  Nam  sicut  in  physicis 
eadem  forma,  verbi  gratia,  calor,  est  disposi- 
tio  quatenus  formahter  afficit  subjectum,  et 
est  quasi  potentia  activa  quateuus  est  prin- 
cipium  proximum  calefacieudi ;  ita,  servata 
proportione,  motus  gratiee  est  excitans,  prout 
est  actus  quidam  formahter  afficiens  mentem ; 
quatenus  vero  de  se  potest  juvare  ad  con- 
sensum,  habet  rationem  principii  efficientis, 
saltem  morahterj  et  ut  sic  vocatur  adjutrix 
gratia. 

3.  Quando  non  oUinet  consensum ,  dicitur 
gratia  adjutrix.  —  Quando  ohtinet  consensum 
proprie  denominari  potest  gratia  moraliter  ad- 
juvans.  —  Neque  obstat  quod  gratia  excitans 
in  sua  entitate  sit  actus  secundus,  nam  hoc 
habet  quatenus  est  forma  intehectum  vel  vo- 
luntatem  formahter  afficiens,  nihilominus  ta- 
men  respectu  aUerius  actus  potest  cooperari, 
ut  principium  efficiens  in  actu  primo,  quando 
ihum  actu  non  efficit.  Sic  ergo  gratia  excitans 
est  adjutrix,  et  ita  in  re  sunt  idem,  ut  dixi.  Ad- 
juvans  autem  non  denominatur  in  suo  genere, 
seu  in  suo  modo  adjuvandi,  nisi  quando  volun- 
tas  actu  consentit:  quia,  ut  c.  13  ostensum  est, 
gratia  non  est  adjuvans,  nisi  ahquid  efficiat  is 
qui  juvatur  :  cum  autem  adjutorium  hoc  sit 
morale,  ut  diximus,  necesse  est  ut  homo  mo- 
rahter  consentiat ,  quando  per  gratiam  exci- 
tantem  actu  juvatur.  Tum  autem  vere  et  pro- 
prie  denominari  potest  gratia  adjuvans  mora- 
hter,  quia  sicut  prjus,  tempore  vel  natura, 
quam  voluntas  consentiat,  hsec  gratia  excitat 
hominem  ad  talem  actum,  ita  etiam  in  ipso 
actuah  consensu  morahter  juvat  ad  prsestan- 
dum  ihum,  vel  ad  perseverandum  in  iho,  ad 
eum  modum  quo  unus  homo  exhortando  juvat 
ahum,  prout  loquitur  Paulus  2  ad  Corinth.  6 : 
AdjwDantes  exhortamur,  etc.  Tahs  autem  de- 
nominatio  adjuvantis  respectu  gratia?  excitau- 
tis,  est  quasi  extrinseca  proveuiens  ab  illamet 
actione,  qua  fit  consensus,  seu  dehberatus  ac- 
tus  vohnitatis,  vel  intehectus ;  nam  sicut  agens 
sic  denominatur  ab  actione,  ita  etiam  hsec 
gratia  denominatur  actu  adjuvans  ab  actioue 


70  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERMS 

ab  illa  suo  modo  prodeunte.  Neque  obstat 
quod  illa  actio  vel  influxus  quo  fit  actus 
deliberatus^  in  se  sit  physicus  et  realis  in- 
fluxus,  nam  preecise  spectatus^  ut  est  a  gratia 
excitante,  sic  tantum  est  ab  illa  moraliter,  et 
ita  induit  rationem  moralis  causalitatis,  sic- 
que  denominat  suum  principium  moraliter  ad- 
juvans.  Ad  eum  modum  quo  dixi  in  Meta- 
physica  eumdem  influxum,  prout  est  a  causa 
finali^  esse  causahtatem  fiins,  et  prout  est  a 
principio  activo^  esse  causalitatem  efficientis; 
ita  enim  in  pra^senti  idem  influsus  gratige  ad- 
juvantisj  qui  est  physicus  respectu  alterius 
principii,  moraliter  est  ab  excitante  gratia^  et 
ratione  illius^  sine  ulla  coufusione,  vel  ver- 
borum  eequivocatione,  adjuvans  ^denominari 
potest, 

-4.  AsserUo  secunda.  —  Rectius  dicimus  ac- 
tualem  gi^atiavi  excitantem  non  esse  effectite  a 
nolis ,  adjuvantem  non  dari  sine  nosira  coope- 
ratione.  —  Atque  ex  his  possunt  eoUigi  alias 
differentiffi  inter  actualem  gratiam  et  adju- 
vantem,  et  excitantem,  quas  alii  jam  annota- 
runt ;  eas  vero  judicare  oportet,  et  in  vero 
sensu  expHcare.  Prima  est^  qiiod  gratia  exci- 
tans  est  effective  a  solo  Deo,  adjuvans  a  Deo 
et  db  Jiomine  ,  tradit  Vega  lib.  6  in  Tridcnt._, 
cap.  8  ;  fundatur  tamen  in  illa  sententia^  quod 
motus  gratiae  excitantis  nullo  modo  est  effec- 
tive  a  nobis^  quam  supra  reprobavimus.  Ut 
ergo  differentia  recte  subsistat,  dicendum  est 
excitantem  gratiam  non  esse  effective  a  hbero 
arbitrio ,  adjuvantem  autem  non  dari  sine 
cooperatione  liberi  arbitrii.  Et  hocmodo  prior 
pars  satis  probata  est  in  superioribus^  ubi 
etiam  in  hoc  sensu  exphcavimus  sententiam 
Patrum,  dicentium  hanc  gratiam  fieri  in  nobis 
sine  nobis^  utique  morali  et  humano  modo 
operantibus.  Altera  vero  pars  intellecta  de  ac- 
tuah  gratia_,  ut  loquimur,  vera  est ;  nam^  ut 
diccbam,  hsec  gratia  adjuvans  non  est  nisi 
actio  ipsa  qua  fit  actus  fidei,  vel  charitatis,  vel 
alii  similes ;  isti  autem  actus  non  fiunt  in  no- 
bis  sine  morali,  et  libera  cooperatione  nostra. 
Cum  autem  aliquis  actus  hujusmodi  fit  a  Deo 
et  nobis^,  non  interveniunt  ibi  duoe  actiones_, 
altera  Dei,  altera  nostra^  sed  una  indivisibilis^ 
qni3e  ab  utroquc  principio^  proximo  et  princi- 
pali  seu  universaii  essentialiter  pendet ,  ut 
infra  latius  ostendemus ;  ergo  talis  actio  fieri 
non  potest  in  nobis  sine  uobis  morahter  et 
Ubere  cooperantibus. 

5.  In  actione  gratice  adjiivantis  duplex  est 
halitudo:  una  ad  Dcum,alia  ad  liherum  arli- 
trium, — Possunt  autem  in  illamet  actione  duse 


DIVIN/E  GRATI^  IN  GENERE. 
habitudines  distingui^una  ad  Deum,  et  alia  ad 
liberum  arbitrium^  et  secundum  priorem  dici 
potest  tribui  a  solo  DeO;,  et  consequenter  dici 
etiam  potest_,  ut  liabet  rationem  gratise  adju- 
vantis,  esse  a  solo  Deo^  nam  ut  est  a  nobis,  po- 
tius  sumus  ad jutores  Dei ;  sed  lioc  non  refert; 
tum  quia  nou  de  respectibus^  sed  de  re  ip=a  agi- 
mus, etin  re  omnino  una  et  indivisibilis  est  illa 
gratia,  sohimque  per  inadsequatos  conceptus, 
seu  ratione  ratiocinata  cum  virtuah  funda- 
mento  in  re^  illo  modo  distinguitur;  tum  etiam 
quia  eadem,  prout  est  a  libero  arbitrio,  non 
est  ab  illo  ut  naturaliter  operante,  sed  ut  ele- 
vatO;  et  ut  instrumento  divinae  virtutis^  ideo- 
que  etiam  sub  illo  respectu  pertinet  ad  bene- 
ficia  gratise.  Dixi  autem  hanc  partem  intelli- 
gendam  esse  de  actuali  motione  adjuvantis 
gratise,  quia  in  gratia  adjuvante  per  modum 
principii  locum  non  habet.  Nam  illud  princi- 
pium  vel  est  habitus  infusus,  qui  a  Deo  fit  in 
nobis  sine  nobis  coagentibus,  licet  in  adultis 
non  fiat  sine  aliqua  preevia  dispositione  libera, 
in  quo  etiam  differt  ab  excitante  gratia;  vel  si 
deest  habitus,  id  quod  supplet  vicem  ejus 
multo  minus  potest  fieri  a  nobis^  quia  vel  est 
motio  a  solo  Deo  impressa,  vel  ipse  Deus^  ut 
videbimus.  Et  ratio  clara  est,  quia  talis  gratia 
prserequiritur  ad  cooperationem  nostram  tan- 
quam  principium  efficiens  ejusdem  actionis; 
ergo  non  potest  idem  principium  esse  ex  li- 
bera  cooperatione  nostra.  Non  desunt  tamen 
qui  praster  dictam  actualem  gratiam  adjuvan- 
tem,  quam  explicuimus,  ponant  aliam  etiam 
actualem  et  adjuvantem^  quam  Deus  efficit 
in  uobis,  non  solum  sine  nobis  libere  coope- 
rantibus^  sed  etiam  nec  physice  illam  efficien- 
tibus,  quam  propterea  et  praeoperantem  et 
praedeterminautem  appellant.  Nos  vero  tale 
genus  auxilii  neque  agnoscimus  ueque  admit- 
timus,  sed  quia  prolixam  petit  disputatiouem, 
ex  parte  in  hoc  libro  inchoabimus,  et  in  quinto 
consummabimus ;  ideo  nunc  nostram  senten- 
tiam  supponendo,  simpliciter  loquimur  et  pro- 
cedimus. 

6.  Assertio  tertia. — Diferentia  secunda  est 
quod  gratia  excitans  scepe  tantum  sufficiens  est, 
adjuvans  vero  semper  efficax.  —  Secunda  dif- 
ferentia  est,  quia  gratia;  excitanti  de  seresisti 
P'itest,  et  ideo  seepe  tantum  est  sufficiens, 
quia  ei  resistitur ;  adjuvanti  autem  nunquam 
rcsistitur^  sed  semper  est  efficax,  id  est,  habet 
effectum.  Hanc  differentiam  notavit  idem 
Vega,  et  prior  ejus  pars  sumitur  ex  Concilio 
Trideut.,  dicto  cap.  6,  ibi:  Quippe  qui  et  illam 
ahjicere  potest ;  eX  can.  ^,  ibi:  Posse  dissentire^ 


CAP.  XVI.  QUIBUS  MODIS  DIFFERAT 
si  velit  ;  et  ex  Concilio  Senon,,  in  decreto  15 
fidei,  quse  duo  Concilia  plaue  docent  hanc  po- 
testatem  resistendi  huie  gratise  necessariam 
esse,  ut  non  tollat  hbertatem,  de  qua  re  in 
lib.  5  ex  professo  dicendum.  Altera  vero  pars 
ex  supra  dictis  est  manifesta,  quia  gratia  ad- 
juvans  actualis  non  datur  nisi  homini  actu 
operanti  et  consentienti :  qui  autem  consentit, 
non  resistit.  Item  hsec  gratia  adjuvans  est  ipse 
influxus  Dei  vel  habitus  in  actum  dehberatum 
voluntatis,  qui  influxus  in  re  non  distinguitur 
ab  actione  ipsius  hominis ;  ergo  cum  hsec  gra- 
tia  actu  datur,  jam  homo  non  resistit.  Quse  ra- 
tiones  probant  esse  impossibile  hominem  re- 
sistere  huic  gratise :  est  autem  illa  impossibi- 
litas  composita  (ut  sic  dicam),  et  ideo  non 
repugnat  libertati.  Nam  haec  gratia  involvit, 
seu  habet  concomitantemhberum  influxum  vo- 
luntatis,  et  ideo,  eo  ipso  quod  tahs  gratia  dari 
supponitur,  simul  etiam  supponitur  usus  Hber 
vohmtatis  consentientis,  cum  quo  non  stat  si- 
mui  resistentia,  quse  fit  per  actualem  dissen- 
sum,  vel  negationem  consensus,  quee  est  repu- 
gnantia  sensus  compositi,  quia  non  potest  res 
simul  esse  et  non  esse,  de  qua  dixit  Aristoteles : 
Res  quando  est,  necesse  est  esse. 

7.  Uberius  declaratur  eadem  differentia.  — 
Et  in  hoc  est  aperta  diflerentia  inter  hanc  ad- 
juvantem  gratiam  et  excitantem,  nam  exci- 
tans  est  simphciter  prior  Ubero  usu  vohmtatiSj 
nec  involvit  liberam  cooperationem  ejus  aut 
ab  illa  pendet,  ideoque  non  habet  necessariam 
connexionem  cum  illa,  aUas  illa  non  esset  ne- 
cessitas  composita  ( ut  aiunt ) ,  vel  secundum 
quid,  sed  absoluta  et  simpUciter,  et  ita  tolleret 
hbertatem,  et  cum  eam  non  tohat,  ut  suppo- 
nimus,  semper  potest  voluntas  ei  resistere,  si 
omnis  aUa  suppositio  toflatur,  quod  secus  est 
in  gratia  actu  adjuvante,  ut  jam  exphcavi. 
Dico  autem  actu  adjuvante,  quia  si  tahs  gratia 
consideretur  solum  ut  oblata  ex  parte  Dei,  et 
quasi  in  actu  primo  existente  in  potestate  ho- 
minis_,  sic  aufertur  dicta  compositio,  et  ideo 
non  miuus  potest  ei  resisti ,  quam  gratise  ex- 
citanti,  propter  eamdem  rationem.  Item  autem 
occurrebat  hic  quaestio,  an  detur  ahqua  gra- 
tia  adjuvans  non  involvens  dictam  composi- 
tionem,  sed  prior  natura  seu  causahtate,  quam 
cooperatio  homiuis,  cui  resisti  non  possit_,  vei 
cui  infalUbihter  non  resistatur.  Item  supererat 
quaestiOj  utrum  detur  aUqua  gratia  excitans 
cui  resisti  non  possit,  vel  saltem  cui  infaUibi- 
Uter  non  resistatur ;  sed  de  his  punctis  fere 
toto  Ubro  quinto  tractandum  est. 

8.  Assertio  quarta.  —  Differentia  tertia  est 


ACTUALIS  INFLUXUS  GRATI^,  ETC.  71 

quod  gratia  excitans  non  est  regula  sanctitatis 
majoris,  sed  hcec  sumenda  est  ex  majori  gratia 
adjmante.  —  Tertia  difi^erentia,  quam  Vega 
etiam  attigit,  est  majorem  excitantem  gratiam 
non  esse  ( ut  ita  dicam )  regulam  sanctitatis 
majoris,  sed  hanc  sumendam  esse  ex  majori 
adjuvante  gratia;  quam  etiam  indicat  Soto, 
Ub.  1  de  Nat.  et  grat.,  cap.  16,  verb.  Per  hanc. 
Probatur,  quia  gratia  excitans  non  facit  homi- 
nem  sanctum  sine  cooperatione  Ubera ;  potest 
autem  aUquis  recipere  magna  excitantia  auxi^ 
Ua,  et  iUis  non  cooperari,  ut  fecerunt  Judaei, 
Christo  praedicante  et  miracula  faciente ;  aUi 
vero  cum  minoribus  excitationibus  possunt 
cum  adjuvante  gratia  Ubere  consentire,  ut, 
prsedicante  Jona,  Ninivita^,  fecerunt;  ergo 
mensura  sanctitatis  juxta  modum  et  gradum 
adjuvantis  gratise,  non  soUus  cxcitantis  acci- 
pienda  est.  Et  ita  hsec  differentia  optime  con- 
firmatur  ex  verbis  Christi,  Matth.  11  :  Siin 
Tyro ,  et  Sidone  factce  essent  virtutes  quce 
factce  sunt  in  te,  olim  in  cilicio  et  cinere  pcsni- 
tentiam  egissent ;  et  verbis  cap.  12  :  Viri  Ni- 
nivitce  surgent  in  judicio  cum  generatione  ista, 
et  condemnabtmt  eam,  quia  pcenitentiam  ege- 
runt  in  prcedicatiojie  Jonce,  et  ecce  plus  quam 
Jonas  hic.  Confirmatur  etiam  ex  ConciUo  Tri- 
dent.,  sess.  6,  c.  7,dicente:  Justitiam  in  nobis 
recipientes  unusqtdsque  secundum,  stmm  mensu- 
ram,  quam  Spiritus  Sanctus  partitur  singulis 
prout  vult ,  et  secundum  propriam  cujusque 
dispositionem  et  cooperationem..  Nam  cx  his 
verbis  coUigimus  mensuram  sanctitatis  in  suo 
genere  esse  hominis  dispositionem  :  dispositio 
autem,  cum  sit  actus  supernaturaUs  deUbe- 
ratus,  est  proprius  efi^ectus  gratise  adjuvantis, 
cui  et  nos  cooperamur,  et  iUa  nobiscum;  ergo 
gratia  adjuvans  est,  etiam  in  ratione  auxiUi 
mensura  et  regula  sanctitatis,  quia  taUs  gratia 
adjuvans  servat  proportionem  cum  disposi- 
tione  et  cooperatione  nostra,  quia  nec  nos 
possumus  plus  cooperari  quam  Deus  nos  ad- 
juvet,  nec  Deus  minus  adjuvat  quam  nos  coo- 
peremur. 

9.  Objectio  contra  primam  partem  assertio- 
nis  quartce.  —  Objectio  contra  secundam  illius 
partem.  —  Sed  objici  potest  contra  utrumque 
membrum.  Coutra  primum  quiUem,  quiaidem 
ConciUum  ait  Justitiam  dari  secundurn  mensur 
ram  quam  Spiritus  Sanctus  partitur  singulis, 
prout  vult ;  ergo  prima  et  unica  mensura  sauc- 
titatis  est  voluntas  Dei,  qus  magis  vel  minus 
efficaciter  hominem  vocat,  prout  vult;  ergo 
potius  vocatio  quam  gratia  adjuvans  est  prima 
mensura  sanctitatis;  vocatio  autem  pertinet 


72 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.^  GRATl/E  IN  GENERE. 

citante.  —  Motiva  pro  adjmante. 


ad  gratiam  escitantem.  Et  confirmatur  ex  Aii- 


gustino,  qui  multis  in  locis  ad  vocationem  re- 
ducit  totam  varietatem  in  hominis  conver- 
sione  vel  sanctificatiouej  ut  videre  licet  in 
dicta  qusest.  2  ad  Simplician.,  et  lib.  de  Dono 
persever.,  cap.  14-.  Contra  alteram  vero  par- 
tem  fit  objectio,  quia  sequitur  conatum  liberi 
arbitrii  esse  radicem  et  mensuram  sanctitatis, 
quod  videtur  esse  Semipelagianum.  Sequela 
patet,  quia  gratia  adjuvans  quoad  actualem 
influxum  datur  juxta  conatum  liberi  arbitrii ; 
nam  si  liberum  arbitrium  non  conetur,  non 
datur  ;  si  autem  conetur,  datur,  et  ita  semper 
juxta  proportionem  nostri  conatus  tribuitur; 
ergo  tandem  in  nostrum  conatum  fit  ultima 
resolutio. 

iO.  Ad  primam.  —  Ad  priorem  partem, 
respondetur  voluntatem  Dei  esse  primam  et 
principalem  causam  auxilii  adjuvantis,  et  ideo 
quamvis  auxilium  sit  veluti  proxima  mensura 
sui  efi^ectus,  non  excludere,  imo  includere  vo- 
luntatem  Dei,  tanquam  primam  et  principa- 
lem  causam.  Ad  Augustinum  vero  responde- 
mus,  nos  hic  loqui  de  auxilio  excitante,  gene- 
rahter  abstrahendo  ab  efficaci  vel  sufiiciente  : 
Augustinum  autem  illis  locis  loqui  de  voca- 
tione  congrua,  quae  est  auxilium  excitans  ef- 
ficax,  et  de  illo  etiam  est  verum  esse  certam 
regulam  sanctitatis;  tamen  id  habet,  quatenus 
aliquo  modo  includit  auxihum  adjuvans,  ut 
hbro  quinto  dicetur. 

11.  Ad  secmdam.  —  Ad  alteram  partem, 
respondetur  conatum  hberi  arbitrii,  si  per  se 
sohim  consideretur,  non  sohim  non  esse  regu- 
lam  sanetitatis,  verum  etiam  nihil  per  se  con- 
ferre ,  ut  Pelagiani  errabant.  Conatus  autem 
hberi  arbitrii  ut  cooperantis  adjuvanti  gratiae 
muUum  valet  ad  salutem ,  et  in  suo  genere 
potest  dici  mensura  sanctitatis,  cum  Conci- 
lium  dixerit  iUam  infundi  juxta  hominis  dis- 
positionem  et  cooperationem.  Inde  tamen  non 
sequitur  conatum  hberi  arbitrii  esse  rationem 
in  qua  fit  ultima  resohitio,  cur  homini  tahs  vel 
tanta  gratia  tribuatur;  tum  quia  (ut  dixi)  co- 
natus  hberi  arbitrii  non  est  separandus  ab  in- 
fluxu  giatiai  adjuvautis  :  tum  etiam  quia  hcet 
auxilium  gratiae  adjuvantis  non  conferatur 
nisi  cooperanti  arbitrio,  nihilominus  tahs  coo- 
peratio  nou  est  ratio  ob  quam  detur  tale  auxi- 
lium,  sed  est  concausa  sine  qua  non  datur  : 
tum  denique,  quia  etiam  ille  conatus  est  ex 
vocatione,  et  in  illam  ut  in  priorem  causam 
reducitur,  ut  in  hbro  quinto  latius  dicemus. 

12.  Qiocestimicida :  utra  sit  major  gratia  ex- 
citans,  vel  adjuvans.  —  Motiva  pro  gratia  ex~ 


Ex  his 

vero  incidens  oritur  qusestiuncula,  quse,  vide- 
hcet,  sit  major  gratia,  ceeteris  paribus,  seu  ex 
suo  genere,  an  excitans  vel  adjuvans.  Yideri 
enim  potest  exeitans.  Primo,  quia  magis  gra- 
tis  datur,  vel  saltem  minus  dependenter  a 
nostra  libertate  :  nam  fit  in  nobis  sine  nobis , 
cum  tamen  adjuvans  non  detur  sine  hbera 
cooperatione  nostra,  in  quo  videmur  nos  ah- 
quid  ad  illam  conferre,  ex  quo  capite  videtur 
ratio  gratise  in  illa  minui.  Secundo,  quia  gra- 
tia  excitans  ex  suo  genere  non  supponit  aham. 
gratiam,  et  ideo  si  resolvatur  usque  ad  pri- 
mam,  non  potest  cadere  sub  meritum,  nec 
esse  uUo  modo  debita.  Adjuvans  autem  gratia 
ex  suo  genere,  vel  cadit  sub  aUquod  meritum 
quatenus  hberum  usum  postulat,  vel  saUem 
semper  est  debita  ratione  ahcujus  gratise  prio- 
ris,  quam  semper  supponit,  et  ita  semper  est 
gratia  pro  gratia.  In  contrarium  vero  est, 
primo,  quia  gratia  adjuvans  magis  sanctificat 
hominem  quam  gratia  excitans ,  ut  in  puncto 
proxime  preecedente  dicebamus.  Secundo,  quia 
actus  fidei,  charitatis,  et  similes,  qui  hbere 
fiunt  per  virtutes  infusas,  perfectiores  sunt  in 
speciebus  suis,  quam  motus  gratiae  excitantis, 
qui  iUis  cum  proportione  respondent,  seu  qui 
propter  iUos  dantur,  ut  videtur  per  se  notum 
ex  hactenus  dictis;  tum  quia  actus  virtutum 
theologicarum  sunt  perfectissimi  in  toto  ordine 
gratise ,  et  idem  est  de  cseteris  cum  propor- 
tione;  tum  etiam  quia  motus  indehberati  gra- 
tise  excitantis  ordinantur  ad  hos  actus  tan- 
quam  imperfectum  ad  perfectum :  sed  influxus 
gratiae  adjuvantis  proxime  datur  ad  hos  actus 
perfectos ,  et  reaUter  est  idera  cum  iUis ;  ergo 
est  perfectior  quam  excitans  gratia. 

13.  Resohitio.  —  Gratia  adjuvans  major  est 
in  ferfectione  alsoluta  entis.  —  In  ratione  doni 
gratniti  servant  quamdam  cequalitatem:  — 
Respondetur  has  duas  gratias  posse  compa- 
rari,  vel  in  absohita  perfectione  entis,  vel  in 
ratione  seu  habitudine  liberahs  seu  gratuiti 
doui.  Priori  modo  prffiferenda  videtur  gratia 
adjuvans  propter  ratioues  factas,  nec  quoad 
hoc  obstat  quod  actio  gratiai  adjuvantis  pen- 
deat  a  libero  arbitrio ;  tum  quia  pendet  ab  iUo 
ut  ab  instrumento  Dei  per  obedientialem  po- 
tentiam  operante,  quod  actionis  perfectio- 
nem  non  minuit  :  tum  quia  etiam  motus  gi^a- 
tise  excitantis  pendet  efi^ective  a  nostris  poten- 
tiis ,  quamvis  prior  dependentia  sit  hbera ,  et 
non  haec  posterior,  quod  non  minuit  prioris 
perfectionem ,  sed  potius  commendat.  In  ra- 
tione  autem  doni  hberaUs  fere  servant  quam- 


CAP.  XVII.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  PRINCIPIUM  PHYSICE,  ETC. 


73 


dam  aequalitatem,  quia  etiam  gratia  adjuvans, 
si  reducatur  ad  primam  in  suo  genere ,  non 
potest  cadere  sub  meritum  vel  dispositionem 
hominis,  quia  nou  magis  supponit  opus  libe- 
rum  meritorium,  quam  gratia  excitans;  et 
quamvis  requirat  cooperationem  liberam,  non 
tamen  priorem,  nec  ut  rationem  ob  quam 
detnr,  sicut  dixi ,  et  ideo  uihil  minuitur  ratio 
gratise.  Dixi  autem  fere,  quia  Hcet  neutra  ista- 
rum  gratiarum  sit  debita  liomini  alicujus  con- 
ditionis,  naturae  tamen  inter  se  servant  ordi- 
nem,  ideoque,  supposita  gratia  excitante,  ratio- 
ne  illius  potest  adjuvans  dici  aliquo  modo  de- 
bita,  quod  absohite  non  minuit  rationem  gra-- 
tia3,  quia  illud  debitum  non  tam  est  respectu 
hominis  quam  ex  parte  Dei  et  provideutiae  ejus, 
et  ex  quadam  proportione  inter  gratias  ipsas. 

GAPUT  XVII. 

UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  PRINCIPIUM  PHYSFGE 
ADJDVAI^S  ,  PRiESERTIM  UBI  HABITUS  INFUSUS 
DEEST. 

\ .  Status  qucestionis  explicandce. — Diximus 
de  actuali  influxu  gratise  adjuvantis,  superest 
ut  exphcemus  qnod  sit  principium  supernatu- 
rale,  a  quo  proxime  et  principahter  tale  auxi- 
lium  efiicitur ;  hanc  enim  supra  appellavimus 
gratiam  adjuvantem  per  modum  principii  : 
non  tractamus  autem  de  influxu  Dei  per  mo- 
dum  generahs  coucursus,  de  quo  postea  vide- 
bimus.  Nunc  igitur  solum  agimus  de  proprio 
priucipio  particulari,  quod  juvat  potentiam, 
quse  de  se  est  iusufiiciens  principium  proxi- 
mum  ad  eliciendos  actus  illos.  Duobus  autem 
modis  potentia  ehcit  actus  illos :  primo,  quando 
jam  est  informata  habitu,  et  de  hac  etiam  nunc 
non  tractamus,  quia  supponimus  jam  habere 
intrinsecum  principium  coadjuvans  :  aii  vero 
indigeat  ahquo  aho  auxilio,  posteavidebimus. 
Aho  ergo  modo  contingit  hujusmodi  actum 
ehci  a  potentia  nondum  informata  habitu,  ut 
in  conversione  ad  fidem  contingit  in  prima 
vohmtate  credendi,  et  in  conversione  pecca- 
toris  fidelis  in  ultima  dispositione  ad  gratiam, 
ut  infra  videbimus;  et  certior  est  in  remotis 
dispositiouibus  supernaturalibus,  quai  etiam 
tempore  antecedunt  habitualem  justitiam,  et 
a  solo  habitu  spei  sa^pe  elici  nou  possunt.  De 
his  ergo  actibus  est  difiicultas,  a  qua  gratia 
adjuvante  per  modum  principii  physice  pro- 
cedunt. 

2.  Prima  opinio.  —  Actus  supernaturales 
procedere  a  gratia  excitante  tanquam  a  prin- 
cipio  physico.  —  Prohatur  primo.  —  Nouuulh 


moderni  Theologi  docuerunt  hujusmodi  actus 
procedere  efi^ective  ab  ipsa  gratia  excitante,  et 
iUammet  juvare  potentiam  tanquam  princi- 
pium  pliysicum  ad  eliciendum  actum.  Et  pri- 
mo  ad  id  suadendum  inducimt  GonciliumTri- 
dent.,  sess.  6,  cap.  5,  quatenus  dicit  peccato- 
res  vocari  a  Deo,  ut  per  ejus  excitantem  atque 
adjuvantem  gratiam  ad  convertendum  se  ad 
suam  ijjsorum  justificationem,  eidem  gratics 
liiere  assentiendo  et  cooperando  disponanttir.  Si- 
gnificat  enim  Goncilium,  hominem  cooperari 
gratiaeexcitanti;  ergoetiam  sentit  excitantem 
gratiam  cooperari  ipsi  homini :  nam  haec  duo 
correlativa  sunt,  et  consequendo  etiam  sigui- 
ficat  eamdem  gratiam  excitantem  cooperando 
homini  fieri  adjuvantem ;  ergo  sicut  coope- 
ratio  hominis  pliysica  est,  ita  etiam  coope- 
ratio  gratiae  excitantis;  ergo  est  gratia  adju- 
vans  per  modum  principii  physici. 

3.  Prolatur  secundo. —  Secundo,  ad  idem 
inducitur  Augustinus,  quatenus  seepe  docet 
vocationem  esse  gratiam  efiicacem,  unde  ali- 
quando  vocat  illam  efiectricem  bonse  volun- 
tatis,  iuterdum  de  illa  dicit  dare  vires  eflQca- 
cissimas  vohmtati,  ssepe  etiam  per  vocationem 
dicit  faccre  Deum  ut  velimus,  vel  ut  faciamus, 
et  auferre  ab  homine  cor  lapideum,  et  dare 
cor  carneum,  et  similes  effectus  quos  Scri- 
ptura  divinse  gratiae  tribuit.  Hos  autem  ef- 
fectus  facit  Deus  in  nobis  vere  et  physice ;  ergo 
principium  proximum,  per  quod  illos  facit, 
est  vocatio ;  ergo  etiam  vocatio  facit  ihos  pro- 
prie  et  physice,  nam  illa  verba  hoc  in  pro- 
prietate  significant,  et  nulla  est  ratio  ob  quam 
ad  metaphoricos  sensus  trahantur.  Vocatio 
autem  (ut  ssepe  diximus)  est  gratia  excitans ; 
ergo. 

4.  Prolatur  tertio. —  Tertio,  additur  ratio, 
quia  voluntas  indiget  aliquo  principio  super- 
naturali  coefficiente  hujusmodi  actum,  et  non 
habet  habitum ,  ut  supponimus ,  nec  aliud 
potest  facile  fingi;  ergo  non  potest  esse  uisi 
excitatio  ipsa.  Et  confirmatur,  nam  per  illam 
datur  homini  auxilium  sufiiciens,  ut  possit 
operari,  si  velit;  ergo  per  illam  datur  prin- 
cipium  physice  adjuvans  :  nam  sine  hoc  non 
potest  voluntas  velle.  sicut  oportet ;  ergo  hoc 
etiam  principium  datur  per  gratiam  excitan- 
tem ;  ergo  ipsamet  gratia  excitans  est  tale 
principium ,  quia  prseter  iliam  nihil  cum  illa, 
aut  ex  vi  illius  necessario  datur. 

5.  Rejicitur  hcec  opinio.  —  Quia  gratia  exci' 
tans  neque  est  forma  connaturalis  ad  hunc  effec- 
ium ,  neque  instrumentum  physicum  Dei  ad  ju- 
vandam  voluntatem,  —  Nihilominus   assero 


7-4  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

motus  gratitfi  excitantis  non  esse  principia 
physica  adjuvantia  potentiam  ad  eliciendos 
actus  deliberatos  gratise  adjuvantis.  Hsec  as- 
sertio  ratione  prsecipue  prohanda  est,  quia  in 
hoc  puncto  non  habemus  positivam  auctorita- 
tem  Scriptura?,  Concihorum  aut  Patrum ;  sup- 
posita  autem  ratione,  auctoritate  negativa  sa- 
tis  probabiliter  eam  confirmare  poterimus. 
Ratiouem  autem  in  hunc  modum  declaro : 
nam  duobus  modis  cogitari  potest,  quod  motus 
excitantis  gratiss  sit  principium  formale,  quo 
vokmtas,  verbi  gratia,  elicit  supernaturalem 
consensum.  Primo,  quia  natura  sua  est  forma 
connaturalis  potens  producere  talem  effectum, 
et  habens  ad  hoc  suflicientem  virtutem  in  suo 
genere  principalem,  ad  eum  modura  quo  ha- 
bitus  infusus  censetur  esse  principium  sui  ac- 
tus.  Secundo,  potest  motus  gratise  excitantis 
cogitari  tanquam  iustrumentum  physicum , 
quo  Deus  utitur  ad  juvandam  potentiam  ca- 
rentem  habitu,  elevando  nimirum  motum  ip- 
sum  excitantis  gratise  ad  hanc  efhcientiam, 
quamvis  ad  illam  ex  se  non  habeat  connatu- 
ralem  vel  sufScientem  virtutem;  neutro  au- 
tem  horum  modorum  videtur  posse  satis  pro- 
babiliter  defendi  illa  gratia;  ergo  asserenda 
non  cst. 

6.  Primum  ostenditur.  —  Probo  igitur  im- 
primis  iu  motibus  gratise  excitantis  non  esse 
talem  vim  activara,  et  in  suo  ordine  connatu- 
ralem.  Primo,  quia  contingere  potest  motum 
excitantis  gratise  esse  in  intellectu,  et  consen- 
sum  esse  in  voluntate ;  vel  e  converso  actum 
excitantem  esse  in  voluntate,  et  movere  ad  ac- 
tum  intellectus ;  vel  utrumque  actum,  excitan- 
tera  et  excitalum,  esse  ejusdem  potentise^nuUo 
antem  ex  his  modis  potest  actus  gratise  excitan- 
tis  esse  principium  physice  efiiciens  deUbera- 
tum  consensum ;  ergo.  Major  supponitur  ex  su- 
pra  tractatis.  Minor  autem  quoad  duas  priores 
partes  probatur,  ratione  utrique  communi, 
quia,  inter  actus  immanentes,  actus  unius  po- 
tentiffi  non  est  principium  physice  efficiens  al- 
terius  potentise  actum,  ut  est  iu  Philosophia 
magis  receptum ;  tum  quia  actus  unius  poten- 
tice  non  perficit  formaliter  aham ;  nuUa  autem 
forma  dat  virtutem  agendi,  nisi  subjecto  et 
potentise  cui  inest;  tum  etiam  quia  isti  actus 
immanentes,  etiam  in  propriis  potentiis  or- 
dinarie  non  efiiciunt  nisi  habitus^ut  statim 
dicam ;  ergo  multo  minus  possunt  efficere  ac- 
tus  alterius  potentiee. 

7.  Deincle  actus  intellectus  non  efficit  'phy- 
sice  actum  voluutatis.  —  Declarantur  praeterea 
singula  membra;  uam  actus  intellectus  uon 


DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 
excitat  vohmtatem  in  ordiue  supernaturali, 
nisi  illo  modo  quo  voluntas  secundum  conna- 
turalem  ordinem  nata  est  moveri  ab  intellec- 
tu  :  at  vero  secundum  naturalem  ordinem 
intellectus  non  movet  voluntatem  per  suum 
actum  physice  efiiciendo  actum  vohmtatis, 
sed  vel  mediante  objecto  quod  illi  prsesentat, 
vel  persuadendo,  vel  alio  simiU  modo  morali- 
ter  movendo ;  ergo  idem  est  in  excitatione  su- 
pernaturali.  Minor  ab  omnibus  philosophis 
recepta  est ;  nemo  enim  dixit  cogitationem 
malam  esse  principium  physicum,  quo  volun- 
tas  prsebet  consensum  peccati,  vel  cogitationem 
bonam  esse  simile  principium  honesta^  vohtio- 
nis;  nam  cogitatio  est  valde  extrinseca  vokin- 
tati,  et  non  constituit  illam  in  actu  primo  ad 
agendum ,  et  ideo  non  potest  iki  dare  vim  pro- 
priam  et  physice  activam.  Unde  kcet  inter 
philosophos  sint  varise  opiniones,  an  bonum 
cognitum  concurrat  effective  ad  specificatio- 
nem  actus  vokmtatis ,  omnes  in  hoc  videntur 
convenire ,  quod  ipse  actus  cognoscendi  non 
est  principium  formale  ekciendi  seu  efficiendi 
actum  voluntatis,  et  inter  opinioues  de  objecto 
cognito ,  ea  longe  probabilior  est,  qua?  negat 
habere  tale  objectum  propriam  efiicientiam 
physicam  in  voluntatem,  sed  tantum  fmalem, 
metaphorice  alkciendo,  et  quasi  formam  ex- 
trinsecam  speciem  tribuendo.  Ac  deuique,  kcet 
daremus  objectum  ikud  aut  conceptum  ejus 
habere  aUquam  efficientiam  in  voluntatem, 
mmquam  dat  iki  virtutem  agendi  necessariam 
ex  parte  vokmtatis  ad  ekciendum  suum  ac- 
tum ,  et  ideo  ex  iko  capite  nunquam  potest 
intellectus  actus  esse  principium  ekciens  cum 
voluntate  actum  ipsius. 

8.  Idem  contingit  in  actihus  supernaturali- 
bus  intellectus  et  wluntatis. — Quod  autem  eo- 
dem  modo  inter  supernaturales  actus  philo- 
sopliari  debeamus,  probatur  ex  akera  proposi- 
tione  assumpta,  quia  eadem  est  proportio  vel 
subordinalio  virtutum  et  actuum  supernatura- 
kum  intellectus  et  voluntatis,  quse  est  ipsa- 
rum  potentiarum  inter  se,  quia  licet  sint  ex- 
cellentioris  ordinis,  semper  continentur  sub 
eisdem  generibus  intekigendi  et  videndi;  et 
ideo  cum  eadem  proportione  ad  ikum  ordinem 
ascendunt,  nec  nos  possumus  akter  de  ikis  ju- 
dicare,  prsesertim  cum  mhil  aliud  de  ikis  reve- 
latum  nobis  sit.  Imo  potest  hoc  ipsum  induc- 
tione  quadam,  etiam  in  ipso  ordiue  superna- 
turak,  confirmari  :  nam  actus  fidei  fortius  ex- 
citat  voluntatem  ad  actum  charitatis,  quam 
cogitatio  akqua  minus  perfecta  gratise  exci- 
tantis.  Nemo  autem  dicit  actum  fidei  esse  priu- 


CAP.  XVII.  UTRUM  GRATIA  EXCITANS  SIT  PRINCIPIUM  PHYSICE,  ETC. 


clpium  pliysice  efRciens  actnm  cliaritatis  vel 
contritionis.  Imo  etiam  beata  visio  dici  potest 
supernaturaliter  excitare  vohmtatem  ad  aman- 
dum,  et  tamen  actus  videndi  non  est  princi- 
pium  efSciens  actum  amandi.  Et  licet  dare- 
mus  objectum  propositum  per  fidem,  vel  visio- 
nem  concurrere  effective  ad  specificationem 
amoris,  nihilominns  per  actum  intellectus  vel 
obiectum  ilHus^,  ut  tale  est^  non  datur  vohm- 
tati  virtus  amandi  supernaturahs,  et  ideo  etiam 
in  patria  est  necessarius  actus  charitatis,  et 
si  ihe  deesset,  esset  necessarium  ahnd  princi- 
pium,  quod  efficacitatem  ejus  suppleret.  Ergo 
muUo  minus  potest  in  via  sola  excitatio  intel- 
lectus  dare  vohmtati  virtutem  ad  ehciendum 
actus  snpernaturales ,  quam  natura  sua  non 
habet,  aut  supplere  illam  quam  daret  habitus 
si  adesset,  et  quse  ex  parte  potentise^  et  non  ex 
parte  objecti  necessaria  est. 

9.  Neqtie  adus  vohmtatis  producit  physice 
actum  mtellectus.  —  Aherum  membrum  erat, 
quando  motus  vohmtatis  excitat  intellectum, 
vel  inducit  ilhim,  quod  duobus  tantum  modis 
in  ordine  naturalium  actuum  contingit^  scih- 
cet,  vel  directe  apphcando  seu  movendo  intel- 
lectum  ad  exercitium  actus,  vel  indirecte  tan- 
tum  per  qnamdam  veluti  resultantiam.  Priori 
modo  excitat  vohmtas  intenectum  ad  creden- 
dum,  directe  volendo  ut  assentiatur;  posteriori 
modo  per  timorem,  verbi  gratia.  excitat  ad 
bene  judicandum  de  turpitudine  peccati ,  et 
per  piam  afi^ectionem  ad  rem  prseceptam,  vel 
ad  preecipientem  inchnatur  intenectus  ad  bene 
judicandum  de  re  praei^epta,  aut  de  praecepto 
observando  :  neutro  autem  modo  actus  volun- 
tatis  est  principium  formale  physice  efficiens 
actum  intehectus,  sed  apphcat  tantum  poten- 
tiam  ad  agendum  per  quamdam  naturalem 
sympathiam  et  subordinationem  potentiarum, 
qnae  in  eadem  anima  radicantur,  ut  ex  philo- 
sophia  suppono  quoad  rationes  naturales,  et 
eadem  proportio  servanda  est  in  supernatu- 
rahbus ,  propter  rationem  supra  factam. 

10.  Quod  ostenditur  in  voluntate  credendi. 
—  Et  declaratur  in  voluntate  credendi ;  non 
enim  est  principium  proprium  et  physicum 
assensus  fidei,  qui  est  in  intehectu^  ahas  non 
indigeret  intehectus  habitu  proprio  ad  cre- 
dendum,  quia  per  illum  actum  vohmtatis  suf- 
ficienter  juvaretur,  quod  est  manifeste  falsum. 
Et  ratio  est,  quia  vohmtas  se  habet  quasi  im- 
perans  :  potentia  autem  imperans  non  dat  vir- 
tutem  exequendi  potentise  imperatee,  sed  sup- 
ponit  iham.  Unde  (quod  ad  rem  maxime  spec- 
tat),  hcet  iha  motio  voluntatis  esset  per  ah- 


quem  influxum  physicum  imperativum,  (ut 
sic  dicam),  nihilominus,  ad  eliciendum  assen- 
sum  supernaturalem  fidei ,  indiget  inteUectus 
proprio  supernaturah  principio,  qnod  volun- 
tas  illa  supplere  non  potest.  Ergo  muUo  minus 
quilibet  ahus  actus  indirecte  excitans  vel  in- 
ducens  intellectum,  potest  esse  proximum  prin- 
cipium  physice  efficiens  ipsum  assensum,  vel 
supplens  vicem  habitus  inteUectuahs,  quia  et 
minorem  proportionem  habet,  et  minorem 
magisque  accidentarium  influxum  in  ipsum 
intehectum,  ut  per  se  notum  est. 

1 1 .  Idem  dcriionsiratur  qnando  actus  sunt  ejus- 
dem  poteniicp ;  neqm  enim  tuncpotest  esse  prin- 
cipium  physicum  alterius ,  quod  ostenditur  in 
intellectu.  —  Tertium  membrum  erat,  quando 
actus  sunt  ejnsdem  potentia?  :  nam  iUumina- 
tio,  verbi  gratia,  vel  interior  doctrina,  quse  in 
intellectu  antecedit  per  modum  gratise  exci- 
tantis  ad  actum  fidei ,  comparatur  ad  iUum 
sicut  apprehensio  ad  judicium  ,  vel  ad  sum- 
mum  sicut  judicium  de  credibilitate  ad  judi- 
cium  de  veritate  rei  propositoe.  Apprehensio 
autem  non  est  principium  efiiciens  judicium, 
quando  ab  illo  distinguitur,  sed  materiahter 
tantum  se  habet  applicando  objectum,  et  hcet 
in  suo  genere,  seu  ex  parte  objecti  haberet  ali- 
quam  efficientiam,  nihilominus  ex  parte  po- 
tentiee  supponere  debet  virtutem  in  suo  genere 
integram,  ut  est  in  naturahbus,  vel  himen  in- 
tehectus  per  se  solum  respectu  conchisionis 
per  se  notaj,  vel  adjutum  judiciis  preemissa- 
rum  respectu  conclusionis ,  etc.  Sic  ergo  in 
supernaturahbus  tota  illa  apprehensio  vel  iUu- 
minatio  ,  quse  antecedit  assensum  fidei,  non 
dat  vim  per  se  activam  inteUectui  ad  creden- 
dum  supernaturahter ;  sed  illam  dat  habitus 
quando  adest  ;  quando  vero  deest,  ahunde 
suppleri  debet,  nam  est  h^nge  diver.sae  ratio- 
nis,  ut  declaratum  est.  Idemque  evidentissi- 
mum  est  in  judicio  credibihtatis,  nam  e\  illo 
non  infertur  judicium  veritatis,  ut  propter 
connexionem  posset  unum  judicium  ahud  ef- 
ficere.  Unde  credibilitatis  judicium  immediate 
inducit  voluntatem,  non  tamen  dat  facultatem 
inteUectui,  ut  credat  esse  verum  quod  judica- 
tur  credibile.  Accedit  quod  omnes  isti  actus, 
antecedentes  in  intellectu  actum  credendi,sunt 
minus  perfecti  quam  ipse  actus  credeudi;  ergo 
non  possunt  dare  proximam  et  principalem 
potestatem  ad  ehciendum  ipsum  actum  cre- 
dendi,  quam  dat  habitus,  ac  proinde  non  pos  - 
sunt  vices  ejus  supplere. 

12.  Idem  ostenditur  in  vohmtate.  —  Atque 
hse  rationes  locum  habent  in  motibus  volunta- 


76  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTEUNIS 

tis^  nam  etiam  in  illa  motus  gratise  excitantis 
sunt  minus  perfecti  quam  actus  deliberati  cha- 
ritatis,  vel  aliarum  virtutum  infusarum,  et 
ideo  non  possunt  illos  efficere  tanquam  prin- 
cipia  proxima  principalia.  Item,  quia  isti  ac- 
tus  non  habent  connexionem  necessariam  in- 
ter  se,  nec  unus  per  se,  et  ex  natura  sua  or- 
dinatur  ad  alterum,  sed  juxta  ordinem  divinte 
sapientiee,  et  observata  hominis  capacitate, 
interdum  per  amorem,  interdum  vero  per  ti- 
morem  excitatur  homo  ad  eumdem  consen- 
sum.  Actus  autem  vohmtatis  non  est  princi- 
pium  alterius,  nisi  forte  quando  per  se  unus 
ad  ahum  ordinatur,  sicut  electio  ad  intentio- 
nem,  quae  connexio  non  invenitur  inter  motus 
gratise  excitantis,  et  actus  dehberatos  vohni- 
tatis  j  ergo  non  possunt  esse  connaturaha  prin- 
cipia  eflfectiva  ihorum.  Accedit  quod  praeter 
motus  gratiae  excitantis  requiritur,  per  se  lo- 
quendo,  habitus  adjuvans  potentiam;  ergo 
sola  gratia  excitans  uon  dat  virtutem  agendi, 
quam  dat  habitus,  neque  supplet  iham  quando 
habitus  deest,  ahas  non  esset  necessarius  habi- 
tus.  Probatur  hsec  consequentia ,  quia  etiam 
justi  habentes  habitum  indigent  gratia  exci- 
tante  ad  usum  ilhus,  ut  supra  probatum  est; 
ergo  si  iUa  esset  connaturale  principium  sicut 
habitus,  cum  ahunde  semper  praecedat,  non 
essetnecessarius  habitas. 

13.  Crratia  excitans  non  est  principiim  phy- 
sicum  cum  haUtu  infuso,  quiper  se  sufficit. 
—  Unde  quando  homo  operatur  ex  habitu  in- 
fuso,  tunc  gratia  exeitans  non  concurrit  ut 
principium  physicum,  quia  hubitus  sufficit ; 
ergo  siguum  est  excitationem  non  habere  na- 
tura  sua  illam  activitatem.  Responderi  potest 
habere  quidem  illam,  preeveniri  autem  per  ha- 
bitum,  et  impediri  ne  actu  efficiat  :  sed  lioc 
gratis  dicitur ;  cur  enim  non  potius  ipsa  pra3- 
venit  et  impedit  habitum,  cum  sit  actuahs  mo- 
tio.  Item  ad  quid  multiphcantur  virtutes  ac- 
tivee  cjusdem  ordinis,  quoj  sc  in  agendo  impe- 
diant.  Magis  ergo  consequenter  diceretur 
utrumque  principium  simul  tunc  concurrere, 
et  se  juvare  ad  facihus  producendura  efiectum. 
Contra  lioc  vero  obstat,  quia  iude  sequitur  ha- 
bitum  infusum  non  dari  posse,  nec  esse  neces- 
sarium  ad  connaturaliter  operandum,  quia 
gratia  excitaus  dat  sufficientem  potestatem 
physicam  ,  et  consequenter  sufficit  ut  actus 
connaturaliter  fiat,  quia  illa  virtus  esse  dicitur 
iutrinseca ,  et  sufficit  per  modum  principii 
proximi  principalis  :  contrarium  autem  do- 
cent  de  habitibus  iufusis  communiter  Theo- 
logi ;  ergo  signum  est  in  raotibus  gratite  ex- 


DIVIN.t:  GRATI/E  IN  GENERE. 
citantis  illam  virtutem  activara  non   agno- 
visse. 

14.  Gratia  excitans  non  est  instrumentum 
physicum  effectimm  actus  supernaturalis.  — 
Non  quidem  est  instrumentum  naturaliter  or- 
dinatum  ad  talem  e/fectum,  —  Superest  ut  pro- 
bemus  hos  actus  excitautis  gratiae  non  esse 
instrumenta  physica  efficientia  actus  gratiae 
adjuvantis.  Aut  enimessent  instrumenta  con- 
naturalia,  et  natura  sua  ordinata  ad  talem  ef- 
fectum  instrumentahter  efficiendum ,  aut  es- 
sent  iustrumcnta  tantum  elevata  ex  sola  h- 
bera  vohmtate  Dei ,  et  positiva  institutione. 
Primum  non  potest  dici  cum  probahihtate ; 
tum  quia  fere  omnibus  rationibus  factis  im- 
pugnari  poterit,  et  praesertim  quia  inter  ac- 
tus  similes  ordinis  naturahs  non  ihvenitur 
tahs  efficientia  instrumentalis ;  ergo  sine  causa 
fingitur  inter  actus  ordinis  supernaturahs, 
servata  proportione ;  tum  etiam  quia  cum 
motus  gratiae  exeitantis  sint  minus  perfecti, 
ut  dictum  est,  hcet  habereut  instrumenta- 
lem  efficieutiam,  indigerent  ahquo  princi- 
pio  principah ,  quia  instrumentum  imperfec- 
tum  per  se  non  sufficit,  et  tunc  insurgit  eadem 
difficultas,  nimirum  quod  sit  iUud  principium, 
quando  deest  habitus,  praterquam  quod,  po- 
sito  aho  principah  principio ,  sine  causa  fin- 
gitur  iha  instrumentahs  efficientia,  cum  in 
hujusmodi  actibus  non  soleat  esse  necessaria. 

15.  Neque  est  instrumentum  elemtum.  — 
Unde  aUera  pars  de  instrumeuto  elevato  et 
quasi  miraculoso,  hcet  impossibile  non  sit, 
non  potest  cum  fundamento  firmari,  quia  de 
his  quae  sunt  supra  naturas  rerum,  et  ex  divi- 
na  pendent  voluntate,  nihil  affirraandura  est, 
nisi  quod  vel  est  revelatura  ,  vel  ex  revelatis 
sufficienter  colhgitur,  vel  saUem  sufficienti 
auctoritate  probari  potest ;  nihil  autera  horum 
in  prajsenti  invenitur ;  ubi  enim  est  hoc  reve- 
latura ,  aut  ex  quibus  principiis  revelatis  cohi- 
gitur?  De  auctoritate  vero  statim  dicam.  Et 
confirmatur,  nara  si  raotus  ipsi  gratiae  exci- 
tantis  ex  se  non  habent  connaturalem  vim  ac- 
tivamperfectorumactuum ,  ergo  ut  eleventur 
ad  agendum  indigeut  vel  additione  ahcujus 
virtutis,  vel  saUem  speciah  motione  et  coope- 
ratione  Dei.  At  vero  eadem  facihtate  potest 
Deus  immediate  elevare  ipsas  potentias  ad  eh- 
ciendos  ipsos  actus  sine  habitibus,  ut  iufra 
ostendemus ;  ergo  non  est  ponenda  in  liis  mo- 
tibus  gratiae  excitantis  tahs  elevatio,  vel  instru- 
mentahs  effectio  sine  aliquo  fundamento  vel 
necessitate.  Declaratur  tandem  a  simih,  quia 
etiam  potest  Deus  efficere  in  nobis  habitum, 


CAP.  XVIII.  UTRUM  IN  HOMINE  LIBERE  AG  SUPERNATURALITER,  ETC. 


77 


verbi  gratia,  charitatis  per  primum  actum 
cliaritatis ,  tanquam  per  instrumentum  physi- 
cum ,  et  simili  modo  ilhim  augore  per  actus 
subsequentes ,  et  tamen,  ut  infra  videbimus, 
communiter  id  negatur,  quia  illa  effectio  non 
est  connaturalis ,  et  miraculosa  non  est  asse- 
renda  sine  fundamento  revelationis,  seu  auc- 
toritatis.  Denique  tamen  de  contritione,  ut  est 
pars  Sacramenti  Poenitentiae ,  id  verisimiliter 
credi  potest,  quia  in  institutione  illius  Sacra- 
mend  potest  probabihter  fundari;  ergo  sine 
ullo  fundamento  simih  non  est  probabilis  si- 
milis  assertio. 

16.  Eadem  opinio  prohatur  auctoritate  nega- 
iiva,  gtice  in  Ms  magni  ponderis  est-  —  Atque 
hinc  tandem  probare  possumus  nostram  sen- 
tentiam  auctoritate  negativa,  quse  in  his  rebus 
supernaturahbus  magnam  vim  liabet.  Et  im- 
primis  nec  D.  Thomas,  nec  alii  Theologi  anti- 
qui,  vel  qui  ante  paucos  annos  scripserunt, 
hujusmodi  efficientiam  motibus  gratise  exci- 
tantis  tribueruut^  quod  ego  viderim  vel  aUega- 
tum  invenerim ,  quamvis  dihgenter  qusesie- 
rim ;  imo,  ut  supra  argumentabar,  cum  omnes 
requirant  habitus  infusos  operativos,  qui  dent 
intehectui  et  voluntati  potestatem  efficiendi 
hos  actus^  eo  ipso  supponere  videntur  nul- 
lum  actum  priorem  intehectus  vel  voluntatis 
dare  ihis  virtutem  activam  ad  efficiendos  ahos 
actus  subsequentes.  Unde  cum  in  particulari 
tractent  quaestionem  de  primo  actu  qui  est 
dispositio  ad  habitum ,  a  quo  principio  super- 
naturali  proximo  eUeiatur,  multi  contendunt 
eUci  ab  eodem  habitu  ad  quem  disponit,  quia 
profecto  supponunt  non  esse  in  nobis  ahud 
prius  principium  supernaturale  creatum ,  et 
nobis  inhserens  ad  efficiendum  physice  talem 
actum ;  qui  autem  negant  iUum  eUci  ab  habi- 
tu^  quserunt  aUos  modos  quibus  potenlia  juve- 
tur  physice  ad  eliciendum  actum,  excitanti 
autem  gratiae  illud  adjutorium  non  attribuunt; 
neque  etiam  in  Patribus  aut  ConcOiis  liabet 
iUa  sententia  fundamentum ;  nuUum  enim  af - 
fcrtur  prseter  ea  quae  in  principio  allegata  sunt, 
quae  nihil  probant ,  ut  respondendo  facile  pa- 
tebit. 

17.  Respondetiir  Concilio  Tridentino  adduc- 
to  num.  2.  —  Ad  ConciUum  ergo  Tridentinum, 
jam  supra  dixi  potius  ex  eo  coUigi  adjuvantem 
et  excitantem  gratiam  aliquo  modo  distingui, 
quia  semper  de  ilUs  ut  de  pluribus  loquitur. 
Neque  obstat  quod  in  singulari  dicat  eidem 
gratice ;  tum  quia  loqui  potuit  de  tota  iUa  gra- 
tia  tanquam  de  uno  adjutorio  completo  ex 
excitante  et  adjuvante  gratia ,  cui  homo  coo- 


peratur.  Verum  tamen  est  Concihum  non  ex- 
pUcasse  modum  iUius  distinctionis,  nec  an  in- 
tercedat  inter  principia  excitantia  vel  adjuvan- 
tia ,  vel  inter  ipsas  naturales  motiones  utrius- 
que  gratise.  Unde  Ucet  coneedamus,  quando 
Concilium  dicit  liominem  eidem  gratise  coope- 
rando  se  disponere  ad  justitiam,  referre  gra- 
tiam  excitantem  ,  inde  coUigi  non  potest  effi- 
cientia  physica  gratiae  excitantis  in  actu  gra- 
tise  cooperantis ,  quia  etiam  causa  moralis 
dicitur  operari,  et  homo  dici  potest  cooperari 
grati£B  excitanti,  ut  moraliter  adjuvat,  sicut 
Jacobi  2  dicitur  fides  cooperari  operibus  homi- 
nis  justi,  et  Paulus,  adGakt.  5^  dicit  fidem  per 
charitatem  operari. 

18.  Salisfit  Augustini  locis  n.  3  relatis.  — 
Eademque  responsio  liabet  locum  in  locutioni- 
bus  Augustini ,  omnes  enim  propriissimum 
sensum  habent  in  causahtate  moraU,  et  si  quis 
iUum  attente  iegerit,  non  aliam  causalitatem 
tribuit  vocationi,  ut  nostram  salutem  ope- 
ranti  :  ipsa  autem  vocatio  propria  et  physica 
actione  fit  a  Deo  in  nobis,  et  ita  per  illam  pro- 
prie  operatur  salutem  nostram  :  sicut  homo 
proprie  et  pliysice  efficit  contritionem ,  per 
iUam  autem  non  nibi  moraUter  et  dispositive 
causat  suam  sanctificationem ,  et  nihilominus 
in  Scriptura  dicitur  homo  poenitens  vivificare 
animam  suam,  et  sanctificare  se,  quse  omnia 
in  libro  quinto  latius  expUcabuntur.  Ratio  au- 
tem  ibi  adducta  cum  confirmatione  non  pro- 
bant  ipsam  excitationem  esse  priucipium  phy- 
sice  adjuvans,  sed  probant  cum  excitatione 
dari,  vel  prsesto  esse  liomini  principium  suffl- 
ciens  ad  adjuvandam  potentiam,  etiam  inge- 
nere  physico.  Quod  autem  sit  hoc  principium, 
in  sequentibus  capitibus  iuquiremus. 

CAPUT  xvm. 

UTRUM  IN  HOM[NE  LIBERE  AG  SUPERNATURALITER 
OPERANTE  SINE  HABITU,  PRINGIPIUM  ADJUVANS 
AD  TALEM  AGTUM  SUPERNATURALEM  ELICIEN- 
DUM,    SIT   ALIQUID    GREATUM   ANIM^  INFUSUM. 

1.  StatMS  qu(Estio7iis.  —  Cum  ostensum  sit 
motum  gratise  excitantis  non  esse  immedia- 
tum  principium  pliysice  concurrens  cum  po- 
tentia  ad  ehciendum  liberum  et  perfectum  ac- 
tum,  necessarium  est,  inter  motum  gratiae 
excitantis  et  actum  supernaturalem  liberum, 
intercedere  aliquid  aliud  proprium,  quod  phy- 
sice  juvet  potentiam  ad  eliciendum  talem  ac- 
tum,  ideoque  inquirendum  superest  quodnam 
sit  iUud  principium.  In  qua  re  aUqui  moderni 


78 


LIB.  III.    DE  AUXIUIS  INTERNIS  DIYIN.^  GRATL€  IN  GENERE. 


existimant  necessarium  esse  ut  prEecedat  in 
potentia,  saltem  ordine  naturse,  aliquod  prin- 
cipium  creatum  illi  infusum  a  solo  Deo^  quod 
adjuvet  poteutiam  ad  eliciendum  talem  ac- 
tum. 

2.  Opinio  existimans  principiimi  actus  sic- 
pernaiuralis  esse  aliquid  a  Deo  infusmi  poten- 
tice.  —  Probatur  primo,  quia  voluntas^  verbi 
gratia^  per  se  solum  non  habet  potestatem 
sufficientem  in  actu  primo^  ad  eliciendos  actus 
supernaturales  in  substantia;  ergo  impossibile 
est  quod  tales  actus  eliciat,  nisi  detur  illi  po- 
testas  aliqua  supernaturalis  :  ha3C  autem  esse 
non  potest  nisi  aliquid  creatum  in  ipsa  vohm- 
tate  receptum. 

3.  Priino  confirmatur. — Et  confirmatur  pri- 
mO;,  quia  fieri  non  potest  ut  poteutia  ehciat  ac- 
tum  secuudum,  quin  prius  constiluatur  in  actu 
primo  sufficienti  ad  talem  actum  eliciendum, 
quia  actus  primus  et  secundus  sunt  essen- 
tiahter  subordinati :  non  potest  autem  volun- 
tas  constitui  in  actu  primo ,  nisi  per  aliquam 
formam  creatam  sibi  inhserentem,  quod  maxi- 
me  locum  habet  in  forma  quffi  sit  principium 
principale  actus  vitaUs^  quia  de  ratione  hujus 
principii  est  ut  mformet  ipsum  viventem. 
Unde  Aristoteles,  hb.  2  de  Anima,  text.  24, 
inde  infert  animam  esse  intrinsecam  formam, 
quia  est  principium  principale  operationum 
vitse;  et  D.  Tliomas^  2  contra  geut.,  cap.  19, 
inde  probat  intellectum  nou  posse  esse  sub- 
stantiam  separatam,  quia  est  principium  prin- 
cipale  proximum  operationum  vitse.  Inde 
etiam  probamus  animam  Christi  non  potuisse 
intelHgere  aut  velle  per  intellectum  aut  vo- 
hmtatem  increatam ,  quia  non  inhserent  for- 
maUter  ipsi  animai ;  ergo  simiUter  non  possunt 
noster  inteUectus  aut  voluntas  eUcere  actus 
supernaturales  in  substantia  sine  principio 
formaUter  inheerente,  quia  de  se  non  habent 
virtutem  principalem  ad  eUciendos  tales  actus, 
sed  per  formam  aUquam  addi  debet ;  ergo 
nec6sse  est  ut  taUs  forma  creata,  et  inheerens 
in  ipsa  potentia,  saUem  ordine  naturte  ante- 
cedat. 

ht.  Secmdo  confirmatur . — Confirmatur  se- 
cundo,  quia  aUas  posset  Deus  solus  efficere  in 
homine  hujusmodi  actus  vitales  et  Uberos, 
quia  si  possunt  fieri  in  voluntate,  verbi  gra- 
tia,  sine  interventu  virtutis  createe  medise  in- 
ter  potentiam  et  actum,  necesse  est  ut  fiant  a 
Deo  tanquam  a  principio  proximo  principaU; 
ergo  eadem  raiione  poterunt  fieri  absolute  et 
simpUciter  a  solo  Deo,  quia  non  minus  repu- 
gnat  actui  vitali  fieri  ab  extrinseco  principio 


proximo  principaU,  quam  ab  integra  et  totaU 
causa. 

5.  Tertio  confrmattir,  —  Tertio  hoc  confir- 
mant ,  quia  Deus  concurrit  cum  voUmtate, 
verbi  gratia,  ad  actus  supernaturales  concursu 
supernaturaUs  ordinis  :  sed  hic  concursus  est 
influxus  Dei  immediatus  in  ipsam  voUintatem, 
et  non  tantum  in  actum  ejus;  ergo  impossi- 
bile  est  ut  taUs  actus  fiat  a  voluntate ,  nisi 
Deus  in  ipsam  aUquid  supernaturale  prgevium 
immittat;  ergo  ilhid  erit  principium  proxi- 
mum  principale  taUum  actuum.  Atque  his  ar- 
gumentis  contendunthujus  senteutiae  auctores 
efficere ,  oppositum  repugnare  etiam  de  po- 
tentia  Dei  absoluta. 

6.  Idem  prolaiur  saltem  de  lege  ordinaria, 
primo  ex  Concilio  Tridentino. —  Secundo  vero 
principaUter  probatur  saUem  de  lege  et  de 
potentia  ordinaria  non  aUter  fieri  ( quidquid 
sit  de  absoluta  potentia),  ex  ConciUo  Trident., 
sess.  6,  cap.  5 ,  dicente  peccatores  vocari,  ut 
per  Dei  excitantem  atque  adjuvantem  graiiam 
ad  convertendum  se  ad  suam  ipsorum  justifica- 
tionem ,  nt  eidem  gratics  libere  assentiendo  et 
cooperando  disponantur ,  ubi  Concilium  non 
minus  adjuvantem  gratiam  quam  excitantem 
sentit  esse  aUquid  creatum  infusum  vokmtati, 
ut  illam  adjuvet  ad  motum  conversionis.  Ne- 
que  potest  inteUigi  de  influxu  gratife  adjuvan- 
tis,  sed  de  principio  ejus,  quia  loquitur  de 
gratia  antecedente  ad  consensum  et  coopera- 
tionem,  qua  prseparatur  voluntas  ut  Deo  vocan- 
ti  consentiat,  quod  confirmant  verba  sequen- 
tia :  Ita  2ct  tangente  Deo  cor  hominis  per  Spi- 
ritiis  Sancti  illuminationem,  nec  Tiomo  nihil 
omnino  agat  inspirationem  illam  recipiens , 
quippe  qui  illam  aljicere  potesty  quse  verba 
tangendi ,  recipiendi  et  aljicie^idi,  significant 
gratiam  iUam  esse  aUquid  creatum  in  anima 
receptum.  Idem  indicant  verba  canonis  3,  ibi : 
Sine  prceveniente  Spiritus  Sancti  inspiraiione 
atque  ejus  adjuiorio  ;  et  canonis  4,  ibi :  A  Deo 
motum  et  excitatum. 

7.  Secundo ,  ex  Patriius.  —  SimiU  modo 
potest  hsec  sententia  coufirmari  ex  Patribus, 
asserentibus  amorem  Dei  et  similes  actus  fieri 
in  nobis  per  infusionem  gratiee  et  Spiritus 
Sancti;  sicait  Augustinus,  tract.  75  in  Joan.  : 
Non  valemus  a^nare  nisi  accipiamus  Spiritum 
Sanctim  :  non  accipimus  autem  Spiritum 
Sanctum,  nisi  quatenus  aUquod  donum  suum 
nobis  infundit ;  ergo  necesse  est  ut  prius  nobis 
donetur  tale  donum,  quod  sit  principium  amo- 
ris.  Idem  sumitur  ex  Augustino  in  ManuaU, 
c.  20  et  27,  et  Ub.  de  Spirit.  et  Utter.,  cap.  3, 


CAP.  XVIII.  UTRUM  IN  IIOMINE  LIBERE  AC  SUPERNATURALITER,  ETC. 


79 


8  et  9,  quatenus  ait  non  posse  nos  diligere 
Deum  nisi  prius  sanemur;  favet  etiain  Grego- 
rius,  liomil.  30  in  Evangel.^   quatenus  ait  : 
Qui  Deum  desiderat,jam  habet  quodamat.  De- 
nique  ad  idem  induci  possunt  canones  Gon- 
cilii  Arausicani^  quatenus  in  eis  dicitur  invo- 
cationem  Dei,  desiderium  salutis,  voluntatem 
credendi,  et  similia  opera  pietatis^  fieri  in  no- 
bis  per  Spiritus  Sancti  infusionemet  operatio- 
nem.  At  vero  Spiritus  Sanctus  non  infundi- 
tur  nisi  per  aliquod  donum ,  ut  idera  Conci- 
lium,  can.  5,  interpretatur;  et  tale  donum  dat 
vires  et  potestatem  operandi,  ex  mente  ejus- 
dem  Concilii ,  et  est  prsevium  ad  actum  amo- 
ris  et  similes,  ut  ex  canon.  6,  7,  20  et  25  ejus- 
dem  Concilii  colligitur;  ergo  est  aliqua  gratia 
creata^quse  sit  principium  talium  actuum.Tan- 
dem  potest  addi  ratio,  quia  consentaneum  est 
ordinarise  legi  providentia;  Dei,  ut  per  causas 
secundas  det  internam  virtutem  sufiicientem 
ad  suas  actiones ;  sed  in  his  actibus  non  re- 
pugnat  servari  hanc  legem  et  hunc  suavem 
providentise  modum ;  ergo  etiam  ad  hos  actus 
dat  Deus  internam  virtutem ,  qu«  esse  non 
potest  nisi  aliqua  gratia  creata  supernaturalis. 
8.  Qibodnam  sit  illud  principimn  infusum. 
— -Quod  si  inquiratur  quaj  sit  ista  gratia,  auc- 
tores  hujus  sententiee  pro  comperto  habent  non 
esse  ahquem  actum  vitalem,  quia  supponunt 
non  esse  ipsos  motus  indehberatos  gratiee  ex- 
citantis,  neque  etiam  possunt  esse  actus  deli- 
beratij   quia  horum  principium  inquirimus, 
prseterquam  quod  regulariter  isti  actus  imma- 
nentes  non  sunt   principia  agendi ;  oportet 
ergo  ut  talis  gratia  sit  aliquid  in  nobis  rece- 
ptum,  et  asolo  Deo  factum.Tribus  autemmo- 
dis  invenio  explicatam  hanc  gratiam.  Primus 
est  dicentium  esse  habitum  infusum  ad  quem 
vitalis  actus  disponit,  ut  est  prior  ratura  quam 
actus  in  genere  causee  efhcientis,  quomodo 
opinantur  multi    de  ultima  dispositione  ad 
gratiam.  Sed  de  hocpuncto  disputandum  infra 
in  libro  septimo  de  justificatione  ;  nam  ad  il- 
lum  locum  pertinet,  et  ibi  ostendam  senten- 
tiam  hanc  talsam  esse  ;  quidquid  vero  de  illa 
sit,  in  prsesenti  non   potest  satisfacere  :  ad 
summum  enim  potest  habere  locum  in  ultima 
dispositione  ad  gratiam,  quse  est  simultempore 
cum  impressione  habitus ;  hic  autem  univer- 
salius  loquimur  de  quocumque  actu  superna- 
turali,  qui  potest  sape  tempore  antecedere  in- 
lusionem  habitus,  ut  supponimus,  et  auctores 
contrarise  sententise  non  negant.  Et  supra  os- 
tendimus,  hb.  2,  actus  virtutum  moralium  in- 
fusarum  esse  posse  in  peccatore  non  habente 


tales  virtutes,  et  attritio,  seu  contritio  imper- 
fecta  potest  esse  in  peccatore,  prius  tempore 
quam  justificetur .  ut  ex  Concilio  Trident,, 
sess.  14,  cap.  4,  constat;  ibi  nihilominus  di- 
cit  talem  actum  esse  a  Spiritu  Sancto  movente, 
Hcet  nondum  inhabitante.  Isti  enim  actus  nou 
possunt  esse  ab  habitu,  qui  nondum  est;  ergo 
in  iUis  non  habet  locum  dicta  sententia.  Con- 
jectare  autem  possumus  auctores  illius  senten- 
tise  non  agnovisse  aliud  principium  creatum 
supernaturalium  actuum  ,  prseter  habitum  : 
nam  si  illud  agnovissent,  non  redigerentur  in 
eas  angustias,  ut  actum  qui  disponit  ad  habi- 
tum  ab  ipsomet  habitu  fieri  dicerent.  Secun- 
dus  modus  explicandi  hanc  gratiam,  est  ut  sit 
quaUtas  qutedam  similis  habitui  in  hoc  quod 
infunditur  per  modum  actus  primi  et  virtu- 
tisactivse;  dissimilis  autem  ab  habitu,  quia 
non  est  permanens,  sed  sohim  per  modum 
transeuntis  infunditur.  Tertius  modus  est  gra- 
tiam  illam  non  esse  qualitatem,  sed  motionem 
tantum;  etlios  duos  modos  inter  aha  refertin 
dicto  quodUbeto  2  Mendosa,  non  tamen  desi- 
gnat  auctores. 

9.  Modei^norum  senstcs.  —  Moderni  vero  qui 
postea  de  auxiliis  scripserunt ,  nunc  unum , 
nunc  alium  insinuant,  ut  latius  infra  trac- 
tando  de  concursu  prsevio  dicemus,  nam  eo- 
dem  modo  in  utroque  puncto  philosophantur. 

10.  Fera  sententia.  —  Hoc  principium  in 
potentia  destituta  hahitu  no?i  est  aliqua  gratia 
creata.  —  Proljatur  primo,  auctoritate.  —  Ni- 
hilominus  dicendum  censeo  Hberum  arbi- 
trium,  quando  supernaturales  actus  eUcit  sine 
habitu,  non  juvari  per  ahquam  gratiam  crea- 
tam ,  quse  sit  principium  proxime  physice 
coefficiens  talem  actum.  Hanc  sententiam  te- 
net  ex  modernis  Mendosa  supra ;  ex  antiquis 
vero  sumi  potest  ex  illis  auctoribus,  qui  ne« 
gant  ultimam  dispositionem  ad  gratiam  pro-= 
cedere  ab  habitu,  quia  nullum  aUud  princi« 
pium  physice  activum  supernaturaie  et  crea- 
tum  illius  dispositionis  assiguant,  vel  putant 
esse  necessarium.  Ex  Conciliis  autem  et  Patri- 
bus  non  sunt  hic  testimonia  requirenda,  quia, 
ut  supra  dixi,  de  hoc  physico  adjutorio  nihil 
specialiter  tractarunt,  sed  solum  gratiam  ad 
hos  actusab  Spiritu  Sancto  infundi,  velDeum 
nos  juvare  ad  illos  efficiendos  docuerunt,  ut 
capite  sequenti  referemus.  Ratione  ergo  pro- 
banda  est  assertio, 

\\.  Secundo,  ratione  quia  neque  qualitas,  ne- 
que  motio  actualis  esse  potest.--  Ut  autem  dis- 
cursum  formemus,  supponimus  secluso  habi- 
tu  uon  posse  talem  gratiam  cogitari,  nisi  al« 


80 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.E  GBATL^  IN  GENERE. 


tero  ex  duobus  modis  supra  relatis,  scilicet,  vel 
ut  sit  qualitas,  vel  spiritualis  motio,  quia  cogi- 
tari  non  potest  accidens  spirituale  inhoereus  in- 
tellectui  aut  voluntati,  etrealiter  distinctum  ab 
illi.s,  quodque  non  sit  actus  vitalis,  sed  potius 
principium  proxime  activum  vitalium  actuum, 
quod  in  alio  prsedicamento  sit  prseter  qualita- 
tis,  actionis ,  vel  passionis  ;  nam  mera  relatio 
prsedicamentalis  non  cst  principinm  agendi^ 
et  supponere  debet  fundamentum  absolutum, 
quod  non  potest  esse  nisi  qualitas_,  aut  actio, 
aut  passio,  et  ideo  si  quas  est  talis  relatio  re- 
sultans,  in  considerationem  non  venit.  Ceetera 
vero  prsedicamenta  in  accidente  spirituali  lo- 
cum  non  habent,  ut  per  se  patet,  et  in  supe- 
rioribus  iterum  tactum  est.  Hsec  autem  gratia, 
si  datur,  accidens  spirituale  cst,  cum  potentiis 
spiritualibus  inheereatj  et  lealiter  ab  ipsis  dis- 
tincta,  cum  illis  per  se  infundi  debeat. 

42.  Impossihile  aiitem  est  esse  sohm  modim 
additum  fotmtice  contra  Mendosam.  —  Impro- 
babilis  euim  est  opinio  alia,  quam  supra  Men- 
dosa  refert,  scilicet,  per  hanc  gratiam  non 
addi  vokmtati,  verbi  gratia,  realiter  entitatem 
ab  illa  distinctam^  sed  modum  quemdam  ab 
illa  sohim  morahter  (ut  aiunt),  seu  formaliter 
distinstum;  hsec,  inquam,  opinio  probabiUs 
non  est ;  quia  hsec  gratia  ut  sit  principium 
physicum  et  principale,  in  ratione  proximae 
virtutis,  supernaturahum  actuum,  oportet  ut 
sit  entitas  perfecta,  et  in  re  ipsa  distincta  a  po- 
tentia,  sicut  ipsi  sunt  actus,  prseterquam  quod 
neque  intelhgi  potest  quid  sit  ille  modus ,  vel 
quahs  motio  in  vohmtate  fiat,  ut  iUum  modum 
acquirat.  Prseterea  hcet  detur  hcentia  fmgendi 
talem  modum,  esset  constituendus  vel  redu-^ 
cendus  ad  ahquod  prsedicamentum,  quod  esse 
non  potest,  nisi  vel  quahtatis,  vel  actionis,  aut 
passionis ,  et  in  eis  esset  quid  valde  imperfec- 
tum  respectu  actuum  proprias  supernaturales 
entitates  habentium.  Unde  non  potest  esse 
principium  proximum,  et  principale  iUorum ; 
imo  si  peritus  philosophus  recte  consideret, 
fortasse  non  inveniet  accidens,  quod  sit  modus 
tantum  et  non  propria  entitas,  quod  sit  pro- 
pria  virtus,  et  principium  per  se  agendi,  sed 
ad  summum  conditio  requisita,  vel  conferens 
ad  actiouem,  ut  figura,  motus,  et  similes. 
Conchidimns  ergo  non  posse  intehigi  talem 
gratiam,  nisi  quae  motio  aut  quahtas  sit. 

13.  Frincipium  istud  non  est  motio  qiice  re- 
ducenda  esset  ad  qualitatem  :  est  enim  via  ad 
terminum  qui  qualitas  est.  —  Addimus  vero 
ulterius  motionem  necessario  reducendam 
esse  ad  quahtatem.  Primo,  quia  motio  in  suo 


esse,  oportet  ut  passio  vel  actio  sit ,  et  conse- 
quenter  ut  sit  via  ad  ahquem  terminum,  non 
enim  potest  intehigi  via  sine  termino,  ut  supra 
tractando  de  principio  gratise  excitantis  osten- 
di,  et  omnia  ibi  dicta  possunt  hic  apphcari  : 
nam  est  eadem  proportionahs  ratio,  et  infe- 
riustractando  de  concursu  et  de  gratia  efficaci, 
hoc  iterum  inculcare  necessarium  erit;  termi- 
nus  autem  ihius  motionis  uon  potest  esse  nisi 
quahtas,  ut  discursus  in  prsecedenti  paragra- 
pho  factus  convincit ;  ergo  necessarium  est, 
quantum  ad  prsesentem  qusestionem  attinet, 
motionem  iham  ad  quahtatem  reducere ;  quia 
cum  motio  iha  sit  via  ad  suum  terminum,  sive 
per  modum  actionis,  sive  per  modum  passio- 
nis,  ut  sic  non  est  principium  per  se  agendi 
ahum  actum  perfectum,  tum  quia  ut  sic  habet 
rationem  imperfectam ;  tum  etiam  quia  nuUa 
entitas  est  principium  agendi  ahud,  donec  in 
suo  esse  jam  sit  integre  constituta  :  quamdiu 
autem  entitas  concipitur  quasi  in  via,  non 
est  in  suo  esse  plene  constituta,  et  ideo  ut 
sic  non  est  principium  agendi  ahud,  sed  so- 
lum  suum  terminum  per  modum  tendentise 
ad  iUum. 

14.  Deinde  quamvis  a  suo  lermino  non  distin- 
gueretur,  non  posset  esse  causa  principalis. — 
Accederet  quod,  hcet  admitteremus  iUam  gra- 
tiam  per  modum  purae  motioiiis  non  habentis 
ahquem  intrinsecum  terminum,  non  posset 
esse  principahs  virtus  proxima  effectrix  super- 
naturahum  actuum  ,  sed  sohim  instrumenta- 
hs  :  hsec  autem  gratia  ponitur  a  dictis  aucto- 
ribus  ut  virtus  principahs,  eeque  ac  habitus 
infusus,  imo  non  admittunt  actus  vitales  posse 
fieri  per  instrumentalem  virtutem  ,  et  nos 
etiam  de  principaU  virtute  adjuvante  tracta- 
mus ,  quee  suppleat  vicem  habitus  :  nam  in- 
strumentalem  distinctam  a  vohmtate,  vel  im- 
possibUem  in  eo  sensu,  vel  nuUa  ratione  fun- 
datam  esse  credimus.  Quod  autem  pura  motio, 
etiamsi  admittatur ,  non  possit  esse  virtus 
principahs,  probatur,  tum  quia  non  potest 
esse  nisi  entitas  valde  imperfecta,  cum  dica- 
tur  consistere  tantum  in  fieri,  et  non  in  ahquo 
facto  esse  ;  tum  etiam  quia  res  omnes  quse 
non  agunt  nisi  per  motionem  receptam  ab 
aho,  solum  intelhguntur  agere,  ut  instrumen- 
ta ;  imo,  si  argumentum  sumendum  est  ab  his 
quse  experimur  in  instrumentis  artis,  quce  non 
agunt  nisi  mota,  illa  motio  non  sohim  non  dat 
virtutem  agendi,  verum  potius  supponit  illam, 
et  tantum  est  quasi  conditio  requisita  ad  mo- 
dum  agendi.  Concludimus  ergo,  si  talis  gratia 
datur,  esse  debere  per  modum  quahtatis  a  solo 


CAP.  XVIII.  UTRUM  IN  HOMINE  LIBERE  AC  SUPERNATURALITER,  ETC. 


81 


Deo  infiisse,,  ut  voluutatem  iu  actu  primo  ad 
agendum  coustituat. 

1 5.  NoTi.  est  etiam  hoc  principium  qualitas. — 
Contra  lianc  ergo  qualitatem  objieit  primo 
Mendosa  supra,  quia  fieri  non  potest  ut  specie 
distiijguaturab  liabitu  ad  quem  talis  actus  na- 
tura  sua  pertinet^  ut,verbigratia,  a  charitate, 
si  actus  ille  sit  amoris  Dei  super  omnia.  Assum- 
ptum  probatj  quia  illa  qualitas  est  actus  pri- 
mus  tendens  in  idem  objectum  materiale  et 
formale,  tanquam  principium  actus  ejnsdem 
speciei ;  ergo  non  babet  unde  possit  ab  lialutu 
charitatis  specie  distingui^  quod  ille  amplius 
non  urget.  Alii  vero  respondent  illam  qualita- 
tem  distingui  ab  habitu ,  non  tantum  specie , 
sed  etiam  genere  subalterno^  quia  non  est 
quaUtas  permanens  sicut  habitus,  sed  quasi 
transiens^  seu  habens  esse  quasi  fluens,  quod 
non  durat^  nisi  quamdiu  durat  operatio.  Hanc 
vero  responsionem  ego  impugnavi  in  1  part., 
tract.  \,  hb.  2,  cap.  16,  disputando  similem 
qusestionem  de  himine  glorise  et  visione  beata, 
quia  illa  quahtas  licet  ex  vohmtate  Dei  possit 
non  diutius  conservari  quam  dum  actus  durat, 
non  potest  hoc  fundari  in  natura  intrinseca 
tahs  qualitatis,  vel  sahem  nulhim  nos  habe- 
mus  fundamentum,  autjudicium,  vel  exem- 
phim  alicujus  spirituahs  quahtatis  habentis 
talem  proprietatem  connaturalem  :  ex  majori 
autem  vel  minori  duratione  rei  ex  sola  volun- 
tate  Dei  extrinseca,  non  potest  sumi  argumen- 
tum  distinctionis  specificee,  ut  per  se  notum 
estj  quia  eamdem  rem  potest  Deus  majori  vel 
minori  teinpore  conservare,  prout  vohierit. 

16.  Non  est  aliquid  iransiens.  —  Antece- 
dens  patet,  quod  illa  quahtas,  si  datur,  non 
pendet  ab  actu  qui  per  eam  fit,  sed  potius 
actus  ab  ipsa ;  eam  ergo  ex  hac  parte  non  re- 
pugnat  permanere,  etiamsi  actio  cesset.  Dein- 
de  non  peudet  ab  activo  influxu  potentise, 
quia  non  est  actus  vitalis ,  seu  secundus,  sed 
primus  ab  aho  receptus ;  ahunde  vero  est  illa 
qualitas  spirituahs,  et  in  spirituali  subjecto, 
pendensque  in  fieri  ct  esse  tantum  a  Deo;  ergo 
ex  suo  genere  est  incorruptibilis,  praesertim  si 
uon  habet  contrarium;  vel  si  illud  habet,  sal- 
tem  quamdiu  ab  illo  non  expellitur,  nou  ha- 
bet  ex  se  imde  desinat  esse,  nisi  ex  voluntate 
Dei  nolentis  illam  conservare,  quod  etiam  fa- 
cere  potest  in  habitu;  ergo  de  se  non  est  mi- 
nus  permanens  quam  habitus ;  quod  recte  ex- 
plicatur  exemplo  adducto  de  visioue  Dei,  et 
lumine  glorise ;  nam  si  Paulus,  verbi  gratia, 
in  via,  ad  visionem  Dei  brevi  tempore  raptus 
est  medio  aliquo  himine ,  tanquam  principio 

YIII. 


visionis,  non  possumus  cum  fundamento  di- 
cere  lumen  illud  fuisse  distinctum  specie  a 
lumine  glorice  Beatorum,  solum  quia  in  Paulo 
brevi  tempore  duravit,  et  in  Bcatis  est  seter- 
num;  nam  eadem  difFerentia  inter  visiones  re- 
peritur,  et  non  propterea  specie  distinguun- 
tur,  quia  visio  quam  habuit  Paulus  de  se 
(Eterna  erat,  licet  in  Paulo  viatore  brevi  tan- 
tum  tempore  Deus  illam  consorvare  voluerit, 
quod  similiter  de  lumine  dici  potest,  cum 
nulla  major  ratio  corruptibiIitatis_,  seu  transi- 
torii  fluxus,  in  lumine  quam  iu  visione  cogi- 
tari  possit. 

17.  Secundo,  qida  vel  hahet  secum  conjunc- 
tim  infallihiliter  cffectum ,  vcl  non.  Primum 
dici  nequit,  quia  esset  semper  gratia  efficax.  — 
Secundo,  princippliter  argumentor,  interro- 
gando  an  illa  qualitas,  quse  infunditur  ut  prin- 
cipium  physicum  talis  actus,  habeat  infallibi- 
liter  conjunctum  actum  secundum,  propter 
quem  datur,  vel  possit  de  facto  non  sequi 
opus,  etiamsi  illa  infundatur :  neutrum  enim 
dici  potest  consequenter  juxta  illam  seuteu- 
tiam ;  ergo  non  infunditur  talis  qualitas.  Pro- 
batur  minor  quoad  priorem  partem,  quia  si 
illud  auxilium  adjuvans  per  modum  principii 
quoties  iufunditur  habet  conjunctum  pro- 
prium  actum,  non  est  auxilium  sufiiciens,  sed 
efficax ;  ergo  tale  principium  seu  qualitas  non 
includitur  in  auxilio,  tam  sufficiente  quam  ad- 
juvante  in  actu  primo  ;  unde  consequenter  se- 
quitur  per  auxilium  sufhciens  non  constitui 
physice  potentiam  in  actu  primo  ad  operan- 
dum,  cujus  contrarium  illi  auctores  in  argu- 
mentis  suis  supponunt,  et  ad  veram  sufficien- 
tiam  auxilii  necessarium  videtur,  juxta  supe- 
rius  dicta. 

18.  Non  lene  coha^rehit  cum  libertate  si  illa 
conjunctio  infallihilis  cum  e/fectu  sit  exna- 
tura  hujus  qualitatis.  —  Deiude  contra  illud 
primum  membrum  occurrit  gravis  difficultas, 
infra  tractanda,  de  concordia  auxilii  efficacis 
cum  usu  libero;  nam  si  illa  qualitas  infalli- 
biliter  socum  iuducit  actum  secundum,  vel 
illud  est  ex  intriuseca  natura  talis  qualitatis 
determinantis  voluntatem  ad  exercitium  ac- 
tus,  vel  iUa  infallibililas  aliuude  provenit,  sci- 
licet  ex  praiscientia  Dei,  nou  enim  potest  alia 
ratio  cogitari.  Si  primum  dicatur_,  recte  qui- 
dem  ex  illo  effectu  distinguetur  qualitas  illa 
ab  habitu,  nam  habitus  non  ita  determinat 
potentiam,  sed  illo  utimur  cum  volumus;  tunc 
autem  difficihimum  est  libertatem  actus  cum 
illa  qualitate  componere;  qnia  infusio  ihius 
qualitatis  non  est  formaliter  et  in  se  homini 

6 


82 


LiB.  III.  DE  ACXlLIiS  INTERNiS  DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 


libera,  quia  ad  illam  efficiendam  non  concurrit 
etiam  physice^  ut  supponitur,  sed  mere  pas- 
sive  se  habet  recipiendo  illam  :  in  pura  autem 
receptione  passiva  uou  est  usus  libertatis,  ut 
sumitur  ex  Conciho  Trident.^  sess.  6^  c.  5,  et 
can.  4.  Neque  etiam  est  illa  infusio  hbera  an- 
tecedenter^  seu  per  denominationem  ab  ahqua 
prcevia  dispositione  hbera_,  propter  quam  iha 
quahtas  infundatur,  quia  oportebit  illam  dis- 
positionem  esse  supernaturalem,  et  conse- 
quenter  a  gratia  excitante  et  adjuvante  fieri,  et 
tum  redibit  qusestio  quodnam  sit  principium 
adjuvans  ad  iham  dispositionem.  Igitur  ne- 
cessario  sistendum  est  in  gratia  prima  adju- 
vante  per  modum  principii  physici,  quae  non 
magis  detur  homini  propter  praeviam  disposi- 
tionem  ejus ,  quam  detur  prima  gratia  exci- 
tans  propter  similem  dispositionem ;  sicut  enim 
prima  excitatio  non  est  hbera  homini  uUo  mo- 
dO;,  itaneque  primainfusio  ihius  quahtatis  quee 
dicitur  esse  gratia  adjuvansper  modum  prin- 
cipii  physici.  Ex  quo  sequuntur  duo  incom- 
moda,  unum  est,  ihum  cui  non  infunditur 
iha  quahtas  simphciter,  non  habere  auxihum 
sufficiens,  quia  sine  iha  non  potest  ehcere  ac- 
tum,  nec  est  in  potestate  hbera  ejus  habere 
talem  quahtatem^  cum  nihil  possit  hbere  age- 
re,  quo  iham  obtineat.  Ahud  inconveniens 
est^  quia  ihe  cui  datur  tahs  quahtas  non  hbere 
operabitur;,  nam  si  iha  quahtas  determinat 
quoad  exercitium  actus  voluntatem  cui  infun- 
ditur,  ita  iufahibihter  ex  intrinseca  sua  natu- 
ra^  ut  non  posset  voluntas  ei  resistere,  et  actum 
cohibei-e,  non  apparet  quomodo  actus  ihe  hber 
quoad  exercitium  prodeat;  quas  rationes  hic 
amphus  nou  prosequor_,  quia  necessario  sunt 
in  sequeutibus  saepms  repetendse,  praecipue 
tractando  de  auxiho  et  concursu  efficaci. 

19.  Neque  eliamsi  illa  connexio  sit  ex  prce- 
scicdtia  Dei.  —  Si  autem  ahud  membrum  eh- 
gatur,  nimirum^  illam  infahibilem  connexio- 
nem  inter  quaiilatem  iham  et  consensum  vo- 
luntatis  non  esse  ex  natura  intriuseca  tahs 
quahtatis,  sed  ex  prsescientia^,  quia  scihcetprae- 
videns  Deus  vohnitatem  sic  excitatam  consen- 
suram,  si  adjuvetur.  infuudit  ihi  talem  quah- 
tatem ,  ut  per  eam  sicut  oportet  operetur  ; 
quaudo  autem  praavidet  non  consensuram^ 
etiamsi  ei  infuudatur  tahs  quahtas^  tunc  iilam 
non  infundit^  non  qiua  de  se  sine  actu  esse 
non  posset^  nec  quia  semel  iufusa  uon  subja- 
ceat  quoad  usum  hberEe  potestati  voluntatis, 
sed  quia  iu  tah  homme  esset  otiosa  ct  iuuti- 
hs;  si  hoc,  iuquam,  dicatur,  jam  ehgitur  aUe- 
rum  m.jmbriim  partitiuuis  in  primo  dilem- 


mate  positae,  simulque  iho  modo  facile  salva- 
turhbertas;  tamen  exphcatio  non  est  juxta 
sensum  et  principia  auctorum  contrariae  sen- 
tentiae,  qui  iham  praescientiam  non  admittunt, 
ut  videbimus.  Et  praetcrea  non  evacuat  pri- 
mam  difflcuhatem  tactara,  quia  si  quahtas  illa 
ex  naturasua  infundi  potest  potentiae  non  ope- 
ranti,  nec  ex  vi  ihius  statim  operaturae,  de  se 
non  est  quahtas  pendens  ab  actuah  operatio- 
ne,  neque  rcquirens  iham,  ut  in  potentia  sit  et 
permaneat ;  ergo  de  se  est  quahtas  habituahs, 
et  verus  habitusj  et  consequenter  ejusdem  spe- 
ciei  cum  virtute  infusa  ad  quam  pertinet  tahs 
actus,  immeritoque  appehatur  quasi  trausiens, 
cum  non  sit  hsec  ejus  natura,  quidquid  sit  de 
vohmtaria  infusione  vel  conservatione  Dei  cum 
tah  praescientia,  et  non  sine  iha.  Nam  etiam  ha- 
bitum  ipsum  potest  Deus  non  infuudere  aduho 
nisi  praesciat  ihum  statim  in  eodem  momento 
operaturum  cum  iho,  sicut  verisimile  est  fuisse 
infusum  Angelo,  vel  primo  homini  in  sua 
creatione.  Et  declaratur  amphus,  nam  si  iha 
quahtas  ex  natura  sua  infundi  potest  vohm- 
tati  uon  statim  operanti,  etiamsi  de  facto  so- 
him  infundatur  ei  quae  praescitur  operatura^, 
nihilominuspostquam  fuerit  semel  infusa  per- 
manebit  in  potentia,  quantum  est  ex  natura 
sua,  etiamsi  poteutia  ab  operatione  cesset,  quia 
non  potest  magis  pendere  ab  operatione  in  con- 
servari  quam  in  fieri;  ergo  considerata  illius 
natura,  nihil  habet  in  quo  ab  habitu  differat. 

20.  Dices :  est  lialitus,  ad  illum  tantum  ac- 
tum  infusus,  et  qui  eo  elicito  adimittir. — Sed 
ahquis  fortasse,  argumento  coactus,  fatebitur 
qualitatem  iliam  niliil  aliud  esse  quam  ipsum 
habitum,  vocari  autem  transeuntem  solum  ex- 
trinsece,  quia  tunc  non  infuuditur  a  Deo  ut 
permaneatj  sed  solum  ad  ihum  actum,  et 
quamdiu  ihe  duraverit.  Sic  enim  divus  Tho- 
mas  2.  2,  quaest.  175,  art.  3,  ad  2,  sentit  lu- 
men  gloriae  infusum  Paulo  in  raptu,  in  specie 
et  eutitate  fuisse  idem  quod  est  in  Beatis,  da- 
tum  tamen  esse  per  modum  transeuntis,  quia 
sohim  ad  breve  tempus  datum  est. 

21.  Rejicitur  licec  solutio.  —  Verumtamen 
hoc  imprimis  est  contra  hypothesim  quam  in 
dispositione  supponimus  ,  nimirum  ,  sermo- 
nem  esse  de  actibus  qui  ab  habitibus  non  eli- 
ciuntur;  deinde  frivolum  et  iucredibile  vide- 
tur  dicere  peccatori,  quoties,  prius  tempore 
quam  justificetur,  elicit  actum  superuaturalem 
temperantiae  aut  fortitudinis,  vel  poenitentiae 
imperfectae,  qua  se  remote  disponit  ad  remis- 
tionem  peccati_,  infuudi  habitus  talium  virtu- 
tum^  et  auferri  statim  ac  cessat  operari.  Et 


CAP.  XIX.  SOLUM  SPIRITUM  SANCTUM  IMMEDIATE  ADJUVARE,  ETC. 


83 


preeterea  in  contritione,  seu  iiltima  ad  gratiam 
dispositione^  non  habet  locum  illa  responsio^ 
quia  tunc  actus  permanenter  infunditur;  ergo 
necGssarium  erit  illara  dispositionem  elici  ab 
ipso  habitu  ad  quem  ipsa  disponit^  et  ratione 
cujus  ipsa  infunditur;,  quod  repugnarC;,  trac- 
tando  de  justificatione  ,  probabimus.  Nunc 
autem  tanquam  certum  supponimus  actum 
propter  quem  ehciendum  datur  auxihum  gra- 
tise  proxime  adjuvantis,  non  posse  esse  ratio- 
nem  et  causam  propter  quam  tale  auxihum 
datur^  ahoqui  esset  tahs  ratio  vel  causa^  non 
ut  factus  per  vires  gratiae  ,  sed  ut  factus  per 
sohim  hberum  arbitrium,  quod  nemo  dicet, 
qui  Semipelagianum  errorem  omnino  voluerit 
evitare. 

22.  Alice  confirmalioiies.  —  Denique  possunt 
ad  hanc  rationem  confirmandam  adduci  om- 
nia  quibus  supra  probavimus,  ad  ehciendos 
actus  supernaturales  gratiffi  excitantis ,  non 
esse  necessariam,  nec  prsecedere  infusionem 
ahcujus  quahtatis^  vel  motionem  quaj  non  sit 
actus  vitahs.  Nam  est  eadem  vel  major  ratio^ 
quia  tam  motus  gratise  excitantis  quam  actus 
proprii  gratise  adjuvantis  supernaturales  sunt, 
et  effective  a  nobis  fiunt,  solumque  differunt 
vel  in  majori  vel  in  minori  perfectione^  quod 
parum  refert  ad  necessitatem  supernaturahs 
principii,  vel  in  hoc  quod  illi  sunt  necessarii, 
isti  autem  hberi^  et  ex  hoc  capite  magis  vide- 
tur  repugnare  impressio  iUius  quahtatis  acti- 
bus  hberis ,  quam  necessariiS;,  ut  explicatum 
est.  Quod  vero  ad  auctoritatem  pertinet,  tahs 
quahtas  pra^via  ad  hos  actus  non  majus  habet 
fundamentum  in  Scriptura_,  Concihis,  vel  Au- 
gustino,  respectu  illorum_,  quam  respectu  mo- 
tuum  gratise  excitantis ;  nullam  enim  prgeviam 
gratiam  in  illis  invenimus,,  preeter  inspiratio- 
nes',  illuminationes ,  et  alias  similes ,  quse  in 
actibus  vitalibus  consistunt^  quod  amplius  ex 
solutione  argumentorum  constabit^  quam  com- 
modius  capite  sequenti  trademus. 

CAPUT  XIX. 

SOLUM  SPIRITUM  SANGTUM  I3IMEDIATE  ADJUVARE 
VOLUNTATEM  UT  PRINCIPALE  PRINCIPIUM  PROXI- 
ME  ET  PHYSIGE  FAGIENS  SUPERNATURALEM  AG- 
TUM.,    QUANDO  SINE  HABITU  ELICITUR. 

i .  Prohatiir  assertio,  primo,  ex  superioribus 
capitibus.  —  Secundo,  ancioritate  Mendosce. 
—  Hsec  assertio  sufficienti  partium  enumera- 
tione  ex  discursu  praecedentium  capitum  ne- 
cessario  concluditur.  Nam  ostensum  est  ali- 
quod  principium  coefficiens  cum  voluntate  ta- 


lem  actum^  et  supplens  defectum  virium  ejus^ 
necessarium  esse.  Deinde  probatum  est  hoc 
principium  non  esse  motionem,  vel  qualitatem 
creatam  quse  preecedat  per  modum  actus  vita- 
lis  et  excitantis  gratise^  vel  per  modum  actus 
primi  a  solo  Deo  infusi,  et  passire  tantum  in 
voluntate  recepti ;  ergo  necessarium  est  ut  tale 
principium  sit  increatum ;  est  ergo  Deus  ipse, 
seu  Spiritus  Sanctus.  Atque  ita  videntur  sen- 
tire  de  ultima  dispositione  ad  gratiam  multi 
ex  auctoribus,  qui  negant  illam  effective  pro- 
cedere  ab  habitibus  infusiS;,  praisertim  Men- 
dosa  in  dicto  quodlib.  2  ad  fmem,  et  Vega, 
lib.  6  in  Trident.,  cap.  28,  ubi  non  requirit 
aliam  gratiam  prsevenientem  creatam  ad  ta- 
lem  dispositionem  prseter  excitaniem,  et  ita 
exponit  Scotum.  Eadem  autemratio,  vel  certe 
major,  in  cseteris  actibus  supernaturalibus, 
qui  tempore  antecedunt  habitus,  locum  habet. 
2.  Hic  modus  agendi  possibilis  est.  —  Pos- 
sumus  autem  ulterius  assertionem  nostram 
confirmare,  duo  demonstrando.  Unum  ost, 
hunc  modum  divini  adjutorii  esse  possibilem, 
id  est,  non  repugnare  de  potentia  absoluta. 
Aliud  est,  etiam  secundum  legem  ordinariam 
esse  sufficientem,  et  modo  loquendi  Scriptu- 
rarum  et  Patrum,  et  convenienti  ordini  divi- 
n£B  providentia3  consentaneum.  Priorem  par- 
tem  probavi  de  visione  beatifica  in  particulari 
in  1  part.,  tract.  \,  lib.  2,  cap.  1,  ubi  dixi 
posse  fieri  ab  intellectu  creato,  solo  Deo  coo- 
perante,  et  specialiter  influente  cum  illo, 
quam  sententiam  tenet  etiam  Fr.  Joan.  Vin- 
cent.,  de  gratia  Christi,  quffist.  6,  post  quar- 
tam  conclusionem;  Vasquez,  1  part.,  disput. 
46,  cap.  2;  Molina,  1  part.,  qusest.  12,  art.  5, 
disputat.  2,  qui  plures  auctores  pro  illa  sen- 
tentia  referuut  in  4,  distinct.  49.  Nemo  autem 
negavit  eamdem  esse  vel  majorem  rationem 
de  actibus  viae.  Ratio  autem  communis  omni- 
bus  est,  quia  nulla  ratio  repugnantise  velimpli- 
cationis  contradictionis  in  hoc  modo  eflieien- 
tiee  ostendi  potest.  Nam  si  qua  cogitari  valet, 
maxime  erit  quia  vitalis  actus,  ut  talis  est,  non 
potest  fieri  sine  principio  intrinseco  et  inhfe- 
rente  ipsi  operanti,  cujus  contrarium  ex  illo 
efficientise  modo  sequi  videtur.  At  ha3c  ratio 
nullius  momenti  est,  et  potest  efficaciter  in 
contrarium  retorqueri,  quia  etiamsi  solus  Deus 
ad  illum  actum  cum  voluntate  operetur,  sem- 
per  actus  ille  est  ab  intrinseco  principio  vitoe, 
nempe  a  vohmtate  cooperante  cum  Deo,  et  ex 
babitudine  ad  illam  denominatur  vitalis,  non 
ex  habitudine  ad  Deumj  ergo  non  habet  lo- 
cum  iha  repugnantia. 


84 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVINyE  GRATI^  IN  GENERE. 


3.  Neque  olest  vitalitas  adus.  —  Unde  ar- 
gumentor  aliter^  utresmagis  explicetur  (nam 
vis  rationis  eadem  fere  est),  quia  quando  vo- 
limtas  amat  Deum  ex  habitu  charitatis,  non 
influit  in  actum  per  solam  charitatem,  sed 
etiam  per  seipsam,  et  licet  idem.  indivisibilis 
iuflnxus  sit  ab  habitu  et  a  potentia,  tamen  for- 
mahter  et  per  se  non  habet  quod  sit  vitaUs  ex 
habitudine  ad  habitum,  sed  ad  potentiam, 
quia  illa  sola  est  proximum  intrinsecnm  prin- 
cipium  vitse.  At  vero  quando  dicimus  Deum 
cum  potentia  sola  eumdem  amorem  operari, 
Deus  non  supplet,  neque  toUit,  aut  impedit 
influxum  potentiae,  sine  quo  actus  non  potest 
esse  vitahs,  sed  tantum  supplet  efiicientiara 
habitus,  quse  per  se  vitalis  non  est ;  ergo  facil- 
hme  et  sine  ulla  repugnantia  potest  Deus  id 
facere,  habet  enim  in  eo  locum  vulgare  axio- 
ma,  quod  quidquid  potest  Deus  facere  per  cau- 
sas  secundas,  potest  facere  se  solo. 

h.  Quod  ex  ipsis  adversarris  prohatur.  — 
Nec  potuerunt  auctores  contrariee  sententise 
vim  hujus  rationis  efl"ugere,  nisi  vel  dicendo 
habitum  inrusum,  vel  aliam  qualitatem  super- 
naturalem  loco  ejus  inditam,  esse  totum  prin- 
cipium  proximum,  quo  potentia  facit  actum, 
ipsa  tantum  quasi  materialiter  se  habente 
substentando  illud  principium,  vel  saltem  as- 
serendo  illud  supernaturale  principium  ac- 
tus,  esse  principium  proximum,  unde  actus 
habet  quod  sit  vitalis.  Utrumque  autem  ho- 
rum  est  falsum,  quia  primum  est  contra  ra- 
tionem  actus  vitahs,  de  cujus  ratione  formali 
est  ut  efiective  procedat  ab  anima ,  nisi  etiam 
effective  procedat  a  potentia  ejus,  quatenus  in 
ipsa  anima  radicatur  et  ab  ipsa  fluit.  Nam 
effectio  quaj  provenit  sohmi  a  forma  extrinse- 
cus  adjuvante,  nullo  modo  potestesse  ab  ani- 
ma ;  sicut  calefactio,  quse  est  ab  aqua  calida, 
nuUo  modo  elici  potest  a  forma  aquse,  quia 
solum  est  a  calore,  tanquam  a  principio  agen- 
di  quod  extrinsecus  advenit  aquse ;  et  ex  hac 
ratione  impugnatur  etiam  altera  pars,  seu 
modus  dicendi,  quia  cum  habitus  seu  qualitas 
infusa  non  sit  potentia  intrinsece  manans  ab 
anima,  non  potest  esse  principium  vitahtatis 
actus  (ut  sic  dicam),  ut  lib.  6,  lougo  dis- 
cursu  monstrandum  est. 

5.  Sohitar  ohjectio.  — Relinquitur  ergo,  ex 
vitahtate  actus  supernaturahs  non  repugnare 
quin  fiat  a  potentia  sinc  habitu,  vel  aha  qua- 
htate  inlirerente,  quse  illam  per  raodum  prin- 
cipii  pliysici  adjuvet,  quia  hanc  efficientiam 
optime  polcst  Deus  supplere  per  seipsura,  nec 
enim  necesse  est  ut  potentiee  inhsereat,  satis 


est  enim  quod  ilU  intime  adsit ,  et  cum  illa 
influat.  Respondent  aiiqui  hanc  intimam  prse- 
sentiam  sufBcere  quidem  ut  Deus  concurrat 
cura  potentia  per  raodura  causse  universalis, 
non  taraen  ut  concurrat  per  raodum  causse  par- 
ticularis  et  principahs.  Respondetur  falsara  esse 
posteriorera  partera ;  tura  quia  nulla  sufiiciens 
ratio  diflerentiae  reddi  potest,  tum  etiam  quia 
sic  operatur  solus  in  potentia  illos  eflectus  qui 
non  sunt  actus  vitales  ;  ergo  etiam  poterit  ad 
vitales  actus,  ut  causa  proxima  et  principaUs, 
influere  simul  cum  potentia  vitah,  et  non  ex- 
chidendo  cooperationem  ejus ;  hoc  enim  ne- 
cessarium  non  est ,  quia  potentia  non  minus 
potest  suura  influxum  prsebere  cura  principio 
principah  sibi  assistente,  ut  sic  dicara,  quara 
cura  inhaerente;  nuUa  enim  repugnantia  assi- 
gnari  potest,  sive  potentia  existimetur  princi- 
pium  partiale,  et  principale  etiam  in  suo  ge- 
nere,  respectu  actuum  supernaturahum,  sive 
reputetur  principium  elevatum  per  potentiam 
obedientialem ,  ac  proinde  instrumentale  : 
nam  quidquid  horum  censeatur,  potest  Deus 
cooperari  potentise,  vel  elevare  illam  supplen- 
do  simul  per  seipsum  omnera  efficientiam 
quara  habitus  prsestare  potuisset. 

6.  Ille  modus  agendi  Dei  ordinarie  a  Beo 
usurpatur.  —  Secundo ,  ex  aliis  Conciliis.  — 
—  Venio  ad  ahud  raerabrum  de  potestate  or- 
dinaria,  et  de  facto.  Et  imprirais  expendo  dis- 
tinctionera  indicatara  a  Conciho  Trident.,  sess. 
14,  cap.  4,  duobus  raodis  fieri  ahquod  opusin 
nobis  ab  Spiritu  Sancto,  scihcet,  vel  inhabi- 
tante,  vel  tantura  movente ;  proprie  enira  in- 
habitat  Spiritus  Sanctus  in  nobis  per  habi- 
tualera  gratiara  et  sanctitatem,  et  ideo  tunc 
dicitur  operari  proprie  ut  inhabitans  in  nobis, 
quando  per  habitus  operaraur.  Opera  ergo, 
quge  antecedunt  habitus,  sunt  dona  Dei,  et 
Spiritus  Sancti  irapulsus  non  inhabitantis,  sed 
tantura  raoventis,  sicut  de  attritione,  quae  an- 
tecedit  charitatem,  docet  Conciliura  in  citato 
loco ;  ergo  satis  consentanee  ad  ilhim  raodura 
loquendi  Concihi  intelligimus  ad  hujusmodi 
actus  ipsummet  Spiritura  Sanctura  iraraediate 
nos  movere,  prius  cor  pulsando  per  excitan- 
tera  gratiam,  quam  ibi  Coucinum  impulsum 
vocat,  et  deinde  nobiscum  influendo  in  actura 
antecedentem  ad  liabitum,  quo  liomo  sihi  viam 
ad  justitiam  parat,  ut  idem  dicit  Coucilium. 
Deinde  ad  hos  actus  requirunt  Concilia  exci- 
tantem  et  adjuvantem  gratiam,  etsolara  exci- 
tantera  dicunt  esse  praevenientem  per  Spiritus 
Sancti  inspirationera  et  illurainationem  :  ad- 
jutorium  autem  tribuunt  gratise  cooperauti, 


CAP.  XIX.  SOLUM  SPIP.ITUM  SANCTUM  IMMEDIATE  ADJUVARE,  ETC. 


85 


et  Deo  seu  Spiritui  Sancto  adjuvaiiti,  ut  con- 
stat  ex  eoJem  Concilio  Trident.,  sess.  6^  cap. 
5,  et  can.  3  et  4,  et  Concilio  Arausicano^  cau. 
4/  et  6,  et  sequentibus.  Utrumque  autem  pro  - 
prie  et  sufficienter  salvatur,  dicendo  ipsum 
Spiritum  Sanctum  efFective  per  seipsum,  et 
excitare  potentiam,  etadjuvareillam^  preese.r- 
tim  quando  nondum  illaminliabitat;  sic  enim 
Deus  in  nobis  atque  nobiscum  operatur,  ut 
loquitur  idem  Concilium  Arausicanum,  cap. 
9.  Denique  Scriptura  sapissime  vocat  Deum 
adjutorium  nostrum,  et  specialiter  cooperan- 
tem,  quocl  certe  non  dicit  propter  solum  ge- 
neralem  concursum,  sed  prsecipue  propter 
singulare  auxilium  gratise ;  et  ita  etiam  lo- 
quitur  Augustinus,  etScripturas  iuterpretatur. 
Hse  autem  locutiones  indifFerentes  sunt,  et 
propriissime  intelligi  possunt  de  Deo  imme- 
diate  nostras  potentias  adjuvante ;  ergo  ubi 
non  concurrit  per  habitum,  nou  oportet  fin- 
gere  aliquam  qualitatem,  vel  incognitam  mo- 
tionem,  sed  ipsimet  Spiritui  Sancto  hanc  effl- 
cieutiam  immediate  tribuere.  Et  confirmatur 
optime  ex  doctrina  D.  Tliomae,  queest.  22  de 
Verit,,  art.  8,  ubi^  cum  docuisset  posse  Deum 
mutare  voluntatem  ab  uno  actu  in  aUum,  ad- 
dit  :  Tmvmtat  autem  (  scilicet  Deus )  volunta- 
tem  dupliciter,  imo  modo,  movendo  tantum, 
quando  scilicet  et  voluntatem  motet  ad  ali- 
quid  voIe7idum;  sine  hoc  quod  aliquem  for- 
mam  impri^nat  voluntati,  sicut,  quando  sine 
appositione  alicujus  hahitus,  quandjque  facit 
ut  homo  velit  hoc  quod  prius  non  volehat;  alio 
vero  modo,  imprimendo  aliquam  formam  in  ip- 
sam  voluntatem,  ubi  non  solum  loquitur  D. 
Thomas  de  potentia  absohita,  sed  etiam  de 
ordinaria  et  usitata  a  Deo;  etperformam  sine 
dubio  intelligit  quamcumque  qualitatem  prae- 
viam,  quee  sitprincipium  agendi  ipsi  volunta- 
ti.  Docet  igitur  quotiesDeus  movet  voluntatem 
advolendumimmediate  etperseipsum,efficere 
actumvolendisine  mediaforma  creata,  quam- 
vis  non  excludat  cooperationem  ejusdem  vo- 
luntatis,  ut  per  se  notum  est. 

7.  Tertio,  ex  modo  opcrandi  divitue  provi- 
dentice.  —  Ultimo,  possumus  hoc  congruen- 
ti  ratione  declarare,  quia  hic  modus  operandi 
nou  est  prseter  ordinem  providentiae  Dei,  sed 
potius  est  illi  maxime  consentaneus  :  nam  ad 
Deum  spectat  supplere  impoteutiam  causaruni 
secundarum  in  uuoquoque  genere,  quando 
illis  deest  intrinseca  virtus  ad  connaturali- 
ter  operandum  ,  et  nondum  sunt  illius  ca- 
paces,  sed  potius  ad  illam  obtinendam  ten- 
dunt,  alio  modo  minus  perfecto  operando.  Ita 


enim  in  prffiseuti  contingit ;  naro  quando  ho- 
mo  operatur  hos  actus  ante  habitum^  prooe- 
dit  ab  imperfecto  ad  perfectum,  nimirum  ab 
statu  iujustitise  vel  careutiee  justitia3  ad  sta- 
tum  justitise  paulatim  transeundo  ,  et  ideo 
pro  eo  tempore  non  potest  connaturali  modo 
et  per  virtutem  intrinsece  inhserentem  ope- 
rari  :  pertinet  ergo  ad  Deum,  ut  primum  au- 
ctorem  gratise,  tunc  per  seipsum  supplere  de- 
fectum  hominis,  et  illum  ad  se  convertere,  per 
seipsum  peculiariter  movendo  et  adjuvando, 
quo  modo  solet  loqui  divas  Tliomas  primase- 
cundse,  qusestione  centesima  nona,  articulo 
sexto  et  septimo,  etiam  de  conversioue  ad 
Deum  per  ultimam  et  perfectam  dispositionem 
ad  gratiam.  Tandem  confirmabitur  amplius 
haec  senteutia  re.spon(lendo  ad  argumenta  iu 
capite  preecedentirelicta. 

8.  S olvuniur  argumenta . —  Primo,  ex  impro- 
portione  voluntatis  ad  actus  snpernaturales.  — 
Primum  erat  voluntatem  natura  sua  non  ha- 
bere  potestatem  ad  actus  supernaturales  eli- 
ciendos  sufficienter^  quod  simpliciter  et  abso- 
lute  coucedimus  de  potestate  integra,  et  in  ge- 
nere  principii  proximi  sufficiente,  seu  princi- 
pali,  quod  supra  lib.  2  late  docuimus.  Inde  ta- 
men  non  sequitur  esse  necessarium  princi- 
pium  adjuvans  ipsi  potenlise  inhserens ;  nam 
sufficit  principium  coefficiens,  potens  ad  sup- 
plendum  defectum  habitus,  vel  alterius  prin- 
cipii,  ut  declaratum  cst.  Si  vero  sit  sensus  il- 
lius  antecedentis  potentiam  naturalem  aui- 
mae,  nullam  omnino  virtutem  etiam  inchoa- 
tam  de  se  habere  ad  eliciendum  hujusmodi 
actus,  si  ab  alio  sufficienter  juvetur,  falsum 
est,  et  contra  communem  seutentiam,  quam 
cum  Driedone  et  Ruardo  tradit  Bellarminus, 
lib.  6  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap.  45,  et 
plures  alii,  tam  antiqui  quam  moderni,  quos 
infra  tractando  de  gratia  habituali,  libr.  6, 
referemus.  Idemque  parum  insinuat  Augusti- 
nus  de  Spirit.  et  litter.,  cap.  33,  ubi  tractans 
queestionem,  au  voluntas  credendi  sit  a  libero 
arbitrio,  vel  a  Deo,  respondet,  quod  liherum 
arhitrium  naturaliter  attrihutum  a  creatore 
animce  rationali,  illa  media  vis  est,  quw  vel 
intendi  ad  fidem.  vel  incliyiare  ad  fidelitatein 
possit ;  sentiens  voluntatem  credendi  esse  ab 
hac  vi  liberi  arbitrii  naturalis  ,  nou  tameu 
sola,  sed  a  Deo  supernaturaliter  adjuta.  Et 
ideo  (  inquit ),  nec  istam  voluntatem  qua  cre- 
dit  homo  Deo,  dici  potest  homo  habere,  quam 
non  acceperit,  quaudoquidem,  vooaute  Deo  , 
surgitde  libero  arbitrio,  quodnaturaliter  cum 
crearetur  accepit.  Ergo,  teste  Augustino,  vo- 


86  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

luntas  credendi  procedil  ab  aliqua  vi  natura- 
liter  indita  voluntati  liberae,  sive  illa  dicatur 
naturalis  et  principalis  in  suo  ordine,  licet  par- 
tialis,  sive  dicatur  obedientialis  et  instrumen- 
talis.  de  quo,  dicto  libro  6,  diceudum  est.  Ali- 
qua  vero  prorsus  uecessaria  est  ut  actus  pos- 
sit  esse  vitalis,  quia  non  posset  secus  effecti- 
ve  fieri  ab  ipsa  potentia,  sed  tantum  a  virtute 
addita,  quod  repugnat  actui  vitali,  et  prai- 
sertim  libero.  Eadem  autem  inchoata  vis  li- 
bcri  arbitrii  sufficit  ut  actus  possit  esse  vita- 
lis,  ac  proinde  satis  etiam  est  ut  possit  elici 
ab  eodem  libero  arbitrio^  ab  ipso  Deo  imme- 
diate  adjuto  sine  aliqua  qualitate  inlieerente, 
iit  probatum  est. 

9.  Ad  id  qiiod 'potentia  sit  constitii,enda  in 
actu  primo  per  formam  inJicerentem.  —  Unde  ad 
primam  confirmationem^  quod  potentia  debet 
constitui  in  actu  primo  per  formam  inboeren- 
tem^  respondetur  id  esse  verum  de  actu  primo 
integro  et  totali :  nam  si  aliqua  entitas  sit  to- 
tum  principium  agendi ,  non  potest  actio  tri- 
bui  alicui  suppositu^  nisi  illa  entitas  inhae- 
reat,  vel  informet  ilbid  suppositum^  si  non  sit 
idem  cum  illo,  ut  est  iu  Deo.  Ratio  autem  est, 
quia  quando  lorma  distincta  est  totale  princi- 
pium  agendi^  nou  potest  denominare  subjec- 
tum ,  vel  suppositum  agens ,  nisi  ilii  inbse- 
reat ;  tum  quia  forma  non  dat  agere,  nisi  qua- 
tenus  dat  esse;  tum  etiam  quia  una  res  non 
denominatur  agere  actione  alterius  rei  suppo- 
sito  distiuctee^  ut  est  per  se  notum,  quia  actio, 
nt  actio,  sohim  denominat  illud  a  quo  est. 
Secus  vero  est  quando  actus  primus  non  est 
totahs,  et  in  preesenti  habitus   vel    qualitas 
creata  non  est  totale  principium  proximum 
eliciendi  actum  supernaturalem,  scd  est  quasi 
partiale,  seu  complens  principium  proiimum, 
et  hoc  modo  dicitur  constituere  potentiam  in 
actu  primo,  non  daudo  actum  primum,  uam 
•ipsa  potentia  per  seipsum  habet  ahquam  vim 
in  actu  primo ,  ut  probatum  est,  sed  dicitur 
constituere  in  actu  primo  complendo  illum, 
Dicimus  ergo  hujusmodi  actum  primum,  nou 
integrum,  sedcompletivum(utsicdicam),posse 
suppleh  pcr  actum  non  iulia^rentem,  sed  assis- 
tentem  ad  coefficiendum  cum  potentia,  quiaac- 
tivitas  potentias  est  distiucta  ab  activitate  alte- 
rius  comprincipii,  et  ideo,  etiamsi  ihud  uon  sit 
inh(3ereus,  potentia  vere  elicit  aclum,  quia  ne- 
que  est  nec  denomiuatur  per  se  eliciens  actum 
a  sola  efficientia  habitus,  vel  Dei,  sed  ab  effi- 
cieutia  propriaper  vim  innatam  et  non  distiuc- 
tam  ab  ipsa  entitate  vohmtatis,  quam  explica- 
vimus.  Quocirca  ut  rem  magis  dcclarem,  quan- 


DIVIN.E  GRATI.-E  IN  GENERE. 
do  voluntas  cum  habitu  charitatis  ehcit  actum 
charitatis,  duphciter  denominatur  efficiens  ta- 
lem  actum ;  primo  per  se,  quatenus  per  suam 
entitatem  infiuit  in  illum  actum  ;  secundo  per 
ahud,  quateuus  efficientia  habitus  tribuitur 
potentiaa  cui  inhaeret.  At  vero  quando  volun- 
tas  ehcit  actum  amoris  sine  habitu  charitatis, 
et  juvatur  a  Deo,  fatemur  non  denominari  ef- 
ficientem  ab  influxu  Dei,  quia  non  est  ab  actu 
primo  inlisBrente;  retinet  vero  alium  influxum 
per  seipsam,  et  ab  iho  vere  et  sufficienter  de- 
nominatur  efficiens,  quia  ihe  est  verus  in- 
fiuxus  eflectivus,  et  sohis  est  per  se  uecessa- 
rius,  et  quasi  essentialis  ad  actum  vitalem  et 
hberum.  Atque  hinc  facile  patet  responsio  ad 
cffitera  quse  in  iha  confirmatione  attinguntur. 
In  quibus  sequivocatio  committitur,  tum  con- 
fundendo  principium  principale  comparatione 
potentiffi,  vel  comparatione  cujuscumque  ahe- 
rius  comprincipii,  et  principium  integrum  cum 
partiah  j  tum  etiam  nou  distinguendo  in  intel- 
lectu  et  vohuitate  duplicem  rationem ,  unam 
ehcientis,  et  aheram  recipientis  actum.  Anima 
ergo  respectu  vohiutatis  est  principium  prin- 
cipale  cujuscumque  actus  voluutatis,  etiam 
supernaturalis,  quia  ab  iha  habet  tanquam  a 
prima  radice,  quod  sit  vitalis.  Et  de  hoc  prin- 
cipio  loquitur  Aristoteles,  quando  indc  infert 
animam  esse  intriusecam  formam,  dans  ni- 
mirum  substantiale  esse  vitse ,  quia  inde  ha- 
bet  operatio  priucipaliter  ut  sit  vitalis.  Nihilo- 
minus  tamen,  respectu  substantiEe  actus,  po- 
test  esse  ahud  principium  principahus  in  ra- 
tione  virtutis  activai,  et  hoc  modo  dicimus 
habitum  charitatis  esse  principaiius  princi- 
pium  talis  actus,  quamvis  non  sit  necessarium 
ad  vitalitatem  ejus.  Et  prseterea  etiam  Deus 
ipse  potest  esse  principalius  principium  ejus- 
dem  actus  loco  habitus,  quamvis  non  inha3- 
reat  potentiee  a  quo  proxime,  et  principali- 
ter  ab  anima,   habet   ille  actus   quod  vitahs 
sit.  Quod  totum  procedit  sive  vohiutas  simul 
cum  haljitu,  vel  Deo  dicatur  in  suo  genere 
principale    principium  ,   sive   instrumentale, 
dummodo   influxus  ejus  ad  vitalitatem  actus 
sufficiat. 

10.  Explicatur  ex  ipsa  ratione  intellectus  et 
voluntas  quomodo  juvari  possunt  per  princi- 
pium  extrinsecum  et  assistens.  —  In  quo  etiam 
necesse  est  duas  alias  rationes  potentise  activa^ 
et  passivse  in  voluntate  vel  intellectu  distin- 
guere,  quia  in  ratione  potentiae  activee,  neutra 
est  iutegrum  principium  proximum  talis  ac- 
tus,  non  solum  pro}iter  concursum  requisitum 
ex  parte  objecti,  sed  etiam  propter  influxum 


OAP.  XIX.  SOLUM  SPIRITUM  SANGTUM  IMMEDIATE  ADJUVARE,  ETC. 


S1 


necessarium  ex  parle  faciiltatis  operatricis^  et 
ideo  in  genere  efficientis  juvari  potest  a  prin- 
cipio  extrinsecus  adjuvante,  sive  inhoerente, 
quando  actus  fit  connaturali  modo,  sive  assis- 
tente,  et  simul  moventc,  quando  actus  fit 
modo  quasi  praeternaturali.  At  vero  in  ra- 
tione  potentiae  passivae ,  est  intellectus ,  vel 
voluntas  totale  principium,  et  est  simplici- 
ter  necessarium  ad  recipiendum  effectum  ac- 
tus  vitalis,  ut  est  intelligere,  vel  amare,  ita 
ut  non  solum  non  possit  ille  effectus  recipi 
in  alia  potentia ,  quse  non  sit  intrinseca  ipsi 
anima3,  ut  viventi,  verum  etiam  nec  possit  in 
lioc  juvari  a  principio  extrinsecus  adjuvante^ 
sive  inhaerente ,  sive  non  inhserente.  Et  ita 
actus  charitatis,  Hcet  eliciatur  a  potentia  cum 
habitu  coelSciente,  non  recipitur  in  potentia, 
habitu  ipso  simul  correcipiente_,  ut  est  com- 
muniter  receptum.  Et  in  hoc  genere  causa- 
litatis  receptivse  actus  vitalis,  maxime  fundan- 
tur  discursus  D.  Thomse  et  Theologorum  ad 
probandum,  nec  hominem  posse  intelhgere 
perintellectum  quisit  substantia  separata,  nec 
Christi  animam  potuisse  amare  per  volunta- 
tem  increatam ;  loquuutur  enim  de  intellectu 
possibili ,  ut  possibilis  est,  et  de  vohmtate,  ut 
informari  potest  amore,  ita  enim  per  illam 
anima  vel  homo  in  ratioue  amantis  constitui- 
tur.  Nam  revera  multo  major  repugnantia  est 
quod  aotus  vitahs  in  extrinseca  substantia  vel 
potentia  recipiatur  ,  et  nibilominus  constituat 
hominem  intelHgentem  vel  amantem,  quam 
in  hoc,  quod  idem  actus  ab  extrinseco  princi- 
pio  infusus,  et  in  potentia  animse  receptus, 
hominem  tali  anima  informatum  inteUigen- 
tem,  vel  amantem  constituat  :  unde  non  de- 
sunt  Theologi,  et  antiqui  et  moderni,  qui  hoc 
posterius  dixerint  esse  possibile,  cum  tamen, 
in  primo,  tam  Averrois  phantasia  quam  hse- 
reticorum  amentia  omnibus  incredibihs  visa 
fuerit.  Et  hcet  probabilius  sit  etiam  ilhid  pos- 
terius  repugnare  de  totali  principio  productivo 
talis  actus^  non  tamen  de  pariiali  principio, 
seu  adjuvante  potentiam  per  seipsam  iutrinse- 
ce  influentem,  ut  ssepe  dixi :  nam  in  hoc  etiam 
uon  sequiparantur  duae  illae  rationes  potentiae 
vitalis ,  scilicet  activa  et  passiva,  ut  etiam  de- 
claravi. 

H.  Sohitur  ohjectio  faciendi  producHonem, 
actus  vitalis  a  solo  Deo.  —  Ad  tertiam  confir- 
mationem.  —  Et  per  heec  responsum  esl  ad 
secundam  confirmationem ;  negamus  enim 
sequi  posse  Deum  solum,  sine  influxu  volun- 
tatis,  eflQcere  in  illa  actum  quo  ipsa  amet, 
quia  per  hoc    excluderetur    iutrinsccus  in- 


fluxus  ipsius  potentise.,  quod  repugnat  actui 
vitali,  preesertim  habenti  suum  efiectum  for- 
malem  in  tali  potentia.  Hoc  autem  non  se- 
quitur  ex  eo  quod  Deus  per  seipsum  adjuvet 
potentiam  simul  influentem  ,  et  suo  auxi- 
lio  elevet  illam,  ut  ille  influxus  tali  actui 
proportionatus  sit ,  ut  ex  dictis  satis  patet. 
Tertia  confirmatio  in  primis  assumit  falsum, 
quia  generalis  concursus  Dei,  per  se  ac  praeci- 
se  spectatus,  non  est  influxus  in  causam,  sed 
in  effectura  et  productionem  ejus,  ut  inferius 
dicam.  Deinde  nihil  ad  propositum  refert  , 
quia  non  tractamus  de  Deo,  ut  concurrente 
per  modum  primaB  causae,  sed  ut  adjuvante 
per  modum  causae  proximai,  supplendo  penu- 
riam  habitus ,  et  quoad  hoc  dicimns  non 
oportere  ut  id  faciat  media  qualitate,  vel  mo- 
tione  prius  indita  ipsi  potentiae,  sed  per  in- 
fluxum  immediatum  in  ipsum  actum,  quid- 
quid  sit  de  modo  quo  generalem  concur- 
sum  praestet. 

12.  Hesponsio  adConcilium  Tridentinum.— 
Ad  argumenta  secundo  loco  proposita,  respon- 
demus  Concilium  Tridentinum,  quoties  loqui- 
tur  de  gratiaquee  tangit  cor,  et  praemovet  illud 
ac  praeparatj  ut  consentiendo  se  disponat  ad 
justitiam,  explicare  id  per  verba  vocationis, 
illuminationis  et  inspirationis,  quae  omnia 
gratiam  excitautem  significant.  Praeter  hanc 
ergo  nullam  aliam  inhaerentem  potentiae,  et 
praeviam  ad  conversionem,  seu  liberam  dispo- 
sitionem  ad  justitiam,  a  Concilio  Tridentino 
traditam  vel  insinuatam  invenimus.  Cum  au- 
tem  gratiae  excitanti  adjungit  adjuvantem, 
nunquam  dicit  illam  esse  praeviam,  nec  per 
illam  tangere  Deum  cor,  sed  potius  sentit  es- 
se  cooperantem  nobiscum,  dum  dicit  nos  co- 
operari  cum  illa.  Quid  autem  sit  ista  gratia 
adjuvans,  non  declarat ;  tum  quia  multiplex 
esse  potest;  tum  etiam  quia  de  hoc  est  va- 
rietas  opinionum  inter  Theologos,  quam  diri- 
mere  non  erat  ad  doctrinam  fidei  necessarium. 
Et  ideo  solum  est  certum  influxum  gratiae  ad- 
juvantis  esse  quid  creatum,  et  in  nobis  re- 
ceptum,  et  gratiam  ipsam  excitantem  suo  mo- 
rali  modo  adjuvare,  quando  homo  actu  con- 
sentit.  De  principio  autem  pbysice  adjuvante 
solum  habemus  esse  creatum  et  inhaercns, 
quando  per  habitum  datur ;  ante  iufusionem 
autem  habitus  solum  legimus  ipsummet  Spi- 
rilum  Sanctum  movere,  et  adjuvare  volun- 
tatem.  Unde  ad  alia  omnia  testimonia  quai 
ibi  adducuntur^  respondemus  Spiritum  San- 
tum,  eo  ipso  quod  incipit  supernaturaliter 
excitare  hominem,   incipere  esse  in  homine 


88  LIB.  III.  CE  AUXILIIS  INTERNIS 

uovo  modo,  non  iit  liabilatorem,  sed  nt  mo- 
torem  qni  excitat  hominem,  et  ad  illum  jn- 
vandnm  prsesto  adest,  et  liac  ratione  dicitnr 
aliqno  modo  tnnc  dari  et  infandi.  et  incipere 
liominem  sanare,  et  similia,  qnte  jnxta  nos- 
tram  sententiam  facillimnm  et  propriissi- 
mnm  sensnm  liabent. 

13.  Qicid  sit  gratiaadjuvans. — Ex  dictis  an- 
tem  interri  videtnr  ipsnm  Deum,  senSpiritiim 
Sanctnm ,  posse  esse  et  appellari  gratiam  ad- 
jnvantem^  qnod  aliqnibns  videtnr  magnnm 
inconveniens,  qnia  Angnstinus,  de  Prsedesti- 
nat.  Sanctor.,  cap.  40;,  dicit  gratiam  adjnvan- 
tem  esse  effectum  praidestinationis  :  sed  hoc 
parvi  momenti  est^,  qnia^  nt  diximns  in  secnn- 
do  Prolegomeno,  dari  potest  aliqna  gratia  in- 
creata,  et  Spiritns  Sanctus  appellatnr  donnm 
quod  justis  gratis  datur,  et  nomen  ilkid  ex 
tempore  illi  convenit,  Hcet  ipse  ffiternns  sit, 
quatenns  non  ab  seterno,  sed  iu  tempore  nobis 
datur ;  ergo  simili  modo  poterit  appellari  gra- 
tia,  et  qnatenns  adjutor  noster  est,  poterit  ap- 
pellari  gratia  adjuvans,  qnse  denominatio  ex 
tempore  illi  convenire   potest,  qnia  sumitnr 
ab  actnali  influxn  gratice  adjnvantis,  qui  crea- 
tus  est^  et  in  tempore  in  nobis  fit.  Jnxta  antem 
com.munem  nsum  vocis^  gratia  adjuvans  pro- 
prie  dicitur  ipse  influxus  in  nobis  receptus : 
Deus  antem  melius  adjutor,  seu  principinm 
adjnvans  nominatur.  Deniqne  ad  ultimam  ra- 
tionem  jam  responsum  est,  ad  efliciendos  hos 
actns  connaturaU  modO;,  infundere  Deum  no- 
bis  intrinseca  et  inhferentia  principia  illorum, 
quae  tantum  sunt  habitus,  prseter  quos  alia 
principia  intrinseca  et  connaturalia  vel  esse 
non  possunt,  vel  certe  non  sunt  nobis  revelata, 
nec  secundnm  rectam  rationem  necessaria^  et 
ideo  ipsius  Dei  influxum,  in  hoc  modo  ope- 
randi,  et  sufiicientem  etmagis  accommodatum 
esse  censemus. 

CAPUT  XX. 

QUID  SINT  GRATIA  OPERANS  ET  COOPERANS ,  ET 
QUOMODO  AD  EXGITANTEM  ET  ADJUVANTEM 
COMPARENTUR. 

4.  Dhisio  grati(e  i7i  operantem.  et  coope- 
rantem.  —  Priusquam  de  concursu  generali 
gratise  dicamus_,  oportet  alias  divisiones  auxi- 
liornm  gratitC,  qufB  cum  praecedenti  in  re  ipsa 
coincidnnt,  explicare,  nt  sic  distinctins  proce- 
damns,  et  circa  concursura  possimus  latius 
immorari.  Dividitur  ego  nlterins  gratise  auxi- 
lium  in  operans  et  cooperans,  circa  quam  di- 


DIVIN.^  GHATI.E  IN  GENERE. 
visionem ,  omissis  pro  nnnc  Scholasticorum 
opinionibus,  ad  rem,  et  in  se,  et  juxta  Augns- 
tini  mentem  explicandam,  tria  breviter  dicen- 
davidentiu\  Primnm  est^  gratiam  convenien- 
ter  dividi  in  operantem  et  cooperantem ;  hoec 
assertio  certa  esse  debet.  Primo^  quia  licet 
sub  his  formaUbns  terminis,  neqne  in  Conci- 
liis,  neqne  in  Scriptnra  reperiatur,  tamen  ex 
his    fontibns    illam   hausernnt    commnniter 
Theologi:  divns  Thomas  \ .  ^,  qusest.  11,  artic. 
2;  et  ibi  Conrad.,  Cajetanns,  et  alii  exposito- 
res  ;  Alens.,  3  part.,  qusest.  69,  numer.  3, 
artic.  4  ;  Scholastici  commnniter  in  2,  distinct. 
26;  nbi  Bonavent.,  qusest.  6;  Albert.,  artic.  6; 
Durandus,  qusest.  3  ;  Gabr.,  qusest.  unic,  ar- 
tic.  4  notabih;  et  Marsil.  in  2,  qnsest,  17;  An- 
tonin.,  4  part.,  titul.  19,  cap.  3;  Sot.,  1  de 
Natur.   et  grat.,  cap,  16 ;  Piuardus,  artic.  7 
contra  Luther.  ;  et  Dried.,  Hb.  2  de  Grat.  et 
liber.  arbitr.,  tract.  i,  cap.  2;  et  Bellarmin., 
lib.  1  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap.  14 ;  Sta- 
plet.,  lib.  4  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,cap.  17  ; 
Vega,  libr.  6  in  Trident.,  cap.  5  ad  6  ;  et  in- 
venitnr  etiam  in  Prospero,  epistol.  ad  Augus- 
tinum^  ubi  operantem  gratiam  vocat  prseope- 
rantem,  ut  antecessionem  ejns  ad  consensnm 
liberi  arbitrii  indicet,  ut  mox  videbimus. 

2.  Bx  Augustino.  —  Secnndo,  sumpta  est 
hsec  divisio  ex  Augustino,  lib.  de  Grat.et  liber. 
arbitr.,  cap.  17,  ubi  inter  alia  mnlta  dicit  : 
Deus  cooperando  perficit  quod  operando  incipit, 
et  in  verbis  operandi  et  cooperandi,  satis  indi- 
cat  gratiam  operantem  et  cooperantem,  qnas 
magis  exphcans  addit :  Ut  velimus  sine  noMs 
operatur ;  ciim  autem  volumus  et  sic  volmnus , 
ut  faciamus,  nohiscum  cooperatur.  Ipse  autem 
Augustinns  doctrinam  illam  sumpsit  ex  Panlo, 
ad  Phihp.  2,  dicente  :  Deus  est  qui  operatur 
in  noiis  telle  et  per/icere  :  nam  operari  velle, 
dicit  pertinere  ad  gratiam  operantem  ;  perfi- 
cere  autem  ad  cooperationem.  Et  ahis  locis  si- 
gnificat  Pauhis  ntramque  gratiam ;  nam  cnm 
ad  Rom.  9  dicit :  Non  est  volentis,  nec  curren- 
tis,  sed  Dei  miserentis,  operantem  gratiam  si- 
gnificat,  ut  sentit  August,,  Enchirid.,  cap.  22; 
et  ad  eamdem  pertinet  qnod  2  Corinth.  3  di- 
cit :  Non  simus  sufficientes  cogitare  aliquid  ex 
noUs,  quasi  ex  noUs  :  nam  cogitatio  sancta, 
et  juxta  doctrinam  Augustini ,  ad  operantem 
gratiam  pcrtinet,  Ifiud  vero,  1  ad  Corinth.  15 : 
Non  ego,  sed  gratia  Dei  mecum,  spectat  aperte 
ad  cooperantem.  Unde  dixit  August,,  serm.  13 
de  Verb,  Apostol,,  capite  undecimo  :  Si  non. 
esset  operator,  non  esset  ille  cooperator  ;  unde 
Prosper,  in  Epist.  ad  Augnstinum,  inter  alia 


CAP.  XX.  QUID  SINT  GRATIA 
postulat  ab  eo  explicari,  qnomodo  per  istam 
prceoperantem  et  cooperantem  gratiam,  liberum 
non  impediatur  arUtrium  :  ubi  operantem  gra- 
tiam  vocat  praeoperantem,  non  quia  diversa 
sit,  sed^  ut  dicat,  prfecedere  ad  nostram  coo- 
perationem  ,  coopcrantem  vero  esse  simulta- 
neam.  Atqne  etiam  dixit  Bernardus,  lib.  de 
Grat.  et  liber.  arbitr.^  in  principio  :  Gratice 
operanti  salutem  couperari  dicittir  liderum  ar- 
Mtrium  duui  consentit.  Et  Anselmus,  in  eum- 
dem  locum  1  ad  Gorinth.  15,  cum  Gregorio, 
lib.  \Q  Moralium,  cap.  11  :  Superna  (inquit) 
pietas  prius  agit  aliquid  in  nobis  sine  nohis,  ut 
subsequente  quoque  nostro  libero  arbitrio,  lo- 
num  quod  jam  appetimus  agat  nobiscum. 

3.  Bx  Concilio  Arausicano. —  Tertio,  idem 
sumitur  ex  Concilio  Arausicano,  cap.  4  et  9; 
dicit  enim  multa  bona  opcrari  Deum  in  nobis, 
et  alia  operari  nobiscum  :  nam  primum  offi- 
cium  est  gratiee  operantis,  secundum  coope- 
rantis.  Concilium  etiam  Tridentinum  hoc  in- 
dicat  cap.  1,  et  can.  4;  nam  cum  ait  nos  co- 
operari  gratice  Dei,  clare  dicit  gratiam  operari 
nobiscum  ;  et  in  eodem  sensu  dixit  Ambrosius, 
lib.  2  in  Lucam,  gratiam  Dei  studiis  cooperari 
humanis :  operantem  autem  gratiam  declara- 
vit  Concilium_,  quando  dixit  Deum  incipere 
vocando,  et  tangendo  cor.  Ac  denique  utram- 
que  attigit  Ccelestinus  Papa,  epistola  ad  Galli- 
canos,  capite  decimo-secundo,  dicens:  Agit 
Deus  in  nobis,  ut  quod  vult,  et  velimus  et  aga- 
mus,  nec  esse  otiosa  in  nobis  patitur,  quce  exer- 
cenda,  non  negligenda  donavit,  ut  et  nos  coope- 
ratores  simus  'gratice  Dei.  Ex  quibus  duobus, 
primum  ad  operantem,  secundum  ad  coope- 
rantem  gratiam  pertinet.  Ultimo  declarari 
hoc  potest  ratione,  quia,  ut  supra  diximus, 
Deus  incipit  in  nobis  operari  illuminando,  et 
incUnando  voluntatem.  ut  veht,  quam  gra- 
tiam  operatur  in  nobis  sine  nobis :  ad  actus 
autem  liberos  aliter  nobiscum  operatur.  Sed 
hsec  duo  geuera  gratiarum  per  illa  verba  de- 
clarantur;  ergo  merito  dataest  illa  divisio,  et 
hsec  ratio  magis  ex  sequeutibus  declarabitur. 

4.  Hcffc  divisio  coincidit  cum  illa  in  excitan- 
tem  et  adjuvantem. —  Probatur  ex  Augttstino. 
—  Secundo,  dicendum  est  divisionem  hanc, 
quoad  rem  ipsam,  coincidere  cum  praecedente, 
ita  ut  gratia  operans  eadem  sit  quce  excitans, 
et  cooperans  eadem  quae  adjuvans,  solumque 
differant  ratione,  seu  potius  in  vocum  etymo- 
logia.  In  hac  assertione  loquor  secundum  men- 
tem  Augustini_,  nam  de  sententiis  Scholasti- 
corum  paulo  inferius  dicam.  Hanc  ergo  fuisse 
Augustini  mentem  ostendo,primo  ex  libro  se- 


OPERANS  ET  COOPERANS,  ETC.  89 

cundo  de  Grat.  etliber.  arbitr.,  capite  decimo- 
septimo,  ubi  inter  aha  dicit :  Ipse  ut  veli^nus 
operatur  incipiens,  qui  volentibus  cooperatiir 
perficiens.  Haec  autem  duo  munia  in  locis  su- 
pra  allegatis  tribuit  Augustinus  excitanti  et 
adjuvanti  gratise;  ergo  sunt  eadcm  auxiha  di- 
versis  vocibus  declarata.  Tdque  magis  declara- 
vit  in  lib.  2  de  Peccator.  merit,,  cap.  18,  ubl 
docet  ideo  dictum  esse  a  Paulo  :  Beum  operari 
in  nobis  velle  et  perficere,  quia  sine  illo  exci- 
tante  et  adjuvante  nihil  possumus.  In  aliis  au- 
tem  locis,  ut  vidimus,  ex  illa  sententia  Pauli 
colligit  operantem  et  cooperantem  gratiam ; 
ergo  has  non  distinguit  ab  excitante  et  adju- 
vante.  Et  idem  argumeutum  sumitur  ex  En- 
chirid.,  cap.  32,  dum  ait  Deum  operari  volun- 
tatem  bonam  in  nobis,  quia  vokmtatem  prce- 
parat  adjuvandam  ,  et  adjuvat  'prceparatam. 
Prseterea  frequentissime  Augustinus  tribuit 
vocationi  quod  per  illam  operatur  Deus  in 
nobis  ut  velimus,  et  quod  facit  ut  faciamus. 
Ethoc  ipsum  tribuit  gratiee  operanti:  at  vero 
vocatio,  gratia  excitans  est,  ut  constat  ex  Con- 
cilio  Tridentino.  Ergo  gratia  excitans  est  ope- 
rans,  ac  subinde  adjuvans  est  cooperans.  De 
antecedenti  videri  potest  late  Augustinus  q.2 
ad  Simphcian,,  et  de  Spirit.  et  litter.,  c.  34, 
et  lib.  2  de  Peccator.  merit.,  c.  17,  etdePrse- 
destin,  Sanctor.,  c.  19,  et  2  Retract.,  cap.  1, 
et  Epistol.  107.  Hic  accedit  elegans  Bernardi 
sententia  mirum  in  modum  rem  hanc  decla- 
rans,  lib.  de  Grat.  etliber.  arbitr.,  sub  finem. 
Cum  enim  dixisset  omnia  interiora  bona,  quee 
in  nobis  fiunt,  soli  gratise  esse  tribuenda,  sub- 
jungit :  Ipsaliberum  excitat  arbitrium  cum.  se- 
minat  cogitatum,  sanat  cum  immutat  affectum, 
roborat  utperducat  ad  actum,  servat  ne  sentiat 
defectum ;  sic  autem  ista  cum  libero  arbitrio 
operattcr,ut  tantim  illud  in  primo  prceveniat, 
in  cceteris  comitetur.  Ad  hoc  utique prceveniens , 
ut  jam  sibi  cleinceps  cooperetur.  Ita  tamen 
quod  a  sola  gratia  coeptiim  est,  pariter  ab  utro- 
queperficitur,  ut  mistim  non  sigillatim,,  simul 
non  mcissim  per  singulos  profectus  operentur, 
de  quo  testimonio  plura  in  cap.  24  dicemus. 

5.  Ex  Concilio  Tridentino.  —  Confirmari 
prseterea  potest  assertio  et  deduci  ex  Concilio 
Tridentino,  isto  modo ;  nam  Concilium  suffi- 
cienter  nos  docuit  auxilia  gratiee  ad  salutem 
necessaria :  at  vero  ad  actus  ad  salutem  et 
justitiam  necessarios  non  requirit  aUas  gratias 
preeter  excitantem  et  adjuvantem ;  ergo  sub 
illis  comprehendit  operantem  et  cooperantem. 
Deinde  idem  Concilium  expresse  dixit  nos  co- 
operari  adjuvanti  gratiee,  unde  tacite  signifi- 


90  LIB.  III.  DE  AUXILII3  INTERNIS 

cat  ipsam  adjuvantem  gratiam  cooperari  no- 
biscum,  ac  subinde  esse  cooperantem.  De  gra- 
tia  vero  excitante  dicit  fieri  ab  Spiritu  Sancto^ 
in  nobis  per  illam  incboante  nostram  salutem, 
quod  pertinet  ad  gratiam  operantem ;  ergo 
plane  sentit  bas  gratias  esse  easdem. 

6.  Idem  prohatur  ratione. — Declaratur  tan- 
dem  ratione^  quia  vohintas  nostra^,  ut  super- 
naturaliter  operetur,  non  indiget  nisi  ut  prius 
a  Deo  preeparetur,  et  postea  juvetur  :  ergo 
tantum  indiget  duabus  gratiis  actualibus^  quae 
illa  duo  munera  praestant.  etsi  variis  nomi- 
nibus  appelleutur.  Deinde  gratia  operans  vo- 
catur^  quam  Deus  solus  in  nobis  facit,  id  est, 
sine  efEcientia  nostra  libera ;  cooperans  vero 
dicitur  gratia^  quam  Deus  facit  nobiscum,  ut 
patet  ex  Augustino  citatis  locis^  et  inter  sen- 
tentias  ejus  ponitur  vigesima-secunda,  quiE 
habetur  etiam  in  Arausicano,  canon.  9.  Sed 
illsemet  proprietates  conveniunt  gratiee  exci- 
tanti  et  adjuvanti,  ut  ex  supra  dictis  constat ; 
ergo.  Denique  Deus  non  dicitur  operari  in  no- 
bis,  uisi  inspirando,  illuminando,  et  mentem 
bonis  affectibus  imbueudo,  ut  dixit  Prosper 
libro  secundo  de  Vocat.  gent,,  capite  nono, 
ahas  vigesimo-sexto ;  sed  per  eosdem  motus 
gratise  excitat  mentem  nostram.  Ergo  nondis- 
tinguuntur  in  re  prEedictse  gratise. 

7.  Altera  ratio  ex persona. — Ratio  veroom- 
nium reddi  potest ex D. Thom.  1 . 2, qua3st. iH , 
art.  2j  dicente  motum  qui  est  in  mobih^  tribui 
moventi :  nostram  autem  mentem  ad  Deum^  ut 
ad  moventem  cooperari,  et  ideo  quaudo  mens 
nostra  est  mota  et  non  movens,  utique  hbere, 
solus  autem  Deus  est  movens,  operatio  Deo  tri- 
luitur,  et  secundum  hoc  dicitur  gratia  operans; 
in  illo  auiem  efectu,  in  quo  mens  nostra  et  mo- 
vet  et  movetur,  operatio  non  solum  trihuitur 
Deo,  sed  etiam  animce,  et  sectindmn  hoc  dicitur 
gratia  cooperans.  Atque  ita  gratia  dici  potest 
operanSj  vel  respectu  causee  suae;,  quia  a  solo 
operante  fit,  quod  est  satis  consentaneum 
modo  loquendi  Augustini ;  vel  dici  potest  ope- 
rans  respectu  effeotus  per  iUam  intenti^  qui 
est  liberum  vehe  hominis ,  nam  Deus  per  il- 
lam  operatur,  ut  vehmus.  Excitans  autem  no- 
minatur^  vel  ab  effectu  quasi  formah  quem  iu 
nobis  habet,  vel  per  iham  vocem  exphcatur 
morhis^  quo  per  talem  gratiam  Deus  operatur 
ut  velimu.Sj  scihcet  excitando  mentem,  et  mo- 
raliter  ihaminducendo.Yoces  autem  adjuvan- 
t^s  et  cooperantis  gratise,  satis  inter  se  similes 
sunt,  tamen  per  unam  declaratur  necessitas  et 
indigentia  talis  gratiae  ex  parte  hominis,  ni- 
mirum  infii-mitas,  quae  juvanda  est ;  per  al- 


DIVIN^  GRATI.E  IN  GENERE. 
teram   vero  declaratur    necessitas    humanse 
cooperationis ,  sine  qua  iha  gratia  non  ope- 
ratur. 

8.  Quomodo  gratia  operans  et  cooperans  in- 
ter  se  et  in  ordine  ad  actus  comparentur. — Ter- 
tio,  dicendum  est  operantem  et  cooperantem 
gratiam  quoad  necessitatem,  distinctionem  et 
uuitatem,  ita  inter  se  et  ad  actus  humanos 
supernaturales  conferri  ,  sicut  excitans  et 
adjuvans  ad  eosdem  actus  et  inter  se  com- 
parantur.  Haec  assertio  sequitur  evidenter 
ex  dictis,  quia  si  gratia  operans  est  eadem 
quae  excitans,  non  potest  phis  vel  minus 
distingui  ,  quia  etiam  adjuvans  et  coope- 
rans  non  distinguuntur  inter  se.  Et  eadem 
ratione  non  possunt  esse  minus  necessariae 
gratia  operans  et  cooperans  ad  pietatis  opera, 
quam  gratia  excitans  et  adjuvans,  eo  quod  in- 
ter  se  non  distinguuntur.  Unde^  sicut  supi^a 
diximus  excitantem  gratiam  ad  opera  pietatis 
requiri,  ita  dicendum  est  de  gratia  operante, 
quod  etiam  de  cooperante  per  se  evidens  est. 
Et  manifeste  utrumque  probatur  ex  testimoniis 
Augustini  proximc  aUegatis,  praesertim  hb. 
de  Grat.  et  lib.  arbitr.,  capite  decimo-sexto  et 
decimo  septimo,  et  ex  hb,  de  Dono  persever., 
capite  decimo-tertio,  ubi  ait :  Nos  volumus, 
sed  Deus  in  nohis  operatur  et  velle :  nos  opera- 
mw.  sed  Deus  in  nohis  operatur  et  operari 
pro  hona  voluniate.  Hae  namque  locutiones  in- 
definitae  limitari  a  nobis  non  possunt,  et  ideo 
universahbus  gequivalent ,  quod  clarius  ex- 
pressit  Concihum  Arausicanum,  capite  nono 
dicens :  Quoties  hona  agimus,  Deus  in  nohis  ai- 
que  nohiscum,nt  operemur,  operatur. 

CAPUT  XXI. 

OBJEGTIONIBUS  OCGURRITUR ,  ET  VARI^  SENTEN- 
TI^  DE  OPERANTE  ET  COOPERANTE  GRATIA 
ATTINGUNTUR. 

1.  Prima  ohjectio.  — G-ratia  hahitualis  di- 
citur  operatis  et  cooperans.  —  Circa  doctrinam 
superioris  capitis  nonnuU^  difhcuhates  occur- 
runt^  ex  quibus  variae  opiniones  Theologorum 
ortae  sunt,  quas  in  hoc  capite  exjiedire  neces- 
sarium  est.  Prima  est^  quia  non  solum  actuahs 
gratia  dicitur  operans  et  cooperans,  sed  etiam 
gratia  habituahs  :  at  vero  habitualis  gratia 
non  potest  dici  excitans  vel  adjuvans ;  ergo 
signum  est  hanc  secundam  divisionem  esse 
distinctam  a  prima,  et  plura  comprehendere. 
Major  propositio  est  D.  Thomae^,  dicta  q.  Hi, 
art.  2,  ubi  dicit  gratiam  habitualem,  quatenus 


CAP.  XXI.  OBJECTIONIBUS  OCCURRITUR,  ET  VARI/E  SENTENTl/E,  ETC. 


91 


formaliter  sanctificat^  esse  gTatiam  operaii- 
tem^  quod  seqmintnr  aliqui  auctores  ex  alle- 
gatis  in  principio  capitis  praicedentis  :  potest- 
que  in  ejus  favorem  induci  Augustinus,  libro 
secundo  de  Peccator.  merit.,  c.  49,  quatenus 
ait :  Nisi  vitium  adjuvante  gratia  superetur,  ad 
justitiam  nemo  convertitur ;  nisi  operante  gra- 
tia  sanetur,  j usiitice  pace  nemo  /"ruiiur ;  saimtas 
enim  animse  confertur  per  habitualem  gra- 
tiam,  et  tamen  ait  Augustinus  per  operantem 
gratiam  fieri.  Hsec  autem  objectio  locum  non 
haberet,  si  cum  aliquibus  modernis  diceremus 
habitus  gratise  operativos  esse  gratiam  exci- 
tantem,  quatenus  ad  gratiam  incUnant.  Ille 
autem  modus  loquendi  nobis  in  superioribus 
probatus  non  est,  quia  neque  est  consentaneus 
doctrinse  Augustini  et  Conciliorum  de  gratia 
excitante,  nec  inclinatio  habitus  est  vera  ex- 
citatio  vitahs,  quaa  est  proprius  formalis  effec- 
tus  gratiae  excitantis. 

2.  Fxplicatur  ille  loqicendi  modus.  —  Res- 
pondeo  igitur  (licet  forte  sit  qua^stio  de  modo 
loquendi),  juxta  sensum  Augustini  habitualem 
gratiam  non  esse  operantem ;  nunquam  enim 
Augustinus  locutus  est  de  gratia  habituaUj 
quaudo  dixit  Deum  in  nobis  sine  nobis  ope- 
rari  ut  veUmus,  sed  de  actuaU  gratia  excitante 
et  vocante,  ut  alii  graves  Theologi  moderni 
adnotarunt,  BeUarmin.,  Ub.  1  de  Grat.  et  Uber. 
arbitr.,  cap.  \ht,  §  Rcec  doctrina,  Vasquez, 
Valentia,  et  aUi ;  loquitur  enim  Augastinus  iu 
iUis  locis  de  initio  salutis  contra  Semipelagia- 
nos,  quod  non  sumitur  a  gratia  habituaU, 
quam  lUi  forte  non  negabant,  sed  a  vocatione, 
inspiratione  et  illuminatione ,  ut  Concilium 
Tridentinum  dixit.  Item  prima  gratia  operans 
nuUo  modo  est  a  nobis  Ubere ,  nec  dispositive, 
nec  imperative,  secundum  Augustinum,  qui 
ita  loquitur  de  iuitio  sahitis  :  at  prima  gratia 
sanctificans  pendet  aliquo  modo  a  nobis ,  sal- 
tem  dispositive,  imo  et  aUquo  modo  meritorie 
per  fidem  et  poenitentiam,  maxime  juxta  mo- 
dum  loquendi  Augustiui  in  Epistol.  106  et 
407.  In  verbis  autem  allegatis,  Augustinus, 
per  sauantem  gratiam,  non  inteUigit  solam 
habitualem,  sed  auxiUum  cujuscuraque  gratise 
sanctificantis,  quia  Ucet  non  conferat  animai 
formalem  sanitatem ,  a  culpa  inchoat  sanita- 
tem  dando  vires  quibus  anima  in  Deum  con- 
vertatur. 

3.  Satisfit  objectioni.  —  Ad  objectiouem 
ergo  respondeo  etiam  D.  Thomam  reUquosque 
Theologos  citatos  preecipue  declarare  illam  di- 
visionem  de  gratia  actuaU,  voluisse  tamen  et 
commode  potuisse  iUas  voces  accommodare  ad 


gratiam  liabitualem ,  secuudum  diversas  ra- 
tioues  spectatam,  de  quo  usu  (ut  dixi)  conten- 
deudum  non  est;  tum  quia  pertinet  ad  signi- 
ficationem  etimpositionemvocum;  tumetiam 
quia  omnis  causaUtas  in  quocumque  genere 
vocari  solet  operatio,  et  ita  habitus  gratis, 
quatenus  cum  potentia  operatur,  optime  dici- 
tur  cooperans,  sicut  etiam  dicitur  adjuvans  : 
ut  vero  informat  animam  et  iUam  formaUter 
sanctificat,  vel  bene  disponit.  potest  dici  ope- 
rans,  quamvis  minus  proprie,  et  non  sine  me- 
taphora,  qua  etiam  aUi  utuntur  ad  vocandum 
habitum  gratise  excitantem  gratiam,  quatenus 
incUnat,  quod,  ut  dixi,  minus  usitatum,  ma- 
gisque  improprium,  ac  metaphoricum  est. 

4.  Secunda  ohjectio:  segueretur  primmn  ac- 
tum  esse  a  gratia  cooperante,  quod  falsum  est, 
— Secunda  difficuUas  est,  quia  ex  declaratione 
a  nobis  data,  sequitur  primum  actum,  quo 
vohmtas  incipit  veUe  bonum  et  odisse  malum, 
vel  quo  vohiutas  peccatoris  incipit  libere  con- 
verti  in  Deum,  esse  a  gratia  cooperante;  con- 
sequens  est  falsum ;  ergo.  Sequela  nota  est. 
Minor  autem  constat  ex  D.  Thoma,  dicto  arti- 
culo  secundo,  ubi  dicit  primum  actum  inter- 
num  voluntatis ,  quo  diUgimus  Deum  super 
omnia,  vel  intendimus  supernaturalem  finem, 
esse  tantum  a  gratia  operante,  actum  vero 
externum  esse  a  gratia  cooperante.  Intelligere 
autem  videtur  per  actum  externum,  non  so- 
lum  externam  motionem  membrorum  (quia 
iUa  secundum  se  non  est  supernaturaUs,  ui 
constat),  sed  internam  vohnitatem  supernatu- 
ralem  imperantem  actionem  externam,  atque 
ideo  omnem  voluntatem  quse  versatur  circa 
media,  ut  est  electio  et  usus.  Ille  enim  modus 
loquendi  consentaneus  est  D.  Thoma?,  prima 
secundai,  queestione  decima  octava,  articulo 
sexto,  et  aUus  non  potest  hic  accommodari,  ut 
constat.  Ratio  autem  D.  Thomas  fundatur  in 
alia  doctrina  ejus,  quod  voluntas,  ut  est  finis, 
non  se  movet,  sed  movetur  ab  auctore  na- 
turse  ,  in  volitione  autem  mediorum  jam  se 
movet  ex  preeconcepta  iutentione  finis.  Ita  do- 
cet  prima  secundae ,  quaestione  nona,  articulo 
quarto.  Ita  etiam  hic  inquit  in  intentione  finis 
supernaturaUs  voluntatem  se  habere  ut  mo- 
tam  ab  auctore  gratise,  et  ideo  motionem  illam 
esse  solum  a  gratia  operante  :  in  electione 
autem  mediorum  jam  ipsam  se  movere,  et 
ideo  motum  iUum  esse  a  gratia  cooperante;  et 
ita  intelUgit  Augustinum,  dicto  lib.  de  Grat. 
et  liber.  arbitr. ,  cap.  17,  dicentem  Deum 
operari  in  nobis  sine  nobis,  ut  velimus,  scili- 
cet,  primum  velle;  cum  autem  volumus,  et  ita 


92 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATL^  IN  GENERE. 


volumus  ut  faciamus,  cooperari  nobiscum,  id 
cst,  quando  volumus,  eligendo  media  efficaci- 
ter,  et  constanter  exequendo  illa. 

5.  Confirmatur  objectio.  — Eamdem  doetri- 
nam  habet  D.  Thom.  in  2,  distinct.  26,  qusest. 
1,  artic.  5,  eamque  sequitur  Cajetan.^  dicto 
artic.  2 ,  in  prima  responsioue,  et  expositione 
sua  ;  addit  vero  iu  secunda,  gratiam  operan- 
tem  versari  circa  actus  qui  nou  sunt  merito- 
rii  de  condigno,  quia  non  procedunt  ab  habi- 
tibus ;  gratiara  vero  cooperantem  dari  ad  actus 
meritorios.  Hoc  tamen  posterius  nec  iu  divo 
Thoma  habetfundamentum  quod  ego  videam, 
neque  est  usitatus  ille  modus  loquendi^  ideo- 
que  admittendus  non  est.  Eamdem  vero  doc- 
trinam  simpliciter  sequiturSoto,  lib.  1  de  Nat. 
et  Grat.,  cap.  16,  ubi  etiam  Augustinum  ad 
eumdem  sensumtrahit.  Imo  etiam  Bellarmin., 
lib.  1  de  Grat.  etliber.  arbitr.,  cap.  14,  eam- 
dem  sequitur  sententiam,  licet  in  verbis  dis- 
crepet  a  D.  Tlioma,  quia  putavit  iUum  de  pro- 
priis  externis  actibus  fuisse  locutum.  Et  hac 
sententia  abutuntur  aliqui  ex  liareticis  hujus 
temporis ,  qui  licet  generaliter  non  consen- 
tiant  cum  Calvino  ct  Luthero  in  neganda  li- 
bertate,  saltem  primum  actum  conversionis 
dicunt  non  esse  liberum,  quia  est  a  sola  gra- 
tia  operantft,  et  ita  non  fit  a  nobis.  Quapropter 
licet  inter  Catholicos  in  hoc  non  sit  in  re  dis- 
sensio,  et  ideo  in  illa  explicatione  gratise  ope- 
rantis,  forte  sit  solum  controversia  de  verbo- 
rum  usu ,  niliilominus  hoc  tempore  caute  lo- 
qui  opoi  tet,  remque  ipsam  satis  explicare. 

6.  Solviiur  ohjectio  concludendo  primum 
illum  actum  esse  a  gratia  cooperante,  idque  os- 
tenditur  frimo  ratione.  —  Secmido  ex  Triden- 
tino.  —  Persistendo  igitur  in  sententia  posita 
in  capite  praecedenti,  dico  primum  actum  di- 
lectionis  Dei  super  omnia ,  vel  conversionis  H- 
berse  animai  in  Deum,  vel  in  quemcumque 
pium  finem,  non  sohira  cssea  gratia  operaiite, 
sed  etiam  a  cooperante.  Prior  pars  sine  contro- 
versia  admittitur,  et  ideo,  ut  alteram  probem, 
supponohujusmodiactum  esse  perfecte  vohm- 
tarium  ac  Hbei-um,  ideoque  et  a  nostra  volun- 
tate,  et  effective,  et  cum  dominio  fieri :  hoc  est 
de  fide  definitum  in  Tridentino,  et  infra  est 
late  tractandum.  Unde  certum  etiam  est  vo- 
hmtatem  non  ita  moveri  ab  alio,  in  illo  actu, 
quin  etiam  ipsa  se  moveat,  et  physice,  et  ali- 
quo  morah  modo  :  physice  quidem,  quia  in  se 
efficit  motum  ilhim,  nihil  enim  aliud  est  mo- 
vere  se  vel  ahum,  quam  in  se  vel  in  aho  effi- 
cere  motum.  MoraUter  vero,  quia  hbere  se 
movet ,  et  motio  libera  moraUs  est ,  et  ideo 


taUs  actus  potest  esse  meritorius  de  condigno, 
ut  in  puero  baptizato  perveniente  ad  usum  ra- 
tionis ;  vel  saltem  potest  esse  morahs  disposi- 
tio,  ut  constat.  Hinc  ergo  concludo  talem  ac- 
tum  esse  propriissime  a  gratia  cooperante , 
qnia  sine  iUa  nihil  supernaturale  potest  vo- 
hmtas  nostra  Ubere  operari,  quod  etiam  pa- 
tet  ex  verbis  iUis  ConciUi  Tridentini ,  capite 
quinto  :  Ad  convertendum  se  ad  suam  ipsorum 
justificationem,  eidem  gratice  lihere  assenlien- 
do  et  cooperando  disponuntur.  Ecce  ad  ulti- 
mam  dispositionem  gratise  cooperatur  pecca- 
tor;  cui  autem  cooperatur,  nisi  gratiai?  Ergo 
iUa  dispositio  est  a  gratia  cooperante ;  est  au- 
tem  iUa  dispositio  actus  in  t  nem  tendens,  ut 
constat;  ergo.  Idem  confirmant  verba  canonis 
3,  in  quo  actus  amoris  Dei  et  conversionis  di- 
cuntur  esse  a  gratia  adjuvante,  quaj  eadem 
est  cum  cooperante,.  ut  ostendimus. 

7.  Tertio,  exAugustino.  —  Prseterea,  hanc 
fuisse  mentem  et  sententiam  Augustini  proba- 
mus  ex  illa  sententia  ejus  22,  quam  usurpavit 
Arausicanum  capite  nono  :  Qiioties  iona  agi- 
wus,  Beus  in  nolis  et  noMscum,  ut  operemur, 
operatur,  per  quse  verba  concursus  gratise  ope- 
rantis  et  cooperantis  declaratur,  et  ad  omnia 
opera  bona,  id  est  pietatis,  postulatur.  Inter 
iUa  autem  buna  maxime  computatur  ipsa  con- 
versio  et  Uber  consensus  ad  vocationem,  de 
quo  consensu  aperte  loquitur  Augustinus  Ubro 
secundo  contra  duas  Epistol.  Pelagian.,  ca- 
pite  secundo,  eum  dicit :  Quarnvis,  nisi  adju- 
vante  illo  sine  quo  nihil  possicmics  facere,  os 
non  possumus  aperire ,  tamen  aperimus  illius 
adjumento  et  opere  nostro.  Aperire  autem  os 
vocat,  consentire  primae  gratise  vocanti :  unde 
subdit :  Nam  quid  est  prwparare  cor  et  os  ape- 
rire,  nisi  vobmtatem  prceparare  ;  ergo  iUamet 
prima  conversio  et  dispositio  fit  a  Deo  adju- 
vante;  ergo  Deo  cooperante.  Est  ergo  iUe  actus 
etiam  a  cooperante  gratia.  Preeterea,  in  lib. 
de  Grat.  et  liber  arbitr.,  capite  decimo-septi- 
mo,  loquens  de  primo  amore,  vel  imperfecto, 
vel  perfecto  Dei,  dicit  :  Quis  parmm  dare  cce- 
perat  charitatem,  nisi  ille  qui  prc&parat  vulun- 
tatem,  et  cooperando  perficit  qaod  operando  in- 
cipit.  Qitoniam  ipse  ut  velimus  operatur  inci- 
piens,  qui  tolentibus  cooperatur  perficiens.  Di- 
citur  autem  homo  simpUciter  velle,  quod  libe 
ra  et  efficaci  voU.mtate  vult ;  ergo  taUs  voUm- 
tas,  etiamsi  sit  prima,  est  a  gratia  cooperante. 
Unde  e  converso,  quoties  actus  est  a  sola  gratia, 
dicitur  fieri  a  solo  Deo,  quia  non  fit  a  nobis 
libere,  nam  statim  subdit :  Ut  zelimus,  sine  no- 
bis  operatnr ;  ergo,  e  contrario,  quando  actus 


CAP.  XXI.  OBJECTIONIBUS  OCCURRITUR,  ET  VARI/E  SENTENTLfl,  ETC. 


est  liber,  etiamsi  sit  primiis,  est  a  gratia  coope- 
raiite  ;  et  ideo  adjungit  :  Cum  aiitem  volumus, 
et  sic  volumus,  ut  faciamus,  id  est,  cum  effica- 
citer  volumus,  noMscum  coofcratur.  Et  tan- 
dem  concludit :  Tamen  sine  illo  vel  operante  ut 
velimus,  vel  cooperante  cu,n  volumus,  ad  lona 
pietatis  opera  nihit  valemus. 

8.  Confirmatur  ex  Prospero,  Anselmo,  Ber- 
nardo. — Etin  eadem  sunt  sententia  Prosper,  2 
de  Vocat.  gent.,  cap.  9,  alias  26  ;  et  Anselm., 
in  id  1  Corinth.  15  :  Non  ego,  sed  gratia  Dei 
mecum;et  optime  Bernard.^inlib.  de  Grat.  et 
liber.  arl)itr.,  in  prinsipio,  ubi  sic  inquit :  Gra- 
tice  opera7iti  salutem  ccoperari  dicitur  liberum 
arUtrium,  dum  consentit,  hoc  est,  dum  salva- 
tur.  Gonsentire  enim  salvari  est,  utique  secun- 
dum  prsesentem  justitiam,  vel  si  perseveratur, 
Igitur  omnis  consensus  liber  et  supernaturalis 
preestitus  gratise  vocanti,  seu  operanti,  sive  sit 
poenitentia,  sive  amor  Dei,  sive  ipsa  voluntas 
credendi,  est  a  gratia  cooperante,  quia  non 
cooperatur  liberum  arbitrium  nisi  gratise,  ut 
ssepe  dictum  est.  Unde  tacite  Bernardus  expo- 
nit  Augustinum  ut_,  quoties  dicit  Deum  operan- 
do  incipere  salutem  in  nobis,  intelligatur  de 
initio  illo  gratise  vocantis,  quod  antecedit  con- 
sensum,  quia  cum  adest  consensusjam  nonest 
tantum  initium  salutis,  sed  salus  ipsa,  et  ideo 
jam  iion  solum  Deus  operatur  ,  seJ  etiam 
nobiscum  cooperatur ;  et  ideo  quoties  Augus- 
tinus  soli  Deo  tribuit  operari  ut  velimus,  lo- 
quitur  de  operatione  per  illuminationem  et 
inspirationem ,  per  quam  moraliter  Deus  ope- 
ratur  ut  velimus,  etiamsi  nos  nondum  veli- 
mus,  donec  libere  consentiamus. 

9.  Cfratia  operans  daiur  ad  finem  et  media. 
—  Unde  etiam  fit  gratiam  operantem  non  sn- 
lum  dari  ad  primum  velle,  seu  ad  intentionem 
fmis,  sed  etiam  ad  electionem  mcdiorum,  et  ad 
externos  actus,  seuvolitiones  efficaces  eorum, 
quod  probatur  ex  August.,  de  Dono  persever., 
cap.  13,  dicente  :  Nos  ergovolumus,  sed  Deus 
in  nobis  operatur  et  velle ;  nos  ergo  operamur, 
sed  Deus  in  nolis  operatur  et  operari  pro  bona 
voluntate.  Et  ita  loquitiu"  Scriptura  :  Faciam 
ut  faciatis ,  et  in  prwceptis  meis  ambuletis, 
quse  verba,  et  opera  externa  et  voluntates  eo- 
rum,  seu  mediorum,  comprebendunt.  Denique 
ex  tota  doctrina  Augustiui,  qusest.  2  ad  Sim- 
plician,,  et  de  Spirit.  et  litter.,  cap.  M,  et  aliis 
locis,  quse  infra  tractando  de  Gratia  efficaci  ex 
professo  ponderabimus,  constat  gratiam  illam_, 
qua  Deus  facit  ut  velimus  vel  operemur,  ope- 
rantem  esse;  ergo  gratia  operans  non  soium 
ad  iuternum  velle  per  modum  inteutionis,  sed 


93 

etiam  ad  voluntatem  exequentem  et  operan- 
tem  est  necessaria. 

10.  0}7ines  actus  supernaturales  swit  ab  %itra- 
que  gratia  operante  et  cooperante,  sed  diverso 
rcspectu.  —  Quapropter  non  sunt  ita  distin- 
guendffi  istee  duse  gratiee,  ut  quidam  actus  su- 
pernaturales  sint  ab  una,  et  quidam  ab  alia, 
sed  ita  ut  singuli  siut  ab  utraque,  diverso  ta- 
men  modo,  nam  ab  operante  sunt  preevenien- 
do  et  inspirando  ut  velimus  et  faciamus  ,  a 
cooperante  autem  simul  influendo  cum  volun- 
tate,  quando  libere  velle  incipit.  Et  ideo  quoad 
hoc  non  oportet  distinguere  inter  actus  super- 
naturales  et  antecedentes  justificationem,  quia 
non  solum  dispositiones  proximee,  sed  etiam 
remotee  ad  justitiam  ,  quatenus  sunt  actus  li- 
beri  supernaturales,  a  gratia  cooperante  sunt 
simul  cum  operante,  ut  constat  ex  dictis.  Et 
similiter  non  est  necesse  distinguere  interactus 
meritorios  vel  non  meritorios,  quia  si  sit  sermo 
de  merito  de  congruo,  in  omnibus  actibus  li- 
beris  et  supernaturalibus,  seu  ex  fide  procedeu- 
tibus,  inveniri  potest,  juxta  doctrinam  Augus- 
tini ,  epistol.  105.  Si  vero  sit  sermo  de  condi- 
gno,  dispositiones  saltem  remotse  adjustitiam 
uon  sunt  meritorise  de  condigno,  nec  ultima  ut 
ordine  naturse  antecedit  gratiam,  et  tamen 
sunt  ab  utraque  gratia,  ut  ostensum  est,  Fruc- 
tus  etiam  justitise,  qui  sunt  meritorii  de  con- 
digno,  non  solum  fiunt  a  gratia  cooperante, 
sed  etiam  ab  operante,  seu  antecedente,  ut  lo- 
quitur  Tridentinum ,  sess.  6,  cap.  16.  Quse 
omnia  sunt  consentanea  liis  quse  supra  de  gra- 
tia  excitante  et  adjuvante  diximus,  et  ex  illis 
necessario  consequuntur,  cum  hse  gratiae  res- 
pective  eadem  sint ,  ut  etiam  docuimus. 

11.  Adobjectionem  ex  sancto  Thoma.  —  Ad 
objectionem  ergo  concedimus  sequelam,  et  ad 
D.  Thomam,  respondemus  nunquam  negasse 
doctrinam  traditam  ,  quatenus  ad  rem  ipsam 
spectat.  Nam  qusest.  109,  art.  6,  expresse  do- 
cet  hominem  disponere  se  ultimate  ad  gratiam 
per  hberum  arbitrium  cum  gratia  Dei  ;  idem 
autem  est  se  disponere  quod  se  movere ;  et 
qusest.  113,  art.  6et  8,  iuter  requisita  ad  jus- 
tificationem  ponit  motum  liberi  arbitrii,  qui 
recte  non  potest  esse  ab  ipso,  nisi  cooperante 
gratia  Dei.  Igitur  in  aUo  loco  solum  explicuit 
voces  operautis  et  cooperantis  gratise  secun- 
dum  aliam  considerationem,  et  ahum  loqueu- 
di  modum  morahter  et  physice  accommoda- 
tum.  Nam  hcet  voluntas  in  omni  actione  libe- 
ra  se  physice  et  moraliter  moveat,  quasi  per 
antonomasiam  dicitur  se  movere  moraliter, 
quaudo  non  solum  actionem,  sed  etiam  prin- 


94 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN/E  GRATI^  IN  GENERE. 


cipium  actionis  a  se  habet.  Atque  lioc  modo  di- 
citur  se  movere  in  deliberationibus  circa  me- 
dia^  cum  ex  prEcconcepto  fine  ad  consultan- 
dum  de  mediis  se  applicat :  ct  in  seusu  huic 
opposito  dicitur  non  semovere  in  prima  inten- 
tione  finis,  non  quia  non  efiiciat  libere  illum 
inteutionis  motum,  sedquia  illum  elicit  exin- 
clinalione  et  motione  accepta  ab  auctore  na- 
turffi,  vel  gratiee.  Et  cum  ea  proportione  dicitur 
ille  primus  actus,  etiamsi  liber  sit^  esse  pecu- 
liari  modo  a  gratia  operante,  comparatione 
aliorum,  qui  sunt  circa  media  eligenda,  vel 
exequenda,  non  quia  non  sit  etiam  a  gratia 
cooperante,  sed  quia  in  eo  majorem  vim  et 
efficaciam  habet  influxus,  et  inspiratio  gra- 
tiffi  operautis ;  et  cum  eadem  proportione  ahi 
actus  dicuntur  esse  a  gratia  cooperante,  nou 
quia  non  etiam  fiant  in  virtute  operantis  gra- 
tiiB^  sed  quia  non  ita  proxime  et  immediate 
sunt  ab  illa,  sed  mediante  intentione,  delibe- 
ratione  ac  consufiatione^  quse  cum  operante 
gratia  fiunt.  In  hoc  ergo  sensu  sustineri  po- 
test  ille  modus  loquendi  D.  Tliomse,  de  quo 
iterum  in  sequentibus  redibit  sermo.  Acci- 
piendus  vero  est,  ut  dixi^  per  quamdam  vo- 
cum  extensionem ,  seu  accommodationem, 
nam  proprius  sensus  sine  dubio  est  quem  an- 
tea  exposuimus. 

■12.  Teriia  oijectio. — Gratia  operans  appUcat 
efficacittr  vohmtatem  ad  telle ,  ex  Augustino  , 
qmd  non  facit  gratia  excitans  ;  ergo  non  sunt 
idem. —  Tertia  difficultas  est,  quia  gratia  ope- 
rans  apud  Augustinum  est  illa  quse  efiicaciter 
applicat  voluntatem  ad  velle,  ut  exlocis  cita- 
tis  constat :  sed  gratia  excitans  non  ita  appli- 
cat  vohmtatem;  ergo  non  sunt  idem.  Propter 
hoc  Gregorius,  in  2,  distinct.  28^,  queest.  \, 
conchis.  1  et  3,  et  distinct.  12,  dicit  gratiam 
operantem  non  esse  excitantem,  neque  etiam 
adjuvantem,  sed  quamdam  gratiam  mediam, 
quam  possumus  vocare  applicantem,  quia  se- 
cundum  ihum  datur  ad  applicandam  volunta- 
tem  excitatam,  ut  cum  effectu  velit_,  et  quia 
solus  Deus  est  qui  applicat  cum  elficacia,  ideo 
tahs  gratia  dicitur  operans.  Cum  qua  opinione 
Gregorii  iu  re  videtur  coincidere  recentiorum 
sententia ,  de  auxilio  ita  efficaci,  ut  physice 
prsedeterminet  voluntatem,  quod  necessarium 
esse  dicunt  ad  omnes  supernaturales  actus,  et 
a  solo  Deo  in  uol^iis  fieri.  Et  ideo  dicunt  gra- 
tiam  operantem  esse,  vel  sohim  illud  auxilium 
physice  praedeterminans  voluntatem,  vel  certe 
ilhid  esse  operanS;,  quasi  per  antonomasiam, 
et  ad  hoc  significandum  vocant  illam  gratiam 
prBeoperantem ,  quge  vox  apud  Augustinum 


(ut  ego  sciam)  non  invenitur,  sed  semel  apud 
Prosperum  in  Epistola  ad  Augustinum,  ut  su- 
pra  notavi.  Unde  inferunt  gratiam  operantem 
reahter  distingui  ab  excitante ;  tum  quia  ex- 
citans  non  ita  determinat  vohmtatem ,  sed 
operans  illi  additur ,  ut  consentire  faciat  vo- 
hmtatem;  tum  etiam  quia  excitans  gratia  non 
efficit  physice  cousensum  hberum  :  gratia 
vero  operans  ihum  physicefacit  et  facere  facit. 
Unde  consequenter  hanc  eamdem  gratiam  di- 
cunt  esse  operantem,  quatenus  a  solo  Deo  fit; 
cooperantem  vero  quatenus  consensum  simul 
cum  voluntate  facit.  Atque  ita  concludunt 
operantem  et  cooperantem  gratiam  nec  in  re 
distingui,  et  indicant  nunquam  separari. 

13.  Rejicitur  hcec  sententia.  —  Sed  lisec  pa- 
rum  obstant  doctrinse  datse  in  praeccdenti  ca- 
pite.  Nam  opinio  Gregorii  in  primo  hbro  a 
nobis  rejecta  est;  aUera  vero  sententia  de  gra- 
tia  prseoperante,  efficaciter  ac  physice  prsede- 
terminante  ,  in  hbro  5  ex  professo  tractanda 
et  impugnanda  est.  Nunc  breviter  ad  ea  quse 
P.  Alvarez  in  disputat.  81  tangit,  respondebo. 
Et  imprimis  dico  ipsum  non  posse  consequen- 
ter  negare  gratiam  operantem,  esse  gratiam 
excitantem.  Nam  in  disput.  74,  num.  4,  dixe- 
rat  primam  prsevenientem  et  excitantem  non 
esse  actum  vitalem  :  illa  autem  gratia,  si  da- 
tur,  est  gratia  operans  sine  dubio ,  quia  est 
gratia  actuahs ,  quam  sohis  Deus  operatur  in 
nobis,  quod  ipse  fatetur  sufficere  ad  gratiam 
operantem  ;  ergo  ifia  gratia  operans,  et  om- 
nis  similis  motio  pravia  virtuosa  et  efficax,  ut 
ille  loquitur,  est  gratia  excitans. 

14.  Nunquam  gratia  operans  distinguitur 
ab  excitante.  —  Unde  fit  ulterius  nunquam 
distingui  realiter  gratiam  operantem  ab  exci- 
tante,  quia  operans  semper  est  excitans,  juxta 
ifiius  sententiam ;  et  e  contrario  gratia  exci- 
tans  semper  est  operans.  Namfesto^detur  ali- 
qua  gratia  operans ,  quse  sit  etiam  pliysice 
cooperans,  vei  praedeterminans  voluntatem, 
non  tamen  propterea  dieendum  est  hoc  esse 
de  ratione  gratife  operantis,  ut  sic,  quia,  sine 
uUa  dubitatione,  actus  vitales  gratice  excitan- 
tis  sunt  auxilia  gratiee  operantis.  Nam  Au- 
gustinus,  Prosper,  Bernardus,  et  alii  Patres, 
imo  Concilia  Tridentinum  et  Arausicanum, 
per  illos  actus  dicunt  Deum  operari  in  nobis, 
sine  nobis;  et  omnes  moderni  Scriptorcs  hos 
actus  imprimis  ponunt  inter  gratias  operan- 
tes,  ut  videre  prsecipue  licet  in  Soto,  Bel- 
larmino ,  Stapletonio  ,  Valentia  et  Vega.  Li-  ^ 
cet  cnim  interdum  alias  significatioues,  vel 
etiam  alios  modos  gratiee  operantis  admittere 


CAP.  XXII.  AUGUSTINI  SENTENTIA  DE  GRATIA  OPERANTE ,  ETC. 


95 


videantur,  nihilominiis  primo  loco  sub  eo 
genere  ponunt  rnotus  gratise  excitantis;  ergo 
semper  gratia  excitans  est  operans ,  et  c  con- 
verso.  Unde  ulterius  fit  non  recte  dici  eas  rea- 
liter  distingui^  nisi  forte  eo  modo  quo  ima 
gratia  excitaus  potest  ab  alia  realiter  distingui^ 
quia  etiam  potest  differre  in  modo  excitandi , 
et  operandi  justificationem. 

15.  Confirmatur. —  Addimus  vero  ulterius 
nullam  talem  dari  gratiam  operantem,  quee 
proprie  et  vitaliter  excitans  non  sit ;  negamus 
enim  dari  motionem  illam,  vel  auxilium  efE- 
cax  preedeterminans,  quod  ex  parte  in  fine  hu- 
jus  libri  probabimus,  quatenus  id  tribui  solet 
concursui  generali  Dei^  partim  inlibro  5,  qua- 
tenus  id  spectat  ad  proprium  gratiai  auxilium 
quod  efficax  dicitur;  de  quo,  ut  prseveniens 
est,  ibi  ostendemus  non  esse  necessarium  ut 
physice  nos  faciat  consentire^  vel  ut  ipsum 
consensum  physice  efficiat,  sed  sufficere  ut 
moraliter  id  faciat;  nam  physicum  principium 
aliud  est,  ut  supra  capite  decimo-octavo  osten- 
sum  est :  prffiter  principium  autem^  seu  actum 
primum  physice  cooperantem  ad  jactum,  non 
est  necessarium  aliquid  aliud  physice  concur- 
renspr8eterDeumipsum,persimultaneumcon- 
cursum  influentem,  ut  in  discursu  hujus  libri 
ostendam.  Nec  huic  doctrinas  obstat  quod  ea- 
dem  gratia  operans  possit  fieri  ccoperans^  quia 
in  gratiis  actualibus  satis  est  quod  morahter 
cooperetur,  sicut  de  fide  dixit  Jacobus  capite 
secundo^  et  Tridentinum^  sessione  sexta^,  ca- 
pite  decimO;,  cooperari  operibus  justorum_,  et 
sicut  supra  diximus,  excitantem  gratiam  mo- 
raliter  juvare  ;  nam  eodem  modo  loquendi  est 
gratia  cooperans^  quee  nullo  modo  dici  potest 
operans,  scilicet,  ipsum  actuale  auxilium  im- 
bibitum  in  actione  nostra,  qua  Deus  operatur 
nobiscum  :  nam  illud  esse  non  potest  sine  no- 
bis  cooperantibus  ^  et  ita  nuUo  modo  potest 
esse  gratia  operans_,  sicut  etiam  ita  est  adju- 
vans^  ut  non  sit  excitans;  et  sic  in  omnibus 
servant  illse  gratiae  proportionem^  ut  diximus. 
16.  (jfratia  operans  7io)i  est  perpetuo  efficax. 
—  Addo  denique  gratiam  operantem  non  sem- 
per  esse  efficacem  :  nam  inde  fieret  esse  in- 
separabilem  a  consensu^  quod  dici  non  po- 
test.  Probatur  sequela.   Primo  ad  hominem 
contra  P.  Alvarez^  quia  ille  affirmat  gratiam 
operantem  physice  infundi  ante  gratiam  exci- 
tantem ;  at  gratia  excitans  potest  esse  ineffi- 
cax ;  ergo  quoties  gratia  excitans  est  inefficax, 
etiam  prior  gratia  operans  est  inefficax.  Dicet 
forte  illam  gratiam  operantcm  esse  tunc  inef- 
ficacem  ad  conseusum,  nou  vero  ad  ipsam  ex- 


citationem ;  sed  hoc  imprimis  nihil  est,  nam 
etiam  ipsa  gratia  excitans  est  efficax  ad  exci- 
tandum.  Deinde  ipse,  in  secunda  conclusione, 
expresse  loquitur  de  efficacia  ad  consensum  ef- 
ficiendum,  et  determinandam  voluntatem  ut 
illum  prsebeat,  et  absolute  docet  gratiam  ope- 
rantem  habere  illam  efficaciam.  Non  est  ergo 
illa  efficacia  de  ratione  gratise  operantis,  quid- 
quid  nunc  sit,  an  aliqua  gratia  operans  possit 
illam  habere.  Obiter  tamen  adverto  cavendum 
esse  aliud  extremum  dicentium  gratiam  ope- 
rantem  esse  inefficacem_,  et  solam  cooperan- 
tem  esse  efficacem,  quod  sentit  Palaci.;,  in  se- 
cunda ,  distinctione  vigesima-sexta,  dum  ait 
Deum  movere  voluntatem  efficaciter  et  inef- 
ficaciter,  et  quando  movet  efficaciter,  gra- 
tiam  esse  cooperantem.  Sed  licet  hoc  poste- 
rius  verum  sit,  quia  gratia  cooperans  involvit 
hominis  cooperationem,  et  ideo^  quantum  ad 
illum  actum  propter  quem  datur,  sempcr  est 
efficax,  nihilominus  illud  prius  non  est  ve- 
rum,  quia  gratia  operans  abstrahit  ab  efficaci 
et  inefficaci,  sicut  gratia  excitans,  vel  voca- 
tio ,  ut  in  libro  qninto  ex  professo  probabi- 
mus. 

GAPUT  xxn. 

AUGUSTINI    SENTENTIA    LE    GRATIA  OPERANTE   ET 
COOPERANTE  AMPLIUS  EXAMINATUR. 

1 .  Verla  Augustini,  guce  faciunt  dlfficulta' 
tem.  —  Pfima  expositio.  —  Gratiam  operan- 
tem  esse  motus  liberos  imperfectos,  cooperan- 
tem  esse  motus  lileros  perfectos  ct  meritorios. 
—  Quarta  difficultas  sumi  potest  ex  celebri 
testimonio  Augustini,  lib.  de  Grat.  et  liber. 
arbitr.,  capite  decimo  septimo ,  quod  censetur 
esse  prsecipuum  hujus  divisionis  fundamen- 
tum ;  ubi  autem  prius  dicit  eum,  qui  vult  ser- 
vare  prseceptum,  et  non  potest,  habere  volun- 
tatem  parvam,  seu  invalidam,  quam  vocat 
imperfectam  charitatem;  eum  vero,  qui  et 
vult  et  potest  servare  prseceptum,  habere  vo- 
luntatem  robustam  ,  quam  e  converso  perfec- 
tam  charitatem  appellat.  Et  statim  subjungit : 
Quis  istam,  etsi  parvam,  dare  coeperat  charita- 
tem ,  nisi  ille  qui  prceparat  voluntatem ,  et 
cooperando  perficit  quod  operando  incipit  ? 
Quoniaon  ipse  ut  uUmtcs  operatur  i7icipiens, 
qui  volentihis  cooperatur  perficiens  :  propter 
quod  ait  Apostolus  :  Certus  sum  quoniam  qui 
oXieratur  in  voUs  opus  lonum,  perficiet  lisque  in 
diem  Christi  Jesu.  Ut  ergo  ulvmis,  sine  noUs 
operatur  :  cum  autcm  volumus,  et  sic  volumus 


96 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVJN.^  GRATI.f;  IN  GENERE. 


ut  faciamnSy  noUscim  cooperatur  .•  tamen  sine 
illo,  vel  operante  ut  Telimus,  vel  cooperante 
cum  volumus,  ad  lona  piietatis  opera  nihil  ta- 
lemus.  De  operante  illo  ut  velimus,  clictim  est : 
Deus  est  enim  qui  operatur  in  nohis,  et  telle  ; 
de  cooperante  illo,  cum  jam  volumus,  et  vo- 
lendo  faeimus  :  JScimtcs  {inqvAt]  quoniam  di- 
ligentibus  Deum  omnia  cooperantur  in  bo- 
num.  Videtur  ergo,  ex  sentenlia  Angiistini, 
gratia  operans  et  cooperaus  non  distingui, 
nisi  quia  operans  prsebet  charitatem  vel  vo- 
luutatem  imperfectam ,  cuoperans  autem  per- 
fectam.  Quo  testimonio  aliqiii  moderni  ad  id 
asserendum  convincuntur,  et  consequenter 
addunt  priorem  charitatem  dici  esse  a  gratia 
operante ,  quia  prima  gratia  sine  meritis  da- 
tur;  posteriorem  vero  esse  a  gratia  coope- 
raute,  quia  perfectio  charitatis  sub  meritum 
cadit.  Et  videtur  esse  expositio  consentanea 
verbis  Augustini,  quia  charitas  imperfecta  non 
est  motus  indeliberatus,  sed  hber,  quahs  fuit 
in  Petro,  quando  dixit  Christo  :  JSi  oportuerit 
one  mori  tecum,  non  te  negabo,  quo  exemplo 
utitm^  Augustinus ;  et  tamen  illam  charitatem 
imperfectam  tribuit  gratise  operanti ;  ergo  per 
gratiam  operantem  non  intelligit  motus  inde- 
liberatos  gralise  excitantis,  sed  motus  liberos 
imperfectos,  qui  sub  meritum  non  cadunt. 

2.  Rejicitur  illa  expositio.  —  Primo,  si  aga- 
tur  de  haUtuali  charitate  perfecta ,  et  imper- 
fecta.  —  Hsec  tamen  expositio ,  neque  veram 
doctrinam  continet,  neque  consentaneam  aliis 
locis  Augustini.  Unde  necesse  locum  illum  ali- 
ter  interpretari.  Primum  probo,  quod  juxta 
illam  expositionem  Augustinus  loquitur  de 
charitate  habituali  perfecta  vel  imperfecta,  vel 
de  actibus  charitatis  perfecto  vel  imperfecto. 
Primum  merabrum  insiimat  ille  auetor,  cum 
probat  charitatem  imperfectam  fieri  in  nobis 
a  Deo  sine  nobis,  quia  prima'  gratia  absque 
nieritis  datur;  non  euim  loqui  potest  de  gratia 
actuali,  quia  haec  est  gratia  excitans,  quam 
ipse  excludit;  ergo  necesse  est  ut  de  habituali 
loquatur.  Unde  consequenter  subdit  charita- 
tem  perf  ectam  cadere  sub  meritum,  quia  aug- 
mentum  gratioe  ex  meritis  datur,  quod  plane 
intelligitur  de  gratia  habituah.  At  idem  paulo 
infcrius  dicit,  alienum  fuisse  a  mente  Augus- 
tini  divisionem  illam  accommodare  ad  gratiam 
liabitnalem,  quod  et  nos  supra  diximus,  et  est 
evidens,  saltem  in  dicto  loco  Augustini,  quia 
manifeste  de  actibus  loquitur.  Item,  qnia  si  de 
habitu  loqueretur,  non  potuisset  cum  funda- 
mento  dicere,  Petrum,  cum  disit  Christo  :  Si 
oportuerit  me  mori  tecum,  7ion  te  negaho,  ha- 


buisse  habitum  charitatis  adeo  imperfectum, 
ut  nulhim  ejus  vel  gratise  augmentum  per  sua 
merita  esset  consecutus;  nam  poterat  habere 
gratiam  habitualem  valde  perfectam,  et  ni- 
liilominus  in  illa  non  perseverare,  sed  Chri- 
stum  negare.  Ac  denique,  quia  licet  de  habi- 
tuah  charitate  loqueretur,  non  vere  diceret 
Augustinus,  neque  consequenter  in  doctrina 
sua,  imperfectam,  vel  primam  gratiam  fieri  in 
nobis  sine  nobis,  id  est,  sine  ullo  merito  nos- 
tro.  Quia  illa  particula  sine  noUs,  relata  ad 
meritum,  non  solum  excludit  meritum  de  con- 
digno,  sed  etiam  de  congruo.  Additur  enim 
ab  Augustino  et  Concilio  Arausicano  illa  par- 
ticula,  ad  reprobandum  Semipelagianorum 
errorem,  qui  meritum  ahquod  primse  gratiae 
et  initii  nostrse  sahitis  ponebant,  et  ideo  non 
satis  reprobatur,  nisi  exchidendo  omne  meri- 
tum,  etiam  de  congruo  ab  initio  sahitis,  ut  in 
quinto  Prolegomeno  visum  est,  et  in  libro  se- 
quenti  latius  dicetur.  At  vero,  juxta  doctri- 
nam  Augusiini,  Epistol.  103,  primagratia  ha- 
bituahs  et  remissio  peccatorum  non  compara- 
tur  sine  ahquo  merito  impetratorio  per  fidem; 
ergo  Don  poterat  de  illa  intelhgere  Augusti- 
nus,  quod  fiat  in  nobis,  sine  nobis,  respectii 
meriti. 

3.  Secundo,  si  agat  de  actu  charitatis  per- 
fecto  et  imperfecto.  —  Superest  ergo  ut  Au- 
gustinus,  in  illo  loco,  de  actu  charitatis  per- 
fecto  vel  imperfecto  loeutus  fuerit.  Hoc  autem 
posito,  non  recte  probatur  charitatem  imper- 
fectam  fieri  in  nobis  sine  nobis ,  quia  prima 
gratia  non  cadit  sub  meritum.  Quse  est  enim 
hsec  illatio  aut  connexio?  Nam  Hcet  prima  gra- 
tia  habituahs  infundatur  nobis  sine  merito  de 
condigno,  nihilominus  potest  in  nobis  prsece- 
dere  imperfectus  motus  charitatis  meritorius 
de  congruo,  et  ante  ilhim  motum  charitatis 
preecedere  motus  spei  vel  fidei,  qui  potest  esse 
meritum  de  congruo  auxihi  ad  illum  motum 
cliaritatis  imperfectum ;  ergo  illa  ratione  non 
potest  dici  fieri  in  nobis  sine  nobis,  et  conse- 
quenter  neque  potest  dici  gratia  operans  in 
illo  sensu.  Rursus  etiam  motus  perfectus  cha- 
ritatis  et  super  omnia  non  cadit  sub  meritum 
de  condigno,  quia  potest  natura  antecedere 
habitualem  gratiam,  sine  qua  non  est  meritum 
de  condigno:  potest  autem  ille  amor  perfectus 
per  prsecedentia  opera,  ex  fide  et  auxilio  gra- 
tiae  facta,  non  sine  aUquo  merito  impetratorio 
obtineri ;  ergo  non  magis  fit  in  nobis,  sine  no- 
bis,  quam  motus  imperfectus ;  ergo  non  magis 
unus  quam  alter  est  ex  gratia  operante ,  vel 
cooperante.  Diceturforte  omnem  motum  cha- 


CAP.  XXII.  AUGUSTINI  SENTENTIA  DE  GRATIA  OPERANTE,  ETC. 


97 


ritatis-,  qui  non  fit  ex  habitu^  vocari  iraperfec- 
tum,  et  e  contrario  omnem  qui  ex  habitu  cha- 
ritatis,  dici  perfectam  charitatem.  Sed  hoc  ne- 
que  evitat  difficuhatem,  neque  exphcat  Au- 
gustinum ;  lum  propter  rationem  factam,  quod 
motus  hberi  charitatis  praecedentes  habitum, 
cujuscumque  perfectionis  sint.  non  fiunt  sine 
nobis,  etiam  relative  ad  meritum  ahquod;  tum 
etiam  quia  Augustinus^  ut  dixi,  nihil  de  habitu 
locutus  est.  Unde  non  consideravit  an  actus 
procedat  ex  habitu,  necne,  ut  ihum  perfectam 
vel  imperfectam  charitatem  vocaret.  Denique 
etiamsi  actus  procedentes  ex  actu  charitatis 
sint  ipsi  meritum  de  condigno,  nihilominus 
non  cadunt  sub  meritum  de  condigno,  et  pos- 
sunt  cadere  sub  meritum  de  congruo,  et  ita 
non  magis  sunt  sine  nobis,  quam  actus  prfece- 
dentes  habitum;  nullo  enim  modo  potest  ex- 
positio  et  sententia  illa  vera  esse,  aut  Augus- 
tino  aecommodari. 

4.  Tertio,  graiia  operajis  non  esset  necessa- 
ria  ad  omnes  actus  pietatis.  —  Accedit  quod, 
juxta  i]lam,  gratia  operans  non  esset  necessa- 
ria  ad  omnes  acius  pietatis,  quod  supra  osten- 
sum  est  falsum  esse,  et  contra  eumdem  Au- 
gustinum,  et  Concihum  Arausicanum,  canon. 
9  dicens  :  Quoties  hona  agimus ,  Deus  hi  nolis 
atqice  noliscmn,  ut  operemur,  operatur.  Sequela 
patet :  charitas  imperfecta  juxta  iham  exposi- 
tionem  est  ex  gratia  operante,  et  nou  coope- 
rante ,  quia  fit  in  nobis  sine  nobis ,  et  nihilo- 
minus  dicitur  esse  actus  hber,  bonus,  ac  pius; 
et  hcet  dicatur  esse  imperfectus,  non  pote  t 
illo  titulo  excipi  a  generah  doctrina  Concihi;, 
quse  cum  sit  contra  Semipelagianos ,  tam  im- 
perfectos  quam  perfectos  acius  comprehen- 
dere  necesse  est^  ahas  non  satis  damnasset 
Semipelagianos,  qui  sohim  actus  imperfectos 
sibi  tribuebant.  Unde  etiam  constat  iham  par- 
ticulam  siiie  nolis ,  non  recte  expHcari  sohim 
respectu  meriti,  quia  excludit  etiam  coopera- 
tionem  hberam  :  nam  quoties  nos  hbere  coo- 
peramur,  dicitur  Deus  agere  in  nobis  et  no- 
biscum,  ut  ibi  loquitur  Concihum.  Unde  Au- 
gustinus,  quaest.  2  ad  Simphcianum^  dicit  ideo 
Deum  incipere  operari  in  nobis ,  quia  nou  est 
in  potestate  hominis  ut  cogitatio  et  vocatio  ad 
ipsum  perveniat.  Et  sic  etiam,  de  Dono  perse- 
ver.,  cap.  3:  Non  esse  in  potestate  nostra  cor 
nostrum,  ideoque  indigere  divino  auxiho,  uti- 
que  operante ;  et  hb.  de  Spirit.  et  htter.,  cap. 
9-4,  in  universum  dicit  Deum  operari  ipsum 
vehe,  prseveniendo  vohmtatem  per  vocatio- 
nem  :  consentire  autem  vocationi  semper  esse 
propriai  vohmtatis^  utique  cum  opcruute  gra- 
vm. 


tia.  In  omni  autem  actuhbero  vohintatis,  sive 
perfecto  sive  imperfecto,  est  aliquis  consensus, 
quia  est  ahqua  determinatio  hbera;  ergo  si 
actus  est  pietatis,  semper  fit  per  gratiam  coo- 
perantem,  et  supponit  operautem.  Ergo,  e 
contrario,  gratia  pure  operans  non  est  nisi  in 
actibus  non  liberis,  quales  sunt  gratiee  exci- 
tantis,  ut  jam  declaravimus. 

5.  Vera  mens  Augustini  de  omni  lona  tolun- 
tate.  —  Dico  ergo  imprimis,  Ucet  ibi  Augusti- 
nus  de  charitate  imperfecta  loqui  videatur, 
tamen  id  sohim  esse  veluti  causa  exemph,  ct 
doctrinam  generahter  accipiendam  esse  de 
omni  bona  vohmtate,  quam  in  principio  capi- 
tis  voluntatem  facieadi  Dei  mandatum  appel- 
lavit.  Et  ratio  est  clara,  quia  gratia  operans  et 
cooperans  non  sunt  necessariee  propter  solos 
actus  charitatis,  sed  pro[)ter  omnes  actus  pie- 
tatis,  ut  scepe  dictum  est  et  probatum.  Deinde 
probabile  est  per  voluntatem  imperfectam  in- 
telhgere  Augustinum  simpHcem  affectum  non 
hberum  ad  bonum,  a  solo  Deo  immissum, 
juxta  quem  sensum  facile  expeditur  difficul- 
tas,  quia  ihe  cst  gratia  operans,  et  lUcitur  im- 
perfectus,  quia  non  est  hber  :  e  couverso  au- 
tem  hber  omnis  actus,  quahscumque  sit,  ex  ea 
parte  qua  hber  fit,  est  actus  humanus,  et  ideo 
vohnitas  perfecta  nominatur.  Potestque  hoc 
suaderi,  quia  nisi  hoc  modo  locum  ihum  ex- 
phcemus,  vix  potest  distinctio  illa  vohuitatis 
vel  charitatis  parvee  et  magnae  de  actu  vohm- 
tatis,  cum  certitudine  vel  cum  sufiicienti  con- 
jectura  declarari.  Nam  vohmtas  non  dicitur 
ab  Augnstino  magna  vel  parva  ex  parte  ob- 
jecti,  quia  circa  idem  objectum,  sciUcet  facere 
mandatum,  vel  ponere  animam  pro  Christo, 
illam  duphcem  voluntatem  distinguit,  eamque 
dicit  fuisse  magnam  in  Martyribus,  qui  ma- 
gnum  ilhid  mandatum  fecernnt,  parvam  au- 
tem  in  Petro,  qui  id  volebat,  quando  dicebat : 
Animam  meam^  pro  te  ^oiiam,  et  postea  non 
fecit. 

6.  Quomodo  distinguatur  ab  Augustino  paria 
et  magna  charitas.  —  Distinguuntur  ergo  illas 
duse  voluntates  ex  modo  tendendi  in  ihud  ob- 
jectum.  Quis  est  igitur  iste  modus^  si  uterque 
actus  libcr  esse  suppouitur  ?  Nam  quod  una  vo- 
hmtas  sit  constans,  et  non  alia,  non  satis  indi- 
cat  imperfectionem  in  ipso  actu,  pro  tempore 
quo  fit,  sed  in  operante  illum  ostendit.  Hoc  ta- 
men  non  satis  est^  ut  diversa  gratia  operans 
ad  talem  actum  necessaria  sit.  Si  vero  dica- 
mus  voluntatem  perfectam  dici,  quai  est  per 
actum  absohitum ;  imperfectam,  quai  per 
coiiditionatum^  (velleitatem  vocaut) :  imprimis 

7 


98  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATIiE  IN  GENERE. 

non  constat  exemplo  Petri^  quod  Angustinus     operari  in  nobis  sine  nobis 


adducit,  nani  Petrus  tunc  propositum  ex  se 
absolutum  habuisse  videtur,  licet  postea  illud 
mutaverit.  Et  deinde  etiam  desiderium  sanc- 
tnm^  licet  non  sit  omnino  absolutum ,  non  fit 
libere  sine  cooperante  gratia.  Denique  si  (ut 
alii  vohmt)  per  vohmtatem  imperfectam  in- 
telUgatur  voluntas  intendens,  per  perfectam 
voiuntas  utens  et  exequens,  imprimis  incre- 
dibile  est  propositum  servandi  mandata  abso- 
hitum  et  universale ,  vocari  ab  Augustino  vo- 
hmtatem  imperfectam.  Deinde  etiam  est  in- 
credibile  sensisse  Augustinum  talem  actnm 
fieri  sine  gratia  cooperante,  cum  in  cap.  16 
dicat  petendum  esse  a  Deo  ut  tantum  velimus, 
quantum  necesse  est  ut  volendo  faciamus. 

7.  Parva  est  simplex  afectio,  perfecta  autem 
volitio  lihera. — Videtur  ergo  illa  faciUor  et  ex- 
peditior  intelligentia,  ut  vohmtas  parva  dicatur 
illa  simplex  aflfectio ,  quam  Deus  per  gratiam 
excitantem,  quse  est  etiam  pure  operans,  solet 
immittere  :  voluntas  autem  perfecta  sit  vohtio 
hbera,  quse  non  dicitur  perfecta^  quia  in  se  et 
absohite  semper  talis  sit,  sed  sohim  compara- 
tione  prioris^  in  qua  gratia  solum  operatur^  et 
nondum  voluntati  liberse  cooperatur.  Objici 
vero  contra  hoc  solet,  quia  Augustinus  dicit 
gratiam  operautem  facere  ut  vehmus,  quod 
intelligit  non  solum  de  afifectu  illo  indeliberato^ 
sed  etiam  de  hbera  voluntate.  Nam  de  hoc 
vehe  loquitur  Paulus  cum  dicit :  Deus  opera- 
tur  in  noiis  velle,  et  tamen  de  iho  velle  ait 
Augustinus  fieri  per  gratiam  operantem,  cum 
ait :  De  operante  uf  velimus  dictum  est:  Qui 
operatur  velle.  Respondetur  duobus  modis  fieri 
posse  per  gratiam  operantemj  ut  velimus ;  uno 
modo  formaliter  imperfecte,  et  hoc  coufert 
gratia  operans  per  se  sola;  et  Deus,  infun- 
dendo  iham-,  dicitur  facere  ut  velimus.  Et  in 
hoc  sensu  videtur  sumi  ab  Augustino  c-um  di- 
cit  :  Ut  Delimus  sine  noUs  o])eratur,  quia  de 
nuUo  hbero  vehe  id  potest  dici  vere,  nt  jam 
osteudi.  Aho  modo  potest  gratia  operans  fa- 
cere  ut  velimus  hbere;,  quod  non  facit  forma- 
hter,  sed  efFective,  sive  physice,  sive  morali- 
ter.  Et  hoc  ulterius  subdistinguendum  est. 
Nam  gratia  operans,  ut  supra  tetigi,  potest 
esse  efficax  et  iuefficax,  seu  consequi  eflFectum 
et  non  consequi.  Quando  ergo  non  consequi- 
tur  eflfectum  bonaj  voluntatis  deliberatee^  di- 
citur  facere  ut  vehmus,  utique  quantum  est 
ex  se,  et  tuncparticula^  ut  xelimus,  significat 
quidem  effectum,  non  tamen  jam  factum,  sed 
ut  finem  intentum  per  talem  operantem  gra- 
tiam.  Et  in  hoc  sensu  etiam  est  verum  Deum 


ut  vehmus;  hcet 
non  consequatur  effectum  intentum,  quia  nos 
non  cooperamur.  Quando  vero  tahs  gratia  con- 
jungitur  eflfectui  hberse  vohtionis ,  et  illam 
causat^  tunc  vere  dicitur  efficaciter  facere  ut 
velimus,  et  Deus  per  illam  dicitur  operari 
nostrum  vehe  hberum,  cujuscumque  gradus 
vel  perfectionis  sit  :  tunc  autem  talis  gratia 
non  manet  in  ratione  solius  operantis,  sed 
transit  in  cooperantem,  quia  simul  cum  vo- 
luntate  efficit  ilhid  vehe.  Et  ita  in  hoc  sensu 
dici  non  potest  Deum  in  nobis  sine  nobis  ope- 
rari  ut  velimus ,  quia  nunquam  inducit  effec- 
tum  hberse  voluntatis  per  solam  gratiam  ope- 
rantem,  sine  cooperante,  ut  declaravi. 

8.  Ex  illa  doctrina  flura  Augustini  loca  ex- 
Iplicantur.  —  Atque  hfec  doctrina  mihi  quidem 
verissima  videtur,  et  necessaria  ad  explicandas 
varias  locutiones,  et  loca  Augustini  ad  quee  est 
cum  magna  discretione  semperque  attente  con- 
siderato  contextu ,  apphcanda ;  unde  quod  ad 
prsesentem  locum  attinet,  in  uno  puncto  mihi 
non  satisfacit,  nimirum,  quod  Augustinus  per 
parvam  charitatem  vel  voluntatem  intellexerit 
sohim  simplicem  affectum  non  liberum  a  Deo 
immissum.  Nam  certe,  quando  Petrus  Christo 
dixit :  Animam  meam  pro  te  ponam,  actum  li- 
berum  cliaritatis  habebat,  et  tamcn  de  illo  ait 
Augustinus  habuisse  parvam  et  imperfectam 
charitatem.  Concedo  ergo  etiam  inter  actus 
hberos  cliaritatis ,  seu  bonaj  voluntatis ,  esse 
ahquos  imperfectos  variis  modis  supra  tactis. 
Videtur  autem  Augustinus  speciahter  vocare 
dilectionem  vel  voluntatem  imperfectam,  illo- 
rum  qui  recte  proponunt ,  et  postea  non  im- 
plent  quod  proponunt,  de  quibus  dixit  Chris- 
tus  :  Qui  ad  tempus  credmit ,  et  in  tempore  fen- 
fationis  recedimt. 

9.  Verla  mim.  1  adducta  exponuntur.  — 
Nunquam  vero  dixit  Augustinus,  uthiobjec- 
tione  supponitur,  hanc  voluntatem  esse  a  sola 
gratia  operante ,  sine  cooperante  ,  sed  dixit : 
Et  quis  istam  etsi  parxam  dare  cceperat  chari- 
fatem,  nisi  ille  qui  prceparaf  tohmtatem,  et 
cooperando  perficit  quod  operando  incipit ,  per 
quaj  verba  voluit  pungere  Semipelagianos,  qui 
dicebant  qusedam  initia  imperfecta  voluutatis 
bonse  esse  a  nobis.  Contra  ihos  ergo  ait  etiam 
initium  ihius  parvse  cliaritatis  fuisse  ex  Deo, 
qui  incipit  operando,  et  sic  prseparat  volunta- 
tem,  Per  hoc  autem  non  excludit  quin  etiam 
illi  cooperetur  in  eodem  actu  libero^  licet  im- 
perfecto,  quia  ex  ea  parte  qua  libere  fit,  ali- 
quam  perfectionem  liabet,  et  iham  sine  coope- 
ratione  Dei  habere  non  potest.  IUud  autem 


CAP.  XXIII.  QUID  SIT  GRATIA  PR.-EVENIENS,  COMITANS,  ETC. 


99 


initium  operantis  gratise  dicit  esse  ad  velle 
potius  qnam  ad  operari  vel  perficere,  qiiia 
gratia  pure  operans  vel  excitans,  primum  om- 
nium  necessaria  est  ad  velle^  et  mediante  illo 
potest  sufficere  ad  faciendum  seu  operandum, 
nisi  in  executione  ipsa  difficultas  operandi 
crescat ;  tum  enim  nova  gratia  operans  neces- 
saria  erit,  ut  horao  non  tantum  velit,  sed  etiam 
operetur;  quoties  autem  liomo  vult  vel  opera- 
tur^  sola  operans  gratia  inchoat  voluntatem, 
sive  volentem ,  sive  exequentem ;  neutram 
vero  cum  effecto  inducit,  nisi  transeat  in  co- 
operantem ,,  juxta  ilhid  Augustini  lib.  de  Nat. 
et  grat.,  cap.  31  :  Operamur  et  nos ,  sed  illo 
operante  cooperamur,  quia  misericordia  ejus 
preevenit  nos. 

•10.  Aliaverlaexplicantur. — Ita  igitur  intcl- 
ligenda  suut  verba  quse  in  dicto  capite  17  Au- 
gustinus  ^ubjungit:  Ut  ergo  velimus,  sine  noMs 
operattir,  utique  quoad  initium  bonse  vohm- 
tatis.  quod  solus  Deus  facit,  sive  vohmtas  con- 
sentiat^  sive  non,  et  sive  vel  tantum  imperfecte 
consentiat,  sive  etiam  perfecte.  Et  ita  est  in- 
telUgendum  quod  subdit :  Cum  autem  volumus, 
et  sic  volumics  ut  faciamus,   nobiscum  coope- 
ratur,  id  est,  ipsemet  Deus  et  ejus  gratia  ope- 
ransj  per  quam  solus  in  nobis  operatur,  ut  ve- 
limus^   nobiscum  cooperatur  cum  volumus, 
atque  etiam  cum  ita  volumus  ut  faciamus ; 
quia  vel  virtus  primae  gratise  operantis  ad  om- 
nia  extenditur,  vel  nova  additur^,  si  ad  con- 
stantiam  vel  perfectionem  in  operando  neces- 
saria  sit.  Et  ideo  dixit  in  capite  16  ejusdem 
libri  :  Certiim  est  nos  mandata  servare  si  vo- 
lumus ,  sed  quia  prceparatur  voluntas  a  Do- 
mino ,  ah  illo  peteyidum  est  ut  tantum  velimus, 
quantum  sufficit,  ut  volendo  faciamus.  Certum 
est  nos  velU,  cum  volumus,  sed  ille  facit  ut  veli- 
mus  ionum,  etc.  Certum  est  nos  facere  cum  faci- 
mus,  sed  ille  facit  ut  faciamus,  prcelendo  vires 
efficacissimas  voluntati.  Ergo  et  velle  simpli- 
citer  ( ut  sic  dicam )  et  ita  velle  ut  faciamus^  et 
servemus  mandata,  est  a  gratia  operante^  per 
quam  facit  Deus  ut  vehmus  et  ut  faciamus, 
quamvis  ipsum  velle  et  facere,  id  est,  vohuita- 
tem  proponentem  et  exequentem_,  ipse  etiam 
nobiscum  cooperetur,  Denique  hanc  esse  Au- 
gustini  mentem  facile  iuteUiget  qui  aha  loca 
ejus  supra   citata    consideraverit  _,  proesertim 
hb.  2  de  Peccator.  merit.  et  remiss.,  cap.  17, 
18  et  19,  de  Spirit.  et  htter.,  cap.  3-4,  et  q.  2 
ad  Simphcianum ;  et  quee  in  capite  sequenti 
ex  Gregorio,  Bernardo,  et  ahis  afferemus,  hanc 
doctrinam  confirmant,  quam  ipsos  ex  Augus- 
tino  sumpsisse  nemo  in  dubium  revooabit. 


CAPUT  XXIII. 


QUID  SIT  GRATIA  PK^VENIENS,  COMITANS  ET  SUB- 
SEQUENS,  ET  QUOMODO  AD  EXCITANTEM  ET  AD- 
JUVANTEM  COMPARENTUR. 

1.  Gratia  actualis  in  prcevenientem,  comi- 
tanfem  et  sulseq^ientem  dividitur,  quod  pro- 
latur  primo  ex  Scriptura. — Secundo,  ex  Tri- 
dentino.  —  Hsec  qusestio.  eodem  fere  modo  quo 
prsecedens,  breviter  expediri  potest.  Dico  ergo 
primo  actuales  gratias  convenienter  iUis  tribus 
nominibus  significari.  Ita  docent  omnes  Theo- 
logi,  et  patet  primo,  quia  in  Scriptura  fit  men- 
tio  harum  gratiarum.  Psalm.  58  :  Misericor- 
dia  ejiis  prceveniet  me  ;  et  Psalm.  20  :  Prceve- 
nisti  eum  in  henedictionihus  dulcedinis,  et  ta- 
men  Psalm.  22  dicitur :  Misericordia  ejus  suhse- 
quetur  me;  vox  autem  comitandi  non  invenie- 
tur  formahter  in  Scriptura  ,  tamen  invenitur 
sequivalcnter,  quoties  Deus  adjutor  noster  di- 
citur.  Et  maxime  significata  est  a  Paulo  1  Co- 
rintli.  15,  in  illa  verba  :  JVon  ego ,  sed  gratia 
Dei  mecum  ;  nam  illa  particula  mecum,  conco- 
mitantiam  indicat.  Secundo,  Trident.,  sess.  6, 
cap.  5,  verbis  illis  :  Converte  nos,  Domine, 
et  convertemur ,  ait  nos  confiteri  gratia  Dei 
prseveniri.  Et  ita  ex  illo  loco  gratiam  prse- 
venientem  colhgit,  de  qua  dicit  canon.  3  :  Si 
quis  sine  prceveniente  Spiritus  Sancti  inspi- 
ratione.  Dumautem  addit:  Ejusque  adjutorio, 
comitantem  indicat,  de  qua  et  de  cseteris  in 
c.  16  expresse  dixit :  Quce  virtus  (scihcetgra- 
tise  Christi)  hona  eorum  opera  semper  antece- 
dit,  et  comitatur,  et  suhsequitur.  Et  Ecclesia  in 
quadam  coUecta  orat :  Tua  nos,  Domitie,  gra- 
tia  semper  prceveniat,  et  sequatur.  De  conco- 
mitante  autem  videtur  intelligi  quod  subditur  : 
Ac  honis  operihus  jugiter  prcestet  esse  intentos. 
Expressius  vero  de  hoc  tertio  membro  in  aha 
collecta  dicitur  :  Quos  ccelesti  recreas  mtmere, 
perpetuo,  Domine,  comitare  prcesidio ;  et  alia. 
statim  afferemus,  ex  eadem  Ecclesia  et  Pa- 
tribus. 

2.  Tertio,  ratione  ex  iis  quce  nohis  ad  salu- 
tem  necessaria  su7it.  — Declaratur  taudem  ra- 
tione_,  quia  ad  salutem  tria  sunt  nobis  neces- 
saria  :  initium  sahitis,  cousensus  in  vocatio- 
uem,  et  conservatio  propositi,  vel  executio,  vel 
etiam  augmentum ;  propter  initium  ergo  ne- 
cessaria  fuit  gratia  preeveniens  :  ad  conseusum 
autem  £fddenda  fuit  gratia  comitans,  quia  sine 
Deo  adjuvante  nihil  possumus;  ad  reliqua 
vero  necessaria  fuit  gratia  subsequens,  quia 


dOO 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.€  GRATI^  IN  GENERE. 


sine  actuali  influxu  gratife ,  nec  progredi  nec 
perseverare  in  salute  inchoata  possumus,  et 
multo  minus  in  illa  crescere.  Quam  fere  ratio- 
nem  Iradidisse  videtur  Bernard.,  lib.  de  Grat. 
et  lib.  arbitr. ,  versus  finem,  dicens  :  Si  ergo 
Deus  tria  Tksc  [hoc  est  bonum  cogitare,  zelle, 
perficere)  operatur  in  nohis,  prionum  profecto 
sine  nohis,  secmidum  nohiscum,  fertiicm per  nos 
facit.  Siqiiidemimmittendo  honam  cogitationem 
nos  prwvenit ;  immiitando  ctiam  malam  volun- 
tatem,  sibi  per  consensum  jungit ;  oninistrando 
et  consensui  facultatem,  foris  per  i  pertiim  opus 
nostrum,  inter^ms  opifex  imioiescit.  Sane  ipsi 
nos  prcevenire  nunquam  possumus.  Qiii  autem 
lonum  neminem  invenit,  neminem  salvat  quem 
non  pra-ve^iit?  A  Deo  ergo  sine  duhio  nostrce 
fit  salutis  exordium,  nepce  per  nos  utique,  nec 
nohiscum.  Verum  consensus  et  opus,  etsi  non 
ex  nohis,  nonjam  tamen  sine  7whis. 

3.  Hf^e  gratice  non  diffierunt  ab  exciiante  et  ad- 
juvante.  —  Dico  secundo,  gratia?  qua*  his  voci- 
bussignificantur,  quatenus  internse  et  actuales 
sunt,  in  re  non  distinguuntur  a  gratia  exci- 
tante  et  adjuvante,  sed  connotant  solum  quas- 
dam  habitudiues  prioris  et  posterioris.  Seuten- 
tia  est  commnnior  Tlieologonmi,  cum  Magistro 
in  2,  d.  11.  Probatur  autem  discurrendo  per 
singulas  gratias  pra^dictas.Nam  imprimisCon- 
cihum  Trid,,  sess.  6,  c.  5,  excitantem  gratiam 
pra?venieutem  appellat,  dum  ait,  exordium  sa- 
lutis  sumi  a  prceveniente  gratiaDei,  hoc  est,  in- 
quit,  ab  ejus  vocatione.  Constat  autem  voca- 
tionem  csse  excitantem  gratiam.  Idem  col  igi- 
tur  ex  illa  oratioue  Ecclesiai:  Actiones  nostras 
gucesumus,  Domine,  aspirando  prceveni.  Ergo 
inspiratio  est  gratia  praiveniens;  inspiratio  au- 
tem  gratia  excitans  est.  Et  eodem  modo  dixit 
ConciliumTridentinum,  dicto  can.  3:  Si  quis, 
sine  prceveniente  Spiritus  Sancti  inspiratione. 
Similitenjue  dixit  August.,  1.  2  de  l'ecc.  merit., 
c.  17  et  19,  Deum  praivenire  nos  operaudo  iu 
uobis  sine  nobis,  quod  facit  per  gratiam  ex- 
citantem,  ut  suiira  vidimus.  Idem  habet  q.  2 
ad  Simplicianum,  et  passim.  Sic  etiam  Greg., 
1.  10  Moral.,  cap.  II,  dicit :  Si  superna  gratia 
mentim  non  prcBvenit,  nunquam  profecto  inve- 
niet  innocentem.  Quomodo  autem  praiveniat, 
declarat,  dicens  :  Superna pietas prius  agitali- 
guid  VI  nohis  sine  nohis.  De  comitante  vero 
£ul>dit  :  Ut  suhsequente  quoque  nostro  lihero 
arhitrio ,  lomim  quod  appctimus,  agat  nohis- 
ce^w.Uudc  1.  17,  cap.  9,  aiias  8,  graiiam  pra- 
vcnieutem  dicit  esse  lumen  diviuwm ,  id  est, 
ilhiniinalionem.  Et  lib.  18,  cap.  23,  ahas  25, 
dicit  esse  iuspiratiouem  divinam.  Simiha  re- 


perientur  in  Bernardo  supra,  et  in  Prospero 
et  Anselmo,  locis  citatis  capite  prsecedenti. 

4.  Ratione  prohatur  de  gratia  prceveniente. 
—  De  comitante.  — Ratio  item  clara  est,  quia, 
ut  statim  dicam  ,  illa  habitudo  prioritatis , 
quam  declarat  vox  prceveniens  ,  sumi  potest, 
vel  in  ordine  ad  consensum  liberum,  vel  in 
ordine  ad  merita,  seu  bona  opera,  vel  in  or- 
dine  ad  ahas  gratias.  Omnibus  autem  his  mo- 
dispotest  gratia  excitans  esse  preeveniens,  quia 
prfficedit  consensum  ad  quem  excitat,  ut  per 
senotumest;  prsecedit  etiam  omnia  merita, 
ut  supra  contra  Semipelagianos  probatum  est. 
Denique  prcecedit  alias  gratias  ex  genere  suo, 
quia  in  toto  ordine  gratiarum  excitans  est  pri- 
ma.  Est  ergo  omnibus  modis  pra^veniens.  Si- 
mih  modo  gratia  comitans  eadem  est  qure  ad- 
juvans,  de  qua  sub  illa  voce,  ut  supra  dixi, 
raro  loquuntur  Patres,  et  ideo  non  afferimus 
eorum  testimouia,  neque  sunt  necessaria,  quia 
ex  terminis  ipsis  res  est  manifesta,  quia  non 
potest  gratia  liberum  arbitrnim  adjuvare,  nisi 
simul  concurrat  cum  iUo,  et  hoc  est  comitari 
ilhui ;  unde  hsec  habitudo  concomitantiae  ex 
parte  gratia?  habet  pro  termino,  seu  correla- 
tivo,  liberum  arbitrium,  seu  iufluxum  ejus  in 
eumdem  consensum.  Quam  concomitantiam 
optime  explicavit  Bernardus  in  dicto  hbro,  di- 
cens  :  Qui  enim  hono,  quod  opere  complent,  vo- 
luntate  consentiunt,  opus  omnino  guod  per  eos 
Deus  explicat,  ipsis  communicat.  Unde  Pau- 
lus  ,  cum  hona  plurima  qum  Deus  per  ipsum 
fecerat,  enarrasset :  Non  atctem  ego,  ait,  sed 
gratia  Dei  mecum  ;  potuit  dicere,  per  one ;  sed 
quia  mimcs  erat,  maluit  dicere,  mecum,  prcesic- 
onens  se  non  solum  operis  esse  ministrum  per 
effiecticm,  sed  et  operantis  guodam  modo  sociicm, 
per  consensum. 

5.  Et  de  gratia  suhsequente.  —  De  gratia 
subsequente  est  nonnuUa  major  dubitatio,  quia 
aliqui  significant  constituere  membrum  ter- 
tium  distinctum,  sed  revera  niliil  tale  neces- 
sarium  est,  imo  nec  facile  cogitari  potest.  Sup- 
pono  autem  sermonem  esse  de  interna  et  ac- 
tuaU  gratia,  nam  de  influentia  interna  maxime 
loquitur  Tridentinum  in  cap.  16,  ubi  illa  tria 
membra  posuit.  Sic  ergo  gratia  subsequens 
nou  est  nisi  adjuvans,  ut  subsequitur  excitau- 
tem,  vel  quodhbet  auxihum  quod  post  ahud, 
et  vehiti  ratione  ilhus,  datur.  Probatur  ex 
Augustino  lib.  de  Natur.  etgrat.,  cap.  31,  ubi 
coutra  Pelagiauos  uicentes  :  Nos  ipsi  nos  ipsos 
jicstificamus,  ait:  Uhi  guidem  operamur  et  nos  ; 
sed  illo  operante  cooperamur,  guia  misericordia 
ejus  prcevenit  nos  :  prcevenit  autem  ut  sane- 


CAP.  XXIII.  QUID  SIT  GR.^TIA 
mur,  quia,  et  suhsequitur  ut  glorificemur ;  prce- 
tenit  ut  pie  vivamus,  quia  sine  illo  nihil  pos- 
sumus  facere.  Ubi  videtur  sub  gratia  subse- 
quente  comprehendere  omnes  gratias  neces- 
sarias  post  primam  vocationem,  non  solum  ad 
bene  operandum,  sed  maxime  ad  perseveran- 
dum  usque  ad  mortem.  Et  in  idem  redit  quod 
ait  in  Enchirid.,  cap.  32:  Nolentem  prcevenit 
ut  velit ;  tolentem  subsequitur,  ne  frustra  ve- 
lit,  id  est,  ut  possit  exequi  quod  voluit,  aut  in 
incoepto  perseverare.  Ad  hoc  autem  sohim  in- 
digethomo  novis  auxiliis  excitantibus  et  adju- 
vantibus ;  ergo  illa  dicuntur  subsequentia  res- 
pectu  primae  vocationis,  vel  primae  coopera- 
tionis  gratiae,  quee  etiam  dici  potest  subse- 
quens,  respectu  prsevice  excitanti?.  Et  ita  fere 
exposuit  GregoriuSj  homil.  9  in  EzechieL,  in 
principio,  dicens  :  Ipse  aspirando  nos  prcetenit 
ut  velimus,  qui  adjuvando  subsequitur,  ne  ina- 
niter  velimus,  sed  possimus  implere  quod  vo- 
lumus.  Idem  late  Fulgentius^  hb.  \  ad  Moni- 
mum,  cap.  11  :  Ipsa  prceveniendo  misericdr- 
diter  incipit,  suhsequendo  custodii.  Et  paulo 
post  :  Prcevenit  donans  homini  lonam  volunta- 
tem,  sulsequitur  lene  volentem ,  operando  in 
illo  lo?ii  operis  facultatem.  Et  concludit  :  Hoc 
igitur  ista  misericordia  Dei  in  homine  sulse- 
quitur,  quod  prceveniens  ipsa  largitur,  quibus 
verbis,  et  ahis  quai  subjnngit,  aperte  sentit 
snbseqnentia  auxiha  non  esse,  nisi  qnae  post 
praevenientem  gratiam  nos  oustodiuut  et  ad- 
juvant  ad  augmeulum  et  perseverantiam  in 
justitia,  quae  non  sunt  nisi  nova  auxilia  exci- 
tantia  et  comitantia  :  nullum  ergo  novum 
auxihum  gratiae  per  hoc  tertium  membrum 
superioribus  additur. 

6.  Gratia  dicitur  suhsequens  ratione  prcece- 
dentis.  —  Ut  ratione  hoc  declaremus,  adverto 
vocem  iham  sulsequens ,  relationem  posterio- 
ritatis  dicere,  ut  per  se  manifestum  est;  potest 
ergo  hsec  relatio  accipi  respectu  trium  termi- 
norum,  quos  paulo  ante  declaravi.  Primo  enim 
comparari  potestad  praecedentem  gratiam,  et 
sic  tam  gratia  comitans  quam  secunda  prseve- 
niens  potest  recte  dici  subsequens.  Et  de  comi- 
tante  videtur  ita  loqui  Ecciesia  in  quadam 
oratione  pro  iter  agentibus,  dicens  :  JJt  prceve- 
niente  tua  gratia  dirigas ,  et  subsequente  comi- 
tari  digneris ,  nam  gratia  comitans  seu  adju- 
vans  semper  supponit  praevenientem ,  et  ideo 
est  subsequens  respectu  ilhus.  Et  ita  in  liac 
parte  consentiunt  etiam  D.  Thomas  et  Theo- 
logi  supra.  Unde  etiam  patet  secundam  gra- 
tiam  praevenientem  dici  posse  subsequentem 
respectu  alterius  gratiae  praecedeutis,  tam  prae- 


PR.€VENIE:>fS,  COMITANS,  ETC.  101 

venientis  quam  comitantis.  Loquor  autem  de 
secunda,  quia  prima  nou  potest  in  hoc  ordine 
dici  subsequens ,  quia  non  datur  ratione  alte- 
rius ,  in  quo  differt  a  prima  comitante,  quia 
haec  datur  ratione  praeveuientis,  et  quasi  coa- 
sequenter  ad  illam,  ut  supra  tetigi. 

7.  Secundo,  in  ordine  ad  conseyisum.  —  Ter- 
tio,  respectu  meriti.  —  Secundo,  po'est  aha 
relatio  sumi  in  ordine  ad  liberum  consensum, 
et  sic,  respectu  unius  et  ejusdem  consensus, 
non  potest  gratia  comitans  vel  praevenicns , 
quae  ad  ihum  datur,  esse  subsequens  ,  quia  in 
nullo  gcnere  aut  modo  est  posterior  quam  usus 
hberi  arbitrii,  ut  saepe  dictum  est.  Et  in  hoc 
sensu  dixit  Augustinus  non  posse  gratiam  esse 
pedissequam  liberi  arbitrii;  tamen  respectu 
tahs  consensus,  etiamsi  primus  sit,  rehquiae 
gratiae  quae  postea  dantur,  dici  possuut  subse- 
quentes,  quia  sunt  posteriores,  et  possunt  dari 
ratione  illius,  quod  non  est  inconveniens,  quia 
ille  consensus  non  est  naturahs,  sed  gratuitus, 
quod  statim  magis  patebit.  Et  eadeni  ratione, 
si  gratia  praeveniens  et  comitans,  seu  excitans 
et  adjuvans,  non  comparentur  ad  consensum 
propter  quem  dantur  tanquam  propter  finem 
sive  effectum ,  sed  ad  ahum  praecedentem,  sic 
dici  possunt  subsequentes  respectu  ilhus.  Ter- 
tio,  potest  dici  gratia  subsequens  respectu  prae- 
cedentis  meriti  vel  dispositiouis,  quomodo  fre- 
qwenter  lo(]uuntur  Patres,  et  sic  constat  mul- 
tas  gratias  exiitantes  et  adjuvantes  post  pri- 
mas  posse  esse  subsequentes;  nam  possnutca- 
dere  sub  meritum  supposita  priori  gratia,  \\t 
saepe  etiam  dictum  est. 

8.  Suhsequens  gratia  non  distinguitur  ab 
excitante  et  adjuvante. — Ex  his  ergo  recte  cou- 
chiditur  gratiam  subsequentem  non  esseauxi- 
hum  distinctum  ab  excitante  et  adjuvante, 
sed  illa  eadem  ut  liabentia  tales  respectus  illis 
vocibus  nominari.  Quodratione  dialectica  de- 
clarari  potest,  nam  respectu  diversorum,  po- 
test  eadem  res  accipere  denominationes  rela- 
tivas  quasi  oppositas,  ut  patris  et  filii,  prioiis 
et  posterioris ;  sic  ergo  eadem  gratia  potestdici 
praeveniens,  et  subsequens,  et  comitaus,  quam- 
vis  adjuvet  et  excitet.  Denique,  si  ('ousideren- 
tur  effectus  propter  quos  dari  potest  gratia 
subsequens,  non  invenitur  alius  modus,  quo 
possit  illos  efficere,  nisi  vel  excitando,  vel  ad- 
juvando  :  sed  istae  gratiae  actuales  non  dantur 
nisi  propter  suos  etfectus  ;  ergo  gratia  subse- 
queus  actualis  et  interna  uon  datur  nisi  ut 
excitet,  vel  adjuvet,  vel  ad  bonum  operandum, 
vel  ad  malum  vitandum,  sive  hoc  consideretur 
in  singulis  actibus  et  occasionibus,  praesertirn 


i02  L!B.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

post  primum  consensum  liberum,  sive  in  ipsa 
perseverautia ;  ergo  non  potest  esse  gratia  dis- 
tincta  abexcitante  et  adjuvante;,  utetiam  satis 
constat.  Licet  bsec  divisio  trimembris  videatur 
nibil  addere  priori  divisioni  auxilii  in  excitans 
et  adjuvans^  ideoque  nibil  obstare  quominus 
illa  divisio  adsequata  sit,  obiter  tamen  notari 
potest  differentia  inter  illa  membra  :  uam  in 
ordine  gratiarum  preevenientium^  dari  potest 
aliqua  quse  sit  pure  prseveniens_,  quia  in  omni 
ordine  prioris  et  posterioris  pervenitur  ad  pri- 
mum^  et  proportionali  modo  potest  dari  gra- 
tia  pure  subsequens,  quia  potest  dari  ultima : 
comitans  autem  semper  potest  alios  respectus 
participare^  quia  vel  est  subsequens  respectu 
preevenientisj  vel  potest  esse  prseveniens  res- 
pectu  posterioris  gratise^  quamvis  respectu  co- 
operationis  liberi  arbitrii  sit  pure  comitans^  ut 
jam  expbcatum  est ,  et  in  sequenti  capite  la- 
tius  dicetur.  Adverto  etiam  non  omnem  gra- 
tiam  quse  post  aliam  datur,  dici  proprie  sub- 
sequentem;,  sedillam  quse  aliquo  modo  ratione 
prioris  datur :  nam  si  nullo  modo  sit  ab  illa, 
vel  ratione  illius^  non  dicitur  proprie  subse- 
quens,  nisi  fcrte  iu  ratione  temporiSj  quod  est 
accidentarium,  et  non  consideratur. 

9.  Sequitur  secimdo  dari  illam  injiistis,  et 

peccatoriius . —  Prseterea;,  ex  dictis  inferripo- 

test  gratiam  subsequentem  non  dari  tantum 

in  hominibus  justis,  sed  etiam  in  peccatoribus, 

imo  etiam  in  infidelibus^  si  ad  fidem  jam  vo- 

cati  sunt,  vel  aliquo  modo  praeventi,  et  coope- 

rari  incipiunt ;  patet  facile  ex  dictis,  quia  pec- 

cator  per  fidem  potest  impetrare  auxilium  ad 

poenitentiam^  petendo  et  eleemosynas  faciendo, 

ut  Scriptura  docet ;  ergo  si  tale  auxilium  im- 

petrat^  babet  respectu  fidei  veram  rationem 

gratia;    subsequentis.  Et  eadem  ratio  locum 

habet  in  homine  vocato  ad  fidem,  nondum 

plane  converso;  nam  ex  prffiveniente  gratia 

quam  recipit^  potest  concipere  aUquod  bonum 

desiderium^,  quo  paulatim  disponatur;  poste- 

rius  ergo  auxilium,  quod  illi  homini  datur  in- 

tuitu  dispositionis  ejus,  est  revera  gratia  sub- 

scquens.  Quia  potius_,  ut  dixi^  ipsa  gratia  co- 

operans,  quse  his  hominibus  datur,  ut  se  re- 

mote  disponant  ad  gratiam,  potest  dici  subse- 

quens  respectu  exeitantis,  qnee  prascessit ;  non 

cst  ergo  gratia  subsequens  propria  justorum. 

Quod  si  interdum  Augustinus  vel  Fulgentius, 

locis  citatis^  eam  speciahter  justis  attribuere 

videnturj  non  ideo  est  quia  ahis  nuho  modo 

communiceturj  sed  id   faciunt   ad  explican- 

dam  justitiam  semel  comparatam^  et  auxiha 

quse  dantur  ad  illam  obtinendam,  non  sufficere 


DIVINtE  GPiATI/E  IN  GENERE. 
ad  salutem,  sed  etiam  ipsos  justos  indigere 
gratiis  subsequentibus,  Unde  non  negant,  imo 
a  fortiori  docent  eisdem  auxihis  indigere  pec- 
catores^  quamvis  non  sint  illis  ita  debita,  sicut 
justis.  Et  ideo  forte  etiam  innuere  voluerunt 
esse  in  justis  majorem  quamdam  rationem,  ob 
quam  auxiha  quse  illis  dantur  sint  subsequen- 
tia^  quia  vel  sunt  debita^  tanquam  connatu- 
raha  gratiaj  habituali^  vel  etiam  quia  justi 
possunt  multa  auxilia  de  condigno  mereri. 

10.  Tertio,  nondatur  adsolamperseverantiam, 
sed  ad  qtiemcumcpie  actum  lonum.  —  Secundo, 
sequitur  ex  dictis  subsequentem  gratiamnon 
tantum  dari  ad  perseverandum,  sed  etiam  ad 
quemcumque  progressum  faciendum  in  gratia 
quocumque  modo  inchoata.  Hsec  sequitur 
aperte  ex  prsecedenti,  quia  ut  fideUs  peccator 
ad  justitiam  ulterius  progrediatur  et  se  dis- 
ponat^  novo  gratise  auxilio  indiget,  quod  re- 
spectu  fidei  subsequens  est,  et  idem  est  de  si- 
mihbus,  Et  eadem  vel  majori  ratione  non 
datur  gratia  subsequens  tantum  ad  actus  ex- 
ternosj  seu  ad  executionem  boni  propositi,  sed 
etiam  ad  interiores  actus_,  et  ad  ipsum  bonum 
propositum  concipiendum.  Probatur  induc- 
tione  facta_,  nam  peccator^  ut  concipiat  propo- 
situm  poenitentiae,  et  se  disponat,  recipit  gra- 
tiam  subsequentem  ad  fidem,  vel  timorem.  Et 
ita  Trident.,  sess.  6_,  cap.  1,  describens  seriem 
et  ordinem  justificationis,  var-ios  numerat  ac- 
tus^  quorum  unus  prior  est  aliO;,  et  ad  singulos 
requiritur  auxihum  gratiae^  ut  constat^  et  ideo 
auxihum  datum  ad  posteriorem  actum  sub- 
sequens  esse  potest  respectu  actus  preecedentis. 
Ratio  vero  est,  quia  haec  auxiha  sunt  vel  exci- 
tantia,vel  adjuvantia,  quse  recipiunt  iUas  de- 
nominationes,  quoties  dantur  ratione  prioris 
gratia3,  vel  intuitu  ahcujus  boni  operis  preece- 
dentis. 

11,  Angratia  subsequens  aliquid  addat  supra 
excitantem,  —  Sed  dicunt  ahqui^  prseter  auxi- 
ha  quse  dantur  ad  bonum  incipiendumj  ne- 
cessarium  esse  ut  Deus  etiam  exteriusj  ad 
executionem  propositi,  et  consequenter  ad 
opus  externum,  prsebeat  occasionem  opportu- 
nam  ad  beue  operandum,  et  prseterea  ut  au- 
ferat  omnia  impedimenta  :  nam  hsec  merito 
inter  gratias  computantur.  Ergo  recte  dieitur 
gratiam  subsequentem  addere  hujusmodi  bo- 
na  uhra  gratiam  excitantem  et  adjuvantem. 
Respondetur  imprimis  hoc  nihil  obstare^  quia 
loquimur  de  gratia  interna,  ut  in  conclusione 
dixi  :  illse  autem  gratise  externse  sunt.  Deinde 
dico^  etiam  ad  ihas  gratias  externas  posse  et 
debere  doctrinam  datam  appUcari,  quia  prse- 


CAP.  XXIV.  QUOMODO  GRATIA  PR.flVERIEPtS,  GOMITANS,  ETC 


103 


paratio  opportunse  occasionis  ad  bene  operan- 

dum,  licet  sit  gratia  subsequens  respectu  prGe- 

cedentis  propositi,  tamen,  respectu  operis  ad 

quod   datur ,  revera  est  gratia  praevenienS;, 

quia  a  Deo  JBt  sine  nobis.  Quo  modo  recte  intel- 

ligitur  illud  Prov.  d  6 :  Hominis  est  prceparare 

animam,  Dei  autem  giibernare  linguam,  nam 

illamet  directio    et   gubernatio   linguae,  res- 

pectu  prseparationis  est  subsequenS;,  et  respec- 

tu  locutionis  est  prsevia,  quia  est  solius  Dei, 

ut  in  eisdemverbis  planeindicatur.Unde  talis 

gratia  poterit  esse  excitans  eo  modo  quo  per 

externa  verba  liomo  excitatur.  Ac  denique  si 

homo  tunc  operetur,  etiam  potest  dici  gratia 

adjuvans,  quia  nonparumjuvat,  velcarereim- 

pedimentis  ex  pravis  occasionibus,  vel  bonas 

habere.  Igitur  quoad  gratias  externas  nuUa 

est  hic  differentia.  Addo  denique  has  gratias 

externas  etiam  ad  concipiendum  primum  bo- 

num  propositum  dari  posse,  et  requiri ,  quia 

etiam  congrua  occasio  exterior  et  ablatio  im- 

pedimenti  multum  conferre  possunt  ad  bonum 

propositum  concipiendum.  Ideoque  opportu- 

na  occasio  audiendi  yerbum  Dei^  prseveniens 

gratia  est^  et  ad  excitantem  pertinet^  et  ablatio 

impedimenti,   quod  posset  idem  propositum 

impedire,  gratia  est,  quse  tale  propositum 

comitatur  ut   fiat;  ergo    non  est  cur  inter 

conceptionem  vel  executionem  boni  propositi 

discrimen  ullum  constituamus. 

12.  An  Imc  nomina  gratice  habituali  accom- 
modentur.  —  Tandem  dixi  in  assertione :  Si 
loquamur  de  gratiis  actualibus,  quia  D.  Tho- 
mas,  in  dicto  art.  3,  etiam  accommodat  has 
tres  voces  ad  gratiam  habitualem,  quod  facile 
etiam  fieri  potest.  Nam  habitualis  gralia,  qua- 
tenus  a  solo  Deo  infunditur,  et  preecedit  actus 
quos  eUcit,  dici  potest  prseveniens ;  quatenus 
vero  simul  est  cum  actibus  quos  elicit,  et  ad 
illos  cum  vokmtate  cooperatur^  potest  dici  gra- 
tia  comitans^  quia  liberum  arbitrium  iu  ope- 
rando  comitatur.  Eadem  vero  gratia  ,  vel 
quoad  infusionem^  ratione  dispositionis  prae- 
cedentis,  vel  quoad  suum  augmentum,  quia 
datur  ex  merito  de  condigno ,  gratia  subse- 
quens  dici  potest.  Hsec  vero  sokim  est  accom- 
niodatio  qusedam  per  se  probabiUs,  quamvis 
Augustinus  nihil  de  illa  tractaverit. 

GAPUT  XXIV. 

QUOMODO  aRATIA  PR^VENIENS,  COMITANS  ET  SUB- 
SEQUENS  ,  AD  OPERANTEM  ET  COOPERANTEM 
GRATIAM  COMPARENTUR. 

1 .  Qiccestio  an  gratla  cooperans  sit  unqiiam 


p'ceteniens  ratione  consensus  lileri.  —  Quaes- 
tio  h8ec,in  senteutia  quam  sequimur,  nuUam 
novam  difScultatem  liabet.  Diximus  enim  gra- 
tiam  excitantem  et  adjuvantem  cum  operante 
et  cooperante  respective  converti.  Unde  neces- 
se  est  ut  eamdem  proportionem  seu  habitu- 
dinem  servent  ad  prsvenientem,  comitantem 
et  subsequentem.  Quia  vero  moderni  quidam 
akter  sentiunt,  saltem  de  cooperante  gratia, 
pauca  de  illa  dicere  necessarium  existimavi- 
mus.  Est  ergohoc  tempore  quorumdamTheo- 
logorum  sententia  affirmans,  non  sokim  ope- 
rantem  gratiam,  sed  etiam  cooperantem,  esse 
preevenientem,  et  non  simultaneam,  seu  comi- 
tantem,  vel  forte  etiam  subsequentem.  Utau- 
tem  intelligatur  hujus  sententise  sensus,  ad- 
vertendum   est   non  distinguere  prsevenien- 
tem  et  subsequentem  gratiam  per  compara- 
tionem  ad  akas  gratias,  sed  per  comparatio- 
nem  ad  eflQcientiam  et  influxumliberiarbitrii. 
Nam  priori  modo  forte  non  negarent  hi  Docto- 
resposse  cooperantem  gratiamesse  subsequen- 
tem,  cum  etiam  gratia  operans,  imo  et  exci- 
tans  (  quae  secundum  illos  est  distincta  ab  ope- 
rante,  et  prior  ika ),  possit  esse  subsequens  ad 
priorem  gratiam,  imo  et  ad  akquod  m.eritum, 
quando  non  est  prima  in  suo  ordine,  sed  akam 
supponit,  ut  ostensum  est.  Loquuntur  ergo  per 
comparationem    ad   influxum  kberi  arbitrii 
cum  ipsamet  gratia,  et  sic  supponunt  gratiam 
operantem  semper  esse  praevenientem,  de  quo 
nulla  est  controversia.  Nam  licet  non  eam- 
dem  gratiam  nomine  operantis  intekigamus 
omnes  ( nos  enim  exeitantem  intelkgimus,  illi 
vero  prsedeterminantem  physice),  nihilomihus 
quakscumque  sit,  si  est  gratia  operans ,  sine 
dubio  prsecedit,  ordine  natnrae  seu  causakta- 
tis,  consensum  kberi  arbitrii,  quia  est  causa 
ejus;  ergo  de  gratia  cooperante  diflicultas  su- 
perest. 

2.  Qmd  etiam  de  gratia  fJtysice  cooperante 
intelligunt  Alvarez,  Medina.  — Prohatur  pri- 
mo,  ex  Scripturis. — Secimdo,  ex  Patribus. — 
Addunt  enim  etiam  gratiam  physice  cooperan- 
tem,  inquantumcooperantem,  essepraevenien- 
tem.  Ita  tenet  P.  Alvarez,  et  solum  citat  pro  sua 
senteutia  Medinaml.  2,  qusest.  111,  art.2,  de 
cujus  sententia  infra  dicam.  Probatur  autem 
haec  sententia,  primo  ex  illo  Pauli  ad  Phikp.  2 : 
Deus  est  qui  operatur  in  nobis  velle  et  per^ce- 
re,  et  Isaise  26  :  Omnia  opera  nostra  operatus 
es  in  nobis,  Domine  ;  quse  testimonia  sine  alia 
inductione  proponuntur.  Secundo,  ex  Gelasio 
Papa,  epist.  7,  ad  universos  Episcoposper  Pi- 
cenum,  circa  fineni  dicente  :  Quis  autem  avj- 


i04  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

deat  dicere  CJiristiamis ,  aliqiiidliabere  lonisine 
gratia?  quando  magister  gentiumclaonat,  cunc- 
ta  Irexiter  in  se  lona  concludens  :  Gratia  Dei 
sum  id  quod  sum,  et  gratia  ejus  in  me  tacua 
non  fuit,  ut  ostenderet  qtda  donum  gratice  non 
ipse  prcecesserit,  sed  fuerif  sicisecutus,  atque 
mo7istraret  coo^^erationem  se  esse  gratiw  suh- 
sequendo ;  sed  phcs  omnilus,  inquit,  laioravi. 
Ac  mrstcs  veritus  ne  de  se  prcesumere  videre- 
tiir,  adjungit :  Non  ego,  sed  gratia  Dei  me- 
cum.  Non  dixit .  Ego,  et  gratia  Dei  m.ecum,  sed 
prceposuit  gratiam  'prcecedentem  se,  atque  sui- 
Jungit.  Si  ergo  libernm  arbitrium  subsequitur^ 
gratia  profecto  antecedit  cooperando  eidem 
libero  arbitrio,  quia  non  potest  arbitrium  co- 
operando  subsequi^  uisi  gratia  cooperando  an- 
tecedat. 

3.  Tertio,  ex  Tridentino. — Qiiarto,  ex  Pros- 
peo'0.  —  Tertio,  probatur  ex  Tridentino ,  ses- 
sione  6,  canone  4,  definiente  :  Si  quis  dixerit 
Wberum  arhitrium  a  Deo  motum,  excitatum, 
nihil  operari  assentie^ido  Deo  excitanti  at- 
qiie  vocanti ,  anathema  sit.  Nam  si  arbitrium 
cooperatur  motum,  praecedit  motio ;  ergo  praj- 
cedit  gratia  cooperans.  Probatur  li83c  ulti- 
ma  consequentia ,  quia  illa  motio  non  fit  per 
solam  gratiam  excitantem  ,  sed  etiam  per 
cooperantem  et  adjuvantem.  Unde  idem  Con- 
cilium,  capite  5,  non  obscure  significat  etiam 
adjuvantem  esse  praevenientem,  cum  tamen 
adjuvans  gratia  sit  etiam  cooperans.  Quarto, 
additur  Prosper  in  epistola  ad  Augustinum, 
ubi  gratiam  eooperantem,  prseoperantem  ap- 
pellat,  quia  est  prseveniens.  Et  adjunguntur 
Patres  qui  impugnarunt  Faustum  Rliegien- 
sem,  quia  non  admittebat  gratiam  cooperan- 
tem  prseviam,  sed  comitem,  et  illi  primas  par- 
tes  tribuebat.  Ergo,  ex  sententia  Patruni,  ne- 
cesse  est  gratiam  concomitantem  prajviam  ad- 
mittere. 

4.  Quinto,  ex  sancto  Thoma. — Quinto,  alle- 
gatnr  D.  Thom.  4.  2,  q.  111,  a.  2,  quia  dicit: 
In  illo  effectu  hi  quo  mens  nostra  et  movet  et 
movetur,  oferatio  non  solum  attriluitur  Deo, 
S'd  etiam  animcp,  et  secundum  hoc  dicitur  gra- 
tia  cooperans.  Ex  quibus  verbis  colligunt  li- 
berum  arbitrium  iu  eo  effectu,  qui  gratise  co- 
opejanti  attribuitur,  moveri  a  Deo,  et  movere 
seipstim ;  ergo  gratia  cooperans,  in  quantum 
coopcrans,  movet  liberum  arbitrium,  et  simul 
cum  illo  liberam  operationem  producit ;  ergo 
gralia  cooperans,  ut  sic,  pra>.cedit  ordine  na- 
tura^,  et  sic  est  prtfiveniens,  quia  omne  mo- 
vens  prsecedit  ordine  naturae  motum  suum. 

5.  Sexto,  ratione  multiplici. —  Sexto,    ad'* 


DIVIN^  GRATItE  IN  GENERE. 
duntur  rationes.  Prima,  quia  opus  meritorium 
est  effectus  gratise  cooperantis ;  sed  in  omni 
opere  meritorio  mens  nostra  movetur  physice 
a  Deo,  juxta  id  ad  Roman.  8 :  Qiii  Spiritu  Dei 
aguntur,  hi  sunt  filii  Del ,  moventur  enim  ut 
agant,  ut  saepe  exponit  Augustinus ;  ergo  prse- 
cedit  motio  Dei  qua  aguntur ;  ergo  preecedit 
gratia  cooperans  physice  ,  quia  non  solum 
moraliter,  sed  etiam  physice  aguntur.  Secunda 
ratio,  quia  liberum  arbitrium  et  gratia  coope- 
rans,  seu  Deus  per  illam,  nou  cooperantur  ut 
duse  causse  partiales,  sed  ut  totales,  unaquge- 
que  in  suo  genere ;  ergo  gratia  cooperans  prse- 
cedit  ordine  cau.salitatis  cooperatiouem  liberi 
arbitrii.  Probatur  consequentia,  quia  si  non 
sunt  causae  partiales,  sed  totales,  una  pendet 
essentialiter  ab  alia,  tanquam  a  superiori :  at 
ubi  est  dependentia,  est  ordo  naturee ;  ergo 
causa  superior,  scilicet  Deus,  vel  gratia,  or- 
dine  naturtB  prsecedit  in  cooperando. 

6.  Rejicitur  h(ec  sententia ,  et  ejus  sensus 
magis  explicatur.  —  Hanc  sententiam  censeo 
esse  falsam  :  ut  autem  sensus  ejus  recte  intel- 
ligatur,  et  sine  confusione  vel  sequivocatione 
impugnetur,  supponere  imprimis  oportet  dic- 
tos  auctores,  prseter  omues  gratias  excitantes 
et  adjuvantes  a  nobis  explicatas ,  addere 
quamdam  actualem  gratiam,  realiter  distinc- 
tam  ab  omnibus  actibus  elicitis  a  nostris  po- 
tentiis,  sive  sint  motus  indeliberati  excitantis 
gratise,  sive  actus  liberi  arbitrii  meritorii,  seu 
pietatis,  quam  gratiam  vocant  motionem  vir- 
tuosam ,  et  hanc  ipsam  gratiam  subdistin- 
guunt  vel  re,  vel  munere.  Unam  dicunt  prai- 
cedere  ante  motus  gratise  excitantis  tanquam 
principium  illorum,  de  quo  puncto  jam  supra 
dictum  est :  aliam  dicunt  subsequi  post  motus 
gratise  excitantis,  ut  determinet  efficaciter  vo- 
luntatem  ad  actus  liberos,  et  sit  suo  modo 
causa  per  se  efficiens,  et  faciens  facere  con- 
sensum,  quo  liberum  arbitrium  gratiae  exci- 
tanti  respondet.  Huic  ergo  gratiae  duo  munera 
tribuunt,  unum  est  movere  voluntatem  per 
seipsam,  quasi  formaliter,  ita  ut  in  ea  motione 
vokmtas  mere  passive  se  habeat  tal^m  motio- 
nem  recipiendo ;  et  ut  sic  dicunt  esse  gratiam 
operantem,  ac  pnevenientem,  de  quo  nunc 
quffistionem  directe  non  movemus.  Aliud  est 
efficere  cum  voluntate  actum  liberum,  et  sic 
dicunt  illam  esse  gratiam  cooperantem,  et  ni- 
hilominus  sub  hac  ratione  dicunt  etiam  esse 
gratiam  prtevenientem,  et  prius  natura  ope- 
rantem  quam  voluntatem,  et  de  hoc  ultimo 
puncto  est  nunc  principahs  controversia.  Ut 
aulem  melius  nostram  sententiam  explicemus, 


€AP.  XXIV.  QUOMODO  GRATIA 
tam  de  hac  gratia  quam  de  omni  vere  coope- 
rante  breviter  dicemns. 

7.  Prima  conclusio.  —  Nulla  datur  gratia 
actualis  fliysice frcemotens . — Dico  ergo  primo 
nullam  dari  actualem  gratiam  pbysice  prae- 
moventem,  determinantem^  vel  cooperantem 
cum  vohnitate  ad  actus  pietatis.  Hsec  assertio 
tangit  totam  materiam  de  concursu  prsevio,  in 
sequentibus  capitibus  disputandam  ,  et  de 
auxilio  efiicaci,  Hb.  5  tractandam,  et  ideo  ne 
pervertamus  ordinem^  et  confundamus  dispu- 
tationem,  a  prohxa  ejus  probatione  abstine- 
mus,  sed  eam  tantum  supponimus^  ut  jam 
praevenientem  gratiam  in  nostra  sententia  ex- 
pHcemus.  Probatur  autem  breviter,  quia  illa 
gratia^  neque  necessaria  est  per  modum  prae- 
vii  concursus  necessarii  ex  parte  causaeprimse, 
neque  per  modum  speciahs  auxihi  necessarii 
ex  parte  causse  secundae ;  ergo  nuho  modo. 
Consequentia  est  evidens  ex  sufficienti  parti- 
tione.  Prima  vero  pars  antecedentis  probabi- 
tur  in  discursu  hujus  hbri,  ac  taudem  conclu- 
detur  in  capite  uhimo.  Nunc  vero  addo,  hcet 
iUe  praevius  concursus  esset  necessarius,  non 
esse  iham  gratiam  operanfem,  vel  cooperan- 
tem,  de  qua  Patres  loquuntur;  quia  Patres 
tractant  de  gratia  quai  se  teneat  ex  parte 
causoe  secundse,  et  juvet  iham,  et  det  ihi  vires 
efficacissimas,  ut  loquitur  Augustinus.  Nec  re- 
quirunt  iham  gratiam  propter  dependentiam 
causse  secundee  a  prima,  sed  propter  infirmi- 
tatem  naturse  lapsae  ad  operandum  quodcum- 
que  bonum,  vel  propter  imbeciUitatem  naturse 
secundum  se  ad  opera  gratise  cooperantis  ;  et 
ideo  etiam  talem  modum  operationis  Dei  requi- 
runt,  qui  actibus  mahs  vel  non  bonis  communis 
non  sit.  Gratia  ergo  prseveniens,  sive  operans, 
sive  cooperans  non  requiritur  ex  generah  ra- 
tione  conciirsus  primse  causoe,  ideoque  ad  il- 
him  non  pertinet,  sive  ihe  detur  praevius,  sive 
non  detur.  AUera  vero  pars  antecedentis  patet, 
quia  si  talis  gratia  esset  necessaria  ex  parte 
voluntatis,  ut  causa  secunda  est,  daret  ihi 
posse  operari,  quod  neque  verum  est,  nec  ab 
ihis  auctoribus  conceditur.  Sequeia  autem 
patet,  quia  daret  ihi  virtutem  et  vires  neces- 
sarias  ad  agendum  ;  boc  autem  est  necessitas 
principii  dantis  potestatem  agendi;  sed  de  hoc 
puncto  bsec  nunc  satis. 

8.  Secunda  conclusio.  —  Si  talis  gratia  ad- 
mitteretur  ,  non  posset  dici  prceveniens  ,  %it 
cooperans  est.  —  D.co  secundo,  etiamsi  tahs 
gratia  admittatur,  nihhominus  non  potest  di- 
ci  praeveniens  sub  iUa  reduphcatione  :  Qiiate- 
71US  cooperans  est.  Probatur  primo,  quia  iha 


PRVEVENIENS,  COMITANS,  ETC.  i05 

gratia  est  simul  operans,  et  cooperans,  ut 
ipse  Alvarez  supponit  disputatione  antece- 
denti  81,  ubi  in  2  conchisione  ait  gratiam 
operantem  physice  esse  reahter  distinctam  a 
gratia  excitante  ;  imo  etiam  prseoperantem 
iham  vocat,  quia  preedeterminat  vohmtatem. 
Et  deinde  addit,  num.  9,  hanc  gratiam  phy- 
sice  operantem  non  esse  distinctam  reahter  a 
gratia  cooperante  physice,  ex  sententia  D. 
Thom,  i.  2,  q.  \\\,  art,  2,  ad  4.  Hinc  ergo 
argumentamur,  quia  iha  gratia  physice  deter- 
minans  voluntatem  (si  datur),  ut  est  operans 
est  prseveniens;  ergo,  ut  est  cooperans,  non 
est  prseveniens ,  sed  comitans  vohintatem  co- 
operantem.  Antecedens  certissimnm  est  in 
iha  sententia,  quia  iha  gratia  a  solo  Deo  fit  in 
nobis  sine  nobis  ,  et  per  eam  Deus  sohis  ope- 
ratur  determinando  voluntatem,  et  faciendo 
efficaciter  ut  consentiat  :  at  vero  totum  hoc 
antecedit,  ordine  naturse  et  causahtatis,  influ- 
xtim  hberum  voluntatis;  ergo  tahs  gratia  se- 
cundum  iham  ralionem  operans  est.  Hinc  ergo 
probatur  prior  consequentia.  Primo,  quia  in- 
ter  infusionem  ihius  gratise  prsedeterminantis, 
et  influxum  hberuni  nostrse  vohmtatis,  non 
intercedunt  duo  instantia  naturse,  seu  causa- 
htatis,  in  quibus  iha  gratia  nostrura  liberum 
consensum  antecedat,  sed  unicum  tantum,  in 
quo  gratia  iha  infunditur  vohtntati,  et  prsede- 
terminat  iham  quasi  in  actu  primo,  prius  na- 
tura  quam  operetur,  et  in  secundo  instanti 
naturse  statim  sequitur  operatio,  neque  me- 
dium  instans  cogitari  potest,  aut  probabihs 
ratio  iUius  reddi.  At  gratia  iUa  prior  natura 
est  gratia  prseveniens,  et  non  ut  cooperans. 
Probatur  consequentia,  quia  gratia  prseve- 
niens  est ,  quse  ordine  naturse  antecedit  in- 
fluxum  hberi  arbitrii  :  sed  gratia  iha  ,  ut  co- 
operans,  non  antecedit  sic ;  ergo  non  est  prae- 
veniens.  Probatur  minor,  quia  iha  gratia,  ut 
cooperans,  est  posterior  natura  quam  ut  ope- 
raus  :  sed  in  iho  posteriori  naturse  jam  est  in- 
fluxusliberi  arbitrii,  quia  gratiaiha  nonprse- 
cedithberum  usum  per  duo  instantia  naturfe, 
sed  per  uuum  tantum ;  ergo  gratia  illa,  ut 
cooperans,  est  simul  natura  cum  usu  hberi 
arbitrii,  ac  proinde  non  potest  esse  preeve- 
niens. 

9.  Secundo,  prohatur  ex  causalitate  quam 
haleUt  hcec  gratia.  —  Secundo  idem  conviu- 
citur,  quia  gratia  iha  duphcem  habere  potest 
causahtatem,  una  est  formahs,  aUera  efFecti- 
va  :  sub  priori  est  tantum  gratia  operans,  et 
antecedit  usum  hbertatis :  sub  posteriori  au- 
tem  est  cooperans,  et  non  sic  antecedit ;  ergo 


106  LIB.  III.  DE  AUXILUS  INTERNIS 

ut  operans  est  prseveniens^  et  non  ut  eoope- 
rans.  Consequentia  est  clara.  Major  declara- 
tur^  quia  illa  gratia  infunditur  a  solo  Deo  vo- 
luntati  prius  natura  quam  operetur;  unde  ne- 
cesse  est  ut  illam  afHciat ,  et  suo  modo  illam 
informet;,  quia  non  potest  in  ea  fieri^  quin  illi 
inlieereat^  nec  potest  illi  inh?erere^  quin  eam 
informet ;  hsec  autem  inlormatio,  juxta  illam 
sententiam^  in  hoc  consistit  quod  voluntatem 
ita  compleat  in  virtute  et  efiicacitate,  ut  eam 
omniuo  determinet  ad  eliciendum  consensum 
prius  natura  quam  agat,  quamvis  se  conti- 
nere  non  possit ,  quin  in  eodem  instanti  tem- 
poris_,  et  posterius  naturae  illum  actum  eliciat; 
ergo  in  illo  priori  naturae ,  et  in  toto  illo  mu- 
nere,  habet  illud  auxiUum  vim  et  causalita- 
tem  soHus  gratiae  operantis,  quia  et  a  solo  Deo 
fit^  et  se  solo  sine  ulla  cooperatione  liberi  ar- 
bitrii  totum  illum  efiectum  oonfert.  Deinde 
vero  gratia  illa  efBcit  ipsum  consensum  volun- 
tatis  tanquam  principium  ejus,  vel  principii 
complementum,  juxta  varios  modos  loquendi 
eorum  actuum,  quos  infra  tractabimus.  Sub 
hac  ergo  ratione  participat  causalitatem  effec- 
tivam^  et  donec  intelligatur  illam  actualiter 
exercere,  nondum  habet  rationem  gratiee  co- 
operantis,  quia  in  toto  priori  naturee,  quod  an- 
tecedit  effectivam  causalitatem^  nondum  est 
cooperanSj  ut  declaravi.  Et  ita  est  sufficienter 
declarata  tota  major  propositio,  quam  in  prin- 
cipiis  illius  seutentise  sectatores  ejus  negare 
non  possunt,  si  constanter  loquuntur.  Proba- 
tur  ergo  minor,  quia  gratia  non  potest  intel- 
ligi  in  actu  secundo  efficiens  consensum  vo- 
luntatiSj  prius  natura  quam  voluntas  etiam 
iUum  efficiat ;  ergo  ut  actu  efficiens  non  est 
gratia  prseveniens,  sed  comitans.  At  non  est 
gratia  cooperans  nisi  ut  actu  efficiens,  seu 
tunc  incipit  esse  cooperans  cum  incipit  effi- 
cere  actu ;  ergo  ut  cooperans  non  est  preeve- 
niens,  sed  comitans,  et  juvans  ipsam  vohm- 
tatem  operantem. 

10.  Prolatur  ex  doctrina  dwi  Tlmnce. — Oh- 
jectio  rejicitur.  —  Tertio,  declaratur  idem  in 
doctrina  D.  Thomse^  in  dicta  quffist.  lll^  art.  3^ 
ubi  ait  gratiam  habitualem  esse  operantem , 
ut  informat  auimam,  cooperantem  vero  ut  est 
principium  operis^  sicque  habitus  charitatis 
cum  aetu  uon  operatur ,  sive  in  tempore,  sive 
in  uaturse  ordine^  non  potest  dici  cooperans, 
sed  tantum  operans^  quia  nondum  effective 
operatur^  sed  tum  formaUter  incipit  esse  coo- 
perans ,  cum  incipit  effective  operari ;  ergo 
idem  est  dicendum  cum  proportione  de  auxiho 
illo  prsedeterminante;,  si  detur;  solum  enim 


DIYIN.-E  GRATI.-E  IN  GENERE. 
intervenit  differentia^  quia  habitus  prius  tem- 
pore  potest  esse  gratia  operans,  quam  coope- 
rans,  quia  in  re  ipsa  potest  ab  operatione  ef- 
fectiva  separari;  illud  vero  auxiUum  simul 
tempore  semper  est  gratia  operans,  et  coope- 
rans,  in  prioritate  autem  et  ordine  naturse 
servat  proportionem.  At  vero  charitas  habi- 
tuaUs  non  potest  dici  preeveniens  in  quantum 
cooperans,  quia  non  prius  natura  operatur 
quam  ipsa  vohintas,  sed  solum  habet  rationem 
gratiee  praivenientis^  quatenus  est  operans ; 
ergo  idem  est  de  auxiUo  prsemovente.  Rcs- 
pondent  constituendo  discrimen,  quia  habitus 
non  facit  facere  vohmtatem,  sed  potius  volun- 
tas  utitur  habitu  :  iUud  autem  auxiUum  facit 
facere  voluntatem;,  imo  et  ipsum  habitum,  et 
ideo  ut  sic  natura  antecedit^  et  est  praeveniens: 
sed  hoc  nihil  obstat,  quia  etiam  posita  illa  doc- 
trina,  illudmet  facitfacere,  ut  estprius  natura 
quam  ipsum  facere,  non  potest  esse  ab  illo 
auxiUo  effective,  sed  tantum  formaUter  adha^- 
rendOj  et  quasi  incUnandO;,  et  impellendo  po- 
tentiam  nondum  vitaUter  operantem.  Nam 
Ucet  Deus,  quatenus  effective  infundit  iUud 
auxiUum,  dicatur  ( juxta  iUam  opinionem)  fa- 
cere  ut  faciamus,  tamen  ipsum  auxiUum,  ut 
prius  natura  inest  voluntati  quam  effective 
operetur,  non  potest  effective  facere  ut  fa- 
ciat^  sed  tantum  formaUter,  quia  implicatio 
est  dicere,  quod  causet  effective  prius  na- 
tura  quam  efficiat;  ergo  formaUter  tantum 
potest  dici  facere  ut  faciat.  Unde  cum  Al- 
varez  supra,  ad  confirmationem  secundi  ar- 
gumenti_,  dicit  cooperationem  hujus  gratise^ 
secundum  instans  naturse  prsecedere ,  non 
eliciendo  operationem  sine  nobis ,  sed  fa- 
ciendo  quod  nos  Ubere  et  infaUibiUter  consen- 
tiamuSj  vel  repugnantia  dicit^  vel  verbis  sequi- 
voce  utitur;  quia  si  iUa  gratia  non  prius  na- 
tura  eUcit  operationem,  non  causat  effective  ; 
ergo  ut  sic  non  est  cooperans,  nec  facit  facere 
nisi  formaliter  adhserendo.  Deinde  in  secunda 
solutioue  ad  15,  dicit  primum  initium  nostri 
consensus  esse  a  sola  iUa  gratia,  moveudO;,  ait, 
et  applicando  Uberum  arbitrium  ad  operau- 
dum.  At  hoc  non  facit  effective,,  sed  formali- 
ter,  et  consequenter  ut  gratia  operans.  Neque 
in  ipso  consensu  est  aUud  initium  prseter  ac- 
tionem  ipsam  vitalem ;  igitur  ilUid  auxilium, 
prout  inclioat  consensum  illo  modo,  seu  prout 
eodem  modo  facit  facere^  non  est  gratia  coo- 
perans,  sed  operans^  nam  cooperans  dicitur 
ut  cum  voiuntate  facit,  sicut  etiam  ipsum 
nomen  prse  se  fert.  Quamvis  ergo  illud  auxi- 
Uum,  ut  facit  facerC;,  sit  gratia  prseveniens, 


CAP.  XXIV.  QUOMODO  GRATIA 
non  ideo  ut  cooperans  est  prsevius^  sed  tantum 
comitans. 

41.  Quarto  et  ultimo  prolatur  ex  modo  quo 
dici  potest  cooperans.  —  Ultimo  declaratur , 
quia  duobus  modis  potest  gratia  denominari 
cooperans,  sicut  supra  de  adjuvante  diximus. 
Uno  modo  tanquam  actio^  seu  actualis  influxus 
gratise,  quse  dicitur  cooperans  quatenus  imbi- 
bitur  essentialiter  in  actione  ipsius  liberi  ar- 
bitrii.  Alio  modo  tanquam  principium^  a  quo 
influit  actio,  seu  influxus  cooperans.  Priori 
modo^  repugnat  gratiam  cooperantem  esse 
preevenientem,  quia  essentialiter  imbibitur  in 
actione  et  influxu  liberi  arbitrii^  et  ideo  non 
potest  esse  prior  natura,  quia  nec  est  causa 
ejus,  sed  in  re  sunt  omnino  idem,  nec  potest 
aliquid  esse  prius  natura,  quam  id  cum  quo 
essentialiter  identificatur,  et  ideo  iidem  auc- 
tores  boc  genus  auxilii  vocant  simultaneum, 
non  prsevium,  ut  in  sequentibus  capitibus  late 
videbimus.  Posteriori  autem  modo  non  dici- 
tur  gratia  cooperans  prius  natura  quam  ope- 
retur,  quia  per  ipsam  cooperationis  actionem 
denominatur  cooperans  ,  sicut  agens  deno- 
minatur  ab  actione.  Non  enim  dicitur  gratia 
cooperans  aptitudine  tantum,  seu  in  actu  pri- 
mo,  id  est,  quia  potens  est  ad  cooperandum 
cum  voluntate ;  sic  enim  et  habitus  dormientis 
diceretur  cooperans,  et  Deus  ipse ,  quando 
nihil  actu  facit,  et  voluntas  ipsa  existens  in 
otio  diceretur  cooperans,  quia  apta  est  ad  ope- 
randum :  hsec  autem  omnino  falsa  esse  con- 
stat ;  ergo  illa  denominatio  sumitur  ab  actuali 
influxu  cooperativo ;  ergo  si  influxus  ipse  non 
potest  esse  gratia  preeveniens,  multo  minus 
principium  ejus,  quatenus  cooperans  est,  po- 
test  esse  prseveniens,  quia  tahs  denominatio 
supponit  influxum  simultaneum,  ac  proinde 
supponit  etiam  liberi  arbitrii  influxum  :  ergo 
gratia  cooperans  etiam  physice,  ut  tahs  est, 
non  potest  esse  prseveniens.  Unde  repugnan- 
tiam  profecto  in  dictis  involvunt,  qui  fatentur 
motionem  praeviam  non  esse  cooperantem, 
nisi  simul  tempore  cum  producit  efiectum,  et 
nihilominus  dicunt  etiam  ut  sic  esse  prseve- 
nientem  ;  nam  in  actuaU  influxu  non  preevenit 
voluntatem,  uec  efiicit  actum  ejus  prius  na- 
tura_,  quam  ipsa  voluntas,  ut  satis  demonstra- 
tum  est,  et  iterum  statim  dicam,  et  sa^pius  in 
sequentibus. 

12.  Tertia  conclusio.  —  Gratia  cooperans 
mmquam  est  prcBveniens  ratione  consensus  li- 
beri.  —  Atque  hinc  concludo,  et  dico  tertio, 
gratiam  cooperantem,  qualiscumque  illa  sit, 
nuuquam  esse  preevenientem  respectu  coope- 


PK.^VENIENS,  COMITANS,  ETC.  107 

rationis  liberi  arbitrii;  hanc  assertionem  gene- 
rahter  probant  rationes  factse  proxime ;  sohim 
illam  addo,  ne  quis  existimet  doctrinam  datam 
procedere  tantum  ex  suppositione  auxilii  prae- 
determinantis ,  et  physice  cooperantis,  nam 
doctrina  universahs  est  de  omni  gratia  prsevia 
quse  transit  in  cooperantem,  sive  morahter 
juvando,  ut  est  gratia  excitans,  sive  physice, 
ut  est  habitus  infusus,  vel  interdum  ipse  Spi- 
ritus  Sauctus,  juxta  superius  dicta.  Probarique 
uherius  potest  ex  dictis  supra  de  gratia  adju- 
vante  ;  ibi  enim  multa  ex  doctrina  Augustini 
allegavimus,  quibus  ostendit  gratiam  non  esse 
adjuvantem,  nisi  nobis  etiam  coadjuvantibus, 
quia  verbum  adjuvandi  mutuam  relationem 
involvit.  Eamdem  autem,  et  expressius,  in- 
dicat  verbum  cooperandi,  ut  per  se  patet. 

13.  Oijicitur  cooperari  non  dicere  respectum 
ad  eum  qui  simul  natura  operatur. — Rejicitur 
licec  oljectio.  —  Dicunt  vero  ahqui  cooperari 
dicere  respectum  ad  ahum  simul  tempore  ope- 
rantem,  non  tamen  ad  eum  qui  simul  natura 
operatur.  Sed  contra.  Primo  quia,  quidquid  sit 
an  possit  id  contingere  vel  sufficere  in  his  qui 
diversis  actionibus  simul  agunt,  in  his  qui 
unam  et  indivisibilem  simul  actionem  eh- 
ciunt  impossibile  est ,  ut  una  indivisibiUs  ac- 
tio  essentiahter  pendens  a  duobus  principiis, 
prius  natura  et  causahtate  sit  ab  uno  quam 
ab  aho,  quia  indivisibihs  entitas  et  formalis 
ratio  actionis  hujusmodi  simul  natura  est  tota; 
ergo  simul  etiam  natura  dicit  habitudinem  ad 
utrumqueprincipium.  Talis  autem  est  simul- 
tas,  quam  verbum  cooperandi  in  his  actioni- 
bus  gratise  denotat ;  ergo  dicit  relationem  ad 
ahum  cooperantem  simul  non  tantum  tem- 
pore,  sed  etiam  natura.  Secundo,  id  maxime 
confirmatur,  quia  iha  actio  intrinsece  est  vi- 
talis ;  ergo  impossibile  est  prius  natura  fieri 
ab  ahquo  principio  adJLivante  potentiam, 
quam  ab  ipsamet  potentia  vitali ;  ergo  non  ha- 
bet  tahs  actio  esse  prius  natura  a  quacumque 
gratia  adjuvante,  quam  ab  ipsa  voluntate; 
ergo  talis  gratia,  ut  actu  efiiciens,  non  potest 
esse  prseveniens  respectu  voluntatis,  ut  coope- 
rantis.  Tertio,  quia  auxilium  praevium  jam 
inditum  vohmtati,  in  eo  instanti  in  quo  actu 
cum  iha  operatur,  non  liabet  causalitatem  in 
iham,  ut  operantem,  praeter  influxum  simul- 
taneum  in  jipsam  operationem,  quia  si  quam 
aliam  causalitatem  in  ipsa  voluntate  prius 
natura  habet,  iUa  non  est  gratiiB  cooperan- 
tis,  sed  operantis,  ut  jam  expiicavi,  quia  non 
est  ab  ipsa  motione  ut  efliciente,  sed  ut  inliee- 
rente  :  ergo  talis  cooperatio  efiectiva  nou  dicit 


108 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.f;  GRATL-E  IN  GENERE. 


tantiim  relationem  simultatis  in  duratione,  sed 
etiam  in  ordine  naturoe^  et  causalitate. 
i4i.  Confirmatur  hcec  sententia  ex  Bernardo. 

—  Denique  sententiam  lianc  expresse  docuit 
Bernardus,  lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  circa 
finem,  ubi  de  gratia  sic  inquit  :  Ipsa  libermi 
excitat  arUtrium ,  cum  seminat  cogitatum ; 
sanat,  cum  immutat  affectum,  rohorat  ut  per- 
ducat  ad  actum ,  servat  ne  sentiat  defectum. 
Sic  autem  ista  cimi  lihero  arhitrio  operatur, 
ut  tantum  illud  in  primo  prwveniat,  in  ctete- 
ris  comitetur.  Ad  Jioc  utique  prceveniens,  ut 
jam  sihi  deinceps  cooperetur ;  ita  tamen,  quod  a 
sola  gratia  coeptum  est ,  pariter  ah  utroque 
perficitur,  ut  mistim,  non  sigillatim,  simul 
non  vicissim  ,  singulos  profectics  operentur. 
Quid  clarius,  quseso,  aut  evidentius  dici  po- 
terat  ?  Nibil  vero  est  tam  manifestum  quod 
tergiversationibus  non  sit  expositum.  Respon- 
dent  ergo  Bernardum,  cum  dixit  gratiam  prae- 
venire  arbitrium,  quoad  solam  gratiam  exci- 
tantem,  loqui  de  praeventione  secundum  ordi- 
nem  temporis  :  sic  enim  sola  gratia  excitans 
est  prior  quara  consensus ;  et  cum  dixit  in  re- 
liquis  simul  concurrere  cum  arbitrio,  intelli- 
gere  de  simultate  temporis,  non  naturse,  id- 
que  suadere  nituntur ,  quia  statim  Bernardus 
subdit  :  Non  partim  gratia,  partim  liberum 
arhitrium,  sed  totum  singula  opere  individuo 
peragunt,  iotum  quidem  hoc  et  totum  illa, 
sed  ut  totum  in  illo,  sic  totum  ex  illa.  Nam 
quia  dicit  totum  ex  illa,  exponunt  gratiam 
prius  natura  concurrere,  et  cooperationem  ar- 
bitrii  ex  cooperatione  gratia3  pendere,  ac  su- 
binde  cooperationem  gratiae  esse  natura  prio- 
rem. 

45.  Mens    Bernardi    amplius    explicatur. 

—  At  bffic  certe  nirais  vobmtaria  et  vio- 
lenta  sunt.  Nam  prius  dicit  Bernardus :  Totum 
quidem  Jioc ;  id  est  liberum  arbitrium  prius 
natura  efficere  actum,  et  cooperationem  gra- 
tise  a  cooperatione  arbitrii  pendere  ?  Sicut 
ergo  ista  illatio  frivola  esset^  ita  est  etiam 
illa,  eamque  excludunt  illa  verba :  Sed  totum 
singula  opere  i^idinduo  peragunt.  Et  haec  ipsa 
mauifeste  conviucunt  loqui  Bernardum  etiam 
de  simultate  naturai  et  causalitatis^  et  funda- 
meutalem  rationem  attingit^  quia  imica  indi- 
visibilis  actio  est  ab  utroque  priucipio.  Hera- 
que  optime  significavit,  cum  dixit:  Quodasola 
gratia  coeptum  est,  pariter  ah  utroque  pe7'fici- 
tur,  ut  mistim,  non  sigillatim,  simul,  non 
vicissim.  Consulto  enim  videtur  tot  modis 
explicasse  illam  simultatem  ,  ne  putaretur 
esse  per  solam  concomitantiam  temporis,  sed 


causalitatis  et  actionis  indivisibilis,  et  quasi 
mixtse  ex  influxu  simultaneo  gratiee  et  liberi 
arbitrii.  Unde  cum  solam  gratiam  excitantem 
dicit  esse  prsevenientem,  in  opposita  signifi- 
catione  vocem  praevenientis  assumit,  conside- 
rando  id  quod  est  per  se,  non  quod  est  acci- 
dentarium.  Nam  quod  excitans  gratia  tempore 
praecedat ,  accidentarium  est ;  per  se  autem 
est,  quod  praecedat  ordine  causalitatis,  et  quod 
a  Deo  solo  fiat.  Et  in  hoc  genere  dicit  Bernar- 
dus  illara  gratiara  imicam  et  solam  esse  prse- 
venientem,  et  a  sola  illa  opus  sakUis  inchoari. 

16.  Solvuntur  testimonia  num.  2  allata.  — 
Ad  primum  ergo  testimonium,  respondetur 
Deura  operari  in  nobis  velle,  et  perficere,  exci- 
tando  et  adjuvando  nos ,  seu  operando  in  no- 
bis  ,  et  cooperando  nobiscura.  Et  similiter 
operatur  Deus  omnia  nostra  nobiscum  con- 
currendo,  quse  omnia  optime  consistunt  sine 
ordine  naturse  in  ipsaraet  cooperatione  Dei 
cura  homine.  In  testimonio  Gelasii  asserenda 
simul  essent  verba  prsecedentiaj  quee  sic  ha- 
bent  :  Illud  autem  Pelagianorum  rirus  est, 
olimque  damnatum,  quo  putant  gratiam  secun- 
dum  merita  hominum  posse  conferri ;  et  se- 
quentia;,  quibus  concludit  principium  sahctis 
et  fidei  a  gratia  ccepisse ;  hoc  autem  initium, 
jam  ssepe  ostensura  est  esse  vocationem,  et  il- 
hid  donum  gratiae  est,  de  quo  in  allegatis  ver- 
bis  dieit ,  non  prwcessisse  Paulum  operando , 
sed  fuisse  suhsecutum.  Et  respectu  ejusdem, 
ait  fuisse  Paulum  cooperatorera  gratise  sub- 
sequendo,  et  ob  eam  gratiam  ait  dixisse  Pau- 
Uim  :  Non  ego,  sed  gratia  Dei  mecum,  praepo- 
nendo  gratiam  prsecedentem  se.  Neque  Sancti 
aUam  preevenientem  gratiam^  quse  Pauhira 
prsevenerit,  nos  docuerunt ;  necjue  est  unde 
suspicemur  Gelasium  in  aho  sensu  esse  locu- 
tum. 

17.  Ad  Tridentinum  mim.  3  adductum.  — 
Ad  Prosperum.  —  Ad  tertium,  ex  Tridentino 
respondetur  contrarium  convinci  ex  eisdem 
verbis^  nara  cura  dicit  liberura  arbitrium  esse 
a  Deo  motum  et  excitatum,  non  duas  gratias 
prseveuientes  ponit,  sed  quia  generaU  verbo 
disLQYdX  motum,  declarat  modura  raotionis,  ad- 
dendo,  et  excitatum.  Alioqui  fingi  etiam  pos- 
set  ante  excitatiouem  prsecedere  aliam  motio- 
nem^  quod  frivoium  est.  Deinde  excitationem 
per  vocatiouem  declarat^  et  illi  immediate  ad- 
jungit  cooperationera,  nullamque  aUara  gra- 
tiara  prsevenientera  et  mediara^  inter  gratiara 
excitautem  et  nostram  cooperationem,  nobis 
tradit.  De  gratia  vero  cooperante  nihil  ibi  ex- 
presse  tradit,  sed  in  correlativo  ex  parte  nos- 


CAP.  XXV.  UTRUM  CONCURSUS  DEI,  UT  PRIJLE  CAUS.-E,  ETC. 


109 


Ira  illam  compreliendit,  et  simul  cum  nostra 
cooperatione  conjungi  significat.  Neque  aliud 
alio  modo  insinuavit  de  gratia  adjuvante  in 
cap.  5  ,  ut  ex  verbis  ejus  aperte  constat ,  et 
supra  satis  ostensum  est.  Prosper  autem  ope- 
rantem  gratiam ,  quce  non  est  alia  ab  exci- 
tante,  praevenientem  merito  censuit,  et  ideo 
praeoperantem  illam  vocavit ,  nunquam  ta- 
men  de  cooperante  significavit  esse  pr<£ve- 
nientem,  alias  illam  eliam  praaoperantem  pos- 
set  appellare. 

18.  Ad  divum  Thomam  ,  mm.  -4.  —  Ad 
D.  Thomam,  concedimus  Deum  movere  vo- 
luntatem  hominis  per  gratiam  cooperantem  , 
non  tamen  motione  distincta  ab  illa  qua  se 
movet  ipsa  vohintas,  et  ideo  illa  motio,  ut 
talis,  nuUo  modo  esse  potest  gratia  prseve- 
niens,  sed  comitans.  Unde  in  utraque  couse- 
quentia  quse  ibi  fit,  est  clara  deceptio;  gratia 
enim  cooperans,  ut  tahs  est,  non  est  princi- 
pium  movenSj  ut  est  prius  natura  qiiam  sua 
motio,  sed  vel  est  motio  ipsa,  vel  est  priuci- 
pium  agendi,  ut  denominatum  vel  constitu- 
tum  in  actu  secundo  per  illam,  et  sic  movens, 
seu  agens  in  actu  secundo,  non  est  prius  na- 
tnra  quam  ejus  motio,  seu  actio,  cum  per 
illam  formahter  constituatur. 

19.  Ad  rationes  n.  5  allatas. —  Ad  primam 
rationem  distinguenda  est  minor  :  In  omni 
opere  meritorio  mens  nostra  motetur  pliysice  a 
Deo,  motione  cooperativa  verum  est,  prsevia 
seu  prseveniente  non  est  verum  nisi  ratione 
gratioj  excitantis  ,  de  qua  loquitur  Paulus  ad 
Rom.  8,  ut  passim  exponit  Augustinus,  et 
Hb.  5  videbimus.  Gratia  autem  excitans,  hcet 
physice  a  Deo  fiat,  et  ut  sic  possit  dici  physica 
prsemotio,  non  tamen  influit  physice  in  con- 
sensum,  sed  morahter.  Et  nihilominus  hcet 
in  se,  et  ut  excitans,  sit  proevia,  ut  adjuvans 
et  cooperans,  est  comitans.  Ad  secundam, 
quidquid  sit  de  antecedente,  quoad  particula- 
ritatem  causarum  negatur  consequentia,  quia 
duse  causse  totales  in  suis  genei^ibus,  quarum 
una  pendet  ab  aha  essentiahter  in  agendo, 
possunt  simul  natura  concurrere  ad  eamdem 
actionem  et  efi^ectum,  ut  de  causa  prima  et 
secunda  paulo  post  ostendemus,  et  de  poten- 
tia  et  habitu  ipsi  etiam  arguentes  concedunt. 
Idem  ergo  esse  poterit  de  gratia  operante,  ut 
sit  cooperans  concurrendo  cum  vohuitate. 
Ahas  nuUus  posset  esse  iufluxus  simaUaneus 
secundum  naturam,  a  gratia  simul  et  volun- 
tate,  quod  neque  illi  auctores  dicere  audent, 
ut  in  sequeutibus  videbimus. 


CAPUT  XXV. 


UTRUM  CONCTJRSUS  DEI  ,  UT  PRIM-iE  CAUS^ ,  AD 
SUPERNATURALES  AGTUS  AUXILIUM  SUPERNATU- 
RALE   SIT. 

1 .  Status  quwstionis  de  concursu  prim(s  cau- 
sce  ut  sic  adactus  pietatis. — Hactenus  iha  gra- 
tise  auxiUa  exphcuimus,  qua;  ad  supplendam  et 
juvandam  imbecilhtatem  et  infirmitatem  vi- 
rium  liberiarbitrii,  ad  operandum  bonum,  di- 
vina  hberahtate  conferuntur,  quae  omnia  ad 
causahtatem  particularem  causse  secundse  seu 
proximiB  spectant,  ut  exphcatum  est ;  nunc 
diccndum  nobis  est  de  concursu  generali  Dei 
ut  primse  causse;  nam  etiam  propriissime  po- 
test  auxilium  vocari,  et  inter  auxilia  adjuvan- 
tia  recenseri,  ut  supra  tetigimus.  Disputatio- 
nem  autem  de  illo  in  hunc  locum  distuhmus, 
quia  et  propriam  quamdam  rationem  auxilii 
habet,  et  hoc  tempore  singularem  habet  con- 
troversiam,  quam  hoc  loco  exacte  disputare 
necessarium  duximus,  ut  ad  similem  disputa- 
tionem  de  auxilio  efficaci  viam  paremus.  Solet 
autem  distingui  concursus  in  simultaneum  et 
prsevium,  seu  in  concursum  in  causam  ipsam 
secundam,  ut  agens  est,  et  in  efi^ectum,  seu 
actionem  ejusdem  causse.  Nos  vero  concursum 
prsevium  necessarium  esse  non  credimus,  et 
ideo  in  his  prioribus  capitulis,  de  concursu 
simphciter  loquentes,  simultaneum  intelligi- 
mus  ;  illo  vero  explicato,  de  prsevio  inquire- 
mus. 

2.  Prima  conclusio.  —  Poteiitice  creatce  si- 
te  nudiB,  sive  hahitu  instructce,  indigent  con- 
cursu  causce  primce  ad  actus  supernaturales. 

• — Prohatur  primo  ex  Scri^ttura. —  Primum 
ergo  statuimus  potentias  nostras,  sivenudas, 
sive  etiam  habitibus  infusis  instructas,  iudi- 
gere  concursu  Dei  ut  universalis  causse  ad  su- 
pernaturales  actiones  eliciendas.  Hsec  assertio 
certissima  est,  neque  in  illa  est  controversia 
inter  modernos,  omnes  enimdamnantsenten- 
tiam  Durandi  in  2,  d.  1,  q.  5 ;  et  d.  37,  q.  1, 
qui  negavit  essentialem  dependentiam  volun- 
tatis,  in  suis  actionibus  liberis,  ab  actuali  con- 
cursu  et  influxu  Dei,  quam  etiam  iu  Origene 
damnat  D.  Thomas,  3  contr.  gent.,  cap.  89, 
^dicitque  esse  evidenter  contra  Scripturam. 
Supra  etiam  libro  1  retnlimus  graves  auctorcs, 
sentientes  errorem  hunc  damnatum  fuisse  in 
Pelagio,  qui,  ut  salvaret  libertatem,  videtur 
constituisse  voluntatcm  nostram  omnino  inde- 
peudentem  a  Deo  iu  operando  ;  sic  ergo  vcri- 


110  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

tas  contraria  probari  potest.  Primo,  locutioni- 
bus  Scripturse  generalibus,  de  operibus  liu- 
manis,  sive  uaturaliasint,  sive  supernaturalia, 
ut  est  illud  Actor.  47  :  In  ipso  vivimits,  mo- 
xemur  et  sumus,  ubi  in  verbo  vivimics,  non 
tantum  substantialis  vita,  quae  satis  fuerat  in 
verbo  sumus  comprehensa,  sed  etiam  actualis 
vita_,  seu  opera  vitse  recte  intelliguntur^  quam- 
vis  etiam  possint  sub  verbo  movemur  contine- 
ri.  Item  illudl  ad  Coriuth.  ^'il'.  Deus  operatur 
omnia  in  omnilus,  ubi  Pauhis  de  supernatura- 
hbus  operationibus  aperte  loquitur ;  et  Isaias, 
cap.  lO^  dixit  :  Domine,  omnia  opera  nostra 
oferatus  es  in  noHs,  quod  maxime  de  super- 
naturahbus  intehigi  debet.  Secundo^  possunt 
afferri  testimonia  quse  speciahter  de  super- 
naturahbus  opcribus  loquuntur,  ut  est  iUud 
Joan.  45  :  Sine  me  nihil  potestis  facere;  et  ad 
Phihp.  2  :  Deus  estqui  operatur  iii  nohis  'celle 
et  per/icere;  et  ilhid  1  ad  Corinth.  13  :  Dlus 
omniMcs  laloravi,  7ion  ego,  sed  gratia  Dei  me- 
cum.  Ratio  vero  est^  quia  non  minus  pendent 
habitus  infusi  a  Deo^  ut  prima  causa,  in  suo 
esse  et  operari^  quam  aha  principia  creata^  ut 
latius  dixi  hb.  3  de  Auxihis  cap.  3  et  ^,  et  in 
Metaphys.,  disput.  22,  sect.  A. 

3.  Secunda  conclusio.  —  Id  certum  est  in 
potentia  instructa  Jiabitu  infiiso.  —  Secundo, 
videtur  certum  et  recipiendum  ab  omnibus, 
ad  ehciendos  actus  supernaturales  per  habi- 
tus  infusoS;,  necessarium  esse  auxihum  Dei  ut 
causse  primse  concurrentis  per  actualem  inflii- 
xum  in  ipso  supernaturah  actu,  qui  sit  essen- 
tiahs  dependentia  ejusdem  actus  a  causa  pri- 
ma.  Probatur,  quia  omnis  entitas  creata  es- 
sentiahter  pendet  immediate  a  Deo  tanquam 
a  causa  per  se  et  principah  in  suo  genere ;  nam 
hoc  de  essentia  entis  participati;  sed  actus  isti 
supernaturales  sunt  entia  participata,  et  actio- 
nes  per  quas  fiunt,  eo  modo  quo  ahquid  sunt, 
etiam  sunt  entia  per  participationem  ;  ergo  per 
seipsas  fluunt  immediate  a  Deo,  et  ab  illo  es- 
sentiahter  pendent.  Et  hac  ratione,  probamus 
in  locis  allegatis,  contra  Durandum,  non  so- 
lum  omnes  effectus  causarum  secundarum,  sed 
etiam  omnes  actiones  earum  immediate  fluere 
et  pendere  a  Deo.  Et  quiaactio  non  pendet  ab 
agente  per  aham  actionem,  sed  per  seipsam, 
inde  conchidimus  ipsammet  actionem  causse 
secundse  per  seipsam  pendere  a  Deo ;  ex  qyo 
ulterius  inferimus  contra  nonuunos  modernos, 
in  emanatione  effectus  a  causa  secunda  et 
prima,  non  intervenire  duas  actiones,  uuam 
causse  secundse,  et  aUeram  primse,  quee  est 
expressa  sententia  D.  Tiioma3lp._,  q.  405_,  art. 


DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 
5,  ad  2,  et  3  contr.  gent.,  cap.  70.  Ratio  sit, 
quia  necesse  est  ut  ipsamet  actio  causse  se- 
cundse  per  seipsam  fluat  et  pendeat  a  pri- 
ma ;  est  ergo  una  indivisibilis  actio,  quae  du- 
phcem  habethabitudinem_,  et  ut  est  a  creatura 
dicitur  actio  ejus  ;  ut  vero  est  a  Deo,  dicitur 
concursus,  seu  auxihum  ejus  simuUaneum. 
Hsec  ergo  omnia  cum  proportione  apphcanda 
sunt  ad  actiones  supernaturales,  etiamsi  eh- 
ciantur  ab  habitibus,  nam  eadem  omnino  ra- 
tio  in  eis  versatur.  Et  in  hoc  puncto  nobiscum 
conveniunt  moderni  Thomistse,  nam  hcet  re- 
quirant  auxihum  adjuvans  prsevium,  et  quasi 
medium  inter  habitum  et  actionem  ejus,  non 
tamen  negant  auxihum  hoc,  per  modum  ac- 
tuahs  concursus  et  influxus  immediati  in  ef- 
fectum,  quod  etiam  vocant  auxihum  simuUa- 
neum,  ut  videre  hcet  in  Alvarez,  disp.  20;  et 
Ledesma,  in  art.  3  ad  8,  et  fere  toto  art.  4. 

4.  Tertia  conclusio.  — Ille  concursus  sive 
atixilium  ad  actus  supernaturales,  est  etiam 
stcpernaturalis  et  ordinis  gratice.  — Tertio,  vi- 
detur  etiam  certum ,  et  ab  omnibus  conce- 
dendum,hoc  auxihum  simuhaneum,  seu  con- 
cursum  necessarium  ad  actus  supernaturales 
eliciendos  etiam  per  habitus,  esse  superna- 
turale  et  ordinis  gratise  :  hoc  etiam  docui  in 
dicto  hb.  3  de  Auxiliis,  et  in  dicta  disp.  22 
Metaphys.  Et  postea  id  latissime  probarunt 
Alvar.,  dicta  disp.  20,  et  Ledesma,  in  dicto 
art.  -4,  ubi  variis  testimoniis  et  rationibus  boc 
confirmant.  Testimonia  vero  sunt  iha  quse  ge- 
nerahter  tradunt,  ad  singula  opera  pietatis 
necessarium  esse  actuale  auxilium  Dei,  qu£e 
nos  supra  hb.  4  late  adduximus,  et  revera  in- 
tehiguntur  etiam  de  justis  per  habitus  infusos 
operantibus,  ut  nos  etiam  in  cap.  6  hujus  h- 
bri  late  probavimus,  et  docet  aperte  Concihum 
Arausicanum,  can.  10  et  25;  et  Celestinus 
Papa  in  sua  epist.,  cap.  8  et  40 ;  et  Augusti- 
nus,  hb.  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  4  ;  et  ex 
Scriptura  aperte  colhgitur,  nam  cum  Paulus 
dixit  :  Deics  est  qid  operatur  in  noUs  velle  et 
perficere,  etiam  de  seipso,  et  generatim  de 
hominibus  justis  loquebatur;  et  Christus  ad 
Apostolos  jam  justificatos  loquebatur,  cum 
dixit :  Sine  me  niliil  potestis  facere,  Joan.  15. 
Ac  denique  non  minus  justi,  quam  peccatores 
invocant  Deum:  Adjutor  meus  esto,  ne  derelifi- 
quas  me,  Psalm .  26. 

5.  Neque  de  auxilio  tantum  excitante,  sed 
etiam  adjuvante.  —  Conclusio  prohatur.  — Di- 
cere  vero  potest  aliquis  ha?c  suflicieuler  colligi 
de  actuali  auxilio  gratiee  excitantis ,  quod 
etiam  esse  necessarium  justis  supra  cap.  6  os- 


CAP.  XXV.  UTRUM  CONCURSUS 
tendimus.  Veriimtamen  per  hoc  non  potest 
excludi  necessitas  gratise  adjuvantis,  quia  ad 
quemcumque  actum  est  necessaria  gratia  exci- 
tans;  est  etiam  necessaria  nova  gratia  adjuvans 
ex  parte  Dei,  juxta  doctrinam  Augustini  in 
Enchirid.,  cap.  32,  dicentis  :  Recte  dictwn  iii- 
telligitur,  7ion  volentis,  nec  currentis,  sedmi- 
serentis  est  Dei,  iit  dctur  totum  Deo,  qui  Jiomi- 
nis  voluntatem  lonam,  et  prceparat  adjuvan- 
dam,  et  adjuvat  prtsparatam;  et  lib.  2  de 
Peccator.  merit.  et  remiss.,  cap.  18  :  Quodnos 
adDeum  convertimur,  nisiDeo  excitante  et  ad- 
juvante,  non  fossumus,  et  alia  quse  ex  Conci- 
liis  et  Patribus  de  necessitate  gratiai  acljuvan- 
tis  in  superioribus  adduximus.  Necpossunt  illa 
omnia  ad  solos  peccatores  seu  operantes  sine 
habitu  limitari,  tum  quia  indefinite  et  gene- 
raUter  loquuntur,  et  tales  locutiones  doctrina- 
les  eequivalent  universalibus ;  tum  etiam  quia 
ssepe  loquuntur  specialiter  de  justis,  ut  patet 
ex  Augustino,  hbro  de  Natura  et  gratia^  c.  26^ 
ubi  prius  dicit_,  cum  Deus  justificat  hominem, 
et  ad  perfectam  sanctitatem  duxerit^  non  de- 
serere  illum^  nisi  ab  ipso  deseratur :  inteUigit 
autem,  non  deserere,  quod  adjutorium,  quo  ho- 
mo  etiam  justificatus  indiget.  Unde  subjungit : 
8ic%(jt  oculus  plenissime  sanus,  nisi  candore  lu- 
cis  adjutus,  non  potest  cernere,  sic  homo  etiam 
perfectissimejustificatus,  nisi  wterna  lucejus- 
titice  divi7iitus  adjuvetur,  recte  non  potest  vi- 
vere;  et  in  eodem  sensu  dicit  libro  de  Gratia  et 
hbero  arbitrio,  capite  6  :  Necessarium  est  ho- 
mi7ii,  etiam  cum  fuerit  justificatus  ex  fide,  ut 
ambulet  cum  illo  gratia,  et  incumlat  sufer 
ipsam  ne  cadet,  quod  variis  testimoniis  Scri- 
pturse  confirmat,  et  aperte  loquitur  de  gratia 
actuah  distincta  ab  ipsis  habitibus ,  et  conse- 
quenter  de  propria  actione  Dei  ultra  influxum 
ipsorum  habituum  :  nam  ad  hoc  requiritur 
tale  adjutorium  Dei^  ut  homo  per  ipsos  habi- 
tus  possit  operari;  ergo  saltem  necessarium 
est  auxihum  adjuvans  per  modum  concursus 
supernaturahs,  quia  inter  actuaha  auxiha  hoc 
est  (ut  ita  dicam)  minimum  auxihum  physice 
adjuvans  in  ordine  gratise. 

6.  Varice  ratio7ies.  —  Falso  accusatur  Mo- 
lina.  —  Rationes  autem  quamphires  accumu- 
laut  dicti  auctores  ad  hanc  veritatem  confir- 
mandam^  eo  quod  existiment  in  ipso  puncto 
se  Molinam  impugnare  ;  referunt  enim  ihum 
dixisse,  qui  habet  infusum  habitumj  non  indi- 
gere  supernaturah  auxiho  ad  singulos  actus 
supernaturales.  Utique  in  Concord.,  disp.  26 
et  27,  et  36,  37,  38,  39,  et  iu  disp.  4,  dixisse 
ferlur  hominem  in  statu  innocentise  potuisse 


DEI,  UT  PRIM^  CAUS/E,  ETG.  4ll 

habere  actus  supernaturales  cum  habitibus 
supernaturahbus^  et  auxiho  generaU  uaturaU. 
Mihi  autem  non  videntur  tot  rationes  necessa- 
rise,  quia,  suppositis  principiis  fidei,  res  est 
evidentissima;  agimus  enim  de  concursu  iUo 
simuUaneo,  qui  est  in  ipso  actu  deUberato 
vohmtatis,  seu  quo  immediate  taUs  actus  pen- 
det  a  Deo.  Cum  ergo  fides  doceat  iUum  actum 
esse  supernaturalem,  sive  in  substantia,  sive 
in  modo,  plane  evidens  est  dependentiam  il- 
lam  intrinsecam,  quam  habet  taUs  actus,  ut 
supernaturaUs  est,  a  Deo,  ejusdem  ordinis  esse 
ac  subinde  supernaturalem  quoad  substantiam 
iuxta  veram  sententiam  de  actuum  superna- 
turaUtate.  Quomodo  enim  potest  essentiaUs 
dependentia  effectus  esse  inferioris  ordinis, 
quam  ipse  efi"ectus.  Item  terminus  intrinsecus 
iUius  concursus,  qui  est  ipsemet  actus  imma- 
nens,  ut  est  quaedam  quaUtas  in  facto  esse, 
hic,  inquam,  terminus  est  supernaturahs  ; 
principium  etiam  immediatum  iUius  iufluxus 
est  supernaturale :  nam  est  Deus  ut  auctor 
gratiaa,  non  ut  auctor  naturee  :  ergo  etiam  in- 
fluxus  ipse  sui  concursus  est  supernaturaUs, 
quia  via  esse  debet  proportionata  termino  et 
principio,  a  quibus ,  sub  quacumque  ratione 
spectetur,  speciem  sumit.  Imo  Ucet  concursus 
hic  esset  ahquid  preevium  in  potentia,  et  dis- 
tinctum  ab  actu  supernaturah,  oporteret  esse 
motionem,  vel  quahtatem  supernaturalem  et 
per  se  infusam  :  tum  quia  ahas  non  esset  apta 
ad  influendum  in  actum  supernaturalem,  et 
ita  esset  superflua ;  tum  etiam  quia  taUs  motio 
non  est  naturse  debita  ,  neque  potest  fieri  per 
causas  naturales ,  etiamsi  sub  iUis  Deus ,  ut 
auctor  naturee,  comprehendatur. 

7.  Moliyia  defenditur.  —  Hte  igitur  rationes 
nobis  sufiiciunt ,  praesertim ,  quia  nuUa  difli- 
cuUas  aUcujus  momenti  in  contrarium  occur- 
rit,  supposita  vera  et  catholica  doctrina  de  ho- 
rum  actuum  supernaturahtate,  nec  etiam  in 
hoc  puncto  est  controversia  inter  Catholicos 
Doctores.  Neque  Mohna,  si  attente  legatur,  et 
sincere  exponatur,  contrarium  docuit  in  locis 
in  quibus  aUegatur ,  nam  in  dicta  disputa- 
tione  4 ,  nunquam  dicit  Adam  iu  statu  justi- 
tio3  potuisse  per  habitum  charitatis  cum  solo 
auxiho  generah  naturah  dihgere  Deum,  sed 
prsecise  dicit  cum  communi  auxiho  vel  in- 
fluxu.  Itaque  particula  iUa,  7iat7crali,  addita 
est,  neque  includitur  in  auxilio  communi, 
nam  auxilium  commune  latius  patet  quam 
naturale,  ut  statim  dicam.  In  aUis  vero  dispu- 
tationihus,  non  habet  iUam  negati^ra,  scili- 
cet  Deum  non  concurrere  ad  hos  actus  auxilio 


412  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

supernaturali,  sed  eodem  modo  loquitur,  di- 
cens  Deum  concurrere  immediate  ad  hos  actus 
per  suum  concursum  generalem,  vel  univer- 
salem,  quia  nulla  causa  secunda^  etiamsi  su- 
pernaturalis  sit,  nisi  a  Deo  immediate  iufluen- 
te  adjuvetur,  quidquid  efEcere  potest,  ut  ex- 
presse  habet  disp.  36^  ahas  37,  §  Cum  mtem, 
ubi  etiam  dicit  unicam  esse  actionem  in  taH 
actu,  qu8e  est  a  Deo,  potentia,  et  habitu,  et  il 
lam  dicit  esse  in  se  supernaturalem ,  et  licet 
consideret  quasi  specificative  aut  determina- 
tive  habere  a  principio  proximo  supernatura- 
Utatem,  non  dubitat  tamen  qum  efiective  tota 
sit  ab  istis  principiis,  et  a  singuhs  eorum  in 
suo  genere,  et  ideo  vocat  illas  causas  partiales 
partiahtate  causa?,  non  effectus,  de  qua  locu- 
tione  paulo  post  dicam.  Et  disp.  36^  §  Quoad 
primam,  expresse  dicit  Deum,  per  suum  su- 
pernaturalem  influxum,  non  solum  concur- 
rere  ad  hos  actus,  sed  etiam  evehere  ahas  cau- 
saSj  ut  illos  producant ;  et  in  §  Hitic  liqtiet, 
repetit  Deum  supernaturaliter  influere  in  hos 
actus,  et  idem  habet  qusest.  23,  artic.  4,  mem- 
bro  6,  ad  primam  objectionem. 

8.  Modus  loquencLi  Molince.  —  Solet  autem 
Mohna  interdum  loqui  de  hoc  auxilio  gene- 
raU,  ac  si  esset  unum  quid  indifferens  ad  in- 
fluendum  in  actus  naturales  etsupernaturales; 
et  ideo  putatur  vocare  illud  commune,  non 
communitate  rationis,  sed  causalitatis,  ac  si 
esset  unus  numero  indifferens  ad  actus  natu- 
rales  et  supernaturales,  vel  saltem  ita  unus,  ut 
semper  sit  ejusdem  ordinis  naturalis.  Sed  hsc 
et  in  se  improbabiha  sunt,  et  in  mentem  ejus 
nunquam  venerunt^  quia  iUe  non  ponit  aUum 
concursum,  praiter  eum  qui  imbibitur  in  ipsa 
actione  causse  secundse,  et  ideo  dicit  esse  in- 
fluxum  in  effectum,  et  non  in  causam  :  ergo 
non  potuit  cogitare  unum  numero  concursum 
Dei,  qui  sit  aliquid  creatum,  dari  ad  omnes 
actiones  voluntatis,  cum  singulse  intime  iudu- 
cant  suum  influxum,  vel  esse  unum  specie, 
vel  ejusdem  ordinis,  cum  expresse  dicat  Dei 
concursum  modificari  in  unaquaque  causa, 
secundum  naturam  et  speciem  ejus. 

9.  Qiuid  sit  ille  Dei  concursus,  et  quortiodo 
dicatur  communis.  —  Igitur  hic  concursus  Dei 
duobus  modis  considerari  potest.  Primo,  ex 
parte  Dei,  et  quasi  in  actu  primo,  et  sic  non 
est  ahquid  distinctum  ab  ipso  Deo,  sed  est  ipsa 
voluntas  Dei  parata  ad  concurrendum,  et  sic  di- 
citur  de  se  indifferens^  quia  parata  est  voluntas 
Dei  ad  concurrendum  cum  voluntate  creata, 
juxta  modum  cooperationis  ejus,  tam  ad  actus 
naturaleo  quam  ad  supeniaturales,  et  adbouos, 


DlVINiE  GRATI^  IN  GENERE. 
et  ad  malos.  Secundo,  potest  concursus  Dei 
considerari,  ut  fluens  a  Deo,  et  in  actu  secundo, 
et  sic  nunquam  est  in  re  indifferens,  aut  com- 
munis  communitate  (ut  ita  dicam)  reah,  sed 
rationis  :  nam  in  re  semper  est  modificatus 
juxta  exigentiam  termini,  seu  effectus,  et  con- 
sequenter  semper  est  aut  naturaUs  in  actibus 
ordinis  naturse,  aut  supcrnaturaUs  in  actibus 
ordinis  gratise,  ut  in  utroque  ordiue  est  diver- 
sarum  specierum  pro  diversitate  actuum.  Quia 
vero  in  quocumque  efiectu  hic  concursus  est  a 
Deo,  ut  a  causa  universaU,  et  non  propria  et 
particulari  ,  itemque,  quia  liaec  dependentia  a 
Deo  generaUs  est  omnibus  actionibus  creatis, 
ideo  secundum  hanc  considerationem  dicitur 
hic  concursus  communis  vel  universahs,  com- 
munitate  et  uuiversaUtate  rationis,  non  rei:et 
simili  modo  dicitur  generaUs,  quia  est  a  Deo, 
ut  generaliter  influente,  et  secundum  eumdem 
respectum  dicitur  esse  ejusdem  rationis,  non 
specificse,  vel  naturaUs,  sed  abstractse,  et  quasi 
transcendentalis, 

\.0.  Et  generalis.  —  Ad  hunc  ergo  modum 
vere  dicitur  auxilium  adjuvans  ad  actus  super- 
naturales,  cjuando  est  per  modum  concursus 
primse  causse,  esse  auxihum  generale,  quia 
necessitas  ejus  non  provenit  ex  particulari  ex- 
ceUentia  actuum  supernaturahum,  sed  ex  ge- 
neraU  conditione  omnium  actuum  creatorum, 
quse  est  essentiaUter  pendere  a  primo  actu  in- 
creato,  quamvis  unusquisque  actus  postulet 
hanc  dependentiam  juxta  modum  et  perfec- 
tionem  suam ;  pecuhari  etiam  modo  dicitur 
hoc  auxilium  generale  in  ordine  gratise,  quia, 
Ucet  consideratum  absolute,  secundum  suam 
entitatem  et  perfectionem  sit  speciale,  quia 
est  altioris  ordiuis  quam  omnia  auxilia  natu- 
ralia,  et  quia  non  erat  debitum  homini  secun- 
dum  naturam  suam  spectato;  nihilominus, 
comparatum  ad  alia  auxiUa  gratise,  et  prse- 
sertim  ad  habitus  infusos,  recte  dicitur  gene- 
rale ,  quia  servat  eamdem  proportionem  ad 
principia  supernaturaha,  quam  concursus  or- 
dinis  naturse  ad  virtutes  naturales. 

41.  Quarta  conclusio.  —  Quarto,  dicendum 
est,  sicut  concursus  ordiius  naturse  est  debitus 
virtutibus  naturahbus,  ita  liic  concursus  super- 
naturahs  est  debitus  virtutibus  supernaturaU- 
bus,  in  quo  aUquo  modo  deficit  a  ratione  gra- 
tise  omnino  indebitse,  sicut  de  concursu  natu- 
rali  diximus  Ub.  1,  cap.  4,  et  tradit  Soto, 
Ub.  4  de  Nat.  et  grat.,  cap.  2;  quam  assertio- 
nem  tradidi  etiam  iu  Ubr.  3  de  Auxil.,  cap.  3, 
num.  4;  eam  vero  referens  Ledesma,  dicta 
qusest.,  art.  4,  coroUar.  2,  post  quintam  con- 


CAP.  XXV.  UTRUM  CONCURSUS 
clnsionem,  eam  impugnat,  dicens  contrarium 
commune  esse  inter  Theologos^  prsecipue  clis- 
cipulos  D.  TliomaB,  nimirum;,  concursum  gene- 
ralem,  etiamsi  sit  proportionatus  virtuti  cau- 
sarum  secundarum ,  non  esse  illis  debitum, 
Ratio  autem  ejus  est^  quia  concursus  genera- 
lis,  seu  auxilium  generale^  in  ordine  gratiae  est 
auxilium  efficax  :  sed  auxilium  efficax  non  est 
debitum ;  ergo  auxilium  generale  non  est  de- 
bitum.  Miuor  probatur,  quia  quoties  voluntas 
aclli  non  diligit  Deum,  non  recipit  auxilium 
efficax,  et  tamen  nullum  auxilium  illi  debitum 
denegat  illi  Deus ;  ergo  auxilium  efficax  non 
est  debitum. 

42.  Probatur  ratione. —  Haec  vero  ratio  me- 

lius  probat  auxilium  efficax,  physice  preeve- 

niens  et  determinans  voluntatem,  non  essene- 

cessarium  ad  generalem  concursum  Dei  cum 

voluntate  et  habitibus  ejus,  siveacquisitis,  sive 

infusis,  quam  quod  generalis  concursus  non 

sit  debitus  causis  secundis.  Nam  hoc  profecto 

negari  uon  potest,  loquendo  de  illo  debito, 

quo  proprietates  connaturales  unicuique  rei 

debentur,  quod  debitum  sufficit  ad  fundau- 

dam  aliquam  rationem  justitiee  in  Deo,  sicut 

dixit  D.  Thomas,  1  p.,  qusest.  21,  art.  -4.  Quis 

autem  neget  concursum  connaturalem  et  pro- 

portionatum  esse  veluti  proprietatem  quam- 

dam   connaturalem   uniuscujusque  virtutis  ? 

Ergo  talis  concursus  est  debitus,  hoc  nimirum 

debito  connaturalitatis.  Et  hac  ratione  id  asse- 

ruit  Soto,  dicto  lib.  1  de  Natur.  et  grat.,  c.  2. 

Nec  ego  inveni  Theologos  contradicentes,  quos 

oporteret  in  prsesenti  allegare;  imo  multi  di- 

cunt  voluntatem,  aliquam  violentiam  pati,  si 

sufficienter  proposito  objecto,  et  positis  aUis 

requisitis  ex  parte  ejus,  ei  denegetur  concur- 

sus  ad  amandum,  et  ideo  amorem  non  eliciat, 

quod  tenuit  Almain.  intract.  1  Moral.,  cap.  2, 

et  sequitur  Medina   4.  2,  q.  6,  art.  A;  quai 

doctrina  maxime  fundatur  in  hoc,  quod  talis 

concursus  est  debitus,  ut  notavit  Vasquez  -1 . 2, 

disp.  26,  cap.  ultimo.  Confirmatur  primo.Nam 

potentise  debetur  actus  proprius  hoc  debito 

connaturalitatis,  et  ideo  dicunt  Theologi  intel- 

lectui  lumine  glorise  elevato  deberi  visionem 

beatam,  et  similiter  materiee  proximse  dispo- 

sit£e  et  organisatffi  ad  esse  hominis,  debetur 

anima  rationalis,  et  hac  ratione  est  naturali- 

ter  debita  creatio  animae  rationalis.  Ergo  si- 

mili  modo  debetur  kimini  gloriae  concursus  ad 

visionem  beatam,  et  idem  est  cum  proportione 

de  cteteris  virtutibus,  tam  infusis  quam  acqui- 

sitis.  Confirmatur  secundo,  quia  si  non  debe- 

tur  igui  concursus  geueralis,  non  erit  contra 

viii. 


DEI,  UT  PRISI.E  CAUS.^E,  ETC.  i  1 3 

ordinem  naturaliter  debitum  negare  ilhim  ta- 
lem  coucursum ,  sicut  ille  auctor  dicit  non  esse 
contra  debitum  naturale  negare  homini  auxi- 
lium  efficax  ad  amandum  ;  ergo  non  erit  mi- 
racuhim  ignem  uon  calefacere,  vel  non  com- 
burere  pueros  in  camino  Babylonis,  quia  so- 
lum  non  combussit,  quia  defuit  Dei  concursus : 
negare  autem  talem  concursum  non  fuit  mi- 
raculum,  juxta  illam  sententiam,  quia  negare 
cjuod  non  est  naturaUter  debitum,  non  est  mi- 
raculum  ,  sicut  negare  auxihum  efficax  nou 
est  miracuhim  ;  ergo  neque  carentia  actionis, 
quse  inde  sequitur,  miraculosa  est,  sicut  nou 
est ,  hominem  carentem  auxiUo  efficaci  non 
diligere  Deum. 

13.  Solvitur  ohjectio  ex  discrimine  agentium 
necessariorum  et  liierorum  petita.  —  Fortasse 
vero  aiiquis,  argumento  convictus,  dicet,  ageu- 
tibus  ex  necessitate  naturse  deberi  auxilium  ef- 
ficax,  quia  generaUs  concursus  semper  est  de- 
terminatus  juxta  capacitatemtahum  agentium: 
agentibus  autem  hberis  non  deberi  auxilium 
efficax,  quia  nuUum  est  determinatum  ex  na- 
tura  taUs  agentis.  Sed  hoc  imprimis  gratis  di- 
citur,  quia  nou  redditur  ratio  cur  ignobiliori- 
bus  causis  secundis  debeatur  auxiUum  primEe 
causas  proportionatum  suis  virtutibus,  et  nou 
debeatur  nobiUoribus  agentibus  Uberis  pro- 
portionatum  ipsis  et  pecuUari  modo  agendi  il- 
lorum.  Et  deinde  non  minus  miraculum  esset, 
vohmtatem  de  se  expeditam  cum  omnibus  re- 
quisitis  ad  agendum  nihil  Ubere  veUe  ex  solo 
defectu  concursus,  quam  ignem  nou  cremare 
ex  defectu  sui  concursus ;  ergo  tam  est  debitus 
voluntati  concursus  ad  Ubere  voleudum,  sicut 
igni  ad  calefaciendum.  Est  tamen  notanda  di- 
versitas,  quia  igni  debetur  unus  determin?itus 
concursus,  voluntati  autem  minime,  sed  iu- 
differens  juxta  iUius  naturam,  seu  multiplex 
sub  disjuuctioue,  ut  ita  rem  expUcem,  id  est, 
concursus  ad  volendum,  vel  nolendum,  aut  ad 
volendum  hoc,  vel  oppositum. 

14.  Quale  sit  illud  discrimen  respeciu  con- 
cursus  dehiti.  —  Uude  sequitur  aUud  discri- 
men,  uam  respectu  ageutis  necessarii  debi- 
tum  est  ( ut  ita  dicam )  absoUitum,  id  est, 
uuUam  includens  conditionem,  quffi  uou  ex 
uaturali  necessitate  compleatur :  respectu  vero 
voluntatis  liberse,  licet  absolute  debeatur  cou- 
cursus  sub  disjuuctioue  modo  expUcato,  de- 
termiuatus  autem  concursus  ad  talem  actum 
non  debetur,  nisi  sub  couditioue  pendente  ex 
libertate  vohmtatis,  nimirum  si  per  ipsam  non 
steterit,  seu  dummodo  ipsa  cooperetur.  Haec 
autem  couditio  habct  locum  iu  auxilio  efficaci 

8 


il4 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.^  GMTI.f:  IN  GENERE. 


coinitante,  utper  se  patet,  et  iu  libro  5  dicetur. 
Et  ideo  lale  auxilium  potest  esse  debitum  modo 
prwdirto,  et  actu  noa  dari,  quia  ex  parte  Dei 
non  denegatur,  itivO  semper  est  paraium  sub 
prsedicto  modo  et  conditione,  et  quoties  de 
facto  nou  datur,  positis  aliis  prserequisitis  ad 
agendum,  solum  est  ex  defectu  conditionis  ex 
parte  hominis  deficieutis.  Dicta  vero  conditio 
non  ita  locum  habet  in  auxilio  efTicaci  physice 
praeveniente  voluntatem,  quia  tale  auxilium, 
ut  actu  conferatur,  non  potest  pendere  ex 
libero  usu  vohmtatis ,  ut  in  hbro  quinto  os- 
tendam.  Ex  quo  (ut  dicebam  iu  principio)  po- 
tius  infertur  nulhim  esse  tale  auxilium  ef- 
ficax,  quod  possit  esse  generale,  aut  necessa- 
rium  ad  hberam  actiouem  voluntatis  ;  tum 
quia  necessitas  illa  nou  esset  composita,  sed 
absohita,  cum  nou  peudeat  ex  usu  libero  vo- 
luntatis;  tum  etiam  quia  ex  ipso  quod  tale 
auxihum  determinatum  pro  solo  Dei  arbitrio 
dari  dicitur  vel  uegari,  est  evidens  argumen- 
tum,  ihud  Hon  pertinere  ad  concursum  geue- 
ralem,  et  esseutialem  dependentiam  secundse 
causse  a  prima  in  agendo,  ut  ex  diceudis  in 
sequenti  capite  patebit. 

15.  Quoi/iodu  iidelligitur  hoc  debilum  auxi- 
lii  generalis,  et  respectu  cujus.  —  Qugeret  for- 
tasse  ahquis  an  hoc  debitum  iutehigatur  so- 
lum  respectu  ejus  qui  ex  habitu  operatur  ;  vi- 
deri  enim  potest  ita  esse  asserendum,  quiahoc 
auxUium  uon  debetur  voluutati  secuudum  se 
spectatse,  sed  ratioue  virtutis  superuaturalis  ; 
ergo  nou  habenti  habitum  nou  debetur  hoc 
auxihum.  Respoudelur  argumeutum  couchi- 
dere  nou  deberi  debito  counaturahtatis ;  ni- 
bilomiuus  tamen  aha  ratione  dicendum  est, 
ex  couvenienti  ordine  divinae  provideutiee, 
peccatori  jam  sufiicienter  excitato  ad  fidem, 
vel  poeuitentiam,  vel  similes  actus,  morahter 
esse  debitum  huuc  concursum.  Ratio  est , 
quia  hcet  excitatio  nou  sit  priucipium  physi- 
cum,  est  priucipium  morale  sufficiens  in  suo 
ordme,  et  datur  ut  iiomo  possit  moraliter  con- 
verti;  et  ideo  secuudum  rectum  ordiuem  pro- 
Videntite  secum  affert  paratum  auxilium  pliy- 
sice  adjuvaus,  siper  homiuem  non  steterit,  et 
hoc  est  morale  debitum  de  quo  loquimur.  Ac- 
cedit  quod  liomo  sic  excitatus  potest  libere 
consentire,  ot  ad  hunc  finem  datur  illi  excita- 
tio,  et  ab  eo  saipe  couseusus  sub  obligatioue 
exigitur;  ergo  taii  providentiasupposita,  debe- 
tiu'  ihi  concursus  necessarius  ad  couseusum, 
saltem  sub  ea  couditione,  si  per  homiuem  nou 
steterit. 

i^.  A7i  concursus  Dei  generalis,  et  ui  causcs 


frimce  sit  necessarius  non  operanti  ex  Jialitu. 
—  Sed  quffiri  rursus  potest  au  in  illo  qui  non 
operatur  supernaturaliter  ex  habitu,sit  ueces- 
sarius  duplex  Dei  iufluxus  iu  ipsum  actum  ; 
unus,  quo  supplet  vicem  habitus  et  agit  ut 
causa  proxima,  ahus  geueralis  causae  primse. 
Videtur  enim  ita  necessario  dicendum,  quia 
quando  habitus  adest,  habetsuum  concursum 
distinctum  a  coacursu  generah  ;  ergo  quando 
Deus  supplet  concursum  habitus ,  adhibet 
etiam  distinctum  influxum.  Respondetur  in 
re  ipsa  nou  esse  duos  influxus,  sed  uuum  emi- 
uentiorem  virtute,  continentem  plures,  qui 
ratione  possunt  tantum  distingui.  Nam,  ut  su- 
pra  dixi,  iha  actio  uuica  est,  et  simplex,  ideo- 
que  etiam  respectu  priucipiorum  reahter  dis- 
tiuctorum,  ut  sunt  causa  prima  et  secunda,  vel 
habitus  et  poteutia,  nou  distiuguuutur  in  re 
tanquam  duae  partiales  actiones,  sed  solum 
habitudiue  ratiouis;  ergo  multo  miuus  po.te- 
ruut  distingui  respectu  Dei,  in  quo  ratia  causse 
primse  et  proximse  iu  re  nou  distinguuntur  ; 
imo  si  ilu  consideretur  Deus  prsecise  ut  cau- 
sa  particularis  supplens  vicem  liabitus,  ille  iu- 
fluxus,  ut  est  a  Deo,  est  longe  altioris  ratiouis 
quam  influxus  habitus,  quia  iste  est  iufluxus 
principii  creati,  et  ideo  postulat  concursum 
causee  primee  :  influxus  autem  Dei  est  a  prin- 
cipio  increato,  et  ideo  per  se  est  independens 
ab  omui  superiori  causa.  Unde  in  tali  influxu 
sic  spectato,  nec  ratioue  distiuguuutur  con- 
cursus  causse  primae,  et  influxus  Dei  ut  causae 
proximse,  cum  uequeiu  ipsoDeo  distiuguantur 
ratio  causaB  primae  et  proximas,  neque  in  ipsa 
actione  distingui  possiut  actio  causae  proximae 
et  coucursus  causse  primse,  quia  illa  actio  per 
se  talis  est,  ut  coucursu  alterius  caussenon  in- 
digeat;  ita  ergo  est  in  dicto  influxu  Dei  in  talem 
actum  superuaturalem,  praecise  spectatum  ut 
est  a  Deo,  ut  causa  proxima,  et  supplente  vicem 
habitus.  Quia  vero  actio  illa  etiam  est  a  voluu- 
tate  creata,  ideo,  respectu  illius,  ille  iufluxus 
Dei,  et  habetratiouemspecialis  adjutoriisup- 
plentis  vicem  habitus,  et  rationem  concursus 
geueralis  ordiuis  gratise  adjuvantis  potentiam 
creatam ,  et  ita  potest  ibi  ratione  distmgui 
duplex  Dei  coucursus. 

17.  Concursusille  generalis  ad  actus  super- 
naturales  est  dotium  ordinis  gratice.  — Ultimo, 
ad  quaestiouem  directe  respoudendo,  dicimus 
ultimo  concursum  hunc  generalem  ad  super- 
naturales  actus  esse  verum  douum  ordinis  gra- 
tiffi  gratuitum,  et  speciale  respectu  concursus 
geueralis  ordiuis  uaturee,  quai  resolutio  com- 
munis  etiam  est^  et  singulse  partes  facile  pro- 


CAP.  XXVI.  COKOLLAKIA  NONNULLA,  QU.E  EX  DOGTRINA,  ETC. 


n; 


baalur  ex  dictis  :  nam  esse  donnm  ordinis 
gratiee  ex  tertia  assertione  manifestum  est , 
quia  est  donum  in  se  supernaturale,  sicut  est 
actus  ipse  ad  quem  datur.  Esse  autem  gratui- 
tum  probatur,  quia  per  se  non  datur  ex  operi- 
bus,  quia  non  requirit  antecedentia  opera.  Et 
licet  non  detur  nisi  cooperanti ,  non  tamen 
datur  propter  cooperationem,  quia  auUo  modo 
cooperatio  antecedit  tale  auxilium ,  sed  ad 
summum  est  simul  cum  illo  :  datur  ergo  ad 
operationem  cum  comitante  cooperatione  cau- 
sce  secuudffi,  gratis  tamen  datur.  Quod  si  con- 
tingat  preecedere  aliquod  meritum,  vel  im- 
petratio  talis  auxilii ,  illud  non  potest  esse 
fundatum  in  operibus  solius  naturee ,  sed  in 
fide,  et  priori  gratia ;  et  ideo  etiam  tunc  est 
donum  gratuitum,  quamvis  non  primum,  sed 
tanquam  gratia  pro  gratia,  quod  satis  est  ut 
non  s:t  simpliciter  ex  operibus;  et  ideo  etiam 
in  gratia  excitante  idem  contingere  potest,  ut 
in  superioribus  SEepe  dictum  est,  et  in  libro 
ultimo  latius  dicemus.  Atqsie  ob  eamdem  cau- 
sam  non  obstat  liuic  parti  assertio  praecedens, 
quia  licet  lioc  auxilium  detur  ut  debitum  ha- 
bitui,  vel  priori  gratise,  nunquam  datur  ut  de- 
bitum  naturse,  secundum  se  spectatse^  et  ideo 
semper  illud  debitum  est  fundatum  in  gratia, 
et  consequenter  ipsum  auxilium  est  semper 
gratuitum  tanquam  gratia  pro  gratia.  Ex  quo 
etiam  facile  patet  ultima  pars  de  auxilio  spe- 
ciali;  nam  omne  auxilium  gratise  compara- 
tione  naturse  est  speciale,  quamvis  respectu 
prioris  gratiae,  prffisertim  babitualis,  vocetur 
generale  in  ordine  donorum  gratiae,  et  per 
quamdam  convenientiam  seu  proportionalita- 
tem  ad  concursum  naturee.  Nam  sicut  iste  est 
communis  ad  virtutes  naturales,  ita  ille  est 
communis  ad  supernaturales.  Si  autem  illi  duo 
inter  se  comparentur  absolute  respectu  natu- 
ree,  sic  concursus  gratise  est  specialis,  quia  est 
ultra  debitum  naturae ;  concursus  autem  natu- 
ralis  est  tantummodo  et  quasi  per  antonoma- 
siam  generabs,  quia  uon  excedit  commune 
dobitum  naturse. 

18.  Dilmtur  objecHo.  —  Una  superest  objec- 
tio  facilis,  quam  non  omitto,  cpia  ad  magis 
declarandam  distinctionem  auxiliorum  deser- 
vire  potest.  Videtur  ergo  sequi ;,  ex  dictis,  ad 
excitantem  gratiam  esse  necessariam  adju- 
vantem,  quod  videtur  inconveniens  :  tum  quia 
alias-confunderentur  istee  gratise  inter  se;  tum 
etiam  qu:a  tunc  gratia  excitans  non  esset 
prior  quam  adjuvans,  sed  vel  ordine  naturee 
posteriorj  vel  ad  summum  essent  simul,  quod 
est  contra  supra  dicta.  Sequela  patet^  quia 


gratia  excitans  est  opus  supernaturale  factum 
ab  homine;  ergo  non  potest  fieri  sine  coucursu 
Dei  ejusdem  ordinis  :  sed  talis  concursus  est 
gratia  adjuvans;  ergo  non  potest  ficri  sine 
gcatia  adjuvante.  Respondeo  committi  eequi- 
vocationem  in  verbo  gratia  adjuvantis  ;  pro- 
prie  enim  dicitur  respectu  arbitrii  Ubere  ope- 
rantis,  et  sic  omnino  distinguitur  a  gratia  exci- 
tante,  ut  excitans  est,  prgesertim  loquendo  de 
adjuvante  per  modum  influxus,  ut  supra  pro- 
batum  est.  In  hoc  ergo  sensu  negatur  sequela, 
cujus  probatio  non  procedit,  quia  motus  gi'a- 
tiae  excitantis  non  fiunt  a  nobis  hbere.  Si  au- 
tcm  aliquis  omnem  concursum  Dei  ad  omnem 
etiam  actionem  necessariam  vocet  auxilium 
adjuvans,  sic  verum  est  Deum  efficere  in  nobis 
actus  gratise  excitantis,  adjuvando  et  elevando 
nostras  potentias  ad  illos  efficiendos  :  nam  eo 
modo  quo  iu  illis  motibus  potest  distingui  via 
et  terminus,  seu  actio  et  quahtas,  potest  etiam 
distingui  auxilium  quasi  adjuvans  potentiam 
ad  agendum  a  gratia  formaliter  excitaute  po- 
tentiam.  Ille  tamen  modus  loquendi,  ut  dixi, 
uon  est  usitatus,  sed  utrumque  sub  gratia  ex- 
citante,  sive  in  fieri,  sive  in  facto  esse  com- 
prehenditur. 

CAPUT  XXVI. 

COUOLLARIA  NONNULLA   QUiE    EX    DOCTIIINA    SUPE- 
RIORIS  CAPITIS    INFERUNTUR. 

Priusquam  de  concursu  preevio  in  causam 
dicam,  operse  pretium  visum  est<,  ex  doctrina 
capitis  superioris,  nonnuUas  proprietates  seu 
vera  attributa  hujus  concursus  comitantis  iu- 
ferre,  ut  supponamus  ea  in  quibus  nulla  fere 
est  dissensio  iuter  eos  qui  de  concursu  per  in- 
fluxum  in  causam  dissentiunt,  quse  maximam 
lucem  afFei-ent  ad  intelligendam  sententia- 
rum  diversitatem  in  alio  puncto  de  concursu 
praevio,  simulque  ad  percipiendam  efficaciam 
rationum  utriusque  opinionis  multum  con- 
ferunt. 

1.  Auxiliuw  actuale  est  aliquid  creatum  po 
teiitiis  inJicerens.  —  Primo  ergo  coUigitur,  ex 
dictis,  lioc  auxilium  actuale,  quod  est  per  mo- 
dum  concursus  comitantis,  esse  aliquid  crea- 
tum  anima3  poteutiis  inhaerens.  Hoc  pro  com- 
perto  habent  omnes  Theologi,  et  pliilosophi 
etiam  insua  sphajra,  quiaiiic  concursus  est  de- 
pendentia  operationis  createe  a  creatore ;  ergo 
est  aliquid  creatum,  seu  factum  existens  in 
subjecto,  in  quo  ipsa  operatio  existit.  Invcnio 
tamen  generatim  relatum;,  sine  nomiue  auc- 


iI6 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.E  GRATLE  IN  GENERE. 


toris,  quosdam  dixisse  liunc  concursum  non 
esse  aliquid  creatum,  sed  voluntatem  Dei  ef- 
ficacem,  qua  vult  talem  effectum  fieri.  Et  for- 
tasse  movebantur^  quia  bic  concursus  Dei  non 
potest  esse  aliquid  creatum^  nisi  per  modum 
actionis  Dei  transeuntis  :  at  vero  Deus  non 
operatur  ad  extra  per  actionem  transeuntem, 
ut  nonnulli  opinabantur,  sed  per  suam  increa- 
tam  volitionem  immanentem,  quae  est  virtute 
transiens,  non  actu ;  ergo  illamet  volitio  erit 
concursus  cum  creatura  ad  operationem  ejus. 
Pro  qua  sententia  allegari  potest  Capreolus, 
disp.  1,  qusest.  2^  prsesertim  ad  argumenta 
Durandi  contra  conclusionem.  Sed  hoc  nobis 
nibil  obstat.  Primo,  quia  sententia  illa  falsa 
est,  nam  effectus  Dei  etiam  manant  ab  ipso  per 
actiones  transeuntes  respectu  ipsius  :  voluntas 
autem  Dei  est  principium  taliurn  actuum^  vel 
per  seipsam,  vel  per  omnipotentiam ,  quse  est 
attributum  ratione  distinctum  a  voluntate  , 
qu8e  omnia  ex  Metaphysica,  et  ex  1  p.,  q.  19, 25 
et  45  suppono.  Secundo,  quia  etiam  data  illa 
sententia,  non  potest  negari  quin  in  ipsamet  ac- 
tione  creaturee  intrinsece  imbibatur  essentia- 
lis  dependentia,  et  emanatio  a  Deo  tanquam  a 
primo  efiiciente  principio,  sive  dicatur  ema- 
nare  ab  illo  tanquam  actio ,  sive  tanquam  ef- 
fectus,  sive  tanquam  passio,  vel  mutatio  quae- 
dam  creaturse  ;  quocumque  enim  modo  spec- 
tetur,  seu  appelletur  illa  dependentia ,  est 
concursus  Dei  simultaneus  coefficientis  cum 
causa  secunda  actionem  ejus.  Nos  vero,  quia 
responsionem  priorem  veriorem  existimamus, 
eamdem  actionem,  quse  est  a  creatura,  ut  est 
a  Deo  dicimus  esse  hunc  concursum  Dei.  Et 
Capreokis,  licet  supra  dicat  a(;tionem  Dei  uno 
modo  esse  immanentem,  nihilominus  etiam 
docet  ipsam  actionem  externam  causae  secun- 
dae  esse  actiouem  Dei. 

2.  Concursus  Dei  non  distinguitur  realiter 
db  actione  creaturce.  —  Secundo,  sequitur  ex 
dictis  concursum  Dei  cum  causa  secunda  non 
distingui  realiter  vel  modaliter  ex  natura  rei 
ab  actione  creaturse,  sed  tantum  ratione  ratio- 
cinata,  per  inadaequatos  conceptus  ejusdem 
actioniS;  cum  fundamento  in  ipsa.  Hoc  corol- 
larium^,  quoad  priorem  partem  de  distinctione 
reali  perfecta,  quge  dicitur  esse  tanquam  rei 
a  re,  per  se  notum  est ,  et  extra  controver- 
siam,  et  a  fortiori  patcbit  ex  altera,  quse  pro- 
batur,  quia  si  ibi  esset  distinctio  modalis  ex 
natura  rei,  vel  csset  tanquam  inter  duas  ac  - 
tiones,  vel  tanquam  inter  actioncm  et  termi- 
uum  ;  neutrum  autem  dici  potcst,  quod  ita  os- 
teuditur.  Nam  in  capite  prsecedenti,  assertioue 


secunda^  osteusum  est  in  effectu  causse  secun- 
dse  non  intervenire  actionem  aliquam,  qua3  sit 
solius  causse  secundse^  quia  impossibile  est  cau- 
sam  secundam  habere  actionem,  quse  imme- 
diate  non  manet  ab  ipso  Deo,  cum  sit  aliqua- 
lis  entis  participatio^  quse  non  potest  non  fluere 
immediate  ab  ente  per  essentiam;  ergoilla- 
met  actio,  quam  eUcit  causa  secunda,  manat  a 
Deo_,  seu  Deus  immediate  influit  in  illam  ;  ej"go 
ipsamet  est  concursus  Dei  cum  vohmtate  crea- 
ta,  nou  minus  in  actionibus  supernaturahbus 
quam  in  uaturalibus ,  nam  est  eadem  ratio. 
Igitur  prseter  hauc  actionem  non  est  necessa- 
rium  fingere  aHam  qna3  sit  a  solo  Deo,  quia 
vel  tahs  actio  tendit  immediate  ad  alteram  ac- 
tionem  causae  secunda3,  et  sic  est  impertinens, 
vel  etiam  impossibihs,  quia  ad  actionem  non 
est  alia  actio  tanquam  ad  proximum  termi- 
num ,  ahas  procederetur  in  infinitum  :  actio 
ergo  eadem  per  seipsam  fluit  a  suo  principio 
adeequato,  seu  ab  omni  causa,  a  qua  essentia- 
hter  pendet;  vel  talis  actio  esset  immediate  ad 
eumdem  terminum  ad  quem  terminatur  altera 
actio,  et  sic  est  superflua,  quiaper  afieram  ac- 
tionem,  quoe  simul  est  a  causa  prima  et  se- 
cunda  ,  procedit  ille  terminus  pendetque  ab 
utraque  causa  suflicienter  ;  ergo  superflua  est 
aha  actio  sohus  Dei  tendens  ad  eumdem  termi- 
num,  Unde  tandem  concluditur  non  esse  dis- 
tinctiouem  modalem^  vel  actionis  ab  actione^ 
vel  tanquam  actionis  a  termino.  Alia  autem 
ex  natura  rei  cogitari  non  potest ;  ergo  super- 
est  ut  sit  tantum  distinctio  rationis  cum  fun- 
damento  in  re;  nam  quia  eadem  actio  dicit 
habitudinem  ad  duas  causas,  ut  est  causa  se- 
cunda,  dicitur  calefactio,  verbi  gratia,  vel  vo- 
htio ;  ut  vero  prsaecise  concipitur,  ut  est  a  Deo, 
dicitur  concursus  actualis  Dei. 

3.  Hic  Dei  concursus  distinguitur  ab  effectu 
causcc  secundcs,  seu  termino  actiotiis  illius.  — 
Tertio,  sequitur  ex  prsecedentibus  concursum 
hunc  causse  primse  distingui  ab  effectu ,  seu 
termino  actionis  causse  secundse  ex  natura 
rei,  non  propria  reah,  sed  modah  tantum  dis- 
tinctioue.  Probatur,  quia  actio  ipsius  causse 
secundse  distinguitur  modahter  a  suo  termiuo  : 
sed  hic  concursus  Dei  non  distinguitur  in  re 
ab  actione  causae  secundse  :  ergo  eodem  modo 
quo  ipsa  actio  causse  secundse  a  suo  termino 
distinguitur.  Consequentia  evidens  est,  quia 
sicut  ea  quse  sunt  eadem  uni  tertio,  sunt  ea- 
dem  inter  se ;,  ita  etiam  e  contrario,  quse  inter 
se  non  distinguuntur  in  re,  necesse  est  ut  a 
quocumque  unum  distiuguitur,  alterum  etiam 
distinguatur.  Minor  autem  probata  est  in  prse- 


CAP.  XXYI.  COROLLARIA  NONNULLA,  QU.^  EX  DOCTRINA,  ETG. 


111 


cedenti  corollario.  Major  vero  ex  Metaphysiea 
snpponitnr,  quia  quee  in  re  ipsa  suut  ita  sepa- 
rabilia,  ut  alterum  sine  altero  manere  possit, 
quamvis  non  sit  reciproca  separatio^  necesse 
est  in  re  ipsa  distingui,  saltem  modaliter.  Ita 
vero  se  liabent  actio  et  terminus,  ut  patet  in 
ealefactione  ignis,  nam  illa  cessante  manet 
calor.  Unde  etiam  potest  firmari  corollarium, 
quia  etiam  concursus  causoe  primse  cum  se- 
cunda  ad  aliquem  terminum  est  separabilis  ab 
eodem  termino,  quia  quando  Deus  producit 
calorem  cum  igne,  cessante  calore  ignis  cessat 
concursus  Dei;,  quia  sunt  una  indivisibilis  ac- 
tio^  perseverat  autem  calor.  Ergo  distinguitur 
concursus  ille  in  re  ipsa  ab  ipso  calore. 

4.  Diluitur  ohjectio.  —  Dices:  postea  calor 
conservatur  a  Deo  solo.  Respondeo  conservari 
per  novam  actionem ,  quia  quoties  mutatur 
dependentia  a  priori  causa^  necesse  est  mutari 
actionem^  quia  non  potest  fieri  mutatio,  vel 
cessatio  in  dependentia  ab  aliqua  priori  causa 
sine  aliqua  mutatione  in  re  tacta  :  non  potest 
autem  intervenire  nisi  in  actione,  cum  in  ter- 
mino  non  fiat.  Haic  tamen  doctrina  non  vide- 
tur  tam  facile  accommodari  ad  actus  imma- 
nentes  animse,  de  quibus  hic  tractamus,  quia 
illi  ita  pendent  in  conservari  a  potentiis,  ut 
sine  illarum  influxu  manere  non  possint.  Ni- 
hilominus  tamen  etiam  in  his  procedit  illatio 
et  assertio,  quia  in  illis  distinguitur  etiam  ex 
natura  i  ei  actio  a  termino,  quod  potest  osten- 
di,  tum  per  sequiparationem  rationis,  quia 
etiam  in  kimine  et  aliis  qualitatibus,  quse  pen- 
dent  in  fieri  et  conservari  a  suis  causis,  distin- 
guitur  actio  a  qualitate;  tum  etiam  quia  in 
actibus  immanentibus  potest  mutari  actio, 
manente  eadem  qualitate  actus,  ut  si  idem 
amor  ehcitus  sine  habitu  charitatis  incipiat 
per  habitum  conservari,  vel  alio  simili  modo, 
ut  Jatius  in  Metaphysica  et  in  materia  de  Ani- 
ma  disseritur  :  hic  vero  hsec  perfunctorie  prse- 
mittimus,  quia  postea  erunt  necessaria. 

5.  Hic  concursus  est  siojiultaneits  cum  actione 
humana.  —  Quarto ,  sequitur  ex  dictis  hunc 
Dei  concursum,  vel  auxilium,  etiam  in  operi- 
bus  gratise  esse  omnino  simultancum  respectu 
concursus,  seu  actionis  vohmtatis  liumanse  ; 
ita  dixi  in  Hb.  i  de  Auxiliis,  cap.  A,  et  nunc 
invenio  communiter  recipi  a  modernis  Tho- 
mistis.  Et  Ledesma  dicit  iu  hoc  debere  conve- 
nire  omnes  Doctores,  et  omnes  discipulos  D. 
Thomse,  citatque  Cajetanum,  1  part.,  q.  14, 
art.  \3,  quem  ego  etiam  retuli  1. 1  de  Auxil., 
cap.  6  et  14.  Ratio  est  manifesta  ex  dictis,  qnia 
vel  comparantur  actio  creaturee  et  concursus 


Dei  inter  se,  vel  coraparantur  ut  attingunt  ter- 
miuum,  et  in  neutro  respectu  potest  intelligi 
prioritas  propria  naturae,  quse  in  causahtate 
fundatur;  sunt  ergo  omnino  simul.  Prior  pars 
probatur,  quia  ibi  non  sunt  duse  actiones  rea- 
leSj  sed  una  tantum  re,  et  duplex  ratione.  Et 
confirmatur  :  nam  sicut  illa  actio  prsecise  et 
inadeequate  concepta,  ut  est  concursus  Dei,  est 
ab  illo  solo,  ita  concepta  prsecise,  ut  est  influ- 
xus  causee  secundee,  est  a  sola  illa.  Ergo  ut  sic 
neutra  ab  altera ;  ergo  neutra  est  prior  in  re 
ipsa  (utique  prioritate  causaH)  altera;  sed  neu- 
tra  est  sine  altera,  et  consequenter  utraque  est 
simul  omnino,  velpotius  illa  actio,  cum  situna 
indivisibihs,  simul  omnino  est,  utramque  vero 
rationem  in  se  uniens ,  et  simphcissime  com- 
plectens.  Altera  pars  probatur,  tum  discursu 
facto,  quia  cum  illa  sit  una  simplexactio,  tota 
simul  tendit  in  terminum ,  et  attingit  illum ; 
tum  etiam  quia  sicut  ille  duplex  influxus  cau- 
S8S  primte  et  secundse  propter  indistinctionem, 
non  habent  interse  causalitatem  in  suo  esse,  ita 
neque  habent  eausaUtatem  inter  se  in  attin- 
gendo  termino;  ergo  neque  habent  ordinem 
prioris  vel  posterioris  naturse  in  illa  attingen- 
tia  :  tum  denique  quia  terminus  non  est  a 
causa  secunda  prius  natura  quam  a  Deo,  quia 
hoc  est  contra  dependentiam  essentialem  crea- 
turee  a  prima  causa,  neque  est  a  Deo  prius  na- 
tura  quam  a  causa  secunda ,  alias  et  causa  se- 
cunda  ageret  incassum,  et  totus  effectus  prius 
esset  a  solo  Deo ,  et  postea  vel  esset  iterum  a 
sola  creatura,  quod  est  impossibile ,  vel  iterum 
a  causa  prima  et  secunda  simul,  quod  esset 
superfluum.  Est  ergo  hic  concursusDei  omnino 
simultaneus  cum  influxu  causse  secundse. 

6.  Objectio  ex  dependentia  causcB  secundce  a 
prinia.  —  Pritna  solutio  rejicitur.  —  Dices : 
ergo  causa  secunda,  ut  est  actu  agens,  non 
pendet  a  Deo  tanquam  a  causa,  ex  vi  hujus 
concursus,  quod  videtur  dici  non  posse.  Pro- 
batur  sequela,  quia  si  penderet  causa  secunda 
a  prima,  necessarium  esset  causam  primam  in 
hoc  eodem  concursu  esse  priorem  natura  in 
causando.  Propter  hanc  rationem  multi  putant 
necessariam  esse  prsemotionem  Dei  in  causam 
secundam,  ut  ratione  illius  vere  dicatur  causa 
secunda  pendere  a  prima  in  causando.  Sed  non 
oportet  unam  qusestionem  cum  alia  confun- 
dere  -,  nam  illa  prsemotio  nec  per  se  uecessaria 
est,  ut  infra  dicam  ,  nec  in  prsesenti  ad  diffi- 
cultatem  tactam  expediendam  deservit.  Nam 
etiam  admissa  tali  prsemotione,  ipsamet  pen- 
det  a  Deo  in  agendo  quoad  concursum  simul- 
taueum ;  quahscumque  enim  illa  motio  sit,  est 


i\8  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

qnsedam  virtus  creata^  imo  dicitur  esse  instru- 
mentum  Dei ;  ergo  intrinsece  indiget  imme- 
diato  influ-su  intime  imbibito  in  actione  illius, 
qni  non  attingat  prius  natura  effectum  qiiam 
prsevia  ipsa  motio  per  actionem  suam.  Relin- 
quitur  ergo  eadem  difficultas  de  illa  prsemo- 
tione^  quee  est  de  virtute  permanente  causee 
secundse,  quomodo  scilicet  pendeat  a  Deo  in 
agendo,  et  nihilominus  Deus  prius  non  attin- 
gat  eflfectum,  quam  ipsa  virtus  creata,  vel 
motio. 

7.  Secunda  solutio  rejicitnr.  —  Alii  distinc- 
tione  utuntur,  nam  concursus  primai  causse  et 
secundse  dupliciter  possunt  comparari,  primo, 
ut  exeunt  a  causis  suis,  secundo,  ut  attingunt 
effectum.  Et  boe  posteriori  modo  dicunt  pro- 
cedere  quse  diximus,  quod  concursus  primse 
causse  non  prius  attingit  effectum  quam  con- 
cursus  causae  secundee.  Sub  priori  autem  re- 
spectu  dicunt  concursum  causee  primse  esse 
priorem  natura,  quam  concursum  causse  se- 
cundae,  quia  causa  secunda  pendet  a  prima  in 
agendo  ;  ergo  concursus  causse  secundse  pendet 
a  concursu  causse  primse ,  et  ab  ipso  participat 
omnem  suam  virtutem.  Sed  heec  distinctio  non 
recte  accommodatur  ad  concursum  Dei  simul- 
taneum,  de  quo  tractamus,  licet  posset  habere 
locum  respectu  motionis  prsevise :  naai  illa  po- 
sita  verissime  dicitur  prius  natura  exire  a  Deo 
et  afficere  causam  secundam,  quam  actio  cau- 
sae  secundse  ab  illa  profluat,  quamvis  illamet 
prsemotio  Dei  non  prius  natura  attingat  eflfec- 
tum  causee  secund»^  quam  ipsamet  causa  se- 
cunda,  ut  iidem  auctores  fatentur.  Et  quantum 
ad  eamdem  prsemotionem  recte  etiam  dicetur 
concursum  cavisse  secundse  pendere  a  concursu 
causse  primse.  nomine  concursus  illum  prae- 
vium  significando. 

8.  Hoc  tamen  non  recte  dicitur  respectu 
concursus  simultanei  et  concomitantis,  quia  in 
re  non  distiuguitur  a  concursu  causse  secundse, 
et  ideo  non  potest  esse  inter  eos  realis  emana- 
tio  vel  causalitas ;  ergo  nec  prioritas  naturse, 
sive  ut  exeunt  a  causis,  sive  ut  attingunt  ter- 
minum,  quia  etiam  sub  priori  respectu  nou 
habent  inter  se  realem  causalitatem^  eo  vel 
maxime  quod  in  ipso  concursu  non  est  prior 
unus  respectus  quam  alius,  id  est,  in  actione 
non  est  prior  natura  exitus  ab  agente,  quam 
attingentia  ad  terminum  spectatum,  ut  est  in 
fieri;  nam,  verbi  gratia^,  iUuminatio  seque  pri- 
mo  exit  a  hice,  et  tendit  in  himen ;  ergo  simi- 
hter  concursus  Dei  in  illuminatione  imbibitus 
oeque  j)rimo  exit  a  Deo  et  attingit  himen;  ergo 
etiam  uterque  concursus  causse  primse  et  se- 


DIVIN.^  GRATIv^  IN  GENERE. 
cundse,  sicut  attingunt  terminum  sine  ordine 
naturffi  inter  se^  ita  etiam  exeunt  ab  utraque 
causa  sine  eodem  ordine  :  sunt  ergo  simul  na- 
tura. 

9.  Tertia  solutio  Capreoli  rejicitur.  —  Ah- 
ter  vero  Capreohis  in  2,  d.  \ ,  qusest.  2,  ad 
argumenta  Durandi  contra  sextam  conclusio- 
nem,  docet  actionem  primse  causse  prius  natu- 
ra  attingere  efiectum ,  quam  actionem  causse 
secunda3.  Sed,  ut  notavi  in  hb.  1  de  Auxihis, 
cap  4-,  non  videtur  id  inteUigere  Capreohis  de 
actione  Dei  ad  extra,  sed  de  ipsa  Dei  vohmtate, 
quam  ibi  vocat  actionem  Dei  internam^  quse 
est  principium  actionis  externse,  et  sic  est  na- 
tura  prior  :  non  tamen  negat  Capreohis  quin 
actio  causse  secundse  sit  etiam  actio  externa 
seu  transiens  ipsiusmet  Dei,  et  sic  etiam  ibi- 
dem  fatetur  unam  et  eamdem  actionem  trans- 
euntem  esse  immediate  a  causa  secunda  et 
prima,  et  ut  est  a  prima^  esse  concursum  si- 
muhaueum  respcctu  concursus  causse  sccun- 
dse.  De  hac  ergo  actione  transeunte  Dei  dici 
non  potest  quod  attingit  effectum  prius  natura 
quam  actio  creaturee,  cum  in  re  sint  una  et  in- 
divisibihs  actio,  et,  ob  eamdem  rationem,  ut 
dixi,  illa  actio  non  prius  natura  eraanat  a  Deo 
quam  a  causa  secunda,  prioritate  scihcet  cau- 
sahtatis,  hcet  sub  ahis  rationibus  dicatur  pri- 
ma  causa  prius  natura  influere,  quia  ejus  in- 
fluxus,  et  est  intimior  seu  essentiaUor.  et  ma- 
gis  necessarius,  et  de  se  magis  etiara  indepen- 
dens ,  ut  recte  notavit  Cajetanus  1  p.,  q.  14., 
art.  13,  %  N eque  sustinendus ,  et  q,  19,  art.  8, 
infine. 

■10.  Vera  solutio.  —  Ad  objectionem  ergo 
factam,  respondetur  negando  sequelam,  quia 
ut  causa  secunda  pendeat  a  prima  in  agendo, 
sufficit  quod  ab  iUa  pendeat  in  omni  re  et  for- 
ma,  vel  modo,  aut  conditione  reah  necessaria 
ut  in  esse  actu  agentis  constituatur  :  pendet 
autem  causa  secunda  a  prima,  non  solum  iu 
esse  et  conservari,  et  in  virtute  agendi,  sed 
etiam  in  sua  actione  :  nam  ihamet  actio  essen- 
tiahter  pendet  immediate  a  Deo,  ut  dictum 
est ;  per  iham  autem  actionem  constituitur 
causa  secunda  in  esse  actu  agentis ;  ergo  hoc 
satis  est  ut  causa  secunda  pendeat  in  esse  agen- 
tis  a  priraa.  Quoil  si  causa  secunda  considere- 
tur  prius  natura  quam  agat,  utsic  etiam  dici- 
tur  pendere  a  Deo  essentialiter  in  agendo,  non 
sohim  quia  per  continuum  inflnxum  ejus  ha- 
bet  virtutem  agendi,  sine  quo  illam  non  ha- 
beret ,  sed  etiam  quia  pra^dita  tah  virtute 
niliil  potest  agere  sine  actuah  juvamine  et 
auxilio  causse  priirse,  quod  prsebet  simul  cum 


CAl\  XXVI.  COROLLARIA  NONNULLA,  QU.^  EX  DOCTRINA,  ETC. 


iJ9 


illa  efficiendo  eamdem  actionem  et  efiectum. 
E  contrario  vero  dici  non  potest  causa  prima 
dependere  a  secunda  in  agendo,  quia  non  pos- 
tulat  consortium  causse  secimdse  ex  indigen- 
tia,  nam  per  se  est  sufficiens  ad  operandum, 
si  velit,  licet  ex  benigna  providentia^  ut  relin- 
quat  suas  creaturas  operari,  talem  concursum 
illis  accommodet  ,  quo  sine  illis  non  opere- 
tur. 

11 .  Concursus  ille  ex  parte  sua  non  est  adce- 
quata  ratio  frodurjita  effedus  quem  tamen  to- 
twn  attingit. —  Quinto,  infertur  liunc  concur- 
sum  Dei  sub  hac  prgecisaratione  conceptum  non 
concipi,  ex  parte  ejusdem  causse,  ut  adsequatam 
rationem  productivam  sui  effectus,  seu  ter- 
mini,  licet  ex  parte  effectus  totum  illum  attin- 
gat.  Probatur  prior  pars,  quia  ratio  adsequata 
illius  effectus  est  qusedam  actio,  quae  intrinsece 
respicit  duplicem  causam,  primam,  scilicet,  et 
secundam ;  ergo  illa  inadaesquate  concepta,  ut 
manat  a  solo  Deo,  non  est  completa,  et  adoe- 
quataratio  illius  effectus;  est  ergo  inadsequata 
et  sub  illa  ratione  dicitur  non  esse  unica.  De  - 
claratiir  a  simili,  nam  sapientia  Dei,  svib  illa 
pr-^cisa  ratione  concepta,  recte  dicitur  non  esse 
unica  perfectio  Dei,  nam  justitia  intelligitur 
esse  alia  perfectio,  et  sic  de  caeteris  attributis. 
Unde  adsequata  Dei  perfectio,  concepta  ut  tota 
perfectio  Dei,  omnia  attributa  Dei  includit ;  ita 
ergo  se  liabet  actio  illa,  prout  in  re  est  adai- 
quata,  comparata  ad  concursum  causse  pri- 
mee  et  influxum  causse  secundoe,  pr^ecise  con- 
ceptos.  Ergo  quiibet  eorum  sohim  concipitur 
ut  actio  incompleta  ex  parte  sui  principii ;  se- 
cus  vero  est  ex  parte  termini^  ut  in  altera  parte 
dicebamus,  quia  quilibet  illorum  concursuum 
etiam  inadeequate  conceptus  intelligitur  termi- 
nari  ad  totum  effectum,  seu  terminum^  quia 
nihil  est  in  termino  quod  non  a  Deo  esseutia- 
hter  pendeat,  vel  quod  non  a  causa  secunda 
tunc  fiat.  Nec  fmgi  potest  pars  in  effectu  quce 
magis  attingatur  per  concursum  causse  secun- 
dse,  quam  aha^  ut  in  sequentibus  magis  exph- 
cabimus. 

12.  Ohjectio  sohitur. —  Objicies,  quia  si  Deus 
per  ihum  concursum  prius  natura  attingeret 
effectum,  quam  causa  secunda,  totum  effec- 
tum  produceret,  ut  pau]o  antea  dicebamus,  et 
sentit  Cajetanus,  i  part.,  qusest.  19,  art.  8,  in 
fine.  Ergo  ihe  concursus,  ut  prsecise  concipi- 
tur  a  ?olo  Deo,  est  totalis  ratio  ihius  effectus. 
Respondetur  hypothesim  illam  destruere  pro- 
priam  rationem  et  conditionem  talis  concur- 
sns,  et  ideo  licet  data  hypothesi  bona  sit  il- 
latio,  nihil  infertur  contra  positam  illationem, 


quia  non  fit  illatio  de  concursu  prout  modo  a 
Deo  praestatur,  sed  de  concursu  qui  fingitur  ex 
illa  hypothcsi.  Declaratur,  quia  licet  Deus  per 
se  sit  potens  ad  faciendum,  se  solo,  effectum 
causee  secundse,  nunc  vero,  quando  cum  causis 
secundis  concurrit,  ita  iilis  suum  influxum  et 
activitatem  accommodat,  ut  concursus  ejus, 
prout  nunc  prsestatur,  non  sufficiat  efficere  ef- 
fectum  si  causa  secunda  non  coagat,  quia  Deus 
{ut  sic  dicam)  in  tah  modo  agendi  non  vult 
esse  operator,  sed  cooperator,  ut  in  Metaphy- 
sica  dixi. 

13.  Falso  accusatus  a7cctor.—-Ex  quo  inm- 
ht  quidam  modernus  scriptor,  insinuasse  me 
in  iho  loco,  qiwd  si  in  aliquo  priori  naturw 
causa  prinia  concurreret,  et  non  produceret  to- 
tum  effectum.  Hoc  autem  neque  in  mentem 
meam  venit,  neque  ex  verbis  meis  potest  cum 
probabilitate  colhgi.  Sed  potius  immediate  in- 
fertur  fieri  nuUo  modo  posse,  ut  hic  concursus 
Dei,  prout  de  facto  datur,  prius  natura  attin- 
gat  effectum,  quam  influxus  causse  secundse, 
quod  est  verissimum,  et  satis  probatum  in  co- 
rollario  ;  quod  etiam  idem  auctor  admittit; 
ideo  paulo  inferius  fatetur  ita  esse  de  facto 
quod  Deus,  ut  nunc  concurrit  cum  causa  se- 
cunda,  non  prius  attingit  effectum  quam  illa, 
ideoque  nec  sine  iila  producit  effectum.  At 
vero,  posita  hypothesi  quod  Deus  vehet  suo 
influxu  prius  natura  attingere  effectum,  tunc 
quidem  produceret  totum  effectum  actione 
totah,  tam  ex  parte  principii  quam  ex  parte 
termini,  quia  Deo  non  deest  virtus,  et  per  illam 
vohmtatem  applicaret  totam  virtutem  neces- 
sariam.  Tunc  autem  concursus  Dei  ess(^t  al- 
terius  rationis,  imo  non  esset  concursus,  quia 
particula  con  dicit  comitantiam  aherius  ,  sed 
esset  absoluta  effectio,  et  tunc  creatura  vel 
niliilageret,velincassum  ageret,quod  praesenti 
queestioni  est  impertinens.  Si  autem  talis  fin- 
gatur  hypothtsis,  ut,  manente  eodem  cou- 
cursu  prout  nunc  datur.  prius  natura  attingat 
effectum  ,  dico  hypothesim  involvere  repu- 
gnantiam,  quia  implicat  concursum  csse  si- 
multaneum  per  entitatem  in  eadem  indivisi- 
bili  actione,  et  prius  natura  attingere,  ut  pro- 
batum  est.  Et  ideo,  data  illa  positione,  sequi- 
tur  per  talem  concursum  totum  eflfectum  fieri, 
quia  aliquid  fit,  cum  sit  actio,  quse  supponitur 
terminum  suum  attingere,  utique  producendo 
illum,  et  non  partem,  tum  quia  non  est  major 
ratio  de  una  quam  de  alia,  tum  quia  terminus 
illius  concursus  est  totus  effectus,  ut  dixi.  E 
contrario  vero  etiam  sequitur,  posita  illa  hy- 
pothesi,  nihil  omnino  fieri^  quia  deest  conco  ■ 


d20 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.E  GRATL^E  IN  GENERE. 


mitantia  alterius  agentis  omnino  necessarii  ad 
talem  efiectiim^  et  ad  omne  illud  quod  in  ipso 
fieri  potest  j^er  talem  concursum,  et  Deus  non 
applicat  suam  virtutem  ad  supplendum  illum 
defectum^  ut  supponitur,  quia  supponitur  nolle 
amplius  efiicere  quam  cum  causa  secunda  si- 
mul  efficiat. 

GAPUT  XXVII. 

UTRUM  CAUSA  PRIMA   ET  SECUNDA  ,   UT  PARTIALES 
CAUS^,   AD  EUMDEM  EFFEGTUM  GONGURRANT. 

1.  Necessitas  Jmjus  qucBstionis  explicandcp. 
—  Haec  qusestio  necessaria  est  ad  auxilia  su- 
pernaturalia  explicanda,  et  ad  tollendas  ver- 
borum  contentiones,  et  ad  solvendam  objec- 
tionem  quae  ex  illa  contra  dicta  oritur  ;  sequi 
enim  videtur  Deum  concurrere  cum  causa  se- 
cunda,  ut  partialem  causam  eaectus  causge 
secundse,  et  non  ut  totalem.  Consequens  est 
absurdum  :  ergo.  Sequela  patet,  quia  causa 
quge  non  influit  actione  tolali  et  integra,  non 
potest  dici  totalis  in  actu,  cum  ab  actione  de- 
nominetur  agens  actu  :  diximus  autem  con- 
cursum  Dei  cum  causa  secunda  non  esse  ac- 
tionem  totalem;  recte  ergo  sequitur  Deum,  ut 
influentem  per  illum  concursum,  non  esse 
causam  totalem ;  erit  ergo  partialis.  Falsitas 
autem  consequentis  ostenditur,  tura  quia  hoc 
est  contra  mentem  omnium  Theologorum  et 
philosophorum ;  tum  etiam  quia  haec  esset 
maxima  imperfectio  in  Deo,  nam  esse  causam 
partialem  dicit  dependentiam  ab  alia  causa 
partiali,  quae  est  magna  imperfectio,  Item , 
quia  causa  partiaHs  est  inferior  in  sua  opera- 
tione  quam  causa  totalis,  quae  ex  duphci  par- 
tiah  conflatur^  sicut  ex  duobus  tralientibus 
navim,  et  unam  causam  totalem  componenti- 
bns,  unusquisque  per  se  est  viribus  inferior 
utroque  simul.  Hoc  autem  Deo  attribuere 
magna  est  imperfectio. 

2.  Opinio  Molince  esse  causas  partiales.  — 
Male  explicata.  —  In  hoc  puncto  Molina,  in 
Concordia,  disp.  26,  in  Antuerpiaua  editione, 
circa  finem,  concedit  Deum  et  causam  secun- 
dam,  simui  concurrentes  ad  eumdem  effec- 
tum,  esse  causas  partiales  ejus,  et  ex  utraque 
conflari  unam  causam  integram,  utiturque 
illo  exemplo  de  duobus  tralientibus  navim. 
Contra  quam  sententiam  vehementer  insur- 
rexerunt  plurcs  moderni  Scriptores  de  Auxi- 
liis  gratiae;  sed  sine  dubio  disputant  de  voci- 
bus  prius  quam  de  re,  ut  alibi  dixi,  et  raox 
explicabo.  Et  praeterea  excedunt  in  modo  im- 


pugnationis.  Primo,  quia  quidam  eorum  re- 
fert  Molinam  consequenterdicere  quod  :  Pars 
effectus  respondet  primce  causce  et  pars  illms 
respondet  secundce,  et  ita  Deiis  non  attingit  to- 
tum  effectim  prius,  sed  tantum  attingit  par- 
tem  effectus  simul.  Quod  certe  si  Molina  di- 
ceret,  non  solum  in  modo  loquendi,  sed  in  re 
magni  momenti  errasset,  non  tantum  contra 
communem  Theologorum  et  philosophorum 
sententiam,  ut  ille  dicit,  sed  etiam  contra  fi- 
dem.  Nam  inde  fieret  aliquam  partem  entis 
realis  fieri  in  mundo,  quam  Deus  non  faeit, 
siquidem  dicitur  solum  attingere  partem  effec- 
tus  simul.  At  vero  Molina  longissime  ab  illo 
errore  abfuit,  suamque  sententiam  explicuit, 
dicens  :  At  cum  dicimus  necpte  Deum,  per  con- 
cursum  universalem ,  nec  causam  secundam 
esse  integras,  sed  partiales  causas  effectuum, 
intelligendum  id  est  de  partialitate  causce,  ut 
vocant,  no7i  de  partialitate  effectus,  totus  quippe 
effectus  et  a  Deo  est ,  et  a  causis  secundis.  Et 
statim  adhibet  exemplum  de  duobus  trahen- 
tibus  navim,  et  declarans  in  quo  ponat  simi- 
litudinem,  addit  :  Siquidem  quivis  eonwi  si- 
mul  efficit  cum  altero  omnes  et  si7igulas  partes 
ejusdem  motiis.  IIIo  ergo  modo  non  fideliter 
refertur  sententia  Molinse. 

3.  Male  quoque  damnatur.  —  Hoc  autem 
sano  sensu  supposito,  immerito  etiam  dicitur 
ille  modus  loquendi  esse  contra  omnes  Theo- 
logos.  Graves  enim  et  non  pauci  Theologi  illo 
modo  locuti  sunt.  Gregorius  enim ,  in  2,  dis- 
tinct.  38,  q.  1,  art.  3,  ad  42,  expresse  dicit 
modum  communem  quo  Deus  concurrit  ad 
quemlibet  effectum  agentis  creati,  esse  juvan- 
do  causam  secundara ,  partialiter  cum  illa  ef- 
ficiendo,  quse  verba  habet  idem  Capreolus, 
q.  1,  art.  3,  ad  12,  contra  tertiam  conclusio- 
nem.  Gabriel  etiam  2,  dist.  \  ,  q.  12^  art.  4, 
notab.  2,  late  et  inter  alia  dicit  :  Deus,  produ- 
cens  effectum  cum  causa  secunda,  est  causa 
partialis,  sicut  est  causa  secunda;  etdist.  37, 
qufest.  4,  ad  argument.  de  4-  via  :  Deus  voUn- 
clo  causat  omnia,  non  tamen  ideo  est  causa  to- 
talis,  quia  vult  secum  concurrere  alias"' causas . 
Eodem  modo  loquitur  Olchot,  in  2,  quaest.  4, 
art.  3,  in  principio;  et  Lychetusin2,  dist.  37, 
q.  2  ,  §  ^fZ  solutionem,  ubi  ait  Deum  concur- 
rere  ad  omnera  actionem  nostram  ut  causam 
partialem,  quia  vult  caiisara  secundara  sibi 
cooperari.  Et  alios  statira  referam.  Neque 
contra  praidictum  sensum^  quod  ad  rem  spec- 
tat,  alicujus  momenti  est  ratio  illius  auctoris  ; 
tunc  enim  solum  est  imperfectio  in  aliquo, 
quod  sit  causa  partialis,  quando  indiget  auxi- 


CAP.  XXVII.  UTRUM  CAUSA  PRIMA 
lio  alterins  concausse  ex  defectu  virium  pro- 
priarum,  ut  frequentius  contingit  in  causis 
creatis,  ut  in  visu^  specie^  et  lumine,  et  in 
multis  trahentibus  navim  quam  neuter  per 
se  trahere  potuisset.  Nam  ,  ut  dixit  optime 
D.  Thomas,  A  contr.  Gent..  cap.  1,  rat.  16^ 
id  provenit,  quia  virtus  cujuslibet  imperfecta 
est,  et  insufficiens  ad  istum  efFectum,  ideoque 
ex  diversis  virtutibiis  congregalur  una  virtus 
omnium,  qua3  sufficit  ad  trahendum  navim. 
Secus  vero  est  quando  causa  hbera,  non  ex 
indigentia,  vel  ex  imperfectione  virtutis,  sed 
ex  sua  libertate,  non  vult  totaliter  applicare 
suam  virtutem,  nec  modo  sufficienti  ut  sola 
producat  effectum  ,  sed  tantum  cooperando 
cum  aUa ,  quse  simul  totum  efFectum  coeffi- 
ciat.  Tunc  enim  esse  causam  partialem  in 
dicto  sensu,  non  suppowit  imperfectionem  in 
tali  causa,  cum  supponatur  per  se  sola  suffi- 
ciens  ;  neque  etiam  ille  modus  agendi  ponit 
in  ea  imperfectionem,  quia  agere  vel  non  agere 
extra  se  non  ponit  perfectionem  in  ea,  nec 
tolHt  perfectionem  ab  ipsa.  Quapropter  de  hu- 
jusmodi  causa  falso  dicitur  pendere  ab  aha  in 
agendo  :  nam  potius  alia  concausa  pendet  ab 
ipsa,  quia  dependentia  dicit  necessitatem  ju- 
vaminis  alterius  ex  propria  impotentia.  Unde 
dicetur  proprie  effectus  tunc  pendere,  non  ab 
altera  tantum  causa,  quautumvis  potente,  sed 
indigere  alterius  iufluxu^  quod  verissimum 
est,  supposito  illo  agendi  modo ;  neque  enim 
sequitur  aggregatum  iilarum  causarum  esse 
potentius  altera  causa  secundum  se,  sed  sohim 
prout  vohmtarie  limitante  suam  influentiam^ 
quod  nullum  est  inconveniens.  Nam  in  re  hoc 
est  ab  omnibus  dicendum,  sive  his  verbis , 
sive  aUis  utantur. 

A.  Quomodo  catosa  prima  conjungatur  caiiscB 
secundce.  —  Isto  ergo  modo  causa  prima  con- 
jungitur  causse  secundse  ut  concau&a,  non  ex 
defectu  virium,  sed  quia  benigne  vult  sese  ac- 
commodare  causse  secundse,  ut  ejus  efficien- 
tiam  non  toUat,  neque  pi'a3veniat.  Sicut  liomo 
fortis  vult  interdum  non  solus  portare  lapi- 
dem,  sed  cum  aHo^  quia^vult  juvare  illum,  et 
non  totum  opus  in  se  suscipere,  licet  posset ; 
in  quo  etiam  multum  distat  liomo  a  Deo,  quia 
horao,  licet  facere  possit  opus  sine  ope  aUe- 
rius,  non  tamen  tanta  facilitate ,  aut  veloci- 
tate,  aut  sine  tanto  labore,  et  ita  seraper  ju- 
vatur  ahquo  modo  iu  eo  quod  per  se  non  po- 
test.  Deus  autem,  propter  infinitatem  virtutis, 
semper  tam  bene  et  tam  facile,  et  sine  ullo  la- 
bore  solus  posset  facere,  quod  per  causam  se- 
cundam  operatur  :  solum  ergo  ex   benigna 


ET  SECUNDA,  UT  PARTIALES,  ETC.  i21 

providentia  se  constituit  cooperatorem  et  cau- 
sam  partialem,  juxta  illum  loquendi  modum, 
quem  ita  expUcuit  Gabriel  2,  d.  4,  qusest.  2, 
art.  3,  dub.  5 ,  ad  3.  Ih  actibus  vitahbus  est 
multorum  opinio  Deum  non  posse  se  solo  ef- 
ticere  ilios  sine  cooperatione  causae  secundee, 
quod  inter  Thomistas  satis  receptum  est,  et 
ita  videtur  Deus  ibi  partialiter  illo  modo  con- 
currere,  non  ex  sola  voluntate,  sed  quia  tales 
actus  non  potest  solus  efficere.  Et  nihilominus 
dicendum  est,  posita  illa  sententia,  id  non 
esse  imperfectionem  in  Deo,  quia  id  non  pro- 
venit  ex  impotentia  Dei,  vel  ex  defectu  vi- 
rium,  sed  partim  ex  incapacitate  talis  effec- 
tus,  quia  non  est  aliter  producibilis  quam  a 
principio  intrinseco  proximo,  partim  ex  emi- 
nentia  Dei,  cujus  puritati,  et  actualitati  re- 
pugnat  esse  principium  intrinsecum  talium 
actuum.  Quamvis,  judicio  meo,  probabilius 
sit  quidquid  est  efficientiee  in  productione 
talium  actuum,  non  pendere  essentialiter  a 
proxima  potentia,  sed  posse  a  Deo  solo  fieri , 
licet  non  connaturali  modo,  neque  infor- 
mando  potentiam,  et  ideo,  ut  ita  liat,  suffice- 
re  ut  decreverit  Deus  juvare  potentias,  ut  illos 
vitali  modo  eliciant,  fiantque  aptee  ad  reci- 
piendos  in  se  formales  effectus  eorum. 

5.  Oijecta  contra  modum  loquendi  Molinm. 
—  Ex  Patfibus.  —  Deinde  ex  ratione.  —  Di- 
luuntur  hwc  omnia. — Alius  vero  ejusdem  doc- 
trinee  defensor  et  Molinae  impugnator  maxi- 
me  invehitur  contra  illum  moiium  loquendi 
applicatum  ad  opera  gratise,  de  quibus  ita 
etiam  loquitur  Molina;  et  imprimis  objicit 
multa  testimonia  Patrum,  dicentium  totum 
quod  est  in  operibus  gratiee  esse  tribuendum 
Deo,  et  non  partem  homini  ,  partem  Deo ; 
deinde  dicentium  ipsammet  cooperationem 
hominis  esse  effectum  gratise  Dei,  ut  sic  ve- 
rum  sit  illud  Roman.  9  :  Non  est  volentis,  ne- 
que  currentis ,  sed  Dei  miserentis  ;  AiQexiimm 
denique  nihil  habere  hominem  unde  giorietur, 
sed  totum  quod  habet  esse  divinse  gratiae  be- 
neficium.  Objicitprseterea  rationes.  Prima  est, 
quod  potentise  animse  nullam  habent  virtu- 
tem  innatam  ad  coefficiendum  actus  super- 
naturales  ,  etiam  \\i  causae  partiales ;  ergo 
Deus  non  potest  dici  causa  partialis  propter 
cooperationem  voluntatis.  Secunda  ratio  est , 
quia  alias  dicendum  esset  etiam  Patrem  par- 
tialiter  producere  Spiritum  Sanctum,  et  simi- 
liter  FiUum,  et  comparari  possent  cum  duobus 
trahentibus  navim ,  naraque  neuter  producit 
Spiritum  Sanctum,  sed  ambo  simul.  Tertia 
ratio  sit,  quia  principale  agens  et  instrumeu- 


122  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

tum  non  siint  duse  oausce  partiales  ;  sed  causa 
secunda  est  veluti  instrumentum  causae  pri- 
mse,  prwsertim  in  operibus  gratise  ;  ergo.  Sed 
citata  testimonia  non  recte  accommodantur 
preesenti  instituto^  et  punctum  prsesentis  con- 
troversiae  variatur,  quod  in  tota  hac  materia 
Scepis.=ime  fit,  estque  attentissime  cavendnm. 
Hic  enim,  ut  dixi,  non  agimus  de  divisione 
effectus  inter  causas  quasi  per  partes,  sed  de 
toto  efFectu ,  ut  fit  a  pluribus  causis.  Neque 
etiam  tractamus  an  illce  duae  causae,  quee  par- 
tiales  vocantur,  sint  inter  se  subordinatai,  nec- 
ne,  sed  tantum  utriusque  concursum  et  neces- 
sitatem  consideramus,  et  ad  hoctantum  addu- 
citur  exemphim  de  duobus  trahentibusnavim, 
non  ut  in  omnibus  simile  reputetur.  Denique 
non  agimus  de  toto  influxu  gratice ,  nec  de 
Beo,  ut  variis  modisin  nobis  per  gratiam  ope- 
ratur,  sed  pr£eci,se  ut  cooperatur  nobis  per 
concursum  simuUaneum  ordinis  gratiae. 

6.  lExfVicantur  allata  testimonia  Patrim.. 
—  Quibus  prse  ocuhs  habitis,  facile  intenigi- 
tur  priora  testimonia  in  contrarium  allegata 
nihil  obesse  ;  illa  enim  contra  Semipelagianos 
scripta  sunt,  vel  procedunt.  IUi  enim  ita  divi- 
debant  bona  pietatis  opera  inter  homiuem  et 
Deum,  ut  queedam  dicereut  fieri  ab  homine, 
sohira  per  hberum  arbitrium,  aha  per  Dei 
auxihum,  ihudque  non  omnino  gratuitum, 
sed  per  priora  opera  sua  promeritum,  ut  Pro- 
legom.  5  late  dictum  est.  Contra  hos  itaque 
dicit  Augustinus,  hb.  de  rrsedestinat.  Sanc- 
tor.,  cap.  2  :  Homo  quasi  com.ponit  cum  Deo, 
utpariem  fidei  sihi  vindicet,  atque  illipartem 
relinquat,  et  quod  est  elatiibs^primam  tollitipse, 
seqventem  dat  illi.  Et  contra  eumdem  errorem 
sic  intehectum  inducit  verba  Apostoh  :  Quid 
haies  quod  non  accepisti  ?  et  verba  Cypriani  : 
In  mdlo  gloriandum,  quoniam  nostrum  niliil 
est.  Et  in  eodem  sensu  dicit  cap.  7 :  Quidquid 
antequam  in  Christum  crederet,  et  cum  crede- 
ret,  et  cum  credidisset,  Cornelius  operatus  est, 
totum  Deo  dandum  est,  ubi  particula  totum  non 
exchidit  cooperationem  hominis,  ahas  pu- 
gnaret  cum  verbo  operatus  est,  sed  distribuit 
omnia  opera  conducentia  ad  sahitem,  etiamsi 
fidem  antecedant.  In  eodemque  sensu  ait  idem 
Augustinus,  Ub.  de  Douo  persever.,  cap.  6,  in 
fiue  :  Tvtiores  tirimus,  s^  totum.  Deo  damus, 
non  autem  nos  illi  ex  pnrte,  nohis  autem  ex 
parte  committamus,  nimirum  ahquid  nostris 
viribus  et  sufiBcienlise  tribuendo,  et  propter 
ilhid  ahquid  a  Deo  sperando.  Et  in  hoc  sensu 
aUegat  ahum  locum  Cypriani  exponentisverba 
oratiouis  Dominicae  :  Et  ne  nos  inducas  in  tenta- 


mYmJE  GRATI.-E  IN  GENERE. 
tionem,  et  dicentis  illam  orationem  admonere 
imumquemque  infirmitatis  suee,  ne  quis  sibi 
superbe  arroganterque  ahquid  assumat.  Nam, 
ut  infra  subdit,  ubi  prsecedit  humihs  et  devo- 
ta  confessio,  datur  totum  Deo  ;  ubi  etiam  par- 
ticula  totum  non  exchidit,  quin  totum  opus  h- 
berum  fiat  etiam  ab  homine,  sed  distribuit 
omnia  opera,  et  quidquid  boni  est  in  quocum- 
que  opere,  ab  initio  ejus  usque  ad  finem.  Et 
in  eodem  sensu  subjungit  Augustinus,  capite 
septimo,  iUam  Domini  orationem  nihil  nobis 
rehquisse,  in  quo  tanquam  in  nostro  glorie- 
mur.  Unde  optime  Bernardus,  de  Grat.  et  hb. 
arbitr.  :  Non  partim  gratia,  partim  lilerum 
arbitrium,  sed  totum  singula  opere  indimduo 
peragunt ;  totum  quidem  hoc,  et  totum  illa,  sed 
ut  totum  in  illo,  ita  totum  ex  illa.  In  quo  ul- 
timo  verbo  indicat  ahum  modum,  quo  totum 
opus  pium  dicitur  esseex  Deo,  ut  jamdeclaro. 
7.  Alia  testimonia  explicata.  —  Unde  testi- 
monia  etiam  quse  secundo  loco  objiciuntur, 
ad  punctum  quod  nunc  tractamus  nihil  con- 
ferunt ,  quia  in  prsesenti  non  consideramus 
Deum  secundum  omnem  rationem  et  modum 
quo  per  gratiam  suam  iu  nobis  operatur,  nos- 
trumque  elevat  vel  regit  arbitrium,  sed  pree- 
cise  ut  concurrit  nobiscum  per  concursum  si- 
multaneum,  et  suo  modo  generalem,  quod 
expresse  Mohnain  eodem  loco  advertit;  nnUus 
tamen  Cathohcus  ignorat  hberum  arbitrium  , 
non  nisi  prseventum  a  Deo,  et  viribus  gratise 
instructum,  posse  in  suo  ordine  esse  causam 
supernaturahs  actus  fidei,  et  similium,  ideo- 
que  necessariura  esse  ut  a  Deo  praBveniatur, 
vocetur,  et  excitetur  ad  supernaturalera  con- 
sensum  preestandum.  Considerando  ergo  Deum 
non  ut  cooperatorem,  sed  ut  inducentem,  et 
trahentem  liherum  arbitrium  ad  consensum , 
verissimum  est  in  Deum  sohim,  tanquam  in 
primam  radicem  et  causam,  pium  opus  liheri 
ariitrii  esse  reducendum.  Et  in  hoc  sensu  lo- 
quuntur  Patres  secund5  loco  aUegati,  ut  con- 
stat  aperte  ex  Augustino,  de  Prsedest.  Sanc- 
tor.,  cap.  16,  ubi  ponderans  verba  Pauh  :  No7i 
ex  operihus,  sed  ex  vocante,  ait :  Numquid  di- 
xit :  Non  ex  operihus,  sed  ex  credenfe  ?  Rursus  : 
Hoc  ahstulit  homini  ut  totum  daret  Deo,  etiam 
toluntatem  credendi ,et  conperationem  liheri  ar- 
hitrii,  quia  illa  etiam  provenit  a  vocatione,  non 
quacumque,  sed  congrua,  qua  fit  ut  homo  velit. 
Per  hoc  autem  non  exchiditur,  quin  hberum 
arbitrium  sit  simul  causa  suae  fidei  cum  Deo  iUi 
cooperante,  neque  iUi  doctrinoe  coutrarium  est 
quo'1  propter  iUam  cooperationem  causa  par- 
tiahs  vocetur. 


CAP.  XXVII.  UTRUM  CAUSA  PRIMA 

8.  Confirmatio  allaUe  expositio7iis.  —  Unde 
idem  Augnstinus^  lib.  83  Qugestionum,  queest. 
68^  dixit  ;  Siqiiis  sidi  tribnat  quod  venerit  vo- 
catus,  non  potest  sihi  trihuere  quod  vocatus  sit ; 
et  in  Enchirid.,  c.  32,  tractans  verba  Pauli  ad 
Rom.  9:  Non  est  volentis,nec  currentis,sedDei 
miserentis,  exponit  dicta  esse  ut  totum  Deo 
detur.  Declarans  autera  quomodo  totum  da- 
tum  sit  Deo,  addit  :  Qui  liominis  voluntatem 
lonam  et  pra^parat  adjuvandain ,  et  adjuvat 
prcpparatam.  Prseparat  autem  excitando,  ad- 
juvat  cooperando;  ergo  ut  tribuat  totum  Deo, 
non  considerat  illum  prtecise  ut  concurren- 
tem,  sicut  nec  modo  loquimur,  sed  prsecipue 
ut  voluntatem  prseparantem.  Et  sic  etiam  Am- 
brosius^  lib.  2  de  Abraham.,  c.  7,  exponit  ea- 
dem  verba  Rom.  9  :  Non  est  volenlis,  dicens: 
Ut  omnia  triluas  Deo  qui  te  vocavit.  Et  in  idem 
redit  quod  dixit  Paulus  Orosins,  in  fme  suse 
Apolog.,  totum  fructum  palmitis  tribuendum 
esse  viti,  quia  dat  non  solum  ut  possit^  verum 
etiam  ut  sit ;  et  Anselmus  circa  id  ad  Eplies. 
2  :  Gratia  estis  saltati  per  fidem.,  ct  lioc  non 
ex  vohis  :  Dei,  aai,  donum  est  fides  et  vocatio, 
et  non  partim.,  sed  pure  donwn  Dei,  quia  non 
ex  operihus ;  ergo  ratione  vocationis  totwn  est 
Dei  solius,  quia  vocatio  nullo  modo  est  a  nohis, 
et  per  illam  nohis  datur,  ut  possimus,  et  si  sit 
congrua ,  datur  etiam  utvelinius.  Eamdemque 
doctrinam  summatim  tradit  D.  Tbomas  \.  2, 
q.  m,  art.  2.  ad  2,  ubi  dicit  totam  justifica- 
tionem  esse  ex  gratia,  quia  ipsa  cooperatio 
nostra  procedit  ex  gratia  utique  excitante^  et 
fit  cum  adjuvante. 

9.  Alia  testimonia  allata  explicata.  —  Deni- 
que  eos  sensus  habeut  testimonia  in  tertio  lo- 
00  allegata ;  ubicumque  enim  Patres  dicunt 
totum  opus  salutis  esse  tribuendum  Deo,  non 
intendunt  exchidere  propriam  causaUtatem  li- 
beri  arbitrii  in  operibuspietatis,  sed  interdum 
illam  solam  niliil  per  se  valere,  nisi  a  Deo  et 
adjuvetur.  Sic  Hieronymus,  Jerem.  18^  expo- 
nens  illa  verba :  Sicut  lutum  in  manu  figuVi, 
ostendit  per  illa  non  excludi  causahtatem  h- 
beri  arbitrii,  sed  doceri  non  esse  totnm  tri- 
buendum  homini,  sed  gratise,  quod  exponens 
subjungit :  Ita  enim  lihertas  arhitrii  servanda 
est,  ut  in  omnihus  exceUai  gratia  largitoris. 
Et  similia  multa  habet  Chrysostomus  in  Joan. 
15,  et  hom.  4  super  2  epistol.  ad  Thessalon., 
et  6  in  id  2  ad  Corinth.  3  :  Non  quod  simus 
sufficientes,  etc;  nam  quia  Paulus  dixerat : 
Fiduciam  hahemus  ad  Deum :  TJt  hoc,  inquit, 
emolliat,  suhdit:  Non  quod  simus  sufficientes, 
etc,  hoc  eFt,  non  ita  dixi  :  Fiduciam  habe- 


ET  SECUNDA,  UT  PARTIALES,  ETG.  123 

mus,  tanquam  aliudno&trtm  sit,  aliud  Dei,  sed 
totum  istud  Deo  adscriho.  Ac  denique  eodem 
sensu  dicunt  Patres  nihil  esse  in  homine  de 
quo  possit  gloriari,  quia  omnia  debent  in 
Deum  referri,  et  quo  quisque  sanctior  est,  eo 
magis  totum  Deo  tribuere ,  ut  videre  licet  in 
Cypriano,  Hbr.  3  ad  Quirin.,  c  II;  Basilio, 
Hom.  22  de  HumiL;  etNazianz.,  orat.  31,  ita 
expouit  illud  Rom.  9  :  Non  est  volentis,  etc : 
Idcirco,  ait:Non  volentis,  id  est,  non  solum  vo- 
lentis,  nec  ciirrentis  solum,  sed  etiam  mise- 
rentis  Dei.  Ita  quoniam  velle  quoque  ipsum  a 
Deo  est,  optimo  jure  totum  Deoassignavit,  hsec 
enim  ideo  dicuntur,  quia  omne  datum  opti- 
mum  et  omne  donum  perfectum  desursum 
est,  descendens  a  Patre  himinum,  Jacob.  1 ;  et 
eo  ipso  quod  ut  tale  recognoscitur,  homo  nou 
habet  unde  glorietur,  juxta  illud  ad  Ephes.  2  : 
Dei  enim  donum  est,  ut  ne  quis  glorietur,  uti- 
que  in  seipso,  ut  exponit  Augustinus  nuper 
allegatus,  in  c  7  de  Preedestinat.  Sanctor.  ; 
qui  autem  recognoscit  perfecte  gratiam  Dei, 
licet  suam  cooperationem  liberam  necessariam 
esse  cognoscat,  non  in  se,  sed  in  Domino  glo- 
riatur,  qnod  Panlus  non  repreliendit  2  Co- 
rinth.  H,  de  qua  re  dixi  plura  in  lib.  de  Au- 
xilMS,  c  20,  ad  3,  n.  13. 

10.  Prima  ratio  diluitur.  —  Ad  primam 
rationem  respondetur  negando  assumptum  ; 
quamvis  enim  ex  se  voluntas  non  habeat  in- 
natam  virtutem  per  se  sufiicientem,  etiam  in 
ratione  principii  proximi  ad  actus  supernatu- 
rales  faciendos^  negari  non  potest  quin  ha- 
beat  aliquam  inchoatam  ,  sive  illa  dicenda  sit 
naturalis,  ut  multis  placet^  sive  obedientialis, 
ut  mihi  magis  probatur,  et  illa  sufficit  ut  in 
suo  genere  dicatur  causa,  et  concansa  cum 
Deo.  In  hac  vero  ratione  indicant  isti  auctores 
liberum  arbitrium  per  seipsum  non  habere 
proximum  et  immediatum  influxum  in  opera 
gratiee,  sed  solum  mediante  liabitu  infuso,  vel 
alia  motione  gratiae  prsevia,  quae  suppleat  vim 
effectricem  habitus  ;  et  in  lioc  sensu  signifi- 
cant  etiam  totum  opus  pium  esse  tribuendum 
gratise,  quia  totum  principium,  tam  pi'0xi- 
mum  quam  primum,  quo  fit,  est  gratia.  Ve 
rumtamen,  quia  hoc  nunquam  satis  declarant, 
illud  eis  simpliciter  non  tribuo  :  si  tameu  ita 
sentiunt ,  falsam  existimo  talem  doctrinam  et 
interpretationem,  quia  est  contra  ratiouem 
actus  vitalis  et  liberi,  et  in  lib,  6  fuse  trac- 
tabo. 

H.  Diluitur  altera  ratio  contra  Molinam 
allata,  et  tertia  quoque.  —  Ad  secundam  ra- 
tionem,  negatur  sequela,  quia  Pater  et  Filius 


i2i.  LTB.  111.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

non  sunt  duo  principia  Spiritus  Sancti;,  sed 
unum ;  producunt  enim  una  et  eadem  volun- 
tate  ac  virtute,  quse  tota  est  in  utraque  per- 
sona^  et  tota  in  singulis,  et  ideo  nuUa  est 
sequiparatio.  Ad  tertiam  rationem,  responde- 
tur  (imprimis)  non  procedere  in  sententia 
ejusdera  auctoris^  qui  alibi  totis  viribus  con- 
tendit  voluntatem  esse  causam  principalem 
actus  supernaturalis^  et  saltem  ratione  habi- 
tus,  quando  per  illum  operatur,  negari  non 
potest.  Deinde  dicimus  etiam  causam  instru- 
mentalem  habere  suam  causalitatem  pro- 
priam,  ratione  cujus  causa  principalis  non  est 
simpliciter  adoequata,  et  unica  causa  effectus 
ab  utraque  producti ;  et  de  effectibus  gratise 
id  insinuat  Paulus,  dicens  :  No7i  ego,  sed  gra- 
tia  Dei  mecum ;  et  ex  Theologis^  Bonavent., 
in  1,  dist.  40^  art.  2,  quaast.  \,  dicit  prsedesti- 
nationem  non  esse  totam  causam,  sed  cum 
aha^  scilicet,  cum  Hbero  arbitrio.  Et  Tliomas 
Elisius,  Ordinis  Prcedicatorum,  tract.  de  Donis 
Spiritus  Sancti,  p.  473,  alias  478,  de  disposi- 
tionibus  ad  gratiam  dicit  :  Sufficientia  dispo- 
sitionum  est  a  Deo  et  a  noiis,  ut  a  dualus  cau- 
sis  partialibus  facientibus  unam  totalem. 

42.  Niliil  qnoad  doctrinam  in  opinione  Mo- 
Unce  damna7idum  esse,  neque  in  modo  loquen- 
di. —  Concludo  igitur  ,  si  rem  ipsam  spec- 
temus,  nihil  esse  in  illa  doctrina  quod  jure 
improbari  possit.  Addo  etiam,  si  vis  fiat  in 
verbis,  vel  in  modo  loquendi,  vel  in  exemplo 
de  duobus  trahentibus  navim,  nullam  reperiri 
ibi  sufficientem  causam  vel  occasionem  off^en- 
sionis,  tum  quia,  cum  de  re  et  vero  sensu  con- 
stat,  et  in  verbis  nulla  occasio  errandi  datur, 
quia  suflBcienter  explicantur ,  non  est  cur  de 
illis  multum  contendatur ;  tum  etiam  quia 
graves  Theologi  eodem  modo  locuti  'sunt,  ut 
vidimus,  et  alii  exemplo  illo  de  duobus  tra- 
hentibus  navim  usi  sunt  ad  concursum  Dei 
cum  creatura  exphcandum,  ut  videri  potest 
in  Bellarmino,  1.  4  de  Grat.  et  hb.  arb.,  c.  15, 
in  principio  ;  Stapletonio,  in  Antid.  contra 
Cohim.,  in  epist.  ad  Corinth.,  vers.  6;  Ra- 
phaele  Venust.,  hb.  de  Prsedest.  et  hb.  arb., 
contra  Luther.,  hb.  1,  foL  41  ;  et  ex  veteri- 
bu.s,  Gabriele,  2,  dist.  1,  q.  2,  dub.  5,  ad  3  ; 
Olchot.,  in  2,  qusest.  1,  art.  4,  ad  10  formam 
quarti  argumenti  principahs ;  et  Cajetan.,  3 
part.,  qusest.  62,  ai^t.  4,  ad  finem  ;  et  Courad. 
1 .  2,  queest.  79,  art.  1,  in  fine  corporis,  §  A^o- 
ta  secundo.  Qui  tamen  auctores  non  utuntur 
hoc  exemplo  ut  in  omnibus  putent  tenendam 
esse  similitudinem,  sed  in  hoc  sohim  quod 
Deus  et  hberum  arbitrium,  seu  causa  prima 


DIYIN/E  GRATLf:  IN  GENERE. 
et  secunda,  habent  propriam  efiicientiam  in 
eumdem  effectum ,  et  neutra  ihum  operatur 
sine  consortio  alterius,  sicut  unus  trahentium 
non  movet  navim  sine  aherius  cousortio. 

13.  Alvaris  sensus  et  opinio.  — Uude  etiam 
P.  Alvarez  fatetur,  si  per  causam  partialem 
ahcujus  effectus  nihil  ahud  significetur  nisi 
causa  qu8e  sine  consortio  aherius  causse  non 
operatur  talem  effectum,  sic  Deum  concurren- 
tem  cum  causa  secunda  esse  causam  partia- 
lem  ;  imo  ait  auctores  utriusque  sententise  hoc 
unanimi  consensu  confiteri ,  etiam  in  Deo  et 
hbero  arbitrio,  respectu  supernaturahs  con- 
cursus.  Addit  tamen  aho  modo  dici  causam 
partialem,  quae  ita  cum  alia  operatur,  ut  hcet 
forte  illi  dederit  virtutem  agendi,  nou  tamen 
dat  ihi  in  proprio  genere  causse  efiicientis  pro- 
prium  influxum  et  conatum,  et  in  hoc  poste- 
riori  sensu  ait  loqui  Mohnam,  imo  et  nos  om- 
nes  :  Quia  docent,  ait,  liberum  arbitritcm,  lia- 
litu  supernaturali ,  vel  excitante  Dei  gratia 
adjutum,  ita  efficere  actum  suum,  et  in  illum 
influere  pro  innata  libertate,  ut  a  Deo  vel  ab 
auxilio  efficaci,  ianquam  a  causa  priori  et  per 
se  efficienie,  non  dependeat. 

14.  Prolatur  illum  confwidere  duas  quces- 
tiones,  —  Sed  in  hoc  confundit  unam  quees- 
tionem  cum  aha  de  physica  prsedetermina- 
tione ,  et  nobis  attribuit  quae  in  nostris  certe 
hbris  non  legit,  vel  designet  loca  in  quibus  ea 
invenerit.  Probatur  primum,  quia  hic  preecise 
tractamus  de  concursu  simufianeo ,  et  de  Deo 
ut  preebente  ihum,  ut  jam  admonui  :  quse 
consideratio  locum  habet,  quidquid  sit  de  al- 
tera  qusestione  de  concursu  preevio  ;  nam  ad- 
missa  illa  motione  prsevia ,  ut  causa  secunda 
sic  prsemota  infiuat  in  effectum,  indiget  ac- 
tuah  cooperatione  Dei,  et  Deus  sic  infiuens 
postulat  consortium  aherius  causee;  ergo  si 
causa  partiahs  sohim  significat  causam  ita 
agentem  ut  postulet  consortium  alterius  co- 
agentis,  etiam  Deus,  sic  agens,  erit  causa  par- 
tiahs,  neque  hsec  vox  exchidit  prsemotionem, 
vel  physicam,  vel  moralem,  unius  causse  iu 
aham,  neque  illam  includit,  sed  ab  hoc  ab- 
stralht,  supponitque  voluutatem,  sufiicienter 
constitutam  in  actu  primo  per  praecedentia 
auxiha  immissa  a  solo  Deo,  esse  causam  par- 
tialem  sui  actus  secundi ,  et  simihter  Deum 
tunc  non  facere  talem  actum  sine  consortio 
vohuitatis  liumanae.  Sicut  Prosper,  lib.  2  de 
Vocat.  gent. ,  cap.  26 ,  ait  Dei  prsevenientem 
opitulationem  per  innumeros  modos  omnibus 
adhiberi :  Et  q%io  a  multis  refutatur,  ipsorum 
est  nequitice :  quod  autem   a   muUis  suscipi- 


CAP.  XXVII.  UTRUM  CAUSA  PRIMA 
tw,  et  gratlce  est  ditince,  et  toluntatis  Imma- 
nw.  Unde  addoj  etiamsi  veriim  esset  preece- 
dfere  motionem  pliysicam  Dei  in  liberum  ar- 
bitriiim  ,  adhuc  verum  esset  in  illo  sensu 
Deum^  ut  concurrentem  per  influxum  simul- 
taneum^  esse  causam  partialem^  non  solum 
respectu  liberi  arbitrii ,  sed  etiam  respectu 
iilius  preevise  motionis,  quia  illa  etiam  con- 
currit  ad  actum,  non  sine  consortio  altcrius 
concursus  simultanei  Dei;,  ut  in  puncto  se- 
quenti  dicam, 

15.  Calumnia  Alvaris.  —  Deinde  ostendo 
alteram  partem.  Quis  enim  nostrum  unquam 
dixit  voluntatem  nostram^  informatam  habitu 
infuso^  et  excitatam  a  Spiritu  Sancto,  pro  in- 
nata  libertate  ita  influere  in  suum  actum  ut  a 
Deo  vel  ab  auxilio  efBcaci ,  tanquam  a  causa 
priori  et  per  se  efiiciente,  non  pendeat  ?  Con- 
trarium  enim  in  prEecedenti  capite  statuimus^ 
ut  non  novum,  sed  ut  antiquum  et  indubita- 
tum ,  nam  vohmtas  donis  creatis  afl^ecta  causa 
secunda  est :  hanc  autem  causam  essentialiter 
diximus  pendere  in  suo  influxu  a  causa  prima, 
quae  causa  prior  est  et  per  se  efliciens,  et  con- 
cursus  ejus  auxilium  efiicax  est;  ergo  quod 
pcr  illa  verba  in  rigore  significatur,  falso  no- 
bis  tribuitur.  Quod  si  sub  illis  tantum  signifi- 
cetur  voluntatem  excitatara,  vel  affectam  ha- 
bitu,  vel  aha  virtute  sufBciente  in  actu  primo, 
non  pendere  ab  aUo  auxiho  efficaci  priori  et 
prffivio ,  hoc  totis  viribus  contendimus^  non 
tamen  per  illa  verba  in  proprietate  sumpta 
significatur.  Neque  etiam  propter  illam  cou- 
troversiam  de  auxiho  illo  preevio  dicitur  Deus 
causa  partiah's,  sed  prfficise  propter  concur- 
sum  simultaneum. 

d6.  Quomodo  Deiis  sit  causa  partialis  et  to- 
talis  simul.  —  Ultimo,  addo  in  hoc  puncto, 
etiamsi  modus  ille  loquendi,  quo  dicitur  Deus 
causa  partialis,  admittatur^  nou  propterea  ne- 
gari,  quin  sit  causa  totalis  sub  aha  considera- 
tione,  nimirum  in  suo  genere  causee  suprema? : 
unde  Raphaal  Venustus,  hb.  2  de  Praadest., 
dixit  Deum  esse  causam  operis  nostri  partia- 
lem  et  totalem ,  sed  non  totahter  influentem. 
Quod  certe  Molina  non  ignoravit ;  nam  in  loco 
allegato  statim  subdit  :  Si  sit  de  integra,  sive 
tota  causa^,  non  omnino,  sed  in  ahquo  gradu 
causse^  tunc  Deum_,  per  concursum  generalem, 
esse  causam  integram  in  genere  universahssi- 
mae,  seu  primee  causse^  quia  in  eo  gradu  ne- 
que  habet,  neque  habere  potest  consortem .  Et 
ob  hanc  rationem  mihi  semper  magis  placuit 
hic  loquendi  modus,  ut  Deus,  etiam  ut  con- 
eurrens   auxilio  simultaneo ,  vocetur  potius 


ET  SECUNDA,  UT  PARTIALES,  ETC.  125 

causa  totahs  quam  partiahs,  quia^,  ut  dicatur 
totahs,  sufficit  quod  in  suo  ordine  ct  gradu^ 
qui  est  perfectissimus ,  tota  causa  sit.  Et  lieeo 
vox  majoris  est  excefientise  et  perfectionis 
quam  altera,  ut  per  se  patet.  Aliunde  vero 
nomen  partiahs  causse  videtur  dicere  habitu- 
dinem  ad  alteram  causam  partialem  ejusdem 
ordinis^  ut  recte  adnotavit  Cajetanus,  1  p., 
qusest.  52^  art.  2,  §  Ad  evidentiam,  in  fine. 
Unde  necesse  est  ut,  ex  utraque  causa  quce 
partiahs  dicitur,  una  causa  integra  confletur, 
quod  in  prsesenti  admittit  Thomas  Ehsius  in 
verbis  allegatis.  Re  tamen  vera  non  recte ; 
nam  ex  causa  prima  et  secunda  non  conflatur 
una  totahs  causa ,  sed  cumulus  plurium  cau- 
sarum  ad  talem  modum  efiiciendi  necessa- 
rium,  quod  longe  diversum  est,  ut  bene  nota- 
vit  Fonseca,  Hb.  5  Metaph.,  cap.  2_,  qusest.  9, 
sect.  2^  §  Quo  loco,  in  fine ;  sicut  materia  et 
forma,  licet  simul  concurrant  ut  phires  causse 
ad  eumdem  effectum,  non  possunt  dici  com- 
ponere  unam  causam  totalem  ;  ergo  neque 
causa  prima  et  secunda  simul  concurrentes 
dici  possunt  unam  causam  efiicere  ,  seu  com- 
ponere.  Ergo  sicut  materia  et  forma  non  di- 
centur  phn-es  partiales  causse,  sed  unaquseque 
est  totahs  in  suo  genere,  ita  de  causa  prima 
et  secunda  censendum  et  loquendum  est.  Nam, 
servata  proportione,  eadem  est^ratio,  quia  si- 
cut  materia  et  forma  habent  diversos  causandi 
modos,  et  unaquseque  in  suo  genere  est  per- 
fecta  et  integra  ,  ita  modus  infiuendi  causse 
primse  et  secundae  est  longe  diversus^  et  una- 
quseque  in  suo  genere  plene  exhibet  suam  cau- 
salitatem.  Dicamus  ergo  causam  primam  non 
esse  causam  solam  vel  unicam  efficientem  il- 
hus  effectuSj  ad  quem  concurrit  :  sed  esse 
unam  et  prsecipuam  ex  multis  concurrentibus 
ad  conflandum  cumulum  causarum  ibi  operan- 
tium_,  quibus  res  quidem  eadem  significatur^ 
et  invidia  verbi  evitatur. 

47.  Quomodo Dei actio  sit  totalis,  et  no?i  far- 
tialis. — Nec  huic  dicendi  modo  obstat  objectio 
supra  facta,,  sed  potius  ilhim  confirmat.  Nam 
actio  iUa,  qua  efiectus  fit  simul  a  Deo  et  a 
creatura,  in  re  tota  est  a  Deo,  et  tota  a  libero 
arbitrio^  cum  in  re  non  habeat  partes  distinc- 
tas^  et  ideo  concursus  Dei  non  potest  dici  sim- 
phciter  actio  partiahs  Dei_,  sicut  sapientia  Dei 
non  potest  partiahs  perfectio  Dei  appehari, 
sed  est  tota  perfectio  in  sua  formali  ratione, 
et  ad  summum  dici  poterit^  vel  una  ex  per- 
fectionibus  Dei  secundum  rationem,  vel  ipsa 
tota  perfectio  Dei  incomplete  coucepta.  Ita  er- 
go  concursus  Dei,  hcet  in  bouo  sensu^  et  se- 


126  LIB.  III.  DE  AUXILllS  INTERNIS 

cundiim  rationem,  dici  possit  una  ex  actioni- 
bus  distinctis  ibi  concurrentibus,  vel  illa  actio 
tota  incomplete  concepta,  non  dicetur  tamen 
proprie  actio  partialis^  quia  non  est  pars  ali- 
cujus  actionis  totalis.  Quod  si  aliquis  illam  vo- 
caverit  causalitatem  partiali^m,  eo  modo  quo 
priores  Doctores  vocant  Deum  causam  partia- 
lem,  oportet  nt  cum  aliquo  addito  vel  cum 
sufficienti  explicatione  loquatur,  ut  addendo 
seaindum  rationem,  vel  secundum  nostrum 
concipieudi  modum,  vel  quid  simile. 

CAPUT  XXVIII. 

AN  DEUS,  ETIAM  IN  ORDIiNE  GRATI^,  PER  GONCTJR- 
SUM  SIMULTANEUM  INFLUAT  IN  EFFECTUM  ET 
ACTIONEM  CAUS^  SECUND^  IMMEDIATE  ,  IMME- 
DIATIONE   VIRTUTIS  ET   SUPPOSITI. 

1.  Necessitas  Jmjus  qucestioms.  —  Conclu- 
diticr  :  Deus  utrogue  illo  modo  concurrit  imme- 
diate. —  Prohatur  primo  in  universitm. — Re- 
solutio  hujus  puncti  necessaria  est  ad  sequeu- 
tia,  et  ideo  prffimittenda  est,  quam  breviter  ex- 
pedire  possumus,  quia  in  eo  vel  nulla  est  dis- 
seusio  opinionum,  vel,  si  quae  est,  parvi  est 
momenti,  et  inter  ipsos  etiam  Thomistas  ver- 
satur.  Dico  ergo  Deum  ad  actiones  gratise  per 
se  et  immediate  concurrere  per  influxum  si- 
multaneum  utroque  ex  illis  modis.  Probatur 
imprimis  generatim;  quia  illa  causa  dicitur 
immediata  respectu  alicujus  cffectus,  a  qua 
immediate  procedit  actio  quse  immediate  etiam 
terminatur  ad  talem  effectum ;  sed  actio  quse 
immediate  terminatur  ad  effectum  creaturse, 
immediate  procedit  a  Deo,  ut  causa  prima,  et 
generaliter  concurreus;  ergo  Deus  est  causa 
immediate  influens  in  talem  effectum.  Major 
videtur  clara,  quia  causa  efficiens  et  effectus 
ejus  quasi  se  contingunt  et  conuectuntur  me- 
dia  actione  j  actio  autem  duplicem  dicit  habi- 
tudinem,  ut  actio  est,  uimirum  quod  sit  ab 
agente,  et  quod  tendat  in  terminum,  et  ideo 
quando  immediate  dicit  habitudinem  ad  cau- 
sam  et  ad  terminum,  immediate  inter  se  illa 
counectit;  illa  ergo  est  causa  immediata  ad 
quam  dicit  actio  immediatam  habitudinem.  Et 
hffic  immediatio  hic  magis  consideratur  quam 
propinquitas  locahs  vel  iutima  prsesentia.  Nam 
si,  per  impossibile,  Deus  distaret  loco  a  crea- 
tura,  et  in  liabitudine  actionisvel  dependentiae 
illam  eodemmodo  produceret,  esset  causa  im- 
mediata;  et  e  cunverso,  hcet  secundum  prae- 
sentiam  substantialem  esset  iatime  indistans, 
si  actio  causse  secundte  non  esset  immediate  a 


DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 
Deo,  sed  a  causa  secunda,  ut  vohiit  Durandus^ 
Deus  non  esset  causa  immediata  talis  effectus 
ex  immediatione  suppositi,  quamvis  suppo- 
situm  Dei  a  tali  effectu  loco  non  distaret.  Nunc 
autem  actio  causse  secundeB,  ut  ostensum  est, 
dicit  immediatam  habitudinem  ad  Deum 
propter  dependentiam  per  se  et  essentialem 
ab  ipso. 

2.  Secundo^prohatur  de  immediatione  viriu- 
tis.  —  Probatur  prseterea  in  particulari  pars 
prior  de  immediatione  virtutis,  propter  quam 
declarandam  hanc  qusestionem  proponimus. 
Est  enim  clarissima  secundum  opinionem, 
quse  negat  generalem  concursum  Dei  prae- 
vium,  seu  in  causam.  Nam  tunc  in  causa  se- 
cunda  sohim  prsecedit  virtus  activa  quam  Deus 
ilh  concedit  iu  actu  primo,  sive  per  naturam, 
sive  per  gratiam.  Si  ergo  Deus  non  concurre- 
ret  ad  effectum  causse  secundee  nisi  mediate 
mediatioue  virtutis,  profecto  non  aliter  influe- 
ret  nisi  dando  virtutem  agendi  cauc-se  secun- 
dse,  et  illam  conservando  :  at  hoc  est  incidere 
in  errorem  Pelagii  et  Durandi;  ergo  necesse 
est  fateri  Deum  influere  immediate  per  virtu- 
tem  suam,  quse,  juxta  illam  sententiam,  nulla 
est  aha  nisi  virtus  increata  in  ipso  Deo  exis- 
tens.  At  vero,  juxta  sententiam  ponentem 
concursum  prsevium  causse  primae  in  secun- 
dam,  res  indiget  majori  exphcatione.  Nam, 
juxta  illam  sententiam,  praeter  omnem  virtu- 
tem  causse  secundse  constitutse  in  actu  primo, 
datur  illi  a  solo  Deo  nova  motio  quae,  ut  infra 
videbimus ,  dicitur  esse  virtus  quasi  instru- 
mentahs  ipsius  Dei,  a  qua  immediate  fit  ac- 
tio  causae  secundse,  quatenus  in  virtute  cau- 
sse  primae  operatur,  et  prsesertim  quatenus  dat 
suo  effectui  esse  existentise. 

3.  Etiam  in  sententia  qucB  ponit  concursum 
primum  Dei.  —  Cum  ergo  dicitur  Deus  con- 
currere  ad  effectus  causae  secundse  immediate 
immediatione  virtiitis,  intelhgi  posset  juxta 
iham  sententiam  ratione  ilhus  virtutis  Dei, 
quse  est  quid  creatum  prius  natura  factum  a 
Deo  iu  ipsa  causa  secunda,  sine  aho  influxu  qui 
sit  immediate  a  viilute  increata  Dei.  Et  hunc 
sensum  non  sufficere  assero,  imo  esse  omni- 
no  falsum,  et  ex  parte  incidere  in  sententiam 
Durandi,  quia  iho  modo  Deus  non  esset  causa 
per  se  et  directe  influens  in  effectum  et  actio- 
nem  creaturae ,  sed  tantum  per  accidens,  vel 
per  denominationem  remotam  sumptam  ab 
actione  virtutis  impressse  causse  secundse,  sicut 
qui  impressit  impetum  lapidi  dicitur  movere 
lapidem,  non  per  se  et  per  proprium  influxum 
iu  motum  ipsum,  sed  remote  et  per  quamdam 


CAP.  XXYJII.  AN  DEUS  ETIAM  IN  ORDINE  GRATI.E  PER  CONCURSUM,  ETC. 


427 


denominationem  ab  actione  impetus,  tanquam 
ab  actione  instrumenti  separati.  Hoc  autem 
est  coutra  rationem  primse  causae,  a  qua  per 
se  et  essentialiter  pendet  omne  ens  per  parti- 
cipationem^  qualis  est  omnis  effectus  et  actio 
creatura;.  Uude  sine  dubio  dicendum  estactio- 
nem  creaturse  esse  immediate  a  Deo  imme- 
diatione  virtutis  iucreatae  in  ipso  Deo  existen- 
tis,  ita  ut  licet  admittatur  illa  prsevia  motio  in 
causa  secunda,  et  quod  ab  illa  etiam  procedat 
immediate  in  suo  genere  actio  causse  secundae, 
negari  non  possit  hsec  immediata  manatio  ac- 
tionis  causee  secuudse  ab  increata  virtute  Dei. 
Atque  ita  videntur  sentire  moderni  Tliomistse 
ponentes  illam  motionem  prceviam  ;  nunquam 
tamen  rem  ipsam  satis  explicant;  melius  eam 
exposuit  Cajetanus,  1  p.,  q.  49,  art.  8,  quia 
prseviam  illam  motionem  non  agnovit. 

4.  Tertio,  frohatur  de  immediatione  stifpo- 
siti. —  Superest  in  particulari  probanda  et  ex- 
plicanda  pars  altera  de  immediatioue  suppo- 
siti.  Nam  quidam  Thomistse  dixerunt  Deum, 
concurrendo  cum  causis  secundis,  nonefiicere 
efFectus  earum  immediatione  suppositi,  licet 
creando  vel  conservando  aliquid,  per  seipsum 
immediate  operetur  immediatione  ^uppositi. 
Ita  sentit  Ferrar.,  3  contra  gent.,  capit.  70,  et 
tribuit  D.  Tliomee,  ibi  ratione  \ .  At  vero  Caje- 
tanus,  1  parte,  qusestione  8,  art.  1,  distinctione 
utitur  de  Deo  etiam  ut  concurrente  ad  efTec- 
tum  creatura3 ;  nam  quatenus  dat  illi  existen- 
tiam,  dicit  sub  hac  ratione  agtre  Deum  imme- 
diate  immediatione  suppositi ;  ut  vero  concur- 
rit  cum  causa  secunda  ad  formam^  vel  motum 
quem  ipsa  causa  secunda  efiicit  principaliter, 
dicit  non  agere  immediatione  suppositi,  sed 
tantum  virtutis.  Itaque  in  hoc  videntur  con- 
veuire,  quod  Deus  tunc  solum  operatur  im- 
mediate  immediatione  suppositi,  quando  solus 
sine  concursu  alterius  suppositi  operatur,  sal- 
tem  ut  causa  principalis.  Cajetanus  autem  ad- 
dit  Deum  solum  efficere  esse  existentiee,  etiam 
quando  concurrit  cum  creatura  ad  operandum, 
et  illum  sequitur  Alvarez  d.  18,  n.  10,  et  tri- 
buit  D.  Thomse,  q.  3,  art.  7  ;  neutrum  autem 
nobis  verum  videtur. 

5.  Distinctio  Cajetani  rejicitiir. —  £t  im- 
prirais  distinctio  illa  Cajetani  rejicienda  est_, 
quia  etiam  causse  secundae  dant  suis  effectibus 
esse  existentise,  alias  niliil  efiicerent,  quia  ef- 
ficere  rem  aliquam  non  est  aliud  quam  dare 
illi  existentiam  quam  antea  non  habebat.  Nam 
res  prius  quam  fiat  nou  est  res  actu,  sed  tan- 
tum  in  potentia.  Unde  ut  sit  res  in  potentia, 
non  oportet  ut  fiat,  sed  ut  possit  fieri  per  effec- 


tionem ;  ergo  fit  res  vere  et  actu ,  ubi  per  exis- 
tentiam  constituitur  in  esse  actualis  eutis  ;  er- 
go  niliil  ahud  est  rem  fieri,  nisi  accipere  exis- 
tentiam.  Ergo  vel  causse  secundse  niliil  agunt, 
vel  daut  effective  existentiam  suis  effectibus ; 
ergo  ex  hac  parte  non  magis  concurrit  Deus 
immediate  immediatione  suppositi  cum  causis 
secundis  ad  esse  existentise  suorum  eflectuum, 
quam  ad  ipsos  effectus.  Neque  probabilior  est 
subdistinctio  dicentium  causas  secundas  esse 
causas  principales  in  suo  genere  suorum  effec- 
tuum,  quantum  ad  formas  vel  naturas  eorum, 
quantum  vero  ad  communicandum  esse  exis- 
tenti8e,esse  tautum  instrumenta  Dei.Hoc  enim 
etiam  est  falsum,  quia  omnis  efficientia,  sive 
principahs ,  sive  instrumentahs,  est  commu- 
nicatio  alicujus  esse  existentige,  quia  per  iham 
immediate  producitur  aliqua  entitas  actualis, 
quse  incijiit  esse  in  rerum  natura,  et  hoc  est 
recipere  existentiam.  Unde  si  causae  secundae 
aUquam  rem  producunt  ut  causae  principales 
in  suo  genere,  eodem  modo  producuut  ah- 
quam  existentiam  ;  vel  e  contrario,  si  in  pro- 
ductione  existentiee  sunt  tantum  propria  in- 
strumenta  Dei,  nihil  efficiunt  ut  causae  prin- 
cipales.  Sed  de  hoc  puncto  in  sequentibus  ca- 
pitibus  occurret  occasio  dicendi  plura,  ubi  de 
illo  etiam  loco  D.  Thomae,  quaest.  3  de  po- 
tent.,  dicemus.  Nunc  vero  ad  immediatam  ac- 
tionem  Dei  parum  refert  illa  distinctiOj  quia 
etiam  actio  instrumenti  potest  impedire  im- 
mediationem  suppositi  in  agendo  :  nam  ani- 
mal  per  semen  generat  tanquam  per  instru- 
mentum,  et  id  satis  est  ut  non  eflQciat  tunc 
immediate  immediatione  suppositi^  sed  tan- 
tum  immediatione  virtutis  semini  impressse. 
6.  Prubatur  conchisio. —  Quapropter  gene- 
raliter  assero  coneursum  Dei  cum  causa  se- 
cunda  esse  immediate  a  Deo  immediatione 
suppositi.  Ratio  est,  quia  immediatio  suppo- 
siti  non  consistit  in  lioc  quod  sit  unicum  sup- 
positum  agens,  alias  etiam  creatura  non  age- 
ret  immediatione  suppositi,  quia  non  est  luii- 
cum  suppositum  agens,  nam  etiam  Deus  est 
ibi  suppositum  sua  virtute  immediate  influens^ 
et  tria  supposita  divina  in  orani  sua  actioue 
simul  operantur,  et  plures  portantes  lapidem 
immediatione  suppositi  ibi  concurruut.  Tunc 
ergo  solum  dicitur  aliquid  operari  mediate 
mediatione  suppositi,  quando  per  solam  vir- 
tutem  alteri  supposito  commuuicatam  influit 
in  effectum  talis  virtutis,  sicut  de  generante 
per  semen  decisum  dicebamus,  et  idem  est  de 
movente  per  impetum  impressum,  ut  diceba- 
mus  de  movente  lapidem,  juxta  modum  lo- 


128 


LIB.  III,  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVINyE  GRATI^  IN  GENERE. 


quendi  philosophorum.  At  vero  quoties  sup- 
positum  per  virtutem  sibi  inhserentem  sive  in- 
trinsecam  immediate  operatur,  tum  vere  agit 
immediatione  suppositi;,  etsi  habeat  aliud  sup- 
positum  cooperans^  seu  simul  eflficiens,  sive  in 
eodem  genere  causse,  sive  diverso ;  quia  con- 
comitantia  alterius  causee  non  constituit  me- 
diationem  propriam  inter  ipsa  supposita  cau- 
santia,  quia  nec  illa  mediatio  invenitur  secun- 
dum  localem  propinquitatem  vel  distantiam, 
nam  possunt  esse  simul  conjecta ,  vel  suf- 
ficienter  applicata  ad  immediate  efficiendum^ 
ut  maxime  est  evidens  in  Deo,  respectu  cujus- 
cumque  suppositi  creati, neque  etiam invenitur 
illa  mediatio  in  habitudine  causse  et  efFectus, 
quia  productio  talis  effectus  immediate  potest 
fluere  ab  utroque  supposito,  sicut  fluit  imme- 
diate  ab  utriusque  virtute.  Ostensum  autem 
est  concursum  causae  primse  esse  immediate  a 
virtute  increata  Dei,  quse  virtus  est  intime  in 
ipso  DeOj  imo  est  ipsum  suppositum  Dei^  et 
intime  adest  omni  operi  causse  secundte  ilkid 
faciendo.  Quid  ergo  ampKus  desiderari  potest 
adimmediationem  suppositi  ?  Ratio  enim  alte- 
rius  senteutise  sokim  probat  in  hoc  concursu 
Deum  non  csse  unicum  suppositum  agens, 
non  vero  non  esse  immediatum,  quod  longe 
diversum  est. 

7.  Objedio  diluitur.  —  Sed  objicies,  quia 
communiter  dicitur  quod  Deus  operatur  efl^ec- 
tus  causarum  secundarum  ilks  mediantibus. 
Et  ita  causa  secunda  vocatur  proxima,  et  uui- 
versaks  rcmota,  ut  patet  in  coelo  et  in  akis  iu- 
termediis  causis.  Respondeo  etiam  communi- 
ter  dici,  causamprimamintimius  et  immedia- 
tius  attingere  et  quasi  peuetrare  efl^ectum  om- 
nis  causse  creatai,  quam  ipsa  causa  secunda, 
qiiod,  quia  ad  Dei  perfectionem  pertinet,  ma- 
jori  proprietate  est  intekigendum,  non  sokim 
de  vlrtute,  sed  etiam  de  supposito,  cum  et  in 
Deo  hsec  non  distinguantur ,  et  eadem  sit 
utriusque  ratio,  ut  declaravi.  Dicitur  ergo 
Deus  agere  mediis  causis  secundis,  quia  etiam 
ikis  dat  virtutem  operandi,  et  ikas  conservat, 
et  suos  motus  agere  sinit,  et  ita  etiam  per  ikas 
operatur,  quamvis  non  per  ikas  solas,  sed 
etiam  immediate  per  seipsum  ikas  adjuvando, 
et  immediate  cum  ikis  efficiendo,  ut  explica- 
tum  est. 

8.  Eminentia  j^rinue  causcB  hac  in  parte. — 
Et  in  hoc  superat  Deus  akas  causas  universa- 
les  creatas  et  ccelos  ;  nam  istffi  ordinarie  non 
agunt  cum  causis  secundis  inferioribus  imme- 
diatione  suppositi,  sed  virtutis,  imo  ordinarie 
non  influunt  in  ipsam  actionem  causse  jufe- 


rioris,  sed  in  ipsam  causam,  ut  inftirius  ex- 
pkcabo,  et  ita  respectu  akarum  causarum 
creatarum  universakum  facile  intekigitur , 
quomodo  Deus  intimius  et  immediatius  agat 
cum  causa  inferiori.  At  vero,  respectu  causse 
secundse  proximoB  et  particularis,  non  dicitur 
Deus  immediatius  agere  propter  solam  nega- 
tionem  causee  medise  :  nam  hoc  modo  etiam 
causa  secunda  proxima  agit  omnino  im- 
mediate  immediatione  suppositi,  id  est  sine 
medio  ;  sed  id  dicitur  vel  propter  akiorem  ra- 
tionem  immediationis,  ad  eum  modum  quo 
unus  assensus  dici  solet  certior  ako,  non  pro- 
pter  solam  carentiam  formidinis,  quse  in  utro- 
que  potest  esse  integra,  sed  propter  akiorem 
rationem  assentiendi.  Sic  ergo  dici  potest  Deus 
immediatius  influere,  quia  a  se  et  essentiakter 
habet  ikam  immediaiam  causaktatem,  nec  po- 
test  quidquam  fieri  sine  ika,  quod  non  ita  est 
in  causa  creata.  Vel  etiam  dici  hoc  potest,quia 
causa  creata  non  intime  adest  suo  eflectui  sicut 
Deus,  quod  maxime  patet  in  causis  secundis 
naturakbus,  seu  corporakbus ;  per  se  enim  et 
immediatione  suppositi  sokim  agunt  in  pas- 
sum  in  quantum  illud  attingunt,  et  per  solam 
virtutem  quasi  diflusam  penetrant  ipsum. 
Deus  autem  non  sic,  sed  intime  adest,  et  per 
seipsum  immediate  agit  in  toto,  et  in  singulas 
partes  ejus.  In  causa  vero  spirituak,  ut  in  vo- 
luntate,  respectu  sui  actus,  non  ita  procedit 
hsec  ratio;  prior  vero  ad  ikum  modum  loquen- 
di  sufficit. 

CAPUT  XXIX. 

UTRUM  PRiETER  SIMULTANEUM  CONCURSUM  GRA- 
TliE,  QUI  EST  IN  AGTUM  VOLUNTATIS  VEL  IN- 
TELLECTUS;,  SIT  NECESSARIUS  ALIUS  PR^VIUS 
IN  POTENTIA  RECEPTUS,  ET  A  MOTIBUS  EXCITAN- 
TIS  DISTINCTUS  :  REFERTURQUE  PRIMA  SENTEN- 
TIA  CUM  SUIS   FUNDABIENTIS. 

1.  Ratio  duUtancli,  et  status  qucEstionis .  — 
Qusestio  lisec  valde  conjuncta  est  cum  quass- 
tione  de  auxiko  efficaci  gratise ;  est  tamen  in 
rigore  distincta,  et,  magna  ex  parte,  ex  diver- 
sis  principiis  pendens,  pertinetque  ad  auxilium 
per  modum  concursus,  de  quo  disputamus,  et 
ideo  non  potest  hoc  loco  praetermitti.  Dupkci 
ergo  ratione  vel  titulo  potest  liBec  prromotio 
divina  requiri  ad  actus  vokmtatis  humanse. 
Primo,  ex  generak  ratione  concursus  primse 
causse  cum  secunda,  sive  naturali,  sive  kbera. 
Secundo,  cx  pecukari  necessitate,  vel  indigen- 
tia  orta  ex  propria  excekeutia  ordinis  gratiffi. 


CAP.  XXIX.   UTRUM  PR.^TER  SIMULTANEUM  CONCURSUM  GRATLE,  ETC. 


m 


et  actuum  ejus^  quatenus  vires  naturales  vo- 
luntatis  humana^  excedunt.  Hsec  vero  poste- 
rior  consideratio  pertinet  ad  librum  quintum ; 
ideo  quoad  fieri  possit,  illam  a  priori  separa- 
bimus,  et  in  illum  locum  eam  rcmittimus.  lu 
priori  autem  sensu  quKstio  in  prsesenti  trac- 
tanda  est;  nam,  quia  diximusin  actibus  super- 
naturalibus  dari  influxum  immediatum  Dei, 
per  modum  simultanei  concursus,  ex  gcnerali 
ratione  et  subordinatione  causse  secundse  ad 
primam,  videndum  superest  an  ex  vi  ejusdem 
subordiuationis  et  dependentise  sit  necessa- 
rium  aliud  auxilium  a  solo  Deo  ut  a  prima 
causa  ipsi  voluntati  inditum,  prius  natura 
quam  velit  aut  amet,  vel  similem  actum  efH- 
ciat,  ut  per  illud  pliysice  juvetur,  vel  determi- 
netur  ad  talem  actum.  Unde  heec  qusestio  du- 
plicem  generahorem  involvit^  una  est  de  con- 
cursu  Dei  cum  omnibus  causis  secundis^  an  sit 
influxus  non  tantum  in  effectum  causae  secun- 
dce^  et  simultaneus  cum  actione  ejus,  vel  etiam 
sit  influxus  prsevius  in  ipsam  causam.  Alia  est 
an  hic  concursus  praevius,  saltem  in  causa  li- 
bera  et  indifl^erente  ad  agendum  hoc  vel  illud, 
aut  agendum  et  non  agendum,  sit  per  se  ac 
semper  necessarius  ad  efFectum  seu  proprium 
actum  talis  causse.  Prius  ergo  priorem  quses- 
tionem,  deinde  posteriorem  prosequemur^  cu- 
jus  resolutionem  ad  supernaturales  actus  gra- 
tise  in  fine  applicabimus. 

2.  Prima  sententia  admittit  necessitatem  in- 
flv,xus  prcevii  ad  omnem  actionem  creaturce.  — 
Prima  ergo  sententia  docet  necessarium  esse 
hunc  influxum  prsevium  ad  omnem  actionem 
causse  secunda^  ex  subordinatione  et  depen- 
dentia  essentiali  quam  causa  secunda  habet  a 
prima  :  hanc  sententiam,  tanquam  commuui- 
ter  receptam  in  schola  D.  Thomse^,  defendunt 
constanter  moderni  Scriptores  physicse  praede- 
terminationis  defensores ;  nam  hanc  prsemit- 
tunt  ut  basim  et  fundamentum  suoe  doctrinae 
de  eflicacia  gratiae.  Et  imprimis  tribuunt  illam 
Capreolo,  2^  d.  1,  q.  2,  preesertim  in  conclu- 
sione  6,  et  ad  argumenta  contra  illam.  Sed  ibi 
Gapreohis  necessitatem  concursus  simultanei 
expresse  declarat,  illamque,  quateuus  extra 
Deum  est,  dicit  esse  eamdem  actionem  causee 
secundse^  prout  a  Deo  est.  Ahum  vero  influ- 
xum  causse  primse  in  secundam  non  distinguit 
nec  declarat,  sed  loquitur  eisdem  modis  qui- 
bus  D.  Thomas,  quem  allegat,  prsesertim  in 
quaest.  3  de  Potent.,  art.  7_,  de  quo  infra  dic- 
turi  sumus.  Gitatur  etiam  idem  Capreolus  in 
2,  d.  28,  qusest.  \,  ad  12,  contra  secundam 
conchisionem.  Sed  ibi  potius  docet  influentiam 

VIII. 


generaHs  concursus  positam  esse  in  sola  par- 
tiali  coefficientia  Dei,  ut  cap.  35  latius  refe- 
ram. 

3.  Praeterea  tribuitur  hffic  sententia  Gajeta- 
no,  1  p.,  q.  l^^a.  43_,  circa  priucipium^  et  q.  19, 
a.  8,  in  fine;  sed  in  liis  locis  potius  docet  con- 
trarium,  ut  capite  35  ostendam.  Refertur  prae- 
terea  in  eadem  prima  parte,  quaest.  45,  art.  5, 
ubi,  Durando  respondens,  ait  causara  secun- 
dam  non  agere  nisi  ut  iustrumentum  Dei,  quia 
oportet  ut  agatur  a  Deo  multipliciter,  quod 
remittit  ad  modos  numeratos  a  D.  Thoma, 
dicta  quaest.  3  de  Potent.,  art.  7,  in  quibus 
videtur  hic  iucludi,  de  quo  infra  videbimus. 
Ahegatur  denique  prima  part.,  quaest.  115, 
art.  6,  §  Ad  evidentiam,  ubi  non  de  concursu 
Dei,  sed  de  influeutia  coelorum  tractat,  de  qua 
est  ratio  longe  diversa,  ut  postea  videbimus. 

4.  Hujiis  sententice  defensores.  —  Hanc  vero 
seutentiam  aperte  tradit  Ferrar.,  3  contra 
gent.,  cp.p.  70^  %  Circa  illam  propositionem ; 
eamdem  tenet  Cabrera,  3  p.,  quajst.  17,  arlic. 
A,  d.  2,  §  3,  uum.  113,  ubi  variis  exaggera- 
tionibus  utitur,  quibus  respondere  non  est 
necesse,  multaque  allegat  et  congerit  quse  ad 
rem  non  faciuut,  quia  confundit  qusestionem 
universalem  de  generali  concursu  cum  quses- 
tione  de  auxiho  gratiae  efficacis,  de  qua  nunc 
non  tractamus.  Eamdem  fere  eodem  modo  de- 
fendit  Alvarez,  disp.  18;  etLedesma,  de  Auxi- 
liis ,  in  priucipio  qusestionis,  conclus.  3 ,  et 
latius  art.  2,  conchis.  2,  et  toto  art.  3  et  18. 
Alios  omitto  ,  quia  nihil  superioribus  addunt. 
Solet  etiam  haec  sententia  tribui  Aristoteli, 
Augustino,  et  maxime  D.  Thomse,  quorum 
testimonia  nunc  omitto,  quia  de  illorum  sen- 
tentia  speciale  caput  instituam.  Aliqui  etiam 
in  confirmationem  hujus  sententise  congerunt 
illa  Scripturae  testimonia,  in  quibus  dicitur 
Deus  facere  ut  faciamus  et  ut  prsecepta  implea- 
mus,  vel  incipere  in  nobis  velle,  et  illud  per- 
ficere,  et  similia,  quae  de  auxiliis  gratiaj  prse- 
venientis  speciahter  dicta  suut,  et  ideo  nihil  ad 
praesentem  causam  faciunt,  ut  in  sequentibus, 
et  latiusac  proprius  in  libro  quinto,  ostendam. 
Auctoritas  ergo  hujus  sententise  non  est  major 
quam  a  nobis  proposita  est ;  rationum  ergo 
fuudamenta  perpendamus. 

5.  Proiatur  ratione  pri^/ia,  quia  secimda 
causa  nihil  agere  potest  nisi  invirtuteprimce. 
—  Prima  ratio  sit.,  'quia  causa  secuuda  nihii 
agere  potest  nii^i  in  virtute  prima^ ;  ergo  ne- 
cesse  est  ut  Deus  prius  illi  imprimat  suam  vir- 
tutem,  per  quam  ad  agendum  uitimate  com- 
pleatur.  Cousequeutia  probatur,  quia  si  nihil 

9 


130  LIB.  III.  DE  AL-XILIIS  INTEPxNlS 

prsevium  a  Deo  rcciperet  prreter  concomitan- 
tem  actionem,  nou  ageret  iu  virtute  Del^  sed 
sola  propria  virtute.  Antecedens  autem  proba- 
tur,  quia  causa  secunda  tribuit  suo  effectui  ali- 
quod  esse  esistentiee ;  sed  hoc  esse  non  potest 
tribuere  nisi  in  virtute  primae  causse,  et  per 
motionem  actualem  ejus^  qua  et  in  sua  virtute 
activa  compleatur,  et  a  primo  agente  ad  efE- 
ciendum  moveatur ;  ergo  necessario  indiget 
causa  secunda  illa  preemotione.  Minor  proba- 
tur,  quia  esse  existentise  est  ultima  actualitas 
rei;  virtus  autem  operativa  creaturaa  est  actus 
admistus  potentia;  ergo  non  potest  per  se  sua 
virtute  elBcere  ultimam  existentiae  actualita- 
tem,  quia  principium  agendi  debet  babere  non 
minorem  actualitatem ,  quam  ejus  operatio. 
Et  confirmatur,  quia  forma  creata  seu  poten- 
tia  est  tantum  actus  primus^  et  consequenter 
est  actus  admistus  potentia ;  ergo  non  debet 
liabere  tam  perfectam  actualitatem  quantam 
habet  operatio,  quse  est  actus  secundus ;  ergo 
oportet  ut  per  motionem  prseviam  illam  reci- 
piat. 

6.  Secunda  ratio  :  esse  existentice  est  pro- 
pritcs  Dei  effedus,  qui  a  milla  creatura,  nisi 
tanquam  ah  instrumento  Dei  fieri  potest.  —  Se- 
cunda  ratio  principalis  est,  quia  esse  existen- 
tioe  est  proprius  effectus  Dei;  ergo  a  nulla 
creatura  fieri  potest ,  nisi  tanquam  ab  instru- 
mento  Dei ;  ergo  prius  debet  recipere  virtutem, 
seu  motionem,  qua  ut  instrumentum  Dei  ad 
dandum  esse  suo  effectui  moveatur  seu  com- 
pleatur.  Consequentia  prima  clara  est^  quia 
proprius  effectus  Dei  ab  illo  tantum  principa- 
liter  fit ;  ergo  inferiores  causse  non  attingunt 
illum,  nisi  in  virtute  Dei ;  ergo  oportet  ut  ab 
illo  prsevia  motione  tauquam  a  primo  artifice 
moveantur.  Antecedens  autem  probatur,  quia 
esse  est  universaUssimus  effectus ,  ac  proinde 
est  proprius  universahssimse  causse,  quod  sen- 
tit  auctorlibri  de  Causis,,  dicens  intelligentiam 
non  dare  esse,  nisi  in  quantum  est  divina.  Et 
apertius  illud  principium  tradit  D.  Thomas, 
1  p.,  q.  45,  art.  5,  et  3  coutra  gent.,  cap.  03, 
et  q.  3  de  Potent.,  a.  7 ;  maxime  vero  dicitur 
hsec  ratio  sumpta  ex  solutione  illius  articuU, 
quam  in  capiteM  pertractabimus. 

7.  Tertia  ratio  ;  concursus  causce  secundce 
penclet  essentialiter  a  concursu  causx  primce. — 
Tertia  ratio  sit,  quia  concursus  causse  secundoe 
pendet  essentiaUter  a  concursu  causse  primoe; 
ergo  coucursus  causee  primo^  est  prior  ordine 
causaUtatis ;  ergo  recipitur  in  ipsa  causa  se- 
cunda,  prius  natura  quam  ipsa  agat.  Gonse- 
quentiae  sunt  clarae.  Antecedens  autem  proba- 


DIV1N.«  GRATLE  IN  GENERE. 
tur,  quia  aUas  causa  secunda  posset  agere  sine 
auxiUo  causse  primee,  et  sic  essent  plures  cau- 
saj  prirase,  seu  pkira  prima  principia,  quse  est 
hseresis  Manicliseorum.  Sequela  probatur,  quia 
de  ratione  prineipii  primi  est  ut  possit  agere 
sine  auxiUo  prioris  agentis,  et  sine  influentia 
iUius  :  si  autem  causa  secunda  vel  voUujitas 
creata  ageret  aliquid  sine  prsevia  motione 
prioris  agentis,  ageret  sme  auxiUo  et  iufluen- 
tia  ejus;  ergo  esset  primum  principium  suse 
actionis;  et  sic  essent  plnra  principia.  Et  hsec 
ratio  dicitur  desumpta  ex  D.  Thoma,  in  2,  d. 
38,  q.  2,  a.  2,  ubi  speciaUter  agit  de  actu  pec- 
cati,  ut  actus  est,  et  probat  esse  a  Deo,  ratione 
sumpta  ab  iUo  absurdo,  quod  voluntas  creata 
esset  primum  principium  suse  actionis,  si  aU- 
quam  actionem  posset  producere,  cujus  auc- 
tor  Deus  non  esset.  Inducitque  statim  respon- 
sionem  quoruradam  negantium  iUam  seque- 
lam,  quoniam  de  ratione  primi  principii  non 
est  tantum  agere  a  se,  sed  etiam  esse  a  se, 
quod  neque  vokmtas  neque  uUa  causa  creata 
habet. 

8.  Confirmatur  Ticec  ratio. —  Refutat  autem 
D.  Thomas  responsionem,  primo,  cpiia  virtus 
ab  essentia  producit,  et  operatio  a  virtute. 
Unde  cuius  essentia  ah  ipso  est  (inquit),  oportet 
quod  virtus  et  operatio  ai  illo  sit.  Secundo, 
quia  per  ilkid  responsum ,  Ucet  evitetur  ne 
causa  creata  sit  primum  ens ,  non  evitatur 
quin  sit  primus  agens,  si  ejus  actio  in  aliud 
prius  agens  non  reduceretur ,  sicut  in  causam. 
Tertio,  quia  quod  non  habet  esse  a  se,  non  po- 
test  habere  a  seipso  agere  :  sed  potentia  creata 
non  habet  esse,  a  se,  hoc  quod  est  actuaUter 
influere  in  suam  operationem,  sed  hoc  ipsum 
accipit  a  Deo ;  ergo  necesse  est  ut  Deus  influat, 
in  ipsam  potentiam  creatam,  aUquid  prsevium 
quo  moveatur  et  appUcetur,  ut  actualiter  agat. 
Consequentise  videntur  claree,  et  miuor  est  cer- 
tissima;  major  autem  a  D.  Tlioma  supra  pro- 
batur,  quia  res  quse  non  habet  esse  a  se  non 
potest  a  se  durare ;  ergo  neque  potest  a  se 
agere.  Ab  aUis  autem  probatur,  quia  etiam  in 
ipsa  Trinitate  FiUus  non  habet  a  se  produ- 
cere  ad  intra,  sed  a  Patre,  quia  non  habet  a  se 
esse,  sed  a  Patre,  ut  docet  Concilium  Floren- 
tinum,  et  FiUus  ipse  testatur,  Joan.  5  :  Non 
potest  Filius  a  se  facere  quicquam;  ergo  multo 
minus  potest  creatura  agere  a  se. 

9.  Altera  confiirmatio.  —  Confirmatur  hajc 
ratio,  quia  aUas  aliquid  esset  in  creatura  quod 
non  esset  a  Deo ;  nam,  praeter  virtutem  perma- 
nentem  ad  agendum  et  actionem,  est  in  causa 
secunda  agere  vel  determinari  ad  ageudum. 


CAP.  XXIX.  UTRUM  PR.^TER  SIMULTANEUM  CONCURSUM  GRATIvE,  ETC. 


131 


et  )ioc  est  aliquid  in  illa ,  quod  non  fit  per 
concursum  simultaneum  in  etlectum  :  ergo 
oportet  ut  fiat  a  Deo  per  proprium  influxum 
in  causam^  aut  habeat  illud  causa  secunda  a  se, 
et  sine  Deo.  Tandem  explicatur  aliter  litec  ra- 
\\o,  quia  operatio  causae  secundaj  est  effectus 
divinse  prsemotionis,  quia  causa  prima  facit 
ut  secunda  operetur;  ergo  praecedit  divina 
prsemotio^  quia  causa prsecedit  effectum  suum. 

10.  Qmrta  ratio  ex  essentiali  suhordinatione 
catisce  semndce.  —  Quarta  ratio,  similis  preece- 
denti^  est,  quia  omnis  causa  secunda  suliordi- 
natur  primse  essentialiter ;  ergo  priusquam 
causa  secunda  operetur^  movetur  a  prima  per 
influxum  aliquem  in  ipsa  causa  secunda  re- 
ceptum,  priusquam  fluat  in  efl^ectum.  Antece- 
dens  certissimum  est ;  consequentia  vero  pro- 
batur  multis  modis.  Primo,  quia  Deus  non 
dicitur  causa  prima  solum  propter  majorem 
perfectionem,  alias  Angelus  supremus  dicere- 
tur  causa  prima  respectu  rerum  omnium  na- 
turaliumj  quia  est  per  se  perfectior  illis ;  ergo 
dicitur  prima^  quia  prius  movet  ipsam  cau- 
sam  secundam.  Secundo^  quia  alias  non  esset 
ordo  per  se  inter  causam  primam  et  secundam, 
quia  nec  ordo  perfectionis  constituit  ordinem 
per  se  quoad  causalitatem^  ut  est  per  se  notum^ 
nec  sola  concomitantia  in  operando  constituit 
ordinem  per  se  inter  plures  causas^ut  patetin 
multis  trahentibus  lapidem;  ergo  ut  sit  ordo 
per  se  inter  causam  primam  et  secundam,  ne- 
cesse  est  ut  prima  prsecedat  prsemovendo  se- 
cundam,  et  influendo  in  ipsam.  Tertio_,  quia 
omnis  cansa  secunda  est  movens  mota,  quia 
se  habet  ut  instrumentum  respectu  primse ; 
ergo  e  contrario,  si  agit  absque  prsemotione 
prioris  causae,  est  simpliciter  causa  prima,  et 
priori  non  subordinatur.  Quarto,  quia  omnes 
causte  universales  creatse,  ut  soi  et  stellffij  cum 
cooperantur  causis  iuferioribus^  aliquid  in  il- 
las  influunt  prsevium  ad  operationem;  ergo 
multo  magis  Deus. 

1 1 .  Quinta  ratio,'ex  eo  quod  causa  secunda  non 
facit  nisi  quod  Deus  vult  illam  facere. —  Quinta 
ratio  principahs  et  generalis  etiani  est^  quia 
causa  secunda  nou  facit  nisi  quod  Deus  vult 
eam  facere;  prsecedit  ergo  vokmtas  efiicax 
Dei^  non  solum  antecessione  eeternitatis^  sed 
etiam  ordine  causalitatis  et  naturae,  ante  om- 
nem  actionem  causse  secundae;  ergo  Deus  per 
illam  vokmtatem  efiicacem  physice  praemovet 
et  applicat  causam  secundam  ad  suam  opera- 
tionem.  Probatur  heec  consequentia  ultima, 
quia  vohintas  Dei  absoluta  est  eflicacissima;  et 
ipsius  velle  est  facere,  et  ita  per  illam  vohm- 


tatem  phj^sice  concurrit  ad  actionem  causae 
secunda3 ;  ergo  concurrit  praemovendo  illam, 
et  faciendo  ut  infalHbiUter  faciat,  Atque  hsec 
ratio  de  omni  causa  creata,  sive  naturah,  sive 
libera,  et  de  omni  efl^ectu  reah,  cujuscum- 
que  ordinis  sit^  procedit,  quia  nihil  potest 
in  rerum  natura  fieri^  nisi  quod  Deus  absolute 
et  efiicaciter  fieri  vult. 

42.  Sexta  ratio:  agentia  naturalia  et  inani- 
mata  non  possunt  se  sua  mrttite  de  potentia  ad 
actum  reducere,  et  se  ilaperficere. —  Sexta  ra- 
tio  specialis  sit  de  agentibus  naturahbus  ina- 
nimatis,  quia  omne  agens  creatura,  cum  ope- 
rari  incipit,  reducitur  de  potentia  in  actum,  ct 
ita  agendo  perficitur :  sed  ista  agentia  natura- 
lia  et  inanimata  non  perficiuntur  nec  actuan- 
tur  sua  actione  formah ;  ergo  necesse  est  ut 
perficiantur  motione  ahqua  praevia,  quam  a 
priraa  causa  recipiunt.  Major  videtur  philoso- 
phorura  consensus  cum  Aristotele,  8  Pliysic, 
cap,  5,  Minor  etiam  probatur  facile^,  quia  ista 
agentia  sohim  agunt  per  actionem  transeun- 
tem,  quai  est  in  passo^  et  non  in  agente^  juxta 
receptam  doctrinam,  et  ideo  non  perficit  for- 
mahter  ipsum  agens ;  ergo  oportet  ut  antece- 
denter  ab  ipso  Deo  perficiatur. 

13.  Septima  ratio  circa  actus  vitales.  — 
Septima  ratio  speciahs  additur  de  actionibus 
vitahbus,  quia  essentialiter  pendent  a  potentia 
vitali.  Unde  fieri  etiam  non  potest  de  poteutia 
absoluta,  ut  Deus  producat  actionem  vitalem 
creatam^  nisi  mediante  principio  vitah,  cum 
dicat  intrinsecum  ordinem  ad  potentiam  vita- 
lem;  ergo  impossibile  est  quod  Deus^  suo  con- 
cursu,  inflnat  in  actionem  vitalem,  nisi  prius 
natura  influat  in  ipsam  causam  vitalem^  per 
quam  debet  produci  vitalis  actio. 

44.  Octaza  ratio,  ex  actione  libera  voluntatis 
quce  indiget  prcedeter^ni^iatione,  cum  ipsa  sit  i?i- 
determi7iata.  —  Octava  ratio  speciahs  additur 
deactu  libero  vohmtatis,  quia  voluntas  natura 
sua  est  indeterminata  ad  producendum  vel 
non  producendum  talem  actum ,  seu  ad  pro- 
ducendum  hunc  vel  alium  contrarium ;  ergo 
non  potest  rationem  inchoare,  nisi  prius  na- 
tura  Deus  influat  in  ipsam  vohintatem ,  prse- 
determinando  iham  ad  talem  actionem  potius 
quam  ad  aham.  Probatur  consequentia;,  quia 
voluntas  nunquam  potest  prodire  vel  inclioare 
actionem  nisi  determinatam^  et  in  particula- 
ri :  a  causa  autem  indeterminata,  in  eo  statu 
manente,  non  potest  determinatus  effectus  pro- 
dire;  ergo  oportet  ut  prius  prsedeterminetur  a 
Deo,  quia  nulhim  est  agens  superius  a  quo 
possit  prsedeterminari,  Consequentia  cum  ma- 


132  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

jori  evidentes  simt.  Minor  autem  probatur  im- 
primis  auctoritate  Commentatoris,  2  Physic, 
text.  48^  et  D.  Thom^  1  part,^  queest.  49,  a.  3 
ad  5;  deinde  ratione,  tum  quia  quamdiu  causa 
est  iudcterminata,  non  est  cur  magis  hunc 
effectum  determinatum  quam  alium  efEciat; 
tum  etiam  quia  talis  causa  non  est  plene  iu 
actu^  sed  est  in  potentia^  et  ideo  ab  illa^  ut  sie, 
non  est  determinatus  effectus,  Tum  preeterea 
quia  omue  quod  quandoque  est  agens  actu, 
quandoque  in  potentia^  indiget  moveri  ab  alio, 
et  ideo  promovendum  est  ad  moventem,  qui 
sit  purus  actus  :  taUs  autem  est  voluntas  libera 
creata,  ut  interdum  sit  in  potentia,  quandoque 
in  actu;  ergo  revocanda  est  iu  Deum  ut  in 
primum  moventem. 

15.  Prima  confirmatio.  —  Secunda.  —  Ter- 
tia. —  Ultima. —  Confirmatur  primo  haec  ratio, 
quia  nisi  Deus  suo  influxu  ita  praeveniat  cau- 
sam  liberam_,  sequitur  omnes  actus  hberos  for- 
tuito  et  contingeuter  evenire  respectu  Dei. 
Consequens  est  falsumj  et  eoutra  debitum  or- 
dinem  diviuEe  provideutise,  et  contra  ejus  per- 
fectionem,  quae  non  permittit  ut  casus  et  for- 
tuna  in  Deum  cadant.  Sequela  probatur^  quia 
si  Deus  non  ita  prsevenit  voluntatem  creatam, 
ejus  hbera  determinatio  non  pendet  ex  divina 
voknitate  et  providentia,  sed  ab  ipsa  voluntate 
se  hbere  determinante ;  ergo  tahs  determi- 
natio  semper  erit  contingens,  et  casu  ac  for- 
tuito  eveniet  respectu  Dei.  Confirmatur  se- 
cundo  eadem  ratio,  quia  ahas  Deus  non  esset 
prima  causa  determinationis  hberse  voluntatis, 
quod  est  absurdissimum^  quia  iUa  determinatio 
est  ahquid  in  rerum  natura  :  quidquid  autem 
est  ahquid,  esta  Deo  utprimacausa;  ergo.  Se- 
quela  probatur,  quia,  si  Dous  non  praedeter- 
minat  voluntatem,  ergo  determinatio  ejus  uon 
est  a  Deo,  sed  a  vohmtate  primo  et  per  se  ap- 
phcante  se  ad  operandum,  prius  natura  quam 
Deus  in  iUam  influat.  Confirmatur  tertio,  quia 
hbertas  creata  ita  subordiuatur  divinai,  ut_,  for- 
mahter  loquendo,  iu  divinam  hbertatem  et 
voluntatem,  tanquam  in  causam  primam  pby- 
sicam  reducatur,  etiam  in   genere  physico, 
juxta  doctrinam  D.  Thom.,  d  part,,  quast.  19, 
art.  8,  ibi  a  Thomistis  commuuiter  receptam, 
ut  Ledesma  aUegat ;  ergo  necesse  est  ut  ope- 
ratio  etiam  vohmtatis  hberse  sit  a  Deo,  ut  prse- 
movente  hbere,  ut  inde  habeat  vohmtas  creata 
hbertatem  suse  determinationis.  Confirmatur 
uUimo,  quia  vel  vohmtas  humaua  determinat 
diviuam  ad  hunc  partieularem  effectum ,  vel 
e  converso.  Primum  dici  nou  potest;  ergo  se- 
cundum,  quia  non  cst  medium,  ahas  utraque 


DIVIN.4^  GRATI-E  IN  GENERE, 
seque  primo  se  determinaret,  quod  est  contra 
divinam  perfectionem ,  et  esset  quasi  casuale 
Bt  fortuitum.  Probatur  minor,  quia  iUa  etiam 
est  imperfectio  divinse  vohmtatis ;  penderet 
enim  a  creata,  et  ab  iUa  modificaretur  cuncur- 
sus  ejus, 

16.    Ultima  ratio  in  actibus  sicpernatiirali- 
his.  —  UUima  ratio  affertur,  quse  maxime  vi- 
detur   actibus    supernaturalibus   congruere, 
quamvis  ab  ahquibus  etiam  ad  bonos  actus 
morales  ordinis  uaturahs  accommodetur,  su- 
miturque  ab  inconvenienti,  quia  initium  ta- 
lium  actuum,  sive  fiant  ante  habitum,  sive  ex 
iUo,  sumendum  est  a  prsemotione  Dei,  quse  in 
vokintate  prsecedat,  et  physice  actum  efficiat, 
quia  ahas  primum  iuitium  pise  operationis  esset 
cx  nobis,  nam  bomo  esset  qui  primo  iUam  in- 
ciperet.  Consequens  autem  est  contra  defini- 
tionem  fidei;  ergo.  Sequela  probatur,  quo- 
niam  si  vohmtas,  affecta  habitu  infuso,  sine 
prsemotione  Dei  posset  uti  iUo  habitu  et  in- 
nata  sua  hbertate ,  jam  ipsa  voluntas  primo 
inciperet  actum  iUum,  ac  proinde  ab  iUa  esset 
initium  sakitis  quoad  talem  actum.  Minor  au- 
tem  et  falsitas  consequentis  probatur.  Primo 
ex  Conciho  Arausicano,  can.  25  dicente  :  Hoc 
sakchriter  confltenmr,  quod  in  omni  opere  bono 
nos  non  incipimiis,  etposteaper  Deimisericor- 
diam  adjuvamur ;  sed  ipse  7iohis,  nullis  prcece- 
dentibus  bonis  meritis,  et  fidem,  et  amorem  sui 
inspirat.  Secundo,  ex  Conciho  Senonens.,  in 
principiO;,  dicente  :  Accedentem  ad Deumopor- 
tet  primum  dimnce   gratice  munere  adjutum 
credere,  deinde  bonis  operibus  intendere,  in  qui- 
bus  efficiendis  et  liberum  arbitnm  operatur,  et 
gratia,  primo  tamen,  et  principalius  gratia. 
Quare  qui  Jiominetn  beneoperari  et  sahitem  con- 
sequi  arbitratur  sine  gratia,  aut  primatum 
boni  operis  libero  arbitrio  adscribit,  non  gra- 
tice,  Pelagianics  censendus  est.  Tertio ,  quia 
ahas  ahquid  proprium  baberet  homo  in  nego- 
tio  salutis  quod  non  accepisset  ex  gratia,  con- 
tra  iUud  PauU,  1  ad  Corinth.  A  :  Quid  habes 
quodnon  accepisti?  Sequela  probatur,  quia  vo- 
luntas,  quod  actu  operetur,  uon  habet  ab  ha- 
bitu  supernaturah,  quia  solus  babitus  non  dat 
voluntati  quod  infaUibihter  operetur,  sed  so- 
kim  ut  possit  operari ,   si  veht.   Concursus 
etiam  Dei,  hcet  sit  ordinis  supernaturahs,  non 
tribuit  efiicienter  vokmtati  quod  operetur, 
nec  facit  iUam  incipere,  sed  concurrit  cum  iUa 
simul  ad  actualem  operationem,  si  ipsa  volue- 
rit  operari  ;  ergo   quod  voluntas   operetur , 
habebit  ex  seipsa,  et  nou  ex  gratia,  quod  dici 
non  potcst. 


CAP.  XXX.  QUID  SIT  CONCURSUS  PRJIVIUS,  ET  QUOD  MUNUS  EJUS,  ETC. 


133 


CAPUT  XXX. 

QUID  SIT  CONCURSUS  PR^VIUS,  ET  QUOD  MUNUS  EJUS 
OB  QUOD  NEGESSARIUM  ESSE  GREDItUR. 

Non  possumus  de  prsedicta  sententia  ferre 
judicium,  nisi  prius  sensus  illius  exacteintel- 
ligatur.  Uude,  quia  in  illo  explicando  defeu- 
sorBS' ejus  non  conveniunt^  nonnullis  interro- 
gationibus  seu  dubitationibus  propositis^  illura 
inquirere  necessarium  duximus. 

i.  An  conmrsus  ille  prcevius  sit  aliqidd 
creatum.  —  Ostenditur  esse.  —  Prima  interro- 
gatio  est^  an  hic  concursus  sit  aliquid  creatum^ 
necne?  Sed  in  hoc  puncto  non  invenio  contro- 
versiam  inter  dictos  auctores.  Nam  licet  ali- 
qui  dicant  Deum  movere  causam  secundam 
per  voluntatem  suam  immediate,  et  ipsammet 
volitionem  Dei  vocent  motionem  vel  applica- 
tionem  causse  secundae  ad  agendum;,  illud  non 
potest  intelligi  de  motione  qua  causa  secunda 
movetur  formaliter,  sed  de  motione  cffectiva, 
per  quam  influit  Deus  in  creaturam^  quae  pro- 
prie  non  est  concursus  ipse  formalis,  sed  con- 
cursus  principium^  qno  Deus  efFective  influit 
in  creaturam  :  nam  illud  principium  increa- 
tum  est ,  sive  dicatur  esse  in  Deo  per  mo- 
dum  virtutis  activse,  sive  per  modum  actio- 
nis  immanentis,  et  virtualiter  transeuntis. 
Hic  autem  loquimur  de  influxu  qui,  juxta 
hanc  sententiam ,  ab  hoc  principio  increato 
manat  in  causam  secundam ,  prius  natura 
quam  agat.  Et  hoc  necesse  est  esse  aliquid 
creatum.  Primo,  quia  fit  a  Deo  in  ipsa  causa 
secunda.  Secundo^  quia  per  illum  movetur 
physice  et  realiter  ipsa  causa  secunda;  sup- 
ponit  enim  illa  sententia  causam  secundam 
non  posse  agere  nisi  motam  :  non  movetur 
autem  formaliter  per  volitionem  Dei  increa- 
tam,  ut  per  se  notum  est,  nam  per  illam  non 
se  habet  formaliter  causa  secunda  aliter  quam 
prius;  ergo  per  aliquam  mutationem  intrin- 
secam^  quse  in  illa  de  novo  fit,  movetur;  ergo 
motio  preevia  necessaria  est  aliquid  crea- 
tum. 

2.  An  concursus  prcevius  generalis  sit  idem 
in  omnibus  causis  et  quoad  omnes  effectus.  — 
Ratio  duiitandi.  —  Secunda  interrogatio  est^ 
an  hic  prsevius  concursus  generalis  primse  cau- 
sae  sit  ejusdem  rationis  in  omnibus  causis  se- 
cundis ,  quoad  omnes  eflectus  et  actiones  ea- 
rum^  vel  in  eis  varietur,  et  quo  modo.  De  con- 
cursu  enim  comitante  et  simultaneo  diximus 
supra^  et  est  per  se  evidens^  multiplicari  et  dis- 


tingui  pro  varietate  actionum  causarum  se- 
cundarum ,  quia  et  est  idem  cum  ipsa  actione 
causse  secundse^  et  ad  eumdem  terminum  ten- 
dit.  Non  procedit  autem  hsec  ratio  eodem  mo- 
do  in  concursu  prsevio,  si  detur,  nam  illc  dis- 
tinguitur,  ut  statim  dicam ,  ab  actione  causse 
secundse,  et  est  aliquo  modo  principium  ejus, 
Unde  non  respicit  actionem  causce  secundse 
tanquam  terminum^  proprie  loquendo,  sed 
tanquam  actionem  a  se  emanantem ,  et  ter- 
minum  illius  actionis  respicit  tanquam  effec- 
tum.  Unde  non  oportet  quod  ab  actionibus 
causarum  secundarum  vel  terminis  sumat 
distinctionem ,  nam  poterit  esse  eminentius 
qnoddam  et  quasi  universale  principium  pUi- 
rium  et  variarum  actionum.  Explicatur,  sup- 
ponendo  prsemotionem  illam  esse  qualitatem; 
nam  consequenter  dicendum,  esse  qualitatem 
activam^  quse  ex  sua  natura  et  particulari  mo- 
do  est  propria  virtus  instrumentalis  causae  pri- 
mse,  ut  prima  causa  et  iiniversalis  est;  ergo 
licet  sit  in  se  unius  simplicis  entitatis  et  spe- 
ciei ,  potest  esse  universale  principium  per 
quod  causa  prima,  cum  omnibus  causis  se- 
cundis^  ad  omnes  earum  actiones,  quantumvis 
distinctas^  operatur,  et  pro  voluntate  ejusdem 
primse  causse  illas  determinat  vel  applicat  ad 
varias  actiones  pro  causarum  secundarum  va- 
lietate.  Idemque  dici  poterit  de  illo  concursu, 
etiamsi  fingatur  ut  pura  motio^  quae  dicitur 
esse  motio  virtuosa  :  unde  in  suo  genere  po- 
terit  habere  virtutem  illam  cum  dicta  eminen- 
tia  et  universitate. 

3.  Varium  et  diversum  esse  volunt  illius  auc- 
tores.  —  Nihilominus  defensores  illius  senten- 
tise^  hcet  interdum  magnam  et  eminentem 
virtutem  tribuant  illi  motioni,  ita  ut  sola  possit 
aliquando  supplere  principium  activum  pro- 
ximum  causse  secundse^  si  illi  deest  j  nihilomi- 
nus  in  prsesenti  non  ita  sentiunt,  sed  hunc 
concursum  variari  significant  juxta  causarum 
secundarum  in  suis  virtutibus  et  actionibus  va- 
rietatem.  Et  imprimis  negari  non  potest  quin 
talis  influxus  in  causam  spiritualem  vel  ma- 
terialem  genere  distinctus  sit;  nam  est  quod- 
dam  accidens  quod  in  re  corporea  materiale 
est^  in  re  vero  spirituali  spirituale ,  neque  hoc 
majori  probatione  indiget,  Deinde  non  minus 
certum  est  influxum  in  causam  secundam, 
verbi  gratia^  voluntatem,  ad  actum  naturalem 
vel  supernaturalem  distingui ,  etiam  in  esse 
entitatis,  seu  qualitatis  naturalis  aut  superna- 
turahs ,  quia  ad  naturales  actus  non  est  per 
se  necessarius  influxus  prsevius  supernatura- 
liS;,  nec  ad  actus  supernaturales  sufficere  potest 


134  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

concursus  ordinis  naturalis  etiam  prsevius, 
supposita  generali  necessitate  talis  prsevii  con- 
cursus^  quia  talis  motio  praevia  ponitur^  vel  ad 
elevandam  potentiam^  vel  ad  determinandam^ 
vel  ad  applicandam  illam ;  motio  autem  mere 
naturalis  non  potest  vel  elevare ,  vel  determi- 
nare ,  vel  applicare  naturalem  potentiam  ad 
actum  supernaturalem ,  ut  videtur  per  se  no- 
tum. 

A.  Dwersificatur  specie  pro  diversitale  caii- 
saruni  ad  qiias  datur.  —  Denique  hinc  verisi- 
milius  dici  videlur  in  illa  sententia  lianc  mo- 
tionem  multiplicari  secundum  speciem ,  pro 
diversitate  causarum  secundarum  quibus  tri- 
buitur,  quia  unicuique  datur  ad  illam  deter- 
minandam  ,  seu  applicandam  ad  suum  deter- 
minatum  effectum^  et  ideo  magis  consequenter 
(licitur  dari  motionem ,  quse  ex  sua  specie  et 
natura  illam  determinationem  habeat;,  quam 
qiiod  ex  sola  voluntate  Dei  determiuetur,  vel 
applicetur  ad  hunc  vel  ilhira  eSectiim.  Illud 
autem  quod  dicti  auctores  de  hoc  prsevio  con- 
cursudicunt,  de  se  aptum  esse  ad  supplendam 
totam  activitatem  principii  proximi  causse  se- 
cundae,  esseque  ejusdem  rationis  quando  sup- 
plet  defectum  principii  proximi ,  et  quando 
supponit  illud^  sohimque  ilhid  ad  operandum 
applicat,  difiicile  creditu  est,  ut  supra^  tractan- 
do  de  actibus  supernaturahbus  qui  sine  ha- 
bitu  fiunt^  tactum  est^  et  in  sequentibus  magis 
ostendetur.  Habet  etiam  peculiarem  diflQculta- 
tem,  an  hic  concursus  datus  causee  naturaliter 
agenti^  et  datus  causse  liberae,  ejusdem  vel  di- 
versse  rationis  inteUigendus  sit^  de  quo  puncto 
in  cap.  41  dicam. 

5.  An  Mc  concursus  prcevius  determinatus 
ex  se  sit  tum  ad  speciem,  tum  ad  individuwn 
acdonis.  —  Tertio  consequenter  interrogari 
potest  an  hoc  auxilium  prsevium  determina- 
tum  sit  ex  se,  non  sohim  ad  speciem  actionis 
et  effectus  causge  secundee,  sed  etiam  ad  in- 
dividuum  actum  et  eflfectum.  In  quo  puncto, 
prsedicti  auctores  sentiunt  necessarium  esse  ut 
tahs  prsevius  concnrsus  detur  determinatus  ex 
se  ad  individuum  eflTectum  et  actionem.  Ita 
docet  Alvarez,  disp.  19^  concl.  3;,  ration.  2, 
ubi  inde  probat  hoc  auxilium  non  esse  habi- 
tum,  quia  habitus  est  de  se  indiflferens  ad  plu- 
res  actus  individuos  :  hoc  autem  auxilium  est 
determinatum  ad  unam  numero  operationem. 
Et  idem  repetit  ad  solut.  6;  consentjt  Ledesm._, 
dicta  qusest.  unica,  art.  2,  ad  Q,  ubi  ait  volun- 
tatem  determinari  per  auxilium  hoc  prsevium 
ad  singularem  operationem.  Et  videntur  hi 
auctores  in  sua  seuteutia  satis  consequenter 


DIVIN.^  GRATLE  IN  GENERE. 
loquij  quia  ponunt  hanc  praeviam  motionem 
ut  prsedeterminet  causam  secundam  ad  ope- 
randum.  At  in  causis  naturali  necessitate  agen- 
tibus^  non  est  necessaria  prsedeterminatio  ad 
speciem  actionis,  quia  illse  sunt  de  se  satis  de- 
terminatse  ad  speciem  actionis.  Indigent  au- 
tem  determinatione  ad  individuum  eflfectumj 
quia  quoad  hoc  sunt  indiflferentes  ;  ergo  reci- 
piunt  hanc  determinationem  per  hunc  prse- 
vium  infliuxum ;  ergo  necesse  est  ut  ipse  in- 
fliuxus  non  sit  de  se  indififerens,  sed  determi- 
natus  ad  individuum^  alias  ipse  indigeret  prce- 
determinatione,  et  in  infmitum  procederetur. 
In  causis  vero  liberis,  hoec  motio  prsedetermi- 
natpotentiam  non  tantum  quoad  speciem,  sed 
etiam  quoad  exercitium  actus  :  exercitium  au- 
tem  actus  non  potest  esse  nisi  in  individuo ; 
ergo  talis  motio,  prsedeterminans  potentiam 
ad  exercitium  actus^  necessario  illam  debet 
determinare  ad  actuni  individuum.  Ergo  mul- 
to  magis  ipsa  motio  debet  esse  determinata 
ad  individuum,  ne  ipsa  alia  determinatione 
indigeat. 

6.  iri7ic  fit  numero  muUiplicari  pro  mmiero 
effectuum.  —  Unde  videtur  in  hac  sententia 
consequenter  dicendum^  hanc  motionem  nu- 
mero  multiplicari  et  distingui^  non  tantum  in 
causis  numero  distinctiS;,  sed  etiam  in  eadem 
causa  plures  actiones  vel  eflfectus  numero 
diversos  producente  ,  quod  est  manifestum 
quando  illee  actiones  successive  fiunt,  quia 
prEevius  concursus  ad  unamquamque  illarum 
solum  determinat .  quando  unaquseque  actio 
durat :  ergo  variatur  numero  coucursus  prae- 
vius,  prout  actio  variatur.  Ergo  semper  con- 
cursus  prsevius  datur  ex  se  determinatus  ad 
illam  numero  actionem  quam  facit^  et  cum 
qua  sola  darat.  Idem  autem  erit  consequenter 
dicendum  etiamsi  causa  secunda  plures  ac- 
tiones  numero  distinctas  simul  faciat,  ut  faci- 
lius  contingit  in  actionibus  transeuntibus  , 
verbi  gratia,  in  igne  simul  calefaciente  plura 
ligna  ;  nam  actiones  numero  multiplicantur 
in  subjectis  recipientibus  illas;  ergo  et  con- 
cursus  prcevii  ad  illas  erunt  distincti,  quia 
unusquisque  est  determinatus  de  se  ad  unam 
tantum  actionem  singularem ;  et  ideo  cessante 
una  illarum,  et  non  alia,  cessabit  concursus 
preeviuSj  qui  ad  unam^  non  vero  ad  alteram 
datus  fuerat. 

7.  Difficultas  ex  causis  lileris.  —  Haec  er- 
go  omnia  consequenter  dicuntur  in  illa  sen- 
tentia^  neque  in  illis  peculiarem  diflacultatem 
aut  repugnantiam  invenio,  preeter  eam  quse 
est  iu  liberse  vohmtatis  pra^determinatione  ad 


CAP.  XXX.  QUID  SIT  CONCURSUS  PRJ:VIUS,  ET  QUOD  MUNUS  EJUS,  ETC. 


4  35 


unum^  de  qua  iu  c.  31  aliqua,  et  plura  in  libro 
5  dicturi  sumus.  Hic  solum  adverto^  propter 
solam  determinationem  causEe  secundce  ad 
singularem  actionem  et  efTectum  non  esse  ne- 
cessarium  concursum  prsevium,  nam  per  con- 
cursum  concomitantem  sufScienter  id  fieri  po- 
test^  ut  in  I.  1  de  Auxiliis^  c.  1,  notavi  et  os- 
tendi.  Et  aperte  concedit  Ledesma^  art.  2^  ad 
6,  dicens  quod  auxilium  sufEciens  determina- 
tur  per  auxilium  concomitans  ad  siugulam 
operationem.  Et  ratio  est^  quia  causa  secunda 
nullum  singularem  effectum  potest  agere  sine 
concursu  Dei  concomitante_,  seu  simultaneo  : 
potest  autem  Deus  hujusmodi  concursum  li- 
mitare  ad  unum  effectum  individuum ;  ergo 
id  satis  erit  ut  actio  causae  secundse  ad  eum- 
dem  determinetur.  Unde  fit,  propter  hanc  so- 
lam  determinationem  non  esse  necessarium, 
concursum  prasvium  ilhim  esse  determinatum 
ex  natura  sua  ad  unam  tantum  individuam 
actionem^  quia  licet  esset  indifferens  de  se 
ad  plures^  posset  per  simulianeum  concursum 
determinari,  et  ita  cessaret  processus  in  iufi- 
uitum  :  nihil  ergo  certum  posset  quoad  hanc 
partem  de  tali  concursu  preevio  afiirmari,  li- 
cet  (  ut  dixi )  illo  semel  posito,  tota  illa  mul- 
tiplicatio  et  determinatio  talis  concursus  illi 
opinioni  satis  consentanea  sit^  et  ostendi  non 
possit  involvere  repugnantiam.  Superfluum 
tamen  erit  tot  multiplicare  concursus  ,  seu 
motiones ,  nisi  earum  necessitas  clara  osten- 
datur. 

8.  A?i  iste  concuTsus  prwvius  fiat  a  solo 
Deo.  —  QuartOj  interrogari  potest  an  hic  con- 
cursus  preevius  fiat  a  solo  Deo_,  vel  etiam  ab 
ipsa  causa  secunda.  Haac  vero  interrogatio  in 
causis  agentibus  actione  transeunte  nullam 
habere  potest  controversiam;,  ut  statim  dicam. 
De  potentiis  autem  agentibus  actione  imma- 
nente ,  aliqui  sensisse  videntur  hanc  prse- 
viam  motionem  non  fieri  a  solo  Deo  ,  sed 
ipsam  etiam  potentiam  quae  illam  motio- 
nem  reci])it  ad  illam  cooperari  efficiendam, 
quod  sentire  videntur ,  qui  hanc  prsemo- 
tionem  ab  ipso  actu  vitali  potentise  in  re  ip- 
sa  non  distinguunt ,  ut  statim  videbimus. 
Sed  hic  modus  dicendi  involvit  repugnan- 
tiam  in  eamdem  sententiam  ,  ejusque  fun- 
damenta  destruit.  Dicendum  est  ergo  conse- 
quenter  in  illa  sententia,  hanc  motionem  a 
sola  prima  causa  fieri  in  secunda.  Probatur, 
quia  causa  secunda  non  affecta  hac  prsevia 
motione,  non  est  satis  applicata^  vel  deter- 
minata  ad  inchoandam  aliquam  actionem; 
ergo  non  potest   influere  in  actionem    qua 


fit  vel  in  qua  consistit  hic  concursus  prai- 
vius,  cum  juxta  eamdem  sententiam  non  efli- 
ciatnisijam  applicata,  vel  determinata. 

9.  Prolatur  a  solo  Deo  fieri  in  causa  secun- 
da.  —  Item  causa  secunda  non  movet  nisi  mo- 
ta,  'ut  supponitur ;  ergo  non  se  movet  in  illa 
prima  motione  per  quam  a  causa  prima  mo- 
vetiir  ad  agendum;  ergo  non  efiicit  illam  mo- 
tionem ;  nam  si  illam  efficeret,  se  moveret  per 
illam,  saltem  physice;  ergo  Deus  solus  illam 
motionem  efficit.  Item  haec  motio  supponitur 
esse  prsevia  et  prior  natura  omni  causalitato 
vel  actione  causce  secundas,  et  consequenter 
supponitur  esse  aliquo  reali  modo  causa  et 
principium  ejus^  ut  statim  explicabitur  ;  ergo 
impossibile  est  ut  fiat  ab  ipsa  causa  secunda, 
quia  non  potest  esse  causa  actionis  causse  se- 
cundse^  et  terminus  vel  effectus  ejus^  neque 
potest  esse  simul  prius  etposterius  natura,  et 
in  genere  efficientis  causee.  Item  quiain  agen- 
tibus  per  transeuntem  actionem  haec  motio 
non  potest  esse  effective  ab  ipsis^  quia  illa  non 
agunt  in  se,  prajsertim  ante  trauseuntem  ac- 
tionem^  utest  per  se  notum.  Quis  enim  dicat 
calorem,  prius  natura  quam  calefaciat  lignum, 
agere  in  seipsum^  actuando  et  citando^  vel  alio 
modo  movendo  seipsum?  Nemo  certe  id  potest 
probabiliter  cogitare,  repugnatque  principiis 
illius  sententiae ;  ergo  si  in  his  agentibus  da- 
tur  prsevius  concursus,  a  solo  Deo  in  illis  fieri 
debet.  Ergo  idem  dicendum  est  de  agentibus 
actione  immanente^  nam  est  eadem  ratio. 
Tum  quia  necessitas  hujus  pr^vii  concursus 
fundari  dicitur  in  generali  ratione  causoe 
creatse^  quod  non  potest  incipere  aliquid  age- 
re  nisi  proemota.  Tum  etiam  quia  ipsa  ratio 
prsevii  concursus  excludit  efficientiam  ejus  a 
causa  secunda,  qusecumque  sit_,  quia  si  illa 
coefficit  illum  concursum,  etiam  Deus  facit 
illum  concursu  cooperante  non  preevio.  Tum 
denique  quia  si  in  intellectu^  verbi  gratia^  con- 
cursus  prsevius  fieret  ab  intellectu^  actio  illius 
esset  immanens^  et  sic  nou  posset  in  re  dis- 
tingui  ab  actu  intelligendi ,  quod  dici  non 
posse  consequenter  infra  dub.  7  declarabo^  et 
plura  de  hoc  puncto  erunt  necessario  dicenda 
infra  in  c.  33.,  et  in  lib.  5. 

10.  In  quo  subjecto  immediate  recipiatur  ille 
concursus.  —  Quinto^  interrogari  potest  in  quo 
subjecto  proxime  et  immediate  recipiatur  ille 
concursus  praevius.  In  quo  dicti  auctores  sen- 
tiunt  imprimis  recipi  in  ipsa  causa  secunda. 
Quia  vero  inter  causas  secundas  quaedam  agunt 
actione  transeunte,  quae  non  est  in  ipsis,  sed  in 
passo  recipitur ;  aliae  vero  actione  manente  in 


i  3G  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

ipsis;  in  prioribus  id  non  indiget  explicatione; 
recipi  enim  debet  illa  motio  in  ipso  agente,  ut 
constituto  in  actu  primo  prius  natura  quam 
agat;  in  posterioribus  autem,  quia  idem  est 
agens  et  recipiens  actionem  et  terminum  ejus, 
cum  proportione  id  intelligunt  de  ipso  agente^ 
ut  agens  est^  id  est,  ut  prcesupponitur  in  actu 
primo,  prius  natura  quam  ab  illo  actio  egre- 
diatur  et  a  fortiori  prius  natura  quam  in  illo  re- 
cipiatur.  Unde  consequenter  etiam  dicunt  pro- 
ximum  subjectum  in  quo  recipitur  talis  motio^ 
esse  ipsammet  potentiam  seu  facultatem  acti- 
vam  permanentem  in  causa  secunda,  quse  est 
principium  proximum  actionis  ejus;  ut^  verbi 
gratia^  lucem  solis  esse  subjectum  proximum  in 
quo  recipitur  concursus  prtevius  ad  illuminan- 
dum,  et  calorem  ignis  ad  calefaciendum ,  vo- 
luutatem  ad  volendum,  et  habitum  cbaritatis 
ad  amandum  super  omnia,  et  lumen  gloriae 
etiam  recipere  in  se  novam  motionem  vel  en- 
titatem  per  quam  moveatui  ad  eliciendam  vi- 
sionem,  et  sic  de  cseteris ;  quia  iUud  principium, 
Causa  secunda  no7i  moret,  nisi  niota,  formali- 
ter  intelligitur  de  motione,  qua  ipsummet 
agendi  principium  aliquo  modo  mutetur  et 
amplius  actuetur. 

i\.  JDifficultas  %%  assignando  illo  stidjecto, 
quaado  principium  proximum  agendi  causce 
secundce  non  est  unmn  aVquid  simplex,  sed  est 
plurilus  compositum.  — Contingit  autem  pro- 
ximum  principium  agendi  causse  secundae  non 
esse  unam  simplicem  qualitatem^  sed  coales- 
cere  ex  multis_,  ut  principium  visionis  ex  visu^ 
et  specie,  et  fortasse  ex  lumine.  Unde  dubitari 
potest  in  illa  sententia ,  an  tunc  causa  secun- 
da  recipiat  unum  simplicem  concursum  prae- 
vium ,  vel  plures  quasi  partiales,  quasi  cousti- 
tuentes  unum ;  videtur  enim  inconveniens  tot 
motiones  multiplicare.  Nibilominus  tamen^ 
consequenter  loquendo ,  ilhid  etiam  declaran- 
dum  est ,  quia  una  simplex  entitas  non  potest 
immediate  recipi  in  visu,  et  in  specie  visibili, 
et  himine;  unumquodque  autem  istorum  prin- 
cipiorura  indigebat  sua  motione  et  ultima  ae- 
tuaUtate  a  prima  causa ,  quia  non  est  major 
ratio  de  uno,  quam  de  aUo ;  sicut  etiamsi  duo 
himina  concurrant  ad  eamdem  indivisibilem 
inuminationem,  Ucet  concursus  simuUaneus 
sit  unus  in  actione  imbibitus.  concursus  proe- 
vius  multipUcanduserit  juxta  numerum  prin- 
cipiorum  seu  luminum  agentium. 

15i.  Explicatur  illa  difficultas  et  iirgetur.  — 
IIi7ic  segicitur  nullam  esse  potentiam  pure  acti- 
vam,  cum  omnis  sit  receptiva  virltUlsper  qiiam 
in  esse  potentice  compleatur.  —  E  contrario 


DIVIN^  GRATL^  IN  GENERE. 
vero,  si  ab  eodem  calore  ignis  prodeant  simul 
calefactiones  in  phira  combustibilia,  cum  sit 
clarum  concursus  simultaneos  multiplicari 
juxta  numerum  actionura  transcuntiura,  du- 
bitari  potest  an  concursus  praivius  sit  unus  et 
simpleXj  an  vero  etiam  ille  muhipUcetur.  Nam 
in  hoc  dicti  auctores  varie  loquuntur,  et  facile 
possunt  argumenta  pro  utraque  parte  fieri ; 
sed  supervacaneum  duco  in  hoc  imraorari , 
nam,  supposito  iUo  principio,  parum  refert  sic 
vel  aUter.  in  his  illationibus  et  aUis  similibus 
quse  facile  excogitari  possunt,  opinari.  Solum 
hsec  propouo  ut  considerentur  hsec  et  alia  hu- 
jusmodi^  quse  ex  illa  positione  sequuntur.  Nec 
omittam  ulterius  adducere^  juxta  illam  sen- 
tentiara  consequenter  dicendum  esse^  nullam 
esse  potentiam  activam  creatam  pure  activam, 
id  est^quse^  sirauletquoad  raodum,  priuspas- 
siva  potentia  non  sit.  Quia  omnis  potentia  quse 
intrinsece  potest  mutari,  in  se  aliquid  reci- 
piendo  ,  est  passiva ;  nihil  enim  aliud  est  esse 
potentiam  passivam^  nisi  esse  potentiam  ca- 
pacem  recipiencU  aliquid  :  hoc  autem  habet 
omnis  virtus  activa  creata ,  quia  est  capax  il- 
lius  preemotionis  divina  quara  in  se  recipit, 
ut  agat.  Ergo  est  potentia  passiva,  secundum 
quara  prius  actuari  debet,  quam  vira  suara 
activara  possit  exercere,  quia  non  potest  mo- 
vere  nisi  raota  :  ergo  prius  ( ut  sic  dicam  )  est 
mobilis  quam  principium  movendi ;  et  hoc 
modo  dicimus  prius  esse  potentiam  recepti- 
vara  ,  utique  quoad  reductionem  in  actura. 
Atque  ita  non  solura  potentias  animse,  sed 
omnes  potentise  naturales  ,  calor ,  lux^,  et  si- 
miles^  sunt  potentise  passivaj ;  irao  non  solum 
potentiee,  sed  etiam  habitus,  vel  infusi,  ut  cha- 
ritas_,  fldeSj  lumen  glorige.,  vel  acquisiti^  qua- 
tenus  efiicere  possunt^  receptivi  prius  sunt. 
Neque  solura  habitus  ,  sed  etiara  actus  ipsi 
secundi  potentiarura  animai  non  sunt  ultirai, 
sed  poteutiam  passivam  in  se  habent,  qua- 
tenus  unus  actus  esse  potest  verum  princi- 
pium  physice  ejQiciens  alius,  sicut  est  assen- 
sus  principii  assensus  conclusionisj  et  intentio 
finis  electionis  medii  ;  nara  si  efiiciunt  indi- 
gent  concursu  Dei ;  ergo  et  prceraotione,  sicut 
aliai  causae  secundse.  Haec  ergo  omnia.,  quam- 
vis  a  dictis  auctoribus  expresse  non  doceantur, 
necessario  ab  eis  admittenda  sunt,  quia  per 
necessariam  illationem  inferuntur.  Quod  si 
hagc  difiicilia  videntur  ,  et  contra  comraunem 
seiisura  Philosophorura  loquentiura  de  virtu- 
tibus  pure  activis^  et  de  habitibus  et  actibus 
secundis^  respondebunt  dicti  auctores  illara 
commuuem  doctrinam  intelligendam  esse  de 


\ 

OAP.  XXXI.  QUOMODO  PRJIVIUS 
potentiis  activis  et  passivis,  in  ordine  ad  ac- 
tioiies  et  passiones  causarum  secundarum  in- 
ter  se^  non  vero  in  ordine  ad  motionem  gene- 
ralem  primi  moventis  ,  nam  rcspectu  illius 
omnis  actus  creatus  est  mobilis,  et  consequen- 
ter  est  aliqua  potentia  passiva. 

CAPUT  xxxr. 

QUOMODO  PRJIVIUS  CONSURSUS  A  POTENTIA^  IN  QUA 
RECIPITUR,  ET  AB  EJUS  AGTIONE  DISTINGUATUR. 

1.  An  conciirsus  incetms  realUer  distin- 
gmtur  ab  actione  potentice  ad  qimm  datur. 
—  Vafice  sententice.  —  Sexta  interrogatio  de 
hoc  concursu  est^an  hsec  prsemotio  sit  res  dis- 
tincta  ab  actione  et  potentia  in  qua  recipitur^ 
et  quam  determinare  seu  applicare  dicitur^ 
vel  quo  modo  ab  ea  distinguatur,  Nam  quod 
sit  aliquid  in  re  ipsa  distinctum  a  .sua  pot  ntia, 
nullus  defensor  illius  sententiae  negare  potest^ 
quia  fit  in  potentia  illa  per  novum  influxum 
Dei  realem  et  per  realem  mutationem  ejusdem 
potentiee  ;  ergo  est  aliquid  distinctum  in  re  ab 
eadem  potentia^,  et  illi  de  novo  additnm.  De 
modo  autem  distinctionis  videntur  dicti  auc- 
tores  varie  loqui.  Nam  quidam  asserunt  liunc 
prsevium  concursum  tantum  formaliter  distin- 
gui  a  vohmtate^  vel  aha  potentia  in  qua  reci- 
pitur.  Ita  sentit  Cabesudo,  d.  q.  62^  art.  5, 
dub.  \,  ad  3  5  ait  enim  influxum  qui  recipitur 
in  causa  distingui  ab  illa  et  operatione  illius 
tantum  formaliter^  sicut  modus  rei  distingui- 
tur  ab  ipsa  re  ;  et  simili  modo  distingui  in- 
fluxum  receptum  in  efi^ectu^  ab  ipso  effectu. 
Sed  in  his  verbis  videtur  involvi  repugnantia; 
nam  voluntas  et  operatio  ejus  distinguuntur 
inter  se  realiter;  quomodo  ergo  potest  ille 
influxus  ab  utraqae  distingui  tantum  forma- 
liter  ?  Nam  idem  modus  non  potest  identice 
inesse  duabus  rebus  realiter  inter  se  distinctis. 
Item  operatio  causaa  ssecundge  pertinet  ad  ef- 
fectum  ejus,  vel  in  via^  vel  in  termino,  prout 
nomen  operationis  sumptum  fuerit ;  ergo  in- 
fluxus  in  causam  non  est  modus  ipsius  opera- 
tionis.  Omissa  autem  hac  parte,  in  altera  vide- 
tur  cum  illoauctore  convenire  Ledesma_,  art.  \, 
concl.  2^  raiion.  \,  §  Aliqui  auctores,  ubi^  sub 
disjunctione,  dicit  preedeterminatioMem  esse 
entitatem  realem,  vel  saltem  modum  entitatis 
realis;  et  in  art.  "i,  ad  l^  definite  dixit  esse 
quemdam  modum  voluntatis.  Fundamentum 
esse  potest,  vel  quia  illa  distinctio  sufiicit,  et 
non  oportet  multiplicare  entitates^  vel  quiaille 
concursus  est  tantum  qusedam  motio^  et  motio 


CONCURSUS  A  POTENTIA,  ETC.  137 

solum  est  quidam  modus  rei  motse,  nec  enim 
oportet  motum  a  mobili  realiter  distingui_,  ut 
ex  philosophia  constat. 

2.  Difficultas  adversus  illos  qui  solum  dis- 
tiiictionem  modalem  ponunt.  —  Hic  tamen  mo- 
dus  dicendi  parum  credibiiis  videtur^  suppo- 
sita  illa  sententia,  et  prsesertim  lcquendo  de 
auxiliis  gratise.  Nam  isti  auctores  in  hac  mo- 
tione  ponuut  maximam  gratiae  efficaciam  ,  et 
illam  putant  esse  'potissimam  virtutem^  seu 
virtuosam  raotionem  supernaturalium  actuum 
efiectricem ;  ergo  fateantur  necesse  est  illam 
esse  entitatem  supernaturalem  sicut  sunt  ipsi 
actus  ;  ergo  oportet  ut  sit  entitas^  et  non  tan- 
tum  modus  additus  voluntati.  Atquehsec  ratio 
potest  cum  proportione  extendi  ad  ceeteras 
causas  et  virtutes  earum  naturales  :  nam  Iisec 
motio  dicitur  esse  rerum  principium,  per  quod 
omnis  causa  secunda  et  ejus  potentia  efiicit 
suum  effectum^  ut  paulo  post  dicemus ;  at  so- 
lus  modus  non  dat  per  se  virtutem  agendi. 
Prseterea  ostendemus  statim  ipsum  concursum 
non  posse  intelhgi  sine  impressione  alicujus 
qualitatiSj  quia  nec  potest  esse  sine  termino 
intrinseco  proximo,  neque  alius  potest  cogi- 
tari  :  qualitas  autem;,  extra  figuram^  non  est 
modus^,  sed  res  habens  propriam  entitatem, 
alias  etiam  de  specie  impressa  dici  posset  tan- 
tum  esse  modum,  et  actum  videndi  vel  appe- 
tendi  tantum  esse  modum  potentia3.  Quapro- 
pter,  si  concursus  ille  prsevius  judicatur  neces- 
sarius^  multo  facilius  et  intelligibilius  ponitur 
ut  qusedam  entitas  addita  potentiae  ad  magis 
actuandam  illam^  quia  nec  in  calore,  nec  in 
luce,  vel  similibus  qualitatibus,  concipi  satis 
potest  novus  modus  sine  mutatione  in  intrin- 
seco^  et  in  formali  effectu  quem  subjectis  suis 
prsebent.  Multoque  minus  intelligitur  talis 
mutatio  in  voluntate  et  similibus  potentiis  in 
se  indivisibilibus^  et  naturali  quodam  et  im- 
mutabili  modo  animam  afiicientibus.  Quapro- 
pter,  supposita  necessitate  illius  concursus^ 
negandura  est  sufficere  modum  ;  quia  ad  mu- 
tationem  talium  potentiarum,  quae  tantnm 
fit  recipiendo  aliquid  novum  ,  necessarium 
est  aliquam  entitatem  seu  formam  filis  impri- 
mi.  Nec  refert  quod  ille  concursus  sit  motio, 
tum  quia  non  est  pura  motio  sine  termino,  ut 
dicemus,  tum  etiam  quia  omnis  motio  non  est 
idem  cam  mobili,  sed  tantum  motus  localis  : 
alteratio  enim  distinguitur  realiter  a  mobili, 
sicut  et  terminus  ejus  :  haec  autem  motio^  si 
quee  est,  non  est  localis  motio^  ut  constat ;  est 
ergo  alteratio ,  vel  cum  illa  proportionem 
servat. 


138 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  miERNIS  DIVIN^  GRATL€  IN  GENERE. 


3.  An  res  disHncta  sit  ab  actione  et  effectu. 
—  Huic  autem  dubitationi  septima  est  annexa^ 
scilicet,  an  hsec  prEemotio  sit  res  distincta  ab 
actione  et  effectu  causse  secundae.  In  quo  nou 
est  dubium  de  distinctione  aliqua  ex  natura 
rei^  hanc  enim  ut  manifestam  supponunt  dicti 
auctoreSj  et  loquuntur  consequeuter  :  nam  si 
motio  illa  est  realis  causa  actionis  et  effectus 
causse  secundae,  et  prior  natura  vera  prioritate 
reali  seu  causali,  necesse  est  ut  in  re  sit  aliqua 
distinctio  iuter  illa,  quia,  ut  supra  de  concursu 
eomitante  dicebamus,  inter  ea  quai  in  re  non 
distinguuntur,  hon  potest  esse  realis  causali- 
tas,  vel  naturalis  ordo  prioris  et  posterioris. 
Item^  quia  alias  uihil  reale  adderet  hsec  pree- 
motio  concursui  comitanti^  quia  non  distin- 
gueretur  ab  illo  in  re  ipsa,  quod  est  evertere 
omnino  eamdem  sententiam  de  concursu  prse- 
vio.  Unde  non  video  quomodo^  in  sua  senten- 
tia^  subsistere  possit  quod  dicit  Ledesma;,  a.  6_, 
concl.  3;,  rat.  S^  auxilium  scilicet  in  ipsa  opera- 
iiojie,  et  auxilnm  prmnovens  et  determinatis, 
esse  omnino  ideni,  et  non  dAfferre  nisi  per  hoc 
solum  quod  auxiliu,m  prcemovens  et  prcedeter- 
minaiis  tenet  se  ex  parte  principii  operationis, 
taliter  quod  inde  incipiat  operatio.  Hsec  enim 
subsistere  nou  possunt :  nam  statim  dicit  auxi- 
lium  imbibitum  in  operatione  non  supponi  ad 
operationem;  contrarium  autem  docet  de  au- 
xiho  preemovente:  quae  sine  distinctione  aliqua 
in  re  neque  intelligi  possunt :  et  ita  illam  ad- 
mittit  in  conclusione  5^  et  alibi  ssepissime. 
Fortasse  autem  cum  dicit  esse  omnino  idem, 
intellexit  esse  unum  ordine^  ut  ipse  D.  Thomas 
exponit,  art.  3,  ad  6  et  7.  Quidquid ,  vero  sit 
de  sensu  ejus,  in  ea  sententia  non  potest  ne- 
gari  aliqua  distinctio  in  re.  De  propria  ergo  dis- 
tinctione  reali,  quae  solet  vocari  tanquam  rei 
a  re,  inteUigitur  interrogatio^  quoe,  licet  videa- 
tur  quaestio  multum  speculativa^  et  parvi  mo- 
menti  ad  doctrinam  tlieologicam  tradendani;, 
nihilominus^  ad  clarius  procedendum,  et  ut 
difficultates  occurrentes  in  utraque  sententia 
mehus  percipiantur,  utile  erit  ostendere  quid 
magis  consequenter,,  magisque  probabihter^vel 
forte  necessario  in  illa  sententia  dicendum  sit. 

4.  Distinctio  formalis,  sive  modalis,  a  qui- 
husdam  asserta.  —  Quidam  ergo  putant  satis 
esse  quod  illa  preemotio  distiuguatur  forma- 
liter,  ut  ipsi  aiunt,  seu  modaliter  et  ex  natura 
rei^  ab  actione  et  effectu  causoe  secundae ;  hanc 
seutentiam  tenuisse  doctissimos  vii  os  ejus  viee 
sectatores  refcrt  Ledesma^  art.  6^  sent.  1,  no- 
minatque  Joannem  Vincentium^  cujus  scriptu- 
ram  non  habemus  nec  vidimus.  Allegat  item 


CumeL  1.  'H,  qusest.  411^  art.  2_,  disp.  \,  iibi 
seepe  dixit  concursum  vel  auxilium  Dei  non 
esse  nisi  ipsum  actum  seu  actionem  causse  se- 
cundae,  ut  a  Deo  fluit  et  pendet.  Sed  id  magis 
competit  concursui  simultaneo  quam  praevio, 
et  juxta  illam  explicationem  non  solum  tolli- 
tur  distinctio  realis,  sed  etiam  formalis,  seu 
ex  natura  rei.  Postea  vero,  in  §  Aliqui  Theo- 
logi,  addit  hunc  concursum  esse  aUquid  in 
causa  secunda,  quia  non  movet  nisi  mota,  sive 
talis  motio  distinguatur  (ait)  ab  actu  super- 
naturali,  sive  non.  Statim  autem  in  para- 
graphis  sequentibus  videtur  distinguere  illam 
motionem  a  motibus  gratiae  excitantis.  Unde 
nihil  certum  in  hoc  puncto  de  sententia  illius 
auctoris  in  dicta  disputatione  coUigere  pos- 
sum.  Ipse  etiam  Ledesma  non  videtur  in  hac 
parte  satis  constans  aut  resolutus  :  nam  in 
art.  5,  concl.  3^  rat.  A,  dicit  auxilium  intrin- 
sece  coadjuvans  operationem  et  praedetermi- 
nans  voluntatem ,  esse  idem  secundum  rem  : 
pcr  auxilium  autem  intrinsece  coadjuvans, 
intelligit  auxilium  imbibitum  in  ipsa  opera- 
tione,  ut  patet  ex  tertia  conclusione,  et  ex 
principio  illius  tertiae  rationis.  Item  auxilium 
imbibitum  vocat  saepissime  concursum  simul- 
taneum ;  hunc  ergo  dicit  esse  idem  secundum 
rem  cum  preeviO;,  seu  praedeterminante.  At 
verOj  art.  6,  concl.  5,  in  rat.  \  ,  dicit  distingui 
saltem  formaliter,  et  in  ratione  tertia  addit 
distingui  realiter.  Et  postea  declarat  hoc  ulti- 
mum  esse  certum  in  agentibus  transeunti  ac- 
tione,  in  aliis  vero  sufficere  distinctionem  for- 
malem,  idemque  fere  habet  art.  3,  ad  6  et  1, 
et  latius  et  clarius  id  docet  art.  1,  concl.  '^,  ubi 
aliquas  rationes  adducit  qute,  si  aliquid  pro- 
bant,  iliam  opinionem  evertunt,  iit  postea  de- 
clarabo_,  et  ideo  nunc  iUas  omitto.  Solum  ergo 
videtur  posse  fundari  in  illo  principio ,  quod 
etiam  allegat,  quia  frustra  ponuntur  plures 
res,  si  una  sufficit  cum  distinctione  formali; 
hic  autem  distinctio  formaUs  videtur  satis  ad 
omnia  ea  propter  quae  ponitur  haec  praemotio. 
5.  Alii  melius  faciunt  rem  distinctam.  — 
Primo,  in  agentihus  transeunter.  —  Sed  multo 
magis  consequenter  loquuntur  qui  dicunt  prae- 
vium  concursum  esse  rem  omnino  distinctam 
a  concursu  concomitante,  et  consequenter  ab 
actione  et  effectu  causae  secundae^  nam  pro- 
fecto,  ablata  distinctione  reali,  facilUmum 
erit,  imo  necessarium,  alteram  distinctionem 
ex  natura  rei  toUere.  Et  imprimis,  loquendo 
de  influxu  primai  causae  in  secundam  agentem 
actione  transeunte,  si  ille  influxus  est  aliquid 
in  causa.,  necesse  est  esse  rem  distinctam  ab 


CAP.  XXXI.  QUOMODO  PR.^VIUS 
actione  ejusdera  causse,  quia  est  in  subjecto 
realiter  distincto,  nam  ille  influxus  preevius 
est  in  igne  calefaciente^  verbi  gratia,  ut  jam 
diximus,  alio  vero  ignis  est  in  ligno  in  quo  fit 
calor,  ut  lib.  1  de  AuxiL,  cap.  6,  notavi.  Ergo 
in  his  saltem  agentibus  non  potest  dubitari  de 
distinctione  reali,  ut  tandem  Ledesma  fatetur. 

6.  Semndo,  in  agentihis  immanenter.  — 
Hinc  vero  argumentum  fere  cogens  sumitur 
ad  voluntatem,  vel  alias  potentias  operantes 
actione  immanente,  primo,  quia  in  aliis  cau- 
sis  propria  causa  distinctionis  illorum  concur- 
suum  non  est  dislinctio  subjectorum.  Sed  boc 
a  posteriori  est  signum  ostendens  evidcntius 
distinctionem.  Ratio  autem  propria  distinctio- 
nis  ex  intrinseca  natura  utriusque  concursus 
praivii  et  simultanei  sumenda  est ;  talis  autem 
ratio.  quaecumque  fingatur  in  causis  agentibus 
actione  transeunti,  in  bis  etiam  quse  agunt 
actione  immanente  invenitur,  sive  bsec  sit, 
quia  unus  concursus  est  principium  alterius_, 
sive  quia  unus  est  per  se  et  natura  sua  a  sola 
causa  prima_,  alius  est  a  secunda  simul  cum 
prima,  sive  quia  unus  ita  est  effectus  Dei  ut 
sit  etiam  instrumentum  ejus  et  applicatio 
causse  ad  operationem,  alius  vero  est  pora 
actio,  vel  purus  effectus  utriusque  causse.  Hoe 
namque  rationes ,  et  si  quee  alisB  iu  illa  sen- 
tentia  excogitari  possunt,  non  minus  in  acti- 
bus  immanentibus  quam  in  actionibus  trans- 
euntibus  procedunt ;  ergo  si  in  bis  sufficiunt 
ad  distinctionem  realem  quam  subjeeta  dis- 
tincta  manifestantj  etiam  in  illis  sufficient, 
quamvis  in  eodem  subjecto  sint.  In  eodem 
enim  subjecto  facile  esse  possunt  accidentia 
realiter  distinctaj  si  aliunde  babeant  sufficien- 
tem  causam  distinctionis. 

7.  Idem  ostendittir  in  actione  immanente.  — 
Secunda  ratio.  —  Preeterea  speciaUter  idem 
ostenditur,  quia  in  actu  immanente  nuUa  est 
ratio  formalis  realis  ac  physica,  nisi  vel  quaU- 
tatis,  vel  actionis  et  passionis  seu  mutationis  ; 
alias  enim  preeter  has  confingere  voluntarium 
est.  Unde  non  satis  est  dicere  dari  in  illo  actu,, 
seu  in  illa  entitate  aliam  rationem  formalem 
distinctam  ab  his  in  re  ipsa,  nisi  expUcetur  in 
quo  genere  vel  prsedicamento  sit  taUs  forma- 
Utas,  et  ad  quid  ponatur  ;  aUas,  qua  facultate 
asserta  fuerit,  eadem  contemnetur.  At  vero  in 
illa  entitate  non  est  nisi  una  ratio  qualitatis, 
verbi  gratia,  amoris,  fidei,  vel  simiUs;  ergo 
in  ratione  quaUtatis  non  possunt  in  illa  enli- 
tate  duffi  rationes  formales  distingiii  quasi  spe- 
cifice,  ut  gradus  genericos  et  specificos  omit- 
tamus,  quia  nihil  ad  rem  praesentem  faciuut. 


CONCURSUS  A  POTENTIA,  ETC.  139 

Neque  etiam  in  illa  entitate  vel  ad  iUam  qua- 
litatem  possunt  esse  duse  actiones  ex  natura 
rei  formaUter  distinctae,  una  preevia  ad  actio- 
nem  creaturae ,  quee  sit  a  solo  Deo,  alia  quse 
sit  a  causa  secunda.  Primo,  quia  vel  hsec  pos- 
terior  actio  est  a  creatura  sola,  quod  est  im- 
possibile,  ut  in  superioribus  fuse  probatum  est, 
vel  est  simul  a  Deo,  et  sic  superflua  est  prior 
actio.  Secundo,  quia  si  iUa  actio  prsevia  solius 
Dci  terminatur  ad  iUam  entitatem  seu  quali- 
tatem,  quam  effectura  est  causa  secunda,  jam 
causa  secunda  invenit  factum  quod  eflfectura 
est,  quia  prius  natura  fit  a  solo  Deo;  actio 
enim,  quge  est  prior  natura  in  suo  esse  et  in- 
fluxu  asuo  agente_,  prius  etiam  attingit  uatura 
terminum ;  ergo  si  actio  taUs  termini  prius 
natura  fluit  a  solo  Deo,  Deus  etiam  solus  prius 
facit  totum  iUum  terminum,  et  totaUter,  seu 
ut  causa  unica,  et  sic  destruitur  etiam  propria 
efficientia  causse  secunda?_,  etin  actibus  imma- 
nentibus  id  liabet  specialem  repugnantiam, 
quia  vitales  sunt ;  ergo  non  possunt  in  illa  en- 
titate  distingui  in  ordine  ad  eumdem  termi- 
num  duse  actiones  formaUter  distinctae,  neque 
etiam  potest  concursus  prseveniens  soUus  Dei 
esse  actio  tendens  ad  effectum  causai  secun- 
dse,  tanquam  ad  intriusecum  termiimm,  eo  vel 
maxime  quod  tunc  non  esset  iufluxus  in  cau- 
sam  secundam,  sed  in  effectum  ejus,  quia  per 
se  primo  tendit  ad  ipsum  effectum,  et  non 
manet  in  causa,  ut  causa  efficiens  est,  sed  so- 
lum  quatenus  est  receptiva  sui  effectus. 

8.  Dilultiir  responsio. —  Respondent  aUqui 
ibi  esse  duas  actiones  inter  se  ordinem  haben- 
tes,  quia  prior_,  quaj  est  concursus  preevius, 
tendit  ad  alteram  ut  ad  terminum,  et  sic  non 
distingui  ut  duas  actiones  immediate  tenden- 
tes  ad  eumdem  terminum  seu  effectum,  una 
proxima,  iUa,  scilicet,  qute  est  a  causa  secunda 
cum  concursu  simultaneo  Dei,  et  alia  quae  est 
a  solo  Deo_,  mediante  prsedicta,  ad  quam  proxi- 
me,  ut  ad  suum  intrinsecum  terminum,  ten- 
dit.  Ita  indicat  Ledesma,  dict.  art.  7.  Sunt  au- 
tem  hsec  imprimis  voluntarie  dicta,  quia  pro- 
bari  non  possunt ;  deinde  superflua,  tum  quia 
illa  actio  quse  simul  est  a  causa  prima  et  se- 
cunda,  sufficit  ad  productioiiem  sui  termini; 
tum  etiam  quia  actio  non  indiget  alia  actione 
qua  fiat ,  nam  per  seipsam  immediate  egredi- 
tur  ab  agente.  Denique  videtur  etiam  im- 
possibile  ut  una  actio  tanquam  terminus  ad 
aliam  comparetur,  quia  actiO;,  ut  actio  est, 
semper  est  via  tantum,  aUoqui  si  posset  esse 
terminus  alterius  actionis,  idem  de  priori  di- 
ceretur^  et  sic  posset  in  infinitum  procedi :  non 


i40  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNI5 

possunt  ergo  dnae  actiones  iit  actio  et  terminus 
distingui ;  igitur  distingui  non  possunt  illi 
duo  concursus  tanquam  duse  actiones  realiter 
identificatee  cum  eodem  termino  seu  effectu^ 
seu  cum  cadem  qualitate  :  hsec  enim  omnia 
in  idem  recidunt.  Unde  etiam  concluditur  non 
distingui  tanquam  duas  passiones  vel  muta- 
tiones  cum  eadem  proportione_,  quia  uni  ac- 
tioni  una  tantum  passio  respondet,  quia  sunt 
una  tendentia  secundum  diversos  respectus ; 
idemque  est  de  mutatione,  quse  sunt  in  pliilo- 
sopliia  vulgaria^  et  ideo  non  oportet  in  eis  im- 
morari. 

9.  Concliiditur  disti^ictio  realis  allata. — Ex 
hoc  autem  prineipio^  quod  concursus  prsevius 
et  concomitans  inter  sedistinguunturrealiter^ 
aperte  conckiditur  eiimdem  concursum  prse- 
vium  distingui  realiter  ab  actione  et  efFectu 
causse  secundse^  quia  concursus  siraultaneus 
non  distinguitur  in  re  ab  actione  causse  se- 
cundae,  ut  supra  ostensum  est^  et  actio  causse 
secundse  non  distinguitur  a  termino^  seu  ef- 
fectu  ejus,  ut  est  vulgare  in  philosophia :  ergo^ 
e  converso,  quidquid  distinguitur  reahter  ab 
hoc  concursu  simultaneo,  distinguitur  etiam 
reaUter  ab  actione  et  efiectu  causae  secundse^ 
ut  pcr  se  notum  est  in  rebus  creatis,  qui  dis- 
cursus,  ut  dixi^  est  evidentior  in  actionibus 
transeuntibus^  sed  revera  habet  eamdem  vim 
in  immanentibus,  etiam  liberis,  supponendo 
ad  illas  efiiciendas  dari  pra?motionem ,  per 
quara  vel  determinetur^  vel  compleatur ,  vel 
applicetur,  vel  ab  aho  modo  juvetur  potentia, 
juxta  ea  quse  mox  subjiciemus. 

CAPUT  XXXII. 

AN   PRtEVIUS    CONCURSUS    SIT    QUALITAS  ,    VEL   IN 
QUO   PR^DICAMENTO   SIT. 

4 .  Varice  sententice.  —  Prima  :  esse  puram 
motionem. —  Haec  est  octava  dubitatio  de  hoc 
concursu,  in  qua  exphcanda  non  conveniunt 
dicti  auctores.  Nam,  ut  in  superioribus  tetigi^ 
sohim  esse  potest  qua?stio  an  sit  vera  quahtas 
vel  sit  pura  motio^  nam  de  aliis  preedicamen- 
tis  nulla  potest  esse  dubitatio.  Multi  ergo  ex 
defensoribus  ihius  sententise  dicunt  non  esse 
qualitatem,  sed  puram  motionem  virtuosam_, 
et  quidam  illorum  dicit  esse  sententiam  ex- 
pressam  D.  Thomce  1.  2,  qusest.  HO,  art.  2. 
At  D.  Tliomas  ibi  non  tractat  de  concursu  prse- 
vio  vel  comitante,  sed  generaliter  de  actuali 
gratia^  quam  distinguit  ab  habituah,  et  sic  lia- 
bitus  gratiee  vocat  quahtates  :  actns  autem 


DIVIN.E  GRATLE  IN  GENERE. 
gratisg  dicit  non  esse  qualitates  utique  a  solo 
Deo  factas  tanquam  formas^  quse  sunt  princi- 
pia  operandi ;  quod  autem  D.  Thomas  non  lo- 
qnatur  de  concursu,  et  quod  hic  sit  sensus 
ejjjs,  ex  verbis  ejus  ostenditur  :  Dupliciter 
(inqnit )  eco  gratuita  Dei  voluntaie  liomo  adjic- 
tatur ;  uno  modo ,  in  guantum  animajuvaiur 
a  Beo  ad  aliquid  cognoscendum,  vel  volendum, 
Tel  agendum  •  et  lioc  modo  ipse  gratuitus  Dei 
effectus  non  est  gualitas,  sed  motus  '^uidum 
animi.  Non  loquitnr  ergo  D.  Thomas  de  con- 
cnrsu  prasvio ,  sed  de  toto  effectu  gratuito, 
prout  distinguitur  ab  habitu ;  et  illum  dicit 
D.  Thomas  nonesse  qualitatem  utique  puram 
et  distinctam  ab  actuah  motu  animi ,  vel  non 
esse  qnalitatem  permanentem,  et  per  mo- 
dum  quahtatis  denominantis,  sicnt  de  passione 
dixit  Aristoteles  in  praedicamentis.  Ahoqui 
certum  est  actum  immanentem  esse  veram 
qualitatem^  quod  etiam  supra  dixiraus  de  ac- 
tibus  gratise,  qui  omnes  vocantur  animi  motus, 
qnia  non  sunt  sine  actuali  influxu  et  eflFec- 
tione  vitah  potentiarum  animse.  Et  in  hoc 
sensu  distingnuntur  ab  habitibnsj  quos  Deus 
solns  infundit^  tanquam  formas  vel  qualiiates, 
ut  D.  Thomas  ait,  quse  sint  principia  actuum. 
2.  Ratione  osiendiiur  ,  primo,  ut  mtentur 
alsurda  alterius  opinionis.  —  Secundo,  id  os- 
tendit  inductio.  —  Omissa  ergo  auctoritate^ 
ratio  illorum  auctorum  prima  est,  nt  eviteut 
incommoda  quse  ex  illornm  sententia  solent 
inferri.  Unnm  est,  quia  si  illa  motio  praevia 
esset  qualitas ,  utique  esset  quahtas  activa , 
nam  ad  hoc  ponitur  ut  agat ;  ergo  indigeret 
motione  primi  ageutis,  et  sic  procederetur  in 
infinitum.  Ideoque  sistendum  est  in  motione 
qu8e  non  sit  quaUtas ;  ac  snbinde  iUa  erit  pnra 
motio,  qnse  datur  causa3  secundse  in  actu  pri- 
mo  sufScienter  constitntse.  AUnd  inconve- 
niens  est,  quia  si  iUe  prsevius  concursus  esset 
per  infusionem  qnaUtatis  activae^  iUa  esset  per 
modum  actns  primi^  et  compleret  in  homine 
principinm  sufiiciens  actuum  conversionis  vel 
amoris^  et  conseqnenter,  qui  illam  qnaUtatem 
non  reciperet,  non  haberet  auxilium  sufficiens 
ad  operandnm,  quod  in  natnrahbns  est  evi- 
denter  falsum,  et  in  snpernaturalibus  ab  ipsis 
etiam  non  adraittitnr^quiarepngnat  sanse  doc- 
trinffi.  Tandera  argumentantur  indnctione , 
quia  illa  motio  non  est  potentia ,  nam  suppo- 
nit  iUam,  nec  est  habitus,  quia  non  separatur 
ab  actnali  actione,  sicut  potest  separari  habi- 
tus  ;  non  est  dispositiO;,  quia  est  quasi  actus 
ultimus  ;  non  est  ergo  quahtas,  sed  pura  mo- 
tio.  Confirmatnr  hsec  ratio^  quia  concursus  si- 


CAP.  XXXII.  AN  PR^VIUS  CONCURSUS  SIT  QUALITAS,  ETC. 


141 


multaneus  non  est  qualitas ;  ergo  nec  prsevius 
erit  qualitas. 

3.  Semmda  sententia ,  esse  qualitatem.  — 
Alii  nihilominus  ejusdem  doctrinse  defensores 
dicunt  hanc  motionem,  licet,  ut  est  passio 
qusedam  in  fieri^  sit  vera  motio,  in  termino 
intrinseoo  esse  qualitatem ,  pro  qua  sententia 
citat  Ledesma  M.  Joannem  Vincentium,  et 
alios  doctissimos  discipulos  D.  Thomse;  ipse 
vero  varie  loquitur,  nam  in  prima  conclusione 
asserit  hanc  sententiam  non  esse  omnino  im- 
probabilem  :  in  secunda ,  dicit  probabilius  et 
fere  sibi  c(;rtum  esse,  hoc  auxilium  pra;vium 
non  esse  qualitatem  constituentem  vohintatem 
in  ultima  consummatione  actus  primi ;  postea 
vero^  exphcando  distinctionem,  dicit  :  An  sit 
qualitas ,  nec  affirmamus ,  nec  negamiis  in 
prcesenti.  Et  in  conchisione  3,  iterum  ait  hoc 
auxihum  nihil  ahud  esse  nisi  diviuam  motio- 
nem.  At  paulo  inferius  dicit,  secundum  pro- 
babihorem  sententiam ,  in  voluntate  et  simili 
potentia  motionem  ad  actum  immanentem 
esse  qualitatem.  Itaque,  hcet  neget  hanc  mo- 
tionem  esse  quahtatem  constituentem  poten- 
tiam  in  actu  primo  (de  quo  puncto  statim  di- 
cam)^  absohite  videtur  sentire  esse  qualitatem, 
quamvis  paulo  post  dicat  illam  non  esse  nisi 
motionem  passivam^  et  factionem  quamdam, 
quee  omnia  ostendunt  perplexitatem  quam- 
dam  et  obscuritatem  in  coucipienda  et  expli- 
canda  entitate  hujus  motionis. 

■4.  Suadetur  hcec  opinio.  —  Potest  nihilomi- 
nus  haec  sententia  duphciter  suaderi.  Primo^ 
a  priori  :  nam  hic  concursus  preevius  est  res 
qusedam  quam  Deus  vere  et  proprie  efiicit  in 
causa  secunda,  verbi  gratia,  in  vohintate ;  er- 
go  ibi  intervenit  effectio  Dei  in  causa  secunda 
per  mutationem  ejus  ;  ergo  eliam  intervenit 
ahquid  factum,  quod  non  potest  esse  nisi  qua- 
litas.  Antecedens  supponitur  expositione  illius 
sententiae;  asserit  enim  hunc  concursum  esse 
influxum  Dei  in  causam  secundam_,  qui  in- 
fluxus  reaUs  est ,  et  non  nisi  in  genere  causse 
efficientis,  ut  per  se  patet;  est  ergo  vera  et 
reaUs  effectio  Dei.  Unde  fit  evidens  prima  con- 
sequentia,  quia  non  loquimur  de  effectione  ut 
ab  ahquibus  consideratur  ad  intra  in  ipso 
Deo  :  sic  enim  cum  sit  ipsa  voUtio  Dei^  non 
est  motio  formahs,  sed  effectiva,  seu  prin- 
cipium  movens-,  de  quo  nunc  non  tractamus  : 
loquimur  ergo  de  effectione  transeunte  ;  sive 
per  modum  actionis^  sive  per  modum  passio- 
nis  consideretur,  ut  sic  necesse  est  esse  actua- 
lem  motionem,  quia  per  eam  vohmtas  seu 
causa  secunda  aUter  se  habet  quam  prius, 


quia  actuatur  iUo  influxu  Dei ,  quo  antea  non 
actuabatur;  intervenit  ergo  ibi  motio  quae- 
dam,  quod  nuUus  ilUus  opinionis  sectator  ne- 
gat  vel  negare  potest,  cum  fundamentum  ejus 
opinionis  potissimum  sit,  quia  causa  secunda 
nou  movet,  nisi  mota. 

5.  S/co  termino  illius  effectionis,  quiv  est  ali- 
qua  qualitas.  —  AUera  vero  consequentia  pro- 
batur  facile ,  quia  non  potest  inteUigi  aUqua 
efiectio  quin  sit  aUquid  factum  ,  nec  motio 
sine  intrinseco  termino,  sicut  non  potest  esse 
via  quse  ad  aUquem  terminum  non  tendat ; 
motio  enim  via  quoedam  est  qua  passum  ab 
uno  termino  in  aUum  transmutatur;  ergo  si 
concursus  iUe  preevius  est  motio  Dei,  aUquem 
terminum  intrinsecum  habere  necesse  est :  ille 
autem  non  est  ibi  neque  quantitas,  neque  sub- 
stantia;  ergoerit  aUqua  quaUtas ,  quia  nilul 
aUud  cogitari  potest.  Respondet  Ledesma  ter- 
minum  proprium  seu  proximum  iUius  concur- 
sus  prsevii  esse ,  causam  secundam  esse  prae- 
motam  :  nam  uUimus  terminus,  ad  quem  ten- 
dit^  est  ipsa  operatio,  vel  effectio  causee  se- 
cundae.  Sed  heec  verba  rem  non  declarant^  nec 
vim  rationis  ehidunt ;  quia  ilhid  esse  praimo- 
tum  vel  inteUigitur  tantum  in  fieri^  ita  ut  idem 
sit  quod  esse  in  actuah  prcemotione,  vel  sumi- 
tur  in  facto  esse,  id  est,  quod  sit  aUquod  esse 
ad  quod  terminatur  illa  motio  tanquam  per 
eam  factum,  noii  tanquam  per  formalem  cau- 
sam,  sed  tanquam  per  viam,  ut  si  dicamus 
quod  terminus  calefactionis  est  esse  caUdum. 
In  priori  sensu,  non  terminus  ilUus  prsemotio- 
nis,  sed  quasi  formaUs  effectus  ejusdem  signi- 
ficatur.  Omnis  enim  motus  dat  formaUter  mo- 
biU  actu  moveri,  seu  esse  motum  ;  iUud  tamen 
est  quasi  esse  formale,  quod  non  est  terminus 
motus^  sed  quasi  formaUs  effectus  ejus^  uUra 
quem  necesse  est  terminum  assignare  ad  quem 
motus  iUe  tendat ;  quia  dum  motus  formaliter 
constituit  mobile  actu  motum,  necessarium 
est  ut  aUquo  iUud  ducat  et  moveat.  Sic  ergo 
prsemotio  hsec^  si  dat  causse  secundse  forma- 
Uter  esse  prsemotum^  seu  actu  prsemoveri^  ad 
aUquid  iUam  prsemovet,  distinctum  ab  ipso 
prsemoveri,  tanquam  terminus  a  via,  et  de 
hoc  inquirimus  quid  esse  possit_,  nisi  quaUtas 
aUqua. 

6.  Expticatur  ille  terminus.  —  Unde  si  esse 
praemotum  in  aUero  sensu  expUcetur,  ut  signi- 
ficet  aUquod  esse  factum  in  termino  per  iUam 
preemotionem,  inquirimus  quse  sit  forma,  vel 
entitas  dans  iUud  esse^  seu  (ut  verborum  am- 
biguitas  toUatur) ,  quserimus  terminum  iUius 
prsemotionis  in  abstracto^  sicut  terminus  cale- 


442 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATI^E  IN  GENERE. 


factionis  est  calor_,  et  illuminationis  est  lumen^ 
et  ideo  in  concreto  dici  potest  terminum  esse 
calidum,  vel  esse  illuminatum  :  itaergo,  si 
terminus  illius  prsemotionis  est  esse  aliquod 
ad  quod  causa  est  prsemota,  quaerimus  for- 
mam  in  abstracto,  quse  datillud  esse,  quee  sit 
formalis  terminus  proximus  illius  praemotio- 
nis^  et  tunc  dicimus  non  posse  esse  nisi  quali- 
tatem,  quia  in  nullo  alio  prsedicamento  cogi- 
tari  potest.  Et  confirmatur  ac  declaratur  in 
hunc  modum^  quia  vel  causa  secunda  est  spi- 
ritualis ,  vel  corporea  :  si  spiritualis ,  mutari 
vel  moveri  non  potest,  nisi  ad  qualitatem, 
preesertim  per  mutationem  extrinsecus  illi  ad- 
venientem.  Et  ita  Ledesma  ipse  fatetur  in  vo- 
luntate  et  intellectu  lioc  auxilium  efficax  esse 
qualitatem^  ut  supra  retuli  artic.  0_,  concl.  3. 
Si  vero  causa  sit  corporalisj  mutatio  illa  acci- 
dentalis  est^  et  non  est  ad  locum^  nec  ad  quan- 
titatem ;  ergo  non  potest  esse  nisi  ad  qualita- 
tem^  quia_,  juxta  doctrinam  Philosophi^  ad  alia 
preedicamenta  accidentium  non  est  per  se  mo- 
tus,  nec  mutatio. 

7.  An  motio  ipsa  sit  terminus  per  divinar/i 
operafionem  productus. — Alii  contenti  sunt  di- 
cendo  motionem  ipsam  esse  terminum  produc- 
tum  per  solam  divinam  operationem,  ut  dixit 
Alvarez^  disp.  19jinration.  3^  pro  quinta  con- 
elusione.  Sed  non  satisfacit,  nam  queero  an  lo- 
quatur  de  operatione  Dei  ad  extra,  vel  ad  intra. 
Primum  dici  non  potest^  quia  illa  operatio  ad 
extra  non  est  nisi  ipsa  motio^  neque  motio^  ut 
motio,  potest  esse  intrinsecus  terminus  opera- 
tionis  transeuntis.  Secundum  autem  non  sa- 
tisfacit,  nam  licet  motio  facta  in  causa  secun- 
da  sit  terminus  vel  effectus  volitionis  divinag, 
quse  dicitur  volitio  ad  intra,  nihilominus  ex- 
terna  illa  motio,  ut  est  via  qusedam,  habere 
debet  ahquem  terminum  per  illam  factum,  ut 
probatum  est.  Et  ampHus  declarari  et  confir- 
mari  potest  exemphs  ;  nam  in  omni  alia  quasi 
instrumentaU  prcemotionC;,  quam  physice  ex- 
perimur,  proprium  terminum  pra^motionis 
distinctum  ab  effectu  formali  motionis  inveni- 
mus  et  assignamus,  ut  in  instrumentis  artis , 
motus  instrumenti  est  motus  locahs^  qui  sem- 
per  habet  suum  proprium  terminum,  qui  est 
ubi ;  et  in  visu^  quatenus  prsemovetur  a  co- 
loreut  videat,  intelligimus  aUquam  quaUtatem 
ilU  impressam^  quds.  est  quasi  semen  et  instru- 
mentum  objecti.  Et  in  lapide  dumprojicitur^ 
ante  motum  localem  intcUigimus  impressio- 
nem  impetus^  tanquam  pra3motionem  qnam- 
dam  per  quam  imprimitur  impctus,  qui  est 
quasi  virtus  instrumentaria  projicientis ;  et  inde 


docent  omnes  philosophi  impetum  esse  quali- 
tatem^  quia  iUa  motio  prsevia  aUquem  intrin- 
secum  terminum  habere  debet,  qui  non  estubi, 
quia  iUa  impressio  est  ante  motum  localem, 
luide  necessario  concUidendum,  debere  esse 
quaUtatem,  quia  nihil  aUud  csse  potest.  Nec 
satisfacit  philosophus  respondendo  terminum 
illiuspreemotionis  esse  hoc  ipsum  esse  prcemo- 
tum,  vel  esse  fortiter  pulsum  ;  sed  necesse  est 
ut  assignet  formalem  terminum,  et  formam 
proxime  factam  per  fortem  illum  contactum, 
ut  postea  sit  instrumentum  locaUs  motus  rei 
projectse.  Sic  ergo  in  prsesenti,  vel  illa  pr^e- 
motio  nuUa  est,  vel  certe  in  proximo  ac  in- 
trinseco  termino  qualitatem  aliquam  esse  ne- 
cesse  est. 

8.  Diluuntur  rationes  quihus  prolatur  Jimic 
concursur/i  prcemum  non  esse  qualitatem.  — 
Ad  priviam.  —  Secundo^  principaliter  potest 
hoc  suaderi,  quia  rationes  quibus  alii  conten- 
dunt  hanc  prsemotionem  non  esse  qualitatem, 
vel  absolute  probant  non  esse  creatam  entita- 
tem,  vel  nihil  probant  contra  qualitatem. 
Prima  ratio  ab  inconvenienti^  erat  de  processu 
in  infinitum^  quia  si  esset  qualitas,  indigeret 
alia  praimotione  ad  agendum.  At  idem  sequi- 
tur  de  quacumque  entitate  creata,  quse  sit 
principium  activum  alterius  actionis^  nam  illa 
indiget  concursu  Dei ,  ac  subinde  indigebit 
praemotione^  quia  est  entitas  potentialis^  et  non 
est  suum  dare  esse^  quoe  sunt  rationes  propter 
quas  dicitur  qualitas  creata  indigere  prsemo- 
tione.  Responderi  solet  concursum  preevium 
requiri  in  omni  principio  proprio  causae  secun- 
dds,  non  in  ipsa  prsemotione,  quse  est  instru- 
mentum  primse  causse;  quia  sicut  actio  non 
indiget  alia  actione  qua  fiat;,  ita  nec  prsemotio 
alia  prsemotione  qua  fiat,  vel  ad  faciendum 
applicetur,  quia  applicando  causam  secundam 
applicat  scipsam ;  vel  dum  est  applicatio  alte- 
riuS;,  est  etiam  sui  ipsius_,  sicut  quantitas  seipsa 
est  quanta.  Sed  contra^  sive  hoc  sit  verum, 
sive  falsum^  habebit  locum,  etiamsi  illa  prse- 
motio  intrinsece  terminetur  ad  qualitatem, 
quia  illa  qualitas  dicitur  esse  quasi  transiens, 
et  omnino  actualis ,  quse  per  illammet  actio- 
nem  seu  prsemotionem ,  qua  fit,  applicatur 
etiam  virtualiter  ad  operandum  cum  virtute 
causse  secunda^,  vel  applicando  illam  adagen- 
dum,  vel  quippiam  simUe. 

9.  Ad  secundam  raiionem  superius  allatam. 
—  Et  ita  ctiam  ad  secundum  dicetur  quod, 
licet  ha3c  prsemotio  sit  qualitas,  non  aliter 
complet  vel  applicat  causam  secundam  ad 
ageudum ,  quam  si  esset  tautum  motio ;  vel 


CAP.  XXXni.  UTRUM  CONCURSUS  PR^VIUS  CONSTITUAT  CAUSAM,  ETG. 


U3 


e  contrario  ,  si  ex  necessitate  talis  qualitatis 
sequitur  causam  secundain  carentem  aliqua 
qualitate  uon  esse  simpliciter  sufBcieutem  ad 
agendum,  idem  certe  sequitur  si  pr£emotio  sit 
necessaria^  et  non  detur,  cujuscumque  rationis 
vel  entitatis  fingatur  esse  talis  prsemotio,  quia 
ut  non  sit  simpliciter  sufBciens^  satis  est  quod 
aliquid  necessarium  ad  agendum  desit^  et  non 
habeatur  neque  baberi  possit,  qiiod  argumen- 
tum  ssepius  in  sequentibus  urgebimus^  prse- 
sertim  in  causis  liberis.  Nunc  autem  solum 
coneludimus  argumentum  illud  non  magis 
probare  pravium  concursum  non  esse  quali- 
tatem,  quam  non  esse  aliquem  veram  entita- 
tem.  Inductio  vero  quse  ibi  additurnon  est  in- 
tegra,  nam  licet  probet  istum  concursum  non 
esse  habitum,  neque  passibilem  qualitatem 
permanentem,  non  probat  non  essc  quasi  trans- 
euntem  quaUtatem  ad  modum  impulsus  ;  vel 
certe  si  in  aliqua  causa  secunda  non  creditur 
possibilis  talis  qualitas  natura  sua  transiens^ 
quse  non  sit  actus  vitalis_,  ut  in  spiritualibus 
est  probabile^  multo  erit  impossibilior  motio 
transiens  sine  ullo  termino  qui  cum  illa  sit  et 
trauseat. 

10.  Ad  confirmationem.  —  Ad  confirmatio- 
nem  autem  de  concursu  simultaneo^  facile  ne- 
gabitur  consequeutia^  quia  concursus  simulta- 
neus  est  in  genere  actionis^  habetque  eumdem 
terminum  cum  actione  causse  secundse.  Cou- 
cursus  autem  prsevius  est  actio  vel  passio  dis- 
tincta  ab  actione  causte  secundee;,  et  ideo  suum 
terminum  habere  debet,  qui  non  potest  esse 
nisi  quahtas.  Et  ita^  supposito  taU  concursu 
prsevio^  multo  probabiHus  est  non  consistere 
in  pura  motione  vel  preemotione^  sed  esse  ta- 
lem  praimotionem  qu£e  quahtatem  aliquam 
causse  secundse  imprimat^  quod  ex  diceudis 
magis  confirmabitur. 

GAPUT  XXXIII. 

UTRUM  CONGURSUS  PR^VIUS  GONSTITUAT  CAUSAM 
SEGUNDAM  IN  AGTU  PRIMO,  VEL  GOMPLEAT  VIR- 
TUTEM  EJUS  AD  AGENDUM. 

1 .  Prima  qucestio,  an  7iic  conciirsiis  prcevius 
compleat  in  actu  primo  causam  creatam.  —  In 
hoc  capite  alia  duo  dubia  de  hoc  concursu 
tractanda  sunt,  quse  ad  totam  hanc  materiam 
intenigendam  sunt  imprimis  necessaria.  Pri- 
mum,  seu  nonum  in  ordine^  est  an  hic  concur- 
sus  prsevius  detur  causse  secundse  ad  consti- 
tuendam  illam,  vel  saltem  complendam  in 


actu  primo,  vel  potius  per  modum  actus  se- 
cundi^  quod  aliter  interrogari  solet,  an  ita 
detur  ut  teneat  se  ex  parte  causse  secundse, 
ejusque  virtutem  compleat  ad  agendum^  vel 
potius  se  teneat  ex  parte  actus  secundi,  et  sit 
quasi  inchoatio  ejus.  In  hoc  enim  puncto  val- 
de  inter  se  dissentiunt  defensores  hujus  in- 
fluxus  in  causam. 

2.  Prima  opinio  affirmat.  —  Prima  opinio 
est,  hunc  concursum  tenere  se  ex  parte  causse 
secundse ,  eique  dare  complementum  actus 
primi,  seu  virtutis  agendi :  ita  tenet  Cabrera 
dicta  qusest,  18,  art.  ^,  disp.  6,  dub.  \,  num. 
59 ;  et  hanc  sententiam  tenet  etiam  Alvarez 
locis  infra  citandis,  eamque  defendere  multos 
doctissimos  Thomistas  refert  Ledesma;,  et  ipse 
probabilem  reputal,  phiresque  rationes  in  fa- 
vorem  ejus  adducit,  quse  non  sunt  distinctaj 
ab  his  quse  in  cap.  27  ad  persuadendum  hunc 
concursum  prsevium  adduximus.  Fundamen- 
tum  hujus  sententise  esse  videtur,  quia  hic 
concursus  prsevius  datur  causse  secundse  in  or- 
dine  ad  actionem,  et  non  est  influxus  in  ipsam 
actionem  causse  secundae,  ut  supponitur ;  ergo 
est  influxus  in  causam  secimdam,  ut  activa 
est,  quia  ahas  non  daretur  in  ordine  ad  actio- 
nem;  ergo  datur  illi  ut  quahtas  vel  motio  ac- 
tiva,  cum  ad  agendum  detur  ;  ergo  datur  per 
modum  actus  primi,  quia  omnis  actus,  qui 
non  est  ipsa  actio  vel  terminus  ejus_,  et  ad 
agendum  datur,  est  actus  primus. 

3.  Completur  etiam  in  mrtute  agendi.  — 
Unde  etiam  concluditur  per  huuc  concursum 
compleri  causam  secundam  in  virtute  agendi; 
hsec  enim  motio  non  dat  causse  secundse  to- 
tam  virtutem  proximam,  seu  intrinsecam  acti- 
vam  in  suo  ordine,  ut  omnes  suppouuut,  et 
late  probat  D.  Thomas,  3  contra  gent._,  c.  69 
et  70  ;  qucest.  7  de  Poteut.;,  art.  7  ;  nec  etiam 
tahs  motio  dat  virtutem  causse  secundse  ad 
agendum,  ahas  superflue  daretur,  et  non  da- 
retur  ilh  ut  quahtas  activa  ;  ergo  datur  ut 
formahter  conferat  saltem  complementum  vir- 
tutis  activse.  Et  confirmatur  ex  aho  funda- 
mento  ihius  sententiss,  quod  causa  secunda 
non  habet  virtutem  principalem,  etiam  in  or- 
dine  suo,  ad  dandum  suo  effectui  esse  existen- 
tise,  sed  per  hunc  concursum  praivium  recipit 
virtutem  instrumentariam  Dei  ad  dandum 
esse  existentise  effectui  suo  ;  ergo  hsec  motio 
constituit  causam  secundam  in  actu  primo 
completo  ad  dandum  esse  existentise,  et  quoad 
illam  complet  virtutem  ejus.  Tandem  coufir- 
matur  ex  D.  Thoma,  3  contra  gent.,  cap.  Q, 
ratiou.  -4,  dicente  :  Complementum  virtutis 


Ui  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

agentis  secundi  esse  ex  mrtute  agentis  primi, 
idemque  sentit  in  dicto  art.  7  de  Potent. 

A.AUcra  opinio  negans. — Probatur  licec  opi- 
nio.  —  Aliorum  vero  sententia  est,  hunc  con- 
cursum  prsevium  non  esse  qualitatem  consti- 
tuentem  causam  secundam  in  actu  primo^  sive 
dando  totam  virtutem  agendi,  sive  complendo 
illam  in  actu  primo  consummato ,  sed  solum 
esse  instrumentariam  virtutem  Dei  applicantis 
et  moventis  causam  secundam  ad  agcndum; 
hanc  opinionem  probabiliorem  et  fere  cer- 
tam  esse  judicat  Ledesma  supra^  et  in  (iisp.  de 
Elect.  ad  glor.,  dub.  2^  §  Ad  impugnatlonem  ; 
imo  addit  eam  tenere  communiter  discipulos 
D.  Thomse ,  et  videtur  sequi  ex  his  quce  dicit 
Alvarez  ,  disp.  19,  in  quarta  et  quinta  proba- 
tione  tertite  conclusionis,  quamvis  idem  auctor 
in  eadem  disputatione  ad  secundam  confirma- 
tionem  ejus,  et  in  disp.  18,  ad  primum_,  ct  in 
disp.  21 ,  num.  1,  expresse  fateatur  hoc  auxi- 
lium  prsevium,  seu  complementum  virtutis 
operativse  actus  primi;  et  non  esse  actiouem 
causae  secuudee  ,  nec  formaliter  nec  reahter, 
sed  aliquid  prsevium  ad  illam.  Solum  ergo 
contendit  uon  esse  qualitatem  activam,  seu 
constituentem ,  aut  complentem  actum  pri- 
mum.  Probatur  autem  heec  sententia ,  primo, 
quia  causse  secundae  habent  virtutes  completas 
activas  suorum  propriorum  effectuum,  ut  ignis 
caloris,  sol  himinis ,  habitus  charitatis  sui  ac- 
tuSj  et  sic  de  ahis  ;  ergo  non  indigent  comple- 
mento  virtutis  aut  actus  primi ;  non  ergo  ad 
hoc  est  necessarius  concursus  prsevius.  Secuu- 
do,  quia  superfluum  est  multiplicare  tot  quali- 
tates  activas,  ad  hoc  ut  causa  secunda  consti- 
tuatur  complete  in  actu  primo.  Tertio,  quia 
alias  causa  secunda  sic  constituta  in  actu  pri- 
mo  per  illam  qualitatem ,  indigeret  alio  con- 
cursu  prsevio ,  quo  reduceretur  de  potentia  in 
actum  ad  agendum ;  nam  ,  ut  ait  divus  Tho- 
mas  1.  2,  qutest.  109,  art.  \,  quantumcumque 
causa  secunda  sit  perfecta  in  aclu  primo,  indi- 
get  motione  primee  causse,  et  ratio  est,  quia 
actus  primus  solum  est  in  potentia  ad  actum 
secundum ;  ergo  causa  secunda  completa  per 
illam  qualitatem,  adhuc  est  tantum  in  potentia 
ad  agendum ;  ergo  indigebit  aho  prsevio  con- 
cursu  ,  quo  actualiter  nioveatur  et  applicetur 
ut  agat,  et  sic  vel  procedetur  in  infinitum,  vel 
sistendum  est  in  ipso  auxilio  prsevio ,  ut  non 
detur  ad  complendam  virtutem,  sed  tantum  ad 
appUcandam  et  movendam  virtutem  comple- 
tam  causse  secundee  ad  actualem  operationem. 
Quarto,  quia  alias  in  operibus  liberis,  prseser- 
tim  bonis ,  homo  qui  non  reciperet  hoc  com- 


DIVIN.^  GRATLE  IN  GENERE. 
plementum  virtutis  activse,  non  haberet  sim- 
pHciter  potestatem  ad  agendum,  et  sic  non 
imputaretur  ei  non  agere  aut  non  velle,  quod 
dici  non  potest. 

5.  Unde  inferunt  esse  allquod  medimi  inter 
actum  primum  et  secundim.  —  Et  hinc  infe- 
runt  istum  concursum  prsevium  non  tenere  se 
ex  parte  principii  proximi  actionis  vel  effectus 
causse  secundse ,  neque  etiam  ex  parte  actus 
secundi,  seu  actionis  causse  secundse,  sed  esse 
vehiti  quoddam  medium  inter  utrumque  ac- 
tum.  Primum  patet,  quia  quidquid  se  tenet  ex 
parte  principii  activi,  sive  constituendo ,  sive 
complendo  illud,  pertinet  ad  actum  primum, 
ut  cum  proportione  videre  licet  in  specie  visibi- 
h,  \el  in  habitu,  et  similibus;  ergo.  Secundum 
satis  est  declaratum  in  dubio  tertio  et  sequenti- 
bus,  qaia  hic  concursusprsevius  totus  est  a  solo 
Deo,  et  in  re  est  omnino  distinctus  ab  actione 
et  effectu  causse  secunda3  j  ergo  nuUo  modo  per- 
tinere  potest  intrinsece  ad  actum  causse  secun- 
dse,  ita  ut  sit  aliquid  ihius,  vel  ejus  inchoatio. 
Et  inde  conchiditur  pars  tertia  a  sufficieuti  par- 
tium  enumeratione,  et  exphcatur  in  hunc  mo- 
dum,  quia  hic  concursus,  cum  sit  ultima  mo- 
tio  primse  causse,  partim  respicit  et  actualiter 
juvat  actum  primum  ipsius  causa3  secundse, 
non  quidem  daudo  ilh  vim  agendi,  sed  moven- 
do  ilhim,  et  actualiter  ad  opus  applicando,  ita 
ut  efficaciter  illum  faciat  operari :  partim  re- 
spicit  actum  secundum,  quia  cum  illo  imme- 
diate  et  necessario  conjungitur,  et  ita  est  quasi 
nexus  inter  actum  primum  et  secnndum,  et 
ideo  dicitur  quasi  medium  inter  illa  duo  ex- 
trema  ab  utroque  distinctum. 

6.  Ex  Jioc  dissidio  infertur  non  esse  neces- 
sarium  prwvium  illum. — Hoc  ergo  modo  inter 
se  pugnant  hujus  prsevii  coucursus  defensores, 
neque  sine  merito,  nec  sine  magna  rationum 
efficacia,  unde  ( ut  ita  dicam )  inter  eos  bel- 
lum  justum  geritur,  data  hypothesi  de  neces- 
sitate  concursus  prsevii,  in  qua  inter  se  conve- 
niunt.  Existimo  tamen,  rationibus  utriusque 
partis  simul  sumptis^liypothesim  illam  evertij 
et  talem  praemotionem,  in  causa  secuuda  ne- 
cessariam  non  esse,  sufficienter  convinci,  quia 
nec  actus  primus  nec  secundus  esse  potest, 
nec  inter  hsec  medium  convenienter  cogitari 
potest. 

7.  Hujus  duUi  solutio  pendet  ex  alia  quces- 
tione.  —  Non  possumus  autem,  ad  resolutio- 
nem  hujr.s  dabii,  discursum  ad  eam  ostenden- 
dam  necessarium  exacte  complere,  ac  decla- 
rare,  nisi  prius  aliud  dubium  de  modo  quo 
talis  concursus  prsevius  ad  actionem  causae  se- 


CAP.  XXXIII.  UTRUM  CONCURSUS  PR^VIUS  CONSTITUAT  CAUSAM,  ETC. 


145 


cundoe  concurrere  cogitatur,  vel  cogitari  po- 
test,  expediam.  Et  ideo  de  lioc  puucto  dieam 
priuSj  postea  ad  preecedens  revertar. 

8.  Altera  qucestio  :  quomodo  concurrat  ad 
actionem  et  effectum  causce  secundce.  —  Decimo 
ergo  iuquiritur  an  liic  concursus  pra3vius  con- 
currat  effective  ad  actionem  et  effectum  cau- 
sae  secundse^,  tanquam  principium  per  se^  an 
solum  tauquam  conditio  necessaria  quse  sit 
veluti  causa  per  accidens.  In  quo  puncto  auc- 
tores  primse  sententiai,  tractatse  in  prascedenti 
dubio^  aperte  supponunt  motiouem  prseviam 
per  se  et  proprie  eflicere  cum  causa  secunda 
effectum,  imo  et  actionera  ejus_,  et  ideo  dicunt 
dari  per  modum  principii  et  actus  primi^  res- 
pectu  actionis  causse  secundse.  At  vero^  juxta 
alteram  sententiam  ibidem  tractatam^  videtur 
potius  dicendum  illam  prasviam  motionem 
esse  quamdam  conditionem  necessariam  ad 
actionem  causse,  et  non  aliter  concurrere  pro- 
prie  et  per  se  ad  illam ;  ita  enim  facile  intel- 
ligitur  non  esse  actum  primum  nec  secundum, 
sed  medium  quoddam,  quia  est  conditio  quae 
inter  illos  actus  necessario  intercedit. 

9.  Yidetiir  concurrere  tantum  per  modum 
conditionis  necessarice. — Prima  ratio,  quia  est 
tantum  ad  agendum. — Deinde  potest  hoc  sua- 
deri^  primo^  quia  illa  pra;motio  in  agentibus 
ex  necessitate  naturse,  solum  requiritur  ut  per 
illam  applicetur  ultimate  et  quasi  intime  causa 
secunda  ad  agendum,  ut  ita  moveat  mota, 
quia  aliter  movere  uon  potest  :  applicatio  au- 
tem  agentis  ad  agendum  solum  videtur  esse 
couditio  necessaria  ad  agendum ,  non  princi- 
pium  per  se^  ut  constat  in  applicatione  ignis, 
et  in  motibus  coelorum,  et  instrumentis  artis, 
ut  aliis  locis^  de  illis  tractando,  late  decla- 
ravi.  Ergo  idem  dicendum  est  de  illa  appli- 
catione ,  quia  non  possumus  nos  judicare  de 
applicatione  illa  quam  sensibus  non  experi- 
mur,  nisi  juxta  illas  quas  experimur,  nec  as- 
sertores  illius  applicationis  aliis  exemplis  il- 
lam  nobis  declarant. 

10.  Secunda  ratio.  quia  est  tantum  motio. 
—  Secundo,  quia  ille  praevius  concursus  non 
creditur  agere  et  influere  in  effectum  causee 
secundse  tanquam  actio  in  intrinsecum  termi- 
num,  nec  tanquam  forma  quee  det  causae  vir- 
tutem  agendi,  sed  tantum  per  modum  motio- 
nis ;  ergo  uon  influit  in  effectum  causae  se- 
cundse tanquam principium  per  se.  Antecedens 
quoad  primam  partem  necessario  admitti  de- 
bet  a  dictis  auctoribus,  quia  ponunt  distinc- 
tionem  realem  inter  concursum  et  actionem 
causae  secundee,  et  saltem  in  ^agentibus  natu- 

VIlI. 


ralibus  fatentur  esse  rem  indubitatam  :  actio 
autem  non  distinguitur  realiter  ab  intrinseco 
termino^  ut  etiam  ipsi  fatentur;,  et  est  princi- 
pium  quasi  per  se  notum  a  Philosopliia ;  ergo 
ille  concursus  non  influit  in  actionem  causse 
secundse^  eo  raodo  quo  aetio  influit  in  terrai- 
num  intrinsecum.  Quoad  secundam  vero  par- 
tem^  supponitur  antecedens,  juxta  opinionera 
secundam  tractatam  in  praecedenti  dubio. 
Consequentia  vero  probatur^  quia  non  vidctur 
posse  intelligi  alius  modus  iufluendi  per  se  in 
effectum  aliquera,  nisi  aut  per  raodura  prin- 
cipii,  aut  per  modum  actionis  intimaa  et  im- 
mediatae  ipsi  termino ;  ergo  tertius  ille  modus 
per  modum  motionis  solum  esse  potest  pcr 
modum  causse  per  accidens,  seu  conditionis 
necessarise. 

11.  Tertio,  hoc  nonpugnat  cum  perfectlone 
concursus  primce  causce.  —  Denique  non  est 
contra  perfectionera  influxus  et  concursus  pri- 
mai  causce^  quia,juxta  istorum  auctorum  sen- 
tentiam ,  multis  modis  influit  in  actionem 
causas  secundae,  scilicet,  dando  virtntem  agen- 
di,  conservando  illam^  applicando  illam,  et 
utendo  illa  tanquam  instrumento  ad  dandum 
esse  in  virtute  priraae  causse,  ex  quibus  modis, 
primus  et  secundus,  respectu  effectus  causai 
secundae,  sunt  per  accidens.  Ergo  similiter  in 
tertio  raodo,  licet  Deus  per  se  influat  in  causam 
secundara  per  se  efficiendo  in  illa  dictam  mo- 
tionem,  per  quam  applicat  illam  ad  agendum, 
nihilominus,  respectu  actionis  et  efiectus  cau- 
sse  secundse^,  poterit  illa  applicatio  esse  neces- 
saria  tantura  conditio.  Nara  in  quarto  includi- 
tur  concursus  per  se  causse  primae  in  effectum 
causae  secundse,  et  ille  suffieit,  quia  in  uno 
genere  causse  primee  una  sufficit, 

12,  Altera  opinio,  concurrere  e^ective  ian- 
quam  causa  operationis  causce  creatce.  —  Quo- 
modo  id  prohet  Ledesma,  non  satis  efficaciter. 
—  Exflicatio  major  sententice  Ledesma^.  — 
Nihilominus  Ledesma,  in  suo  tractatu,  docet 
concursum  prsevium  concurrere  ad  operatio- 
nem  causae  secundse  effective,  tanquam  veram 
causam  ipsius;  ita  habet  art.  6  ad  1.  Et  ad 
confirmationem  sexti  argumenti;,  dicit  polen- 
tiam  per  habitum  elevatum  efficere  actum 
per  divinam  motionera,  quse  est  virtus  divina. 
Et  art.  3,  concl.  3,  expresse  dicit  concursum 
prsevium  non  tantura  lequiri  ut  conditionem 
necessariara^  sed  etiara  ut  concurrat,  et  causet 
ipsam  operationera  causse  secundae ;  additque 
illam  esse  sententiam  D.  Thomae^  et  omnium 
discipulorum  ejus.  Idem  repetit  articulo  11, 
respondendo  ad  argumeuta  in  principio.  Et  iu 

10 


U6 


LIB.  III.  DE  AUX1L1I3  INTERNIS  DIVIN^  GRATI.E  IN  GENERE. 


iitroque  loco  me  graviter  repreliendit,  quod 
in  Metaphysica,  et  libro  3  de  AuxiL,  dixe- 
rim  aliquos  Thomistas  ponere  illam  pra^mo- 
tionem  tantum  ut  conditionera  necessariam. 
Quod  autem  concurrat  illa  motio  tanquam 
vera  causa  efEciens  per  se  necessaria  ad  ope- 
rationem  causne  secundae,  ips3  non  probat,  nisi 
quia  vel  Deus  facit  ut  causa  secunda  operetur, 
vel  quia  illa  motio  vocatur  influxus  Dei,  et  vir- 
tus  divina  ad  agendum  efFectum  causse  se- 
cundse ,  quse  verba  non  significant  tantum 
conditionem  necessariam  :  sed  hsec  probatio 
parum  urget;  tum  quia  modus  ille  loquen- 
di,  Fadi  ut  faciamus,  longe  alium  sensum 
habet  in  Scriptura  et  Patribus,,  ut  ostendemus 
in  libro  quinto,  tractando  de  auxiho  gratiffi 
efficaci,  ad  quod  maxime  locutio  illa  apphca- 
tur;  tum  etiam  quia  jam  dixi  motionem  esse 
posse  per  se  a  Deo  movente  causam  secun- 
dam^  et  influeute  in  illam,  hcet  respectu  efl^ec- 
tus  causse  secundse  motio  illa  tantum  esset 
necessaria  conditio.  Quod  autem  illa  motio  sit 
virtus  divina  ad  agendum  efiectum  causae  se- 
cundaBj  aflirmatur  ab  illo  auctore  et  aliis  ejus- 
dem  sententise,  non  tamen  probatur,  nisi  forte 
argumentis  factis  cap.  27,  de  quibus  postea 
dicemus.  Unde  idem  auctor,  in  dicto  art.  11, 
ad  argumenta,  fatetur  proBmotionem,  quantum 
ad  hoc  quod  est  prsedeterminare  causam  se- 
cundam,  sohim  esse  conditionem  necessariam, 
quia  non  dat  (inquit)  virtutem  et  efficaciam  ad 
operationem,  utique  secundum  dictam  conside- 
rationem,  hcet  sub  aha,  scihcet,  ut  concurrit 
effective  ad  ipsum  actum,  sit  causa  per  se,  quod 
an  recte  dictum  sit,  statim  dicam.  Pergit  enim 
idem  auotor,  et  dicit  prffimotionem  illam,  ut 
influit  in  actionem  causas  secundce,  non  distin- 
gui  ab  auxiho  imbibito  in  actione  causse  se- 
cundae,  in  quo  sibi  contradicit,  nisi  intehigat 
influxum  emanantem  ab  illo  concursu  prsevio, 
non  distingui  ab  actione  creaturo3,  quod  ve- 
rum  est  :  ab  ipso  autem  concursu  prsevio  ne- 
cesse  est  reahter  distingui,  ut  supra  probatum 
est,  ideoque  dici  non  potest  concursum  imbi- 
bitum,  verbi  gratia,  in  actu  charitatis ,  non 
distingui  ab  auxiho  praivio  prsedeterminante, 
sicut  non  potest  dici  non  distingui  ab  habitu 
charitatis,  vel  a  vohnitate,  vel  a  Deo,  nam  unus 
et  idem  est  cum  habitudine  ad  omnes  iUas 
causas,  seu  principia,  quK  omnia  ideo  adverto, 
quia  declarant  satis  quam  obscura  et  imphcata 
sit  liaec  sententia,  cum  ihius  defensores  nec  sa- 
tis  illam  explicare,  nec  juxtaiham  satis  conse- 
quenter  loqui  valeant.  Unde  dictus  auctor  su- 
pra  conchidit,  hoc  esse  oJjscurum  mysterium 


fidei,  quod  est  intellectui  difficillimum.  In  qtio 
tacite  censuram  adhibet ,  supponens  senten- 
tiam  suam  ad  fidei  dogmata  et  mysteria  perti- 
nere.  Nos  autem  inter  fidei  mysteria  hoc  non 
agnoscimus,  maxime  in  generali  puncto  de 
concursu  prsevio  omnibus  causis  secundis  ne- 
cessario,  qnod  punctum  mere  philosophorum 
est,  et  nuhius  mysterii  fidei  est  fundamen- 
tum,  et  exphcandum  estut  admitti  debeat. 

13.  Magis  consequenter  diciticr  illam  prwm,o- 
lionem  concurrere  effective.  —  Non  potest  ex- 
plicarinecessitas  illius  conditionis,  quamprima 
sententia  afferebat.  —  hi  hoc  ergo  posteriori 
puncto,  supposita  necessitate  prsevii  infliixus 
in  causam,  mihi  yidentur  probabihus,  et  ma- 
gis  consequenter  loqui,  qui  affirmant  prsemo- 
tionem  illam  efi^ective  et  per  se  concurrere  ad 
actionem  causoe  secundse.  Moveor  prsecipue, 
quia,  remota  causahtate  per  se,  nuham  video 
probabilem  necessitatem  tahs  conditionis ,  nec 
quomodo  intehigi  aut  exphcari  possit,  nedum 
suaderi.  \\\  quo  adverto  hoc  nomen  conditio- 
nis  sine  qua  non,  generale  esse  posse  et  spe- 
ciale.  Nam,  generahter  loquendo,  omne  prin- 
cipium  necessarium  ad  actionem,  etiamsi  per 
se  influat  in  iham,  potest  dici  conditio  neces- 
saria,  ut  himen  vel  species  ad  videndum,  et 
calor  in  aqua  dicetur  etiam  conditio  necessa- 
ria  ad  calefaciendum,  quia  nomen  conditionis 
de  se  est  quasi  transceudentale,  quod  de  omni 
quahtate,  proprietate,  vel  circumstantia  dici 
potest ;  ergo  in  iha  generah  significatione , 
quidquid  est  necessarium  ad  actionem,  potest 
dici  conditio  necessaria,  seu,  quod  idem  est, 
conditio  sine  qua  non.  Ahter  tamen  communi 
usu  philosophorum,  ac  subinde  propria  signi- 
ficatione  philosophica,  conditio  sine  qua  non 
habet  specialem  significationem ,  diciturque 
quasi  privative  de  tah  conditione,  quee,  cum 
necessaria  sit,  per  se  tamen  non  influit  in  ef- 
fectum .  Unde  quoties  ahqua  forma,  vel  entitas 
est  necessaria  ad  effectum  propter  causahta- 
tem  per  se,  quam  in  ihum  liabet,  non  dicitur 
proprie  conditio  sine  qua  non.  Etin  hac  signi- 
ficatione,  calor  non  dicitur  conditio  sine  qua 
non  calefacit  aqua,  sed  dicitur  esse  principium 
per  se  calefactionis,  sine  quo  aqua  non  potest 
calefacere.  Nec  in  calore  potest  distingui  du- 
plex  ratio,  una  sub  qua  sit  conditio  sine  qua 
non,  in  dicta  proprietate ,  et  aha  in  qua  sit 
principium  per  se  influens  iu  cahdum,  quia 
tota  necessitas  ejus  est  propter  activitatem 
quam  per  se  habet  :  potest  tamen  in  iho  dis- 
tingui  duplex  causahtas ;  una  formalis,  res- 
pectu  aqua.',  aUera  efFectiva,  respectu  alterius 


CAP.  XXXIII.  UTRUM  COKCURSUS  PR 
caloris ;  sub  nentra  tamen  dicitur  proprie  con- 
ditio  siue  qua  non,  respectu  calefdctionis  ma- 
nantis  postea  ab  aqua  calida,  quia  calor  illara 
informans  est  illi  necessarius,  non  ut  qnee- 
cumque  conditio,  sed  ut  principium  per  se  in- 
fluens  in  talem  calefactionem.  Imo  nec  prior 
calefactio  per  quam  aqua  fait  calefacta  potest 
dici  proprie  couditio  necessaria  ad  posterio- 
rem  ab  aqua  calida  manantem,  sed  est  via  qua 
principium  calefaciendi  acquiritur,  neque  ba- 
bet  aliam  ratienem  conditionis  necessariaj. 

14..  Quod  explicaiur  amplius  in  calore  aquce 
calefacieniis.  —  Sic  ergo  in  proposito  cum 
proportione  pbilosopbandum  censeo,  nam  si 
calor  aquse  indiget  nova  prsemotione  Dei  ad 
calefaciendum  lignum,  ipsa  prsemolio  conside- 
rari  potest,  vel  respectu  caloris  aquai  in  quo 
subjectatur,  vel  respectu  calefactionis  ligni. 
Nam  priori  modo  formaliter  afficit  calorem , 
seu  aquam,  ut  calidam,  et  denominat  illam 
motam  vel  ultimate  actuatam,  vel  aliquid  ejus- 
modi.  Imo  in  bac  etiam  prima  babitudine  po- 
test  influxus  ille  considerari  ut  est  in  fieri,  et 
ut  sic  est  mutatio  qusedam,  et  dicetur  propria 
praemotio  aquae ;  consequenter  vero  etiam  ba- 
bet  aliquem  terminum  lactum  suo  modo,  juxta 
dicta  in  dub.  6,  et  sic  est  qualitas  efficiens  et 
dans  calori  certum  formalem  effectum  nobis 
innominatum,  quia  ignotus  est  secundum  pro- 
priam  rationem,  et  ideo  generaliter  denomi- 
nabit  prsemotam  applicatam  ,  vel  alio  simili 
modo^  ut  dixi.  At  vero  respectu  calefactionis 
manantis  ab  aqua  calida,  preemotio  illa  babet 
babitudinem  causae  efficientis ,  seu  principii 
necessarii  ut  aqua  calida  actu  calefaciat^  juxta 
iilam  sententiam. 

io.  Idem  applicatur  in  Jioc  casu  aclioni 
causce  secimdce.  —  Dico  crgo  prsemotionem 
illam,  secundum  lianc  posteriorem  babitudi- 
nem,  non  posse  habere  connexiouem  necessa- 
riam  cum  actione  causee  secundee,  nisi  sit  ne- 
cessaria  ad  per  se  influendum  in  illam.  Quia  si 
talis  praemotio  sub  priori  ratione  consideretur, 
nimirum,  ut  formaliter  afficit  vel  immutat  cau- 
sam  secundam,  non  potest  esse  illi  necessaria 
ad  agendum,  uisi  talis  preemotio  sit  etiam  et- 
fectrix  proprie  et  per  se  actionis  causse  secun- 
dae,  et  propter  talem  efficientiam  ad  effectum 
causse  secuudae  sit  necessaria.  Nam  seclusa  bac 
liabitudine,  nullaratio  necessitatis  in  tali  prae- 
motione  respectu  actiouis  causae  secundse  cogi- 
tari  potest ;  non  est  enim  satis  dicere  esse  con- 
ditionem  neces.sariam ,  nisi  necessitas  illa  de- 
claretur,  ejusque  ratio  aliqua  proferatur,  quod 
hacteuus  a  nullo  defensore  illius  opiuionis  fac- 


.^VIUS  CONSTITUAT  CAUSAM,  ETC.  d47 

tum  invenio.  Et,  nisi  fallor,  hoc  probat  effica- 
citer  discursns  a  me  factus  in  lib.  1  de  Auxil., 
cap.  6,  ubi  ostendi  nec  per  nomon  anplicatio- 
nis,  nec  praemotionis,  aut  excitationis,  talem 
conditionem  aut  necessitatem  ejus  explicati 
posse.  Solum  invenio  datam  esse  postea  dis- 
tinctionem  de  duplici  applicatione  :  una  est 
extrinseca  ,  quae  in  corporibus  fit  per  localem 
propinquitatem  cum  ablatione  sensibilium  im- 
pedimentorum  :  in  potentiis  vero  animae  fit  per 
objecti  propositionem,  aut  cogitationem,  et  de 
hac  dicuntur  procedere  omnia  quoe  de  ap  - 
plicatione  ibi  dixi,  quiapropter  illam  non  po- 
nitur  esse  necessaria  haec  prsemotio  primiB 
causoe.  Alia  vero  applicatio  dicitur  intrinseca, 
et  quasi  immediata  inter  facultatem  activaia 
et  actionem  suam ,  et  hsec  dicitur  necessaria 
omnibus  causis  secundis  prius  natura  quani 
eliciant  actionem  suam,  et  solum  fieri  posse  a 
causa  prima. 

\Q.  Quo7nodo  inteUigenda  sit  applicatio  al 
agenduin.  —  Verumtamen,  si  proprie  de  ap- 
plicatione  pbysica  et  reali  loquamur,  non  in- 
telligitur  proprie  nisi  inter  res  existentes  :  ad 
rem  autem  futuram  nou  fit  nisi  per  proposi- 
tum,  vel  destinatioiiem  animi.  Applicatio  ergo 
causse  &ecundae,  in  actu  primo  constitutaj,  ad 
actionem  suam,  si  intelligatur  esse  tanquam 
ad  rem  jam  existentem,  non  fit  nisi  agendo, 
ac  subinde  eliciendo  actionem  ipsam,  ideoque 
formaliter  non  fit  nisi  per  actionem  ipsam ; 
bsec  per  seipsam  fit,  in  quo  ejus  esse  consistit, 
et  ideo,  sicut  ipsa  non  applicatur  ageuti  (ut 
sic  dicam)  nisi  per  seipsam,  vel  per  immedia- 
tam  habitudinem  ad  illud,  ita  e  converso 
agens  non  applicatur  lioc  modo  ad  agendum, 
seu  ad  actionem  ut  existentem,  nisi  per  illam- 
met,  utique  eliciendo  illam.  Si  vero  appliea- 
tio  intelligatur  ad  actionem,  ut  futuram  in 
tempore,  vel  saitem  ordine  naturse,  tunc,  sup- 
posita  omni  applicatioue  passi  vel  objecti,  quo2 
vocatur  extrinseca,  nulla  alia  applicatio  media 
physica  et  propria,  necessario  intercedens  in- 
ter  principium  agendi  et  actionem,  intelligi 
potest,  sed  tantum  moralis  per  animi  propo- 
situm,  vel  destinationem,  quae  Iiabet  tantum 
locum  in  bis  potentiis  auimai  quae  habent  in- 
ter  se  naturalem  subordinationem ,  ratioiie 
cujus  uua  imperat  alteri^  seu  movet  et  appli- 
cat  illam  ad  proprium  actum;  qui  modus  ap- 
plicationis  non  solet  fieri  per  impressionem 
alicujus  entitatis  vel  motionis  fact<B  in  poten- 
tia  inferiori  mota,  sed  solum  per  naturalem 
subordinationem ,  vel  sympatbiam  ad  poten- 
tiam  superiorem  moventem.  Igiiur  talis  appli- 


i 


LIB.  III.  DE  AUXILnS  INTERNIS  DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 


cationis  modns  non  potest  cum  proprietate  et 
veritate  attribui  illi  motioni  prseviee^  quam 
Deus  imprimere  dieitur  omni  causoe  secundte. 
Solum  ergo  per  quamdam  analogiam  et  imi- 
tationera  poterit  dici  applicatio,  quatenus  sine 
tali  prajmotione  non  potest  talis  potentia  age- 
re  ;  in  illa  vero  posita,  statim  quasi  necessitate 
quadam  actionem  suam  elicit.  Heec  autera  tam 
uecessaria  connexio  intelligi  non  potest  in 
tali  prcemotione^  nisi  propter  aliquam  vim  et 
efFicaciara  propriam^  ac  per  se^  qnam  habeat 
in  actionem  causse  secundoe  in  quam  necessa- 
rio  influat,  et  a  qua  ipsa  actio  causas  secundse 
essentialiter  pendeat  :  nam  si  heec  secludatur^ 
tanta  necessitas  talis  conditionis  sine  funda- 
mento  alBrmabitur.  Merito  ergo  qui  talem 
prsemotiouem  requirunt,  hanc  causalitatem 
ilh  attribuunt. 

17.  ITinc  sequHur  Jioc  aiixilium  esse  actum 
prhmim.  —  Ex  hac  vero  resolutione  intule- 
runt  auctores  allegati  pro  priori  sententia  du- 
bii  uoni,  auxilium  hoc  praevium  esse  actum 
primum ,  vel  complementum  actus  primi , 
saltem  per  modum  cujusdam  formse  compleu- 
tis  vim  activam  necessariam  ex  parte  faculta- 
tis  createe  ad  eliciendam  actionem  suam  et 
producendum  eflfectum,  quee  consecutio  vide- 
tur  mihi  plane  evidens  ac  necessaria.  Proba- 
tur  per  partes  singulas.  Nam  imprimis  illud 
auxilium  est  actus  quidam  efBciens,  et  infor- 
raans  potentiam  causaB  secundae,  nam  est  os- 
tensum  esse  debere  aliquam  qualitatem ,  et 
quamvis  negetur  esse  qualitas,  et  vocetur  mo- 
tio,  uihilorainus  negari  non  potest  quin  sit  ac- 
tus  entis  in  potentia,  nam  hsec  est  de  ratione 
omnis  raotus  ,  vel  mutationis.  Item  ille  actus 
recipitur  in  facultate  causse  secundss  tanquam 
in  potentia  pure  passiva  respectu  talis  auxilii; 
ergo  e  contrario  auxilium  iUud  imprimitur  ta- 
li  potentise  tanqnam  actns  illins;  nou  imprirai- 
tur  autem  cansse  secundee  tanquam  actus  se- 
cundus  ejus,  nec  tanquam  inchoatio  actus  se- 
cuudi ;  ergo  imprimitur  ut  actus  primus,  vel 
complementura  actus  prirai,  Antecedens  pro- 
batur,  quia  actus  secundus  caus;»  secundse  ef- 
ficientis  est  ab  illa  effective  :  iste  autera  actus 
praemotionis  non  est  effective  a  cansa  secunda, 
ut  jam  iuter  nos  convenit.  Et  eadem  ratione 
uon  potest  esse  inchoatio  actns  secundi,  quia 
inchoatio  actus  secundi  aliqnid  est  ipsius  actus 
secundi ;  ergo  est  ahquid  actionis  causse  se- 
cundae ;  ergo  est  effective  a  causa  secunda. 
Deuique  causa  secuuda  sicut  facit,  ita  etiam 
inchoat  actionera  snara,  et  donec  intelligatur 
actu  iufluere^  uon  iutelligitur  inchoare  actum 


secundum.  Motio  autera  prsevia  prsecedere  di- 
citur  ordine  naturse  actualera  influxura  causse 
secnndae;  ergo  uullo  modo  est  actus  secnndus, 
vel  inchoatio  ejus.  Prima  vero  consequeutia 
probatur,  quia  actus  actuans  poteutiara  adse- 
quate  dividitur  in  actum  primum  et  secuu- 
dum,  quia  uec  datur  actus  tertius,  nec  prior 
primo,  nec  inter  primum  et  secundum  potest 
cogitari  medinra,  snb  actu  prirao  omue  com- 
plementum  ejus,  et  sub  actu  secundo  omnem 
iuchoatiouera  ejus  coraprehendendo.  Cura  er- 
go  illa  prsemotio  sit  actns  causam  secundam 
actnaus,  et  formaUter  eam  reducens  de  poten- 
tia  iu  actnra,  et  uou  redncat  illam  forraahter 
iu  actnm  secuudum,  vel  inchoationem  ejus, 
uecesse  est  ut  ad  actnm  priranra  pertineat.  Et 
quia  iu  causa  secunda  supponitur  virtus  ali- 
qna  activa,  qnse  est  quasi  conuatnrahs  et  iu- 
triusecus  priraus  actus  ejus,  uecesse  est  ut  ille 
prsevius  concursus  sit  coraplementum  actus 
primi,  quod  tandem  his  verbis  concedit  Alva- 
rez,  disp.  18,  u.  12  et  18,  et  D.  Thomse  et 
Thoraistis  id  tribuit. 

18.  Sequitur  secundo,  catcsam  secimdam  non 
halere  ex  se  totam  virtutem  necessariam  ad 
agendim,  illamque  complejidam  esse  per  illud 
auxilium.  —  Ex  quo  ulterins  iufertur  facnlta- 
tem  activam  connaturalem  causse  secuudse  ex 
se  uon  habere  totam  virtutem  agendi  uecessa- 
riam  ad  talem  effectum  producendura,  vel  ta- 
lera  actionem  efBcieudam,  sed  talem  virtu- 
lem  compleri  per  illud  additum,  quod  per  id 
prsevinm  coucursura  illi  adjnngitnr.  Probatur 
ex  principiis  auctornm  eorumdera,  qui  prio- 
rem  senteutiam  dubio  praecedeuti  propositam 
defeudunt.  Primum  est,  quod  poteutia  ac- 
tiva  causse  secundae ,  prsecise  spectata  ,  ad- 
huc  est  in  poteutia  passiva  et  receptiva  illius 
additi,  seu  motionis,  ut  dubio  quarto  visum 
est ;  ergo  recipitur  in  illa"  per  modum  actus 
primi,  et  prsevii  ad  secundum.  Declaratur  a 
siraili  in  oculo,  nam  quia  visus  de  se  est  in 
potentia  ad  speciem,  ideo  siue  specie  est  iu- 
completa  virtus,  et  actus  primus  videndi  :  ita 
ergo  omnis  virtus  activa  propria  causse  secim- 
dse,  de  se  et  ante  illura  concnrsura  prsevinm, 
nou  est  iu  actu  primo  completo  ad  ageudum, 
ac  proinde  non  habet  integram  et  completam 
virtutem  activam,  sed  per  motionem  illam 
completur.  Ergo  sola  facultas  causse  secnndse 
sine  tali  priucipio  uon  est  completa  virtus  ac- 
tiva.  Secundnm  priucipium  est  poteutiara  ac- 
tivam  causae  secundae  non  esse  iu  actualitate 
perfecta ,  ct  ideo  uecessarinm  esse  hunc  prae- 
vium  iufluxum  iu  ipsam  causam,  ut  per  illum 


CAP.  XXXIII.  UTRUM  CONCURSUS  PR 
suppleatur  defectus  actnalitatis  ejus;  ergo  talis 
potentia  ex  defectu  actualitatis  habet  ctiam 
defectum  virtutis  activee^  et  illum  supplet  prce- 
via  motio  actuaudo  amplius  ipsam  potentiam; 
ergo  actuat  illam  complendo  actualitatem^ 
quia  illa  actuatio  tota  est  ad  agendum ,  nec 
defectus  virtutis  activa  aliter  suppletur  quam 
addendo  et  complendo  virtut«m  agendi.  Ter- 
tium  principium  est^  quia  causa  secunda  non 
habet  proportionaiam  virtutem  activam  ad 
dandum  esse  existentia?  suo  effectui ,  et  ideo 
indiget  hac  prsemotione ;  ergo  haec  motio  sim- 
pliciter  complet  virtutem  activam  causge  se- 
eundse.  Probatur  consequentia,  quia  nulla  ef- 
ficientia  esse  potest^  nisi  per  illam  educatur 
aliquid  de  non  esse  ad  esse  ;  ergo  virtus  quse 
non  est  completa  ad  dandum  esse,  nou  est 
completa  ad  efficiendum,  et  consequenter  mo- 
tio  illa,  vel  qualitas  aut  entitas  per  quam  acti- 
vitas  existentise  tribuitur,  magnum  comple- 
mentum  virtutis  confert  causae  secundse  ad 
efficiendum. 

d9.  Idem  ostendilur  ex  dictis  illorum  aucto- 
rum.  —  Quarto,  ex  aliis  locutionibus  eorum- 
dem  auctorum  idem  convincitur.  Dicunt  enim 
voluntatem,  verbi  gratia,  per  hanc  motioneni 
efficere  actum  suum  amoris,  vel  alium  simi- 
lem.  Ita  fatetur  Ledesma,  art.  3,  concl.  6,  di- 
cens  per  hanc  motionem  causam  secundam 
applicari  ad  operandum,  et  producere  actum 
secundum,  et  idem  repetit  de  voluntate,  art.  6, 
concl.  3,  ubi  duo  conjunguntur,  scilicet,  ap- 
plicari  et  producere,  quse  non  possunt  eodem 
modo  fieri  ab  illa  motione  :  nam  applicari  fit 
ab  illa  sola,  et  voluntas  vel  causa  secunda  in 
hoc  dicitur  se  habere  passive.  Unde  illud  ap- 
plicari  intelligendum  videtur  formaliter  re- 
spectu  motionis,  nam  Deus  solus  dicitur  appli- 
care  causam  secundam  ad  operationem  :  ap- 
plicat  autem  imprimendo  illam  motionem; 
ipsa  ergo  motio  est  per  quam  causa  secunda 
formaliter  applicatur.  Aliud  vero,  scilicet, 
operari  est  active  a  voluntate  et  a  causa  secua- 
da  ;  ergo  cum  dicitur  operari  per  illam  motio- 
nem,  necesse  est  illud  intelligi  in  geiiere  causse 
efficientis ;  ergo  operatur  voluntas  per  illam 
motionem  tanquam  per  quoddam  principium 
formale  operandi,  sive  illud  sit  principale, 
sive  instrumentale,  sive  integrum,  sive  par- 
tiale.  Ergo  tale  principium  dat  voluntati  vir- 
tutem  aliquam  agendi,  aut  saltem  comple- 
mentum  ejus. 

20.  Alii  loquendi  modi  idem  confirmant. —  Et 
hoc  coufirmant  alii  modi  loquendi  eorumdem 
auctorum  ;  vocant  enim  hunc  prsevium  con- 


.^VIUS  CONSTITUAT  CAUSAM,  ETC.  4^9 

cursum,  motionem  viriuosam,  utique  ad  ageu- 
dum,  et  tota  illa  virtus  tribuitur  causae  sccun- 
dae,  ut  per  illam  agat,  et  tanquam  necessaria 
illi  ad  agendum ;  ergo  complet  virtutem  ejus. 
Quid  enim  est  complementum  virtutis,  nisi  ad- 
ditio  virtutis  per  se  activ;»,  sine  qua  fieri  non 
potest  ut  preeexistens  virtus  aliquid  agat  ?  Et 
similiter  vocant  hanc  motionem ,  virtutem 
iiistrumentalem  primse  causa^,  ad  dandum 
esse  effectui  causoe  secundte;  virtus  autem 
instrumentalis  actus  primus  est  respectu  auc- 
toris  actionis,  et  prffisertim  ubi  talis  virtus  est 
qualitas,  ut  videre  licet  in  semine,  et  calore  vi- 
tali,  et  multi  eodem  modo  loquuntur  de  specie 
impressa.  Ostensum  autem  esthanc  motionem 
esse  qualitatem,  et  debere  esse  activam,  et 
dari  causse  secundae,  ut  necessariam  ad  suum 
effectum,  et  ad  suam  actionem  et  inchoatio- 
nem  ejus.  Quomodo  ergo  potest  consequenter 
negari  quin  talis  motio  vel  qualitas  compleat 
virtutem  agendi  causoe  secundae ,  cum  det  illi 
vjrtutem  saltem  instrumentariam  necessariam 
ad  actionem  suam  ?  Unde  tandem  ipsimet  auc- 
tores  ita  loquuntur,  ut  dicant  Deum,  proemo- 
vendo  causas  secundas,  illas  applicare  ad  ope- 
randum,  eisque  tribuere  complementnm  vir- 
tutis  activae,  ut  expresse  loquitur  Alvarez, 
disp.  19,  concl.  3,  §  Confirmatur,  et  disp.  48, 
n.  12,  et  verbis  sequivalentibus  id  tradit  Le- 
desma,  art.  5,  concl.  2,  dicens  hanc  motionem 
esse  principium  intrinsecum  operationis  for- 
maliter  inhserens  creaturae,  vel  volunlati  crea- 
tae.  Quid  enim  potest  esse  principium  formale 
operationis,  nisi  sit  virtus  operandi  ?  Aut  quo- 
modo  potest  esse  principium  intrinsecum  et  in- 
hserens ,  quin  det  subjecto  virtutem  operandi. 
Verum  est  illum  auctorem  statim  ita  explicare 
dictam  assertionem.  ut  illam  destruere  videa- 
tur;  sed  hsec  ipsa  perplexitas  difficultatem 
doctrinse  attestatur. 

21.  Idem  probatur  ex  gratia  efficaci,  argu- 
mento  ad  Jiominem.  —  Quinto,  videtur  quidem 
sumi  efficacissimum  argumentum  ad  homi- 
nem  ex  alio  principio  de  gratia  efficaci,  quod 
pro  coustanti  habent  dicti  auctores;  putant 
enim  gratiam  efficacem  consistere  in  hoc  prae- 
vio  influxu  causae  primae  in  secundam  elevato 
ad  ordinem  gratise,  et  ad  actus  supernatura- 
les,  et  nihilomiuus  tribuunt  ilii  auxilio,  quod 
dat  vires  efficacissimas  voluntati ,  illi  accom- 
modantes  haec  verba  et  alia  similia  Augustini ; 
multo  autem  magis  est  dare  vires  efficacissi- 
mas,  quam  complere  virtutem  agendi,  nam 
illae  vires  sunt  ad  agendum  ;  et  ita  constituit 
voluntatem  in  actu  primo  ,  nam  actus  secun- 


150  LIC.  Iir.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

dns  non  dat  vires  agendi,  sed  por  vires  agendi 
fit.  Unde  Ledesma,  art.  5,  concl.  2,  ration.  4, 
dicit  anxilium  efScax  effifere  in  nobis  mnltas 
operationcs  snpernaturales  dilectionis,  contri- 
tionis,  et  Denm  per  illud  et  per  volnntatem 
illas  efficere,  et  dicit  lioc  esse  certnm  secnn- 
dum  fidem,  qtiia  voluntas  cnm  illo  anxilio 
concurrit  ad  operationem;  ergo  necesse  est  ut 
fateatnr  anxilium  habere  etiam  propriam  vim 
cfficiendi  illas  operationes,  et  illam  commnni- 
care  volnntati  cui  inha?ret;  ergo  ex  vohmtate 
et  ilio  auxilio  completur  unum  integrum  priu- 
cipium  talis  operationis. 

22.  Maxime  in  voluntate  agente  sine  hahitu 
infuso.  —  Maxirae  vero  urget  hoc  principium 
in  voluntate,  quando  ehcit  hos  actns  snperna- 
tnrales  sine  habitu  infuso,  vel  alio  principio 
intrinseco  supernaturali  inhserente ;  docent 
enim  dieti  anctores  tunc  sohim  auxilium  prae- 
vium  et  efficax  esse  principium  intrinsecum 
lotale,  per  qnod  vohmtas  efficit  tales  actus,  et 
illam  motionem  virtuosam  supplere  totam  ac- 
tivitatem  habitus  infusi.  Ergo  tunc  saltem 
negare  non  possunt  quin  motio  illa  sit  actus 
primus,  et  det  vohnitati  virtutem  agendi  : 
nam  supponunt  voluntatem  non  posse  elevari 
ad  eliciendos  hujusmodi  actus,  qnin  prius  na- 
tura  constitnatur  in  actu  primo,  per  ahquam 
entitatem  creatam  sibi  inhserentem,  quse  sit 
ilh  principium  formale,  imo  et  principale,  et 
tota  virtus  agendi  talem  eflfectnm,  nt  supra 
visnm  est.  Ergo  ille  concursns  est  tahs  actus 
primus  in  illo  casu;  ergo  semper  est  tahs  quia 
ab  eisdem  supponitnr  semper  esse  idem  ejus- 
demque  rationis;  ergo  semper  actuat  eodem 
modo,  saltem  quoad  eff^ectnm  formalem  quem 
per  se  tribnit  potentiee  ;  ergo  semper  est  actus 
primus,  et  dat  potentice  virtutem  agendi. 

23.  Hinc  infertur  'prirna  repugnantia  in 
dictis  anctorum  illorum.  — Ex  quo  infero  pri- 
mo  inveniri  repugnantiam  in  ahquibns  dictis 
ihorum  auctorum,  quam  notare  oportet,  quo- 
niam  ad  confirmationem  nostrse  sententioe 
mnltum  conferet.  Prinjum  igitur  Ledesma, 
a.  6,  concl.  2,  in  fine  quartoe  probationis,  dicit 
implicare,  auxihum  prsevium  efficax  concnr- 
rere  in  latione  principii  efi^ectivi,  et  nt  apphcat 
ipsum  principium  efi^ectivum,  quia  ahas  idem 
appUcaret  seipsum,  et  simul  esset  actus  pri- 
raus  et  secun(his,  et  simul  esset  in  actu  et  po- 
tentia  secundum  idem  :  paulo  vero  post,  in 
quodam  notabih  post  tcrtiam  conclusionem , 
dicit,  quando  vohmtas  operatur  sine  habitu 
infuso  per  solura  anxihum  efficax,  tunc  ilhid 
auxihum  simul  habere  rationem  principii  acti- 


DiviN.f;  GnATi.f:  in  genere. 
vi  et  actus  primi,  et  apphcationis  seu  motionis 
vohmtatis.  Quomodo  ergo  ista  cohserent?  Nam 
id  quod  imphcat  nunqnam  fieri  potest.  Nam 
idem  apphcaret  seipsum,  et  simul  esset  actus 
primus  et  secundus,  et  in  actu  et  potentia 
secnndnm  idem.  Qnod  si  hsec  vere  sequuntur, 
et  repugnat,  non  magis  conjungi  poternnt  in 
iha  prsemotione,  quando  datnr  non  habenti 
habitum,  quam  cura  datur  habenti,  cnm  sup- 
ponatur  motio  in  utroque  casu  esse  ejusdem 
rationis ;  parumque  refert  quod  volnntas  non 
habeat  alinra  actura  primum,  quando  caret 
habitu ,  quia  posset  suppleri  per  aham  quaU- 
tatera ,  vel  entitatem  ab  auxiUo  illo  efficaci 
distinctam,  si  repugnaret  iUud  auxiUura  esse 
actura  priraum,  et  virtntem  operativam, 

24.  JExplicatur  impUcatio  quam  statuehat 
Ledesma. — Veritas  autem  est  iUam  impUcatio- 
nera  nnUius  momenti  esse,  quia  sicnt,  quan- 
do  potentia  non  habet  habitum,  auxiliura  iUud 
est  principiura  effectivura,  et  seipsura  apphcat 
ad  agendum,  et  id  non  repugnat,  quia  iUud  se 
applicare,  nihil  ahud  est  qnara  agere  ;  ita,  si 
iUud  auxihura  datur  potentise  operanti  per  ha- 
bitura ,  siraul  esse  poterit  principiura  agendi , 
vel  coagendi  cum  habitu,  et  seipsum  appUcans 
ad  talem  aetionera.  Unde,  ut  supra  vidimus, 
in  aUis  locis  fatetur  idem  auctor  universaUter 
tale  auxiUum  vel  concursnm  prseviura  esse 
causam  efficientem,  et  principium  agendi,  ut 
jara  retuli.  Deinde  sicut  in  uno  casu  non  est 
actus  secundus,  sed  iUum  facit,  et  ab  iUo  rea- 
Uter  distinguitur,  ita  quando  cum  habitn  opo- 
ratur,  non  est  actus  secundns  propter  eam- 
dem  rationem.  Ac  denique,  sicut  tale  auxi- 
linm,  operando  sine  habitu  non  fit  in  actu 
et  potentia  secnndum  idem,  ita  nec  cum  iUo 
operando,  quia  cum  tale  auxiUum,  sive  cum 
habitu,  sive  absque  iUo,  uunquam  separa- 
tur  ab  operatione,  nunquam  est  in  re  ipsa  in 
potentia  agendi,  sed  semper  actu  agens.  Quod 
si  prsecise  spectetur  ut  est  prius  natura  qnara 
ejus  actio ,  sic  etiara  in  neutro  casu  est  tale 
auxiUum  in  potentia  receptiva,  quia  non  est 
capax  aherins  prsemotionis  vel  appUcationis  , 
ne  procedatur  in  infinitum  :  in  ntroque  au- 
tem  casu  est  per  modum  potenti*  vel  virtu- 
tis  activse,  quatenns  est  principium  agendi. 

25.  Secuncla  repugnantia,  quum  dicant  hunc 
concursum  esse  causam  effectivam  actionis,  et 
tamen  negent  dare  posse  agere.  —  Altera  repu- 
gnantia  est,  quia  fatentur  hi  Doctores  hanc 
motionem  preeviara  esse  veram  et  per  se  effi- 
cientem  causam  actionis  et  efifectus  causaj  se- 
cundse,  et  negant  dare  posse  agere,  sed  tan- 


CAP.  XXXIII.  UTRUM  CONCURSUS  PR.EVIUS  CONSTITUAT  CAUSAM,  ETC. 


151 


tum  agere,  utrnmque  enim  passim  in  eis  lep,i- 
tur ,  ut  patet  ex  locis  in  boc  capite  allegatis. 
Quod  autem  illa  inter  se  pugnant  facile  osten- 
ditur  :  nam  illud  auxilium  est  vera  causa  ef- 
ficienS;,  et  non  ut  agens  qiwd;  ergo  ut  princi- 
pnim  q^io  efiiciendi  ;  sed  omne  principium 
qico  dat  supposito  operanti  potestatem  agen- 
di ;  ergo  etiam  hgec  motio  dat  posse  operari. 
Et  confirmatur^  nam  in  illo  casu  quo  voluntas 
supernaturaliter  operatur  sine  habitn,  ipsi  fa- 
tentur  hoc  auxilium  dare  vokmtati  poteetatem 
operandi  quam  daret  habitus  si  adesset ;  ergo 
eamdem  dat  voluntati  habenti  habitum,  quia 
est  eadem  facultas  et  motio,  vel  saltem  com- 
plebit  posse ,  dando  vim  specialem  agendi , 
quam  non  dat  habitus.  Prseterea,  cum  dicitur 
hoc  auxilium  dare  agere,  vel  intelhgitur  dare 
efFective,  vel  formaliter.  In  priori  sensu  ve- 
rum  est;  tamen  inde  sequitur  dare  etiam  ali- 
quod  posse,  quia  nulla  qualitas  vel  entitas  dat 
supposito  effective  agere,  nisi  iu  quantum  dat 
illi  virtutem  agendi,  per  quam  virtutem  re- 
cipit  suppositum  potestatem  agendi  aliquid 
quod  antea  non  poterat,  vel  saltem  agendi  il- 
hid  novo  modo.  Si  vero  illa  propositio  in  aho 
sensu  formali  intelligatur,  in  rigore  et  pro- 
prietate  falsa  est,  quia  nulla  forma  dat  for- 
maliter  agere  ahcui  supposito,  nisi  actio,  quia 
ab  actione  agens  formaliter  denominatur 
agens,  et  nihil  aliud  est  agere,  nisi  esse  agens, 
seu  actionem  emittere.  illud  autem  auxihum 
non  est  actio  ejus  in  quo  recipitur,  quia  ab  illo 
non  fit,  ut  supra  visum  est,  et  iidem  auctores 
fatentur ;  ergo  non  constituit  illum  formaliter 
agentem ;  ergo  nec  dat  formaliter  agere.  Quod 
si  latiori  modo  dicatur  dare  agere ,  quia  nun- 
quam  datur  tahs  motio  quin  sequatur  ipsum 
agere,  inde  fit  ut  sohim  det  agere  efficienter, 
quia  non  ahter  sequitur  agere  ex  taU  motione, 
nisi  efficiendo  et  emittendo  actionem  simul 
cum  causa  secunda,  et  quasi  trahendo  illam  ut 
secura  agat.  Et  ideo  per  hoc  non  toUitur  quin, 
ut  detagere,  detposse  agere,  quia  illa  consecu- 
tio  non  est  sine  ordine  naturee,  et  priusquam 
ex  tah  auxilio  sequatur  agere,  afficit  formahter 
potentiam,  et  dat  ihi  suam  vim  activam,  quara 
vocamus  potentiam  agendi,  vel  saltem  cora- 
plementum  virtutis  aut  potestatis ,  sicut  est 
species  visibilis  iu  oculo,  et  alise  similes. 

26.  Tertia  repugnantia  in  comparatione 
concursus  prcevii  et  siniultanei.  —  Tertiam 
repugnantiam  in  eo  invenio,  quod  interdum 
dicti  auctores ,  prsesertim  Ledesma ,  ut  supra 
allegavi,  motionem  praeviam  et  concursum 
simultaneum  ( quem   imbibitum   in  actione 


causse  secunda  vocant)  in  duobus  Eequiparant, 
qtiffi  simul  cum  proprietatibus  illorum  auxi- 
liorum  subsistere  non  possunt.  Primo,  in  hoe 
quod  concursus  simultaneus,  sicut  non  est 
qualitas,  ita  nec  preevius ,  indicando  etiara  iu 
re  esse  idem,  de  quo  supra  dixi.  Sed  illud  prse- 
mitto,  quia  hinc  inferunt  quod,  sicut  concursus 
concomitans  non  complet  et  consummat  actum 
primuni  in  causa  secunda,  ita  neque  motio 
prtevia.  Hffic  autem  Eequiparatio  destruit  ralio- 
nem  auxilii  prsevii ;  nam  inde  sequitur  non 
habere  veram  rationem  principii  efficientis, 
sed  esse  meram  actionem,  ac  proinde  nou  ha- 
bere  unde  distinguatur  ab  auxilio  simultaneo, 
quia  illud  etiam  tantum  est  actio,  et  super- 
fluum  est  tot  multiplicare  actiones  tendentes 
ad  eumdem  terminum.  Quod  si  sunt  duee,  et 
una  sola  est  a  causa  prima,  alia  vero  a  causa 
secunda  simul  cum  prima,  et  istse  habent  or- 
dinem  causalitatis  et  naturse ,  ita  ut  illa  sit 
prior,  hsecposterior,  illa  profecto  quse  est  prior 
habet  etiam  priorem  terminum  intrinsecum, 
et  ille  poterit  esse  qualitas  ,  et  iUa  erit  princi- 
pium  secundee  actionis,  et  consequenter  pote- 
rit  complere  actura  primum  in  causa  secun- 
da.  Illa  ergo  aequiparatio  destruit  sententiam 
illam. 

27.  Quarto,  repugnat  quod  dicunt  hunc  con- 
cursum  esse  causam  ef/lcientem  actionis  et 
effectus  et  tamen  non  esse  actum  primum,  aut 
illuvi  complere  ,  sed  esse  actum  secundum ,  aut 
aliquidmedium. — Quarto,  repugnare  mihivi- 
detur  quod  ssepe  dicunt,  hunc  concursum  prae- 
viura  esse  veram  causam  efficientem  efFectus 
et  actionis  causse  secundse,  et  nihilominus 
non  solum  negant  esse  actum  priraum,  sed 
etiara  interdum  negant  complere  actum  pri- 
mum,  prsesertira  Ledesma,  locis  supra  citatis. 
Ei  e  converso  ,  atfirmant  hoc  prseviura  auxi- 
lium  vel  esse  mediura  inter  actum  primum  et 
secundum  ,  vel  magis  ad  actum  secundum 
quam  ad  primum  pertinere.  Aut  enim  intelli- 
gunt  pertmere  ad  actum  secundum  forraaliter, 
vei  realiter  seu  identice ,  vel  causaliter.  Pri- 
mura  irapugnatum  jam  est,  et  plane  repugnat 
cum  causaiitate  effectiva  talis  auxihi,  quia 
causa  eliciens  seu  efficiens  actum  secundum, 
non  est  actus  secundus,  sed  fons  ejus.  Nec 
etiara  identice  seu  realiter  illud  auxiliura  est 
actus  secundus,  quia  ostensum  est  distingui 
realiter  ab  actione  in  qua  consistit  vel  per 
quam  inchoatur  actus  secundus.  Si  autem  di- 
catur  esse  actus  secundus  tantum  causaliter, 
hoc  nihil  est,  quia  hoc  modo  etiara  species  vi- 
sibihs,  vel  lumen  glorise  dici  poterit  actus  se- 


152 


LIB.  IIL  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN/E  GRATLf:  IN  GENERE. 


cuuclus ,  valde  tamen  abusive  ,  et  solum  ad 
eludendas  difficultates ,  non  ad  rem  declaran- 
dam. 

28.  Solvitur  replica.  —  Dicent  fortasse  per- 
tinere  ad  actum  secundum,  quia  nunquam  ab 
illo  separatur,  et  quia  facit  facere  efficaciter. 
Sed  non  satisfacit^,  quia  utrumque  etiam  hal)et 
lumen  glorise  ;  nam  imprimis  nunquam  sepa- 
ratur  a  visione.  Dices  ita  esse  de  potentia  ordi- 
naria,  de  potentia  tamen  absoluta  posse  sepa- 
rari,  quod  non  potest  dici  de  auxilio  efficaci. 
Sed  forte  hoc  posterius  falsum  est ,  ut  statim 
ostendam ;  et  licet  esset  verum  de  separatione 
in  duratione  temporis ,  satis  est  quod  ordine 
natiirse  prseintelligatur  tale  auxilium  sine  toto 
actu  secundo^  et  quoad  totam  actionem  et  rea- 
litatem  ejus ,  nam  simili  modo  lumen  gloriee 
facit  efficaciter  videre  Deum.  Diees  id  etiam 
facere  per  auxilium  prsevium  illi  additum.  Sed 
hoc  ipsum  est  de  quo  controvertitur.  Et  prse- 
terea,  illo  dato^  ilkid  auxilium  non  facit  face- 
re ,  quia  ipse  sit  actus  secundus ,  sed  propter 
singularem  efficaciam  quam  habere  dicitur 
circa  ipsum  facere  ,  id  est ,  circa  actionem  seu 
actum  secundum  causse  creatae.  Unde  si  illud 
auxilium  prsecise  consideretur,  quatenus  per 
seipsum  actuat  et  informat  potentiam  activam 
causse  secundae,  non  constituit  illam  in  actu 
sccundo,  quia  non  constituit  illam  formahter 
operantem,  sed  constituit  ultimate  applicatam 
seu  motam  vel  actuatam  ad  agendum  ,  quod 
totum  revera  pertinet  ad  actum  primum  com- 
pletum,  quia  tunc  in  illa  causa  sic  constituta 
nondum  est  inclioatus  actus  secundus.  In  hoc 
ergo  sensu  illud  auxilium  non  facit  facere ,  si 
verbum  illud  facere  sumatur  formaliter,  seu 
in  genere  causog  formaUs ;  si  vero  sumatur 
elfective,  etiara  in  illo  priori ,  non  faeit  facere 
in  actu  secundo ,  quia  ut  sic  nondum  facit ; 
eigo  ad  summum  dici  potest  quod  facit  facere, 
quia  ita  actuat  potentiam,  ut  ex  illo  inevitabi- 
hter  sequatur  ipsum  facere,  quod  non  est  con- 
tra  vel  extra  rationem  actus  primi  corapleti, 
ut  ostensum  est. 

29.  Contra  medium  illud  inter  actum  pri- 
muni,  et  secundum. —  Nec  etiam  oportet  fin- 
gere  medium  inter  actum  primum  et  secun- 
dum ,  quia,  ut  supra  probavi,  repugnat  im- 
mediationi  taUum  actuum  inter  se,  et  ratio- 
nibus  formalibus  eorum,  quia  totum  id  quod 
supponitur  ad  actionem  tanquam  principium 
ejus  pertinet  ad  actum  primura.  Unde  Ledes- 
ma,  in  dicta  qusestioue  unica,  in  principio, 
fundaraento  3;,  sic  describit  hanc  motionem 
Dei  :  Est  vis  quccdam  activa  in  ipsa  voluntate 


recepta,  qua  medlante  voluntas  exit  in  actum 
secundum,  quae  descriptio  apertissime  convenit 
in  actum  primum,  et  condistinguit  omnino 
tale  auxihum  ab  actu  secundo.  Ideoque  non 
recte  consonat  quod  idem  auctor,  eadem 
qusest.,  art.  6,  §  Advertendum  ,  ante  quintam 
conclusionem,  dicit  :  Auxiliwn  lioc  est  velut 
medium,  et  tenet  se  aliquo  modo  ex  parte  po- 
tentice,  et  simpliciter  reducitur  ad  actum  secun- 
dum,  et  est  initium  actus  secundi.  Quomodo 
enim  potest  esse  actus  secundus,  vel  initium 
actus  secundi,  si  est  vis  activa  per  quam  vo- 
luntas  efficit  actum  secundum?  Nam  si  per 
initium  intelhgat  activum  principium  proxi- 
mura  actionis,  et  necessario  influens  in  illara, 
totum  hoc  pertinet  ad  actum  priraum,  et  om- 
nino  realiter  et  formaliter  distinguitur  a  toto 
actu  secundo,  ut  probavi.  Si  autem  loquatur 
de  initio  aliquo  intrinseco  ipsius  actus  secundi, 
ut  jam  est  in  fieri,  sic  impossibile  est  vim 
agendi  ex  parte  potentiae  esse  totale  initium 
actus  secundi,  cum  sit  causa  effectiva  ejus ; 
non  ergo  oportet  verbis  incertis  aut  novis  uti, 
sed  ingenue  fateri  hoc  auxilium  esse  actum 
primum  vel  quasi  partem  ejus.  Possemusque 
non  sine  causa  hos  patres  redarguere,  quod 
ahbi  graviter  repreliendant  Molinam,  quod 
scientiam  quamdam  Dei  mediara  appellaverit, 
quia  nemo  illam  antea  ita  vocavit,  quamvis 
res  ipsa  non  esset  antea  ignorata ;  ipsi  vero 
nunc  introducere  velint  actum  medium  inter 
priraum  et  secundum,  quem  antiqui  neque  ita 
nominaverunt,  nec  agnoverunt. 

30.  Omnia  quce  prolant  liunc  concursum  non 
esse  actum  primum,  probant  nullam  entitatcm 
additam  causce  secundw  esse  illi  necessariam  ad 
agendtim. —  Ultima  et  raaxirai  ponderis  repu- 
gnantia  est,  quod  omnes  rationes  quibus  isti 
auctores  contendunt  suadere  hunc  concursum 
non  esse  qualitatem  completara,  activitatem, 
seu  virtutem,  vel  actum  primum  causaesecun- 
da^,  probant  non  esse  entitatera  aHquam  neces- 
sariam  causse  secundee  ad  agendum,  sive  sub 
nomine  qualitatis,  sive  motionis  virtuosse,  sive 
instruraentarise  virtutis  significetur.  Et  ideo 
dixi,  in  fme  dubii  noni,  arguraenta  utriusque 
opinionis  ibi  relatse,  siraul  sumpta,  probare 
hunc  prsevium  influxum  non  esse  necessa- 
rium,  nimirum  conficiendo  arguraentura  hoc 
modo:Si  prsevius  concursus  essetnecessarius, 
raaxime  ad  concurrendura  effective  et  per  se 
cum  causa  secunda,  prsemovendo  iham;  sed 
hoc  modo  seu  titulo  non  est  necessarius;  ergo 
absolute  necessarius  non  est.  In  majori  cou- 
veniunt  omnes  defensores  talis  concursus,  ut 


CAP.  XXXIII.  UTRUM  COKCURSUS  PR 
Ledesma  supra  allegatus  testatur,  Minor  au- 
tem  probatnr^  quia  si  auxilium  efficax  est  ne- 
cessarium^  est  necessarium  ad  concurrendum 
per  se  cum  causa  secunda  ad  agendum ;  sed 
auxilium  efficax  non  potest  esse  talis  qualitas 
vel  entitas  ;  ergo.  Majorem  probant  argumenta 
prioris  sententiae  relatae  dubio  nono^  et  convin- 
cunt,  supposita  tali  causalitate,  ut  in  toto  dis- 
cursu  hujus  dubii  decimi  demonstratum  est. 
Minorem  vero  efficaciter  probant  argumenta 
posterioris  sententia^,,  quod  facile  patebit  per 
illa  discurrendo.  Prius  vero  noto  diversitatem 
iuter  dictos  auctores;  nam  Ledesma  concedit 
auxilium  efficax,  saltem  in  voluntate,  esse 
qunlitatem  ;  Alvarez  autem  id  negat^  sed  con- 
tendit  tantum  esse  motionem.  Item  prior  ne- 
gat  esse  complementum  actus  primi,  seu  vir- 
tutis  causae  secundse  :  posterior  vero  id  facile 
admittit. 

31 .  Examinantur  illce  rationes  sigillatim  : 
pri7na,  ex  complemento  mrtutis  activce  creatce. — 
Prima  ergo  ratio  est,  quia  causa  secunda  habet 
virtutem  activam  completam  in  suo  genere ; 
ergo  non  indiget  complemento,  quee  ratio  evi- 
dentius  concludit  contra  eos  qui  docent  auxi- 
lium  esse  qualitatem  activam,  et  principium 
necessarium  ad  eliciendum  actionem  :  nam  si 
est  qualitas  activa^  passive  tantum  recepta  iu 
causa  secunda^  et  illi  necessaria  ad  ageudum, 
non  potest  non  esse  complementum  virtutis 
agendi,  ut  probatum  est ;  ergo  si  tale  comple- 
mentum  non  est  necessarium^  nec  talis  qua- 
litas  necessaria  est.  Verumtamen  non  minus 
efficaciter  et  absolute  probat  ratio  potentiam 
habentem  virtutem  completam  non  indigere 
complemento  addito  per  novam  entitatem  rea- 
lem^  quocumque  nomine  vocetur  ;  quia  quod 
est  completum  in  virtute  agendi  simpliciter, 
non  indiget  complemento  virtutis,  ut  agere 
possit :  nam  complementum  virtutis  est  addi- 
tio  virtutis;  quod  autem  est  completum^  non 
indiget  additione  virtutis^  ut  agat^  licet  possit 
illa  indigere^  ut  facilius  aut  velocius  agat.  Nec 
satisfacit  respondendo  potentiam  completam 
in  virtute,  posse  in  eadem  per  modum  motio- 
nis  vel  applicationis  compleri.  Hsec  enim  re- 
sponsio  aliquem  habet  locum,  si  motio  illa  vel 
applicatio  solum  esset  conditio  sine  qua  non  ; 
hsec  enim  requiri  potest  interdum  ultra  com- 
pletum  principium  agendi.  At  vero  cum  illa 
motio  dicatur  necessaria  tanquam  per  se  in- 
fluens  in  effectum,  negari  consequenter  non 
potest  quin  addat  virtutem  agendi^  et  eo  titulo 
sit  necessaria^  quod  plaue  repugnat,  si  jam 
supponit  completam  virtutem  activam,  quo- 


-^VIUS  CONSTITUAT  CAUSAM,  ETG.  153 

cumque  modo^  vel  per  quamcumque  entita- 
tem^  virtutem  illam  addere  intelligatur. 

32.  Secunda  ex  superfluitate  plurium  quali- 
tatim. —  Et  hoc  etiam  confirmat  secunda  ra- 
tio^  quse  sumebatur  ex  superfluitate  plurium 
qualitatum,  quando  una  potest  habere^  imo 
supponitur  habere  (;ompIetam  virtutem  agen- 
di.  Hsec  enim  ratio  non  minus  urget  sub  ge- 
nerali  voce  entitatis,  seu  rei,  quam  sub  no- 
mine  qualitatis.  Nam  vulgare  principium  in 
quo  nititur  illa  ratio ,  Frustra  fit  per  plura 
quod  potest  fieri  per  pauciora,  non  arctatur  ad 
plures  qualitates,  sed  transcendentaliter  pro- 
fertur^  verumque  censetur  de  pluribus  rebus, 
habet  enim  eamdem  rationem  in  quocumque 
rerum  genere ;  eo  vel  maxime  quod  ipse  Le- 
desma,  qui  illo  argumento  utitur,  alibi  fate- 
tur  in  causis  agentibus  actione  immanente  il- 
lum  concursum  praevium  esse  qualitatem,  ne- 
que  potest  negare  quin  sit  activa,  cum  ibidem 
dicat  esse  principium  per  se  influens  in  actio- 
nem  causse  secundse ;  ergo  vel  illa  qualitas  non 
supponit  completam  virtutem  agendi  in  po- 
tentia  ctiam  habitu  supernaturaliter  infor- 
mata^  vel  si  illam  supponit,  superflua  est 
alia  qualitas  addens  activitatem  ad  eumdem 
actum. 

33.  Tertia  ex  processu  in  infinitum.  —  Si- 
mili  modo,  allegari  potest  tertia  ratio  dedu- 
cens  ad  processum  in  infinitum^  quia,  si  causa 
secunda  indiget  complemento  virtutis,  solum 
quia  virtus  creata  est  et  pendens,  ac  subordi- 
uata  causse  primse  in  agendo ,  heec  omnia  con- 
veniunt  illiqualitati,  vel  motioni,  per  quam  di- 
citur  compleri  virtus  causse  secundae  ad  agen- 
dum  :  nam  etiam  illa  (!st  qualitas  creata,  et 
pendet  a  concursu  primee  causai  in  agendo,  et 
subordinatur  illi ;  ergo  indigebit  alio  comple- 
mento^  et  sic  procedetur  in  infinitum;  quod 
argumeutum  maxime  urget  coutra  eos  qui 
admittunt  illum  concursum  prEevium  esse 
qualitatem ;  et  ideo  Alvarez  constanter  id  ne- 
gat,  dicens  esse  puram  motionem^  et  ita  facile 
respondet  negando  primam  consequentiam, 
quia  qualitas  indiget  motione  ,  motio  autem 
non  indiget  motione,  sed  seipsa  movetur.  At 
nos  satis  (  ut  credo  )  convicimus  nou  posse 
esse  sine  qualitate.  Deinde^,  etiamsi  motio  ad 
movendum  quasi  formaliter  non  indigeat  alia 
motione,  quia  ad  illum  eflectum  non  indiget 
alio  concursu,  nisi  illo  quo  fit  et  conservatur , 
nihilominus  ad  ageudum  aliquid  ahud  a  se 
realiter  distinctum,  tanquam  principium  per  se 
efficiens  illud,  iudigebit  uovo  concursu  primae 
causae,  ac  subiude  uova  motione^  quia  si  indiget 


LIB.  in.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.^E  GRATI.-E  IN  GENERE. 


m 

concursu  priraEe  causee^pendet  ab  illa  essentia- 
liter  in  agendo,  et  subordinatur  illi,  quse  est 
unica  ratio  propter  quam  dieitur  virtutem  cau- 
sse  secundse  indigere  nova  motione.  Unde  cum 
illa  dependentia  et  subordinatio  ad  primam 
causam  non  proveniat  ex  ratione  qualitatis,  sed 
ex  transcendentali  ratione  entitatis,  vel  virtu- 
tis  causee  creatse,  profecto  seque  procedit  ratio 
in  quacumque  entitate^  sive  qualitas,  sive  mo- 
tio  vocetur.  Quod  si  in  illa  ultima  entitate^ 
qualitate,  vel  motione  optime  intelligitur  de- 
pendentia,  et  subordinatio  ad  primam  causam 
sine  additione  prsevise  motionis,  cur  non  etiam 
in  quacumque  virtute  activa  causae  secundee, 
et  in  suo  ordine  completa,  intelligi  poterit  ? 
Atque  vis  hujus  rationis,  ex  his  quce  iu  du- 
bio  U,  capite  sequenti,  dicemus,  magis  in- 
notescet. 

3-4.  Quarta,  de  insuffictentia  otnnis  virtutis 
creatfe  ad  agendum  ante  auxHiuni  efficax;  non 
erit  auxilium  sufficiens. —  Quarta  et  potissima 
ratio  erat ,  quia  ahas  nulia  virtus  creata  ante 
praivium  Dei  concursum  esset  sufSciens  ad 
suum  effectum,  et  sic  in  ordine  gratice  ante 
auxihum  efficax  non  erit  auxilium  sufficiens, 
quod  dici  non  potest ,  quam  rationem  semper 
existimavi  in  hac  materia  efficacissimam.  Et 
quamvis  P.  Ledesma  graviter  ferat  quod  illam 
phis  justo  exaggeraverim  ,  nihilominus  ipse 
refert  P.  Joannem  Vincentium,  ejusdem  secum 
famihae  doctissimum  virum,  iUam  iusolubilem 
reputasse,  fuisseque  illa  convictum,  ut  necessi- 
tatem  auxihi  physice  praedeterminantis  nega- 
verit.  Sed  de  hac  motione  in  hbro  5  ex  profes- 
so  dicturus  sum;  nunc  sohim  dico  ipsi  etiam 
P.  Ledesmse  visam  esse  iham  rationem  effica- 
cem ,  ad  probandum  talem  concursum  non 
posse  esse  necessariiim  propter  coraplemen- 
tum  virtutis  causse  secundse  ad  agendum.  Nos 
autem,  ut  opinor,  non  minori  efficacia  osten- 
dimus  ilhim  concursum,  eo  modo  quo  ab  ip- 
somet  Ledesma  ponitur ,  esse  complementum 
virtutis,  cum  dicat  ihum  esse  qualitatem  et 
principium  per  se  efficiens  actionem  causse  se- 
cundte,  sine  quo  talis  actio  fieri  non  potest. 
Ergo  si  iUa  ratio  efficaciter  probat  non  requiri 
complementum  actus  primi  seu  virtutis  causse 
secundse,  efficaciter  etiam  refelht  necessitatem 
tahs  concursus  pra?vii;  nec  nhnus  convincit 
hsec  ratio  contra  P.  Alvarez  et  ahos  qui  negant 
ihum  concursura  esse  quahtatem,  et  conce- 
dunt  esse  coraplementum  virtutis  et  actus  pri- 
mi.  Nam  si  est  complementum  necessarium 
ad  actum  primum  completum  ,  parum  re- 
fert  quod  sit  quaUtas  vel  entitas  aherius  gene- 


ris;  cujuscumque  enim  sit,  si  deest,  jamactus 
primus  non  est  completus ;  ergo  nec  integer  ; 
ergo  nec  sufficiens,  quia  ad  ehciendum  actum 
secundum,  sohis  actus  primus  integer  et  com- 
pletus  est  sufficiens,  ut  ipsum  nomen  suificieu- 
tis  evidenter  indicat,  et  in  hbro  quarto  latius 
dicturi  sumus ,  et  in  quinto  amphus  urge- 
biraus. 

35.  Diluitur  repUca  P.  Ledesmce. —  At  vero 
P.  Ledesma  pro  illa  sententia  respondet  mira- 
bihter  art.  i\,  conchis.  2,  auctores  qui  dicunt 
concursum  prsevium  esse  completivum  et  con- 
summativum  auxilii  sufficientis,  non  negare 
auxihum  sufficiens ,  sed  potius  eo  ipso  suppo- 
nere  ihud  ;  nam  id  quod  completur  et  perfici- 
tur,  supponitur  ad  tale  complementum  ,  quia 
in  omni  re  coraplementum  et  consummatio 
rei  distinguitur  ab  illa,  sicut  existentia  est 
complementum  essentise,  et  ideo  ab  iha  distin- 
guitur.  Sed  imprimis  responsio  est  contra 
mentem  illorum  auctorum,  quos  ipse  ibi  ex- 
phcare  conatur ;  nam  de  ihis  refert  negasse 
necessitatem  talis  complementi,  quia  non  sup- 
poneretur  auxihum  sufficiens;  ergo  non  pote- 
rant  in  sua  sententia  ihud  suppouere,  ut  com- 
pleretur,  sed  potius  ut  vere  possit  supponi, 
necessitatem  talis  compleraenti  auferendam 
judicabant.  Deinde  iha  responsio  abutitur  ver- 
bis ;  nara  si  corapleraeutura  ihud  est  necessa- 
rium,  ut  virtus  agendi  sit  integra  et  completa, 
non  potest  dici  complere  auxihum  sufficiens 
tanquam  supponens  ihud,  sed  tanquam  com- 
plens  et  integrans  ihud;  sicul  uhiraa  unitas 
est  necessaria  ad  complementum  numeri  in 
tah  specie,  vel  sicut  uhimus  terminus  naturse 
ad  corapleraentum  suppositi  est  necessarius. 
Quee  exempla  ostendunt  falsum  esse  ihud  prin- 
cipiiim  :  Complementum  rei  distinguitur  a  re. 
Neque  exemplum  de  essentia  et  existeutia  est 
ad  rera,  quia  existentia  non  complet  essentiam 
in  ratione  essentise ,  sed  in  ratione  entitatis 
actualis,  et  in  hac  ratione  uon  supponit  illam, 
neque  potest  non  inchideie  iham. 

36.  Completur  qimrta  ratio. —  In  prsesenti  er- 
go  quarta  iha  ratio,  quaidem  etiara  auctor  uti- 
tur,  in  hoc  sensu  procedere  debiit ,  ut  sit  effi- 
cax,  quod  si  auxihura  prsevium  dat  comple- 
mentum  actus  primi ,  et  est  necessarium  ad 
ihum,  complet  forraaliter  et  intrinsece  auxi- 
hum  sufficiens,  et  in  hoc  sensu  evidenter  pro- 
batur  iho  argumento  ,  quod  actus  primus  non 
est  suffi^iens,  nisi  in  tota  virtute  necessaria 
ad  actionem  completus  sit.  Et  ita  ratio  iha, 
qua  isti  auctores  couviucuntur  ad  negandum 
quod  tahs  concursus  prsevius  sit  necessarius 


CAP.  XXXIII.  UTRUM  CONCURSUS  PR 
iit  complementum  actiis  primi,  absolute  con- 
vincit  illum  concursum  praevium  non  posse 
esse  uecessarium ,  cum  ponatur  esse  princi- 
pium  per  se  ac  necessarium  actionis  et  effec- 
tus  causae  secundse ;  loquor  autem  semper  de 
necessitale  talis  complementi,  quia  si  non  po- 
natur  ut  necessarium,  sed  ut  utile_,  vel  augens 
virtutem  ,  sic  non  procedit  ratio ,  quia  potest 
supponi  auxilium  sufRciens,  et  niliilomiinis 
jierfici  per  aliud  auxilium;  tunc  autem  non 
complebitur  prius  auxilium  iu  virtute  necessa- 
ria  ut  fiat  actio,  sed  augebitur  virtus  ut  me- 
lius  vel  facilius  operetur.  Ratio  ergo  procedit 
de  complemento  actus  primi  necessario,  et  sic 
redargutio  et  repugnantia  dictorum  videtur 
manifesta. 

37,  Altera  replica  rejicitur.  —  Ultimo  tamen 
respondere  possunt,  quod  interdum  etiam  insi- 
nuant,  virtutem  causai  secundee  esse  comple- 
tam  in  suo  ordine,  et  in  eo  compleri  non  posse, 
ac  proinde  sufficientem  esse ;  auxilium  autem 
prsevium  esse  necessarium  in  alio  genere ,  ct 
nou  ut  actum  primum  causae  secundse,  sed  ut 
virtutem  primai  causee ,  per  quam  applicat 
causam  secuudam  ad  operandum,  influendo 
etiam  per  eumdem  concursum  in  operationem 
caus83  secundae,  etideo  neque  esse  superfluum 
illum  influxum,  quia  est  in  alio  genere,  neque 
illum  concursum  indigere  alio  praevio,  quia 
ipse  est  jam  completus  in  illo  ordine.  Sed  baec 
responsio  babet  pecubarem  difficultatem  in 
praesenti  materia  de  auxiliis  gratiee,  quia  in  or- 
dine  gratiae  non  dantur  auxilia  praevia  ut  sim- 
pUciter  necessaria,  nisi  ad  supplendum  defec- 
tum  proximarum  virtutum  in  potentiis  natura- 
bbus  et  in  liomine  lapso,  quae  diffieultas  specia- 
Hter  est  in  bomine  supernaturaliter  operante 
sine  babitu  infuso ;  nam  iu  illo  auxilium  efficax 
dicitur  dare  totam  illam  proximam  virtutem 
operandi ;  quomodo  ergo  sine  iilo  babet  auxi- 
lium  sufficiens?  Aut  quomodo  iu  illo  auxilium 
efficax  nou  est  propriissimus  actus  primus 
causae  secundae  ?  Sed  baec  et  similia  in  libro  5 
reraitto.  Nunc  praesistendo  in  generali  dispu- 
tatione  de  concursu  necessario  primae  causee, 
duobus  modis  evasionem  illam  impugno. 

38.  Prima  refutatio. — Primo,  quia  licet 
virtus  activa  causae  secundai  .sit  completa  in 
suo  genere,  nibilominus  prsecise  spectata  non 
babet  actu  totam  activitatem  intrinsecam  sibi 
uecessariam  ad  agendum,sed  partim  babet 
illam  in  actu  primo,  partim  tantum  in  po- 
tentia  vere  passiva,  quatenus  potest  recipere 
iu  se  qualitatem  illam  concursuspraevii;  ergo 
non  simpliciter,  sed  tantum  secundum  quid 


.^VIUS  CONSTITUAT  CAUSAM,  ETC.  ISo 

est  sufficiens  ad  efiectum  suum  efficiendnm , 
nec  poterit  dici  actu  simpliciter  sufficiens, 
donec  prcevium  concursum  actu  receperit.  Et 
quamvis  demus  bunc  concursum  se  tcnere  ex 
parte  Dei,  quasi  vices  ejus  supplendo,  boc 
non  obstabit  quominus  sit  verus  actus  primus 
potentiae  causse  secundae  informans  iliam ,  et 
consequenter  reducens  illam  de  potentia  rece- 
ptiva  in  actum  primum  utique  activum ;  ergo 
Iioc  non  obstat  quominus  vere  constituat  illam 
in  esse  completae  potentiae  activae  simpliciter 
sufficientis  ad  talem  effectum.  Declaratur  a 
simili  in  potentia  visiva;  nam  praecise  spec- 
tata,  ut  est  potentia  animae,  liabet  totam  acti- 
vitatem,  quae  ex  parte  potentise  proximae  ad 
videndum  est  necessaria.  Nibilominus  tamen, 
quamdiu  illa  potentia  non  babet  actu  speciem 
visibilem,  sed  est  in  potentia  receptiva  illius, 
illa  activitas  est  simpliciter  incomplcta  et  in- 
sufficiens;  et  species  postea  illi  impressa,  licet 
sit  quasi  semen  objecti,  et  instrumentum  vi- 
cem  ejus  subiens  ad  concurrendum  cum  po- 
tentia,  nibilominus  est  verus  actus  primus  po- 
tentiae  visivae,  eam  reducens  de  potentia  re- 
ceptiva  in  actum  primum  activura,  et  comple- 
tivum  integrae  virtutis  visivae  in  suo  genere ; 
ergo  idem  est  in  praesenti ,  servatur  enim  ea- 
dem  proportio,  solumque  e.=t  differentia,  quia 
in  visu  necessitas  speciei  est  ex  peculiari  ra- 
tione  potentiae  cognoscitivae ;  in  potentia  vero 
creata ,  ut  sic  ,  dicitur  oriri  illa  necessitas  ex 
generali  ratioue  virtutis  creatae  ;  boc  autem 
nibil  impedit  quominus,  servata  proportione, 
tam  incompleta  sit  omnis  potentia  creata  ad 
suam  actionem,  quatenus  est  potentia  visiva 
siue  specie  ad  visionem  eliciendam.  Et  hoc 
satis  est  ad  vim  quartae  rationis,  quam  supra 
ponderavimus,  quia  sicut  visus  carens  specie 
non  potest  dici  sufficiens  ad  videndum ,  nisi 
remote  et  in  potentia  passiva ,  donec  speciem 
actu  habeal ,  ita  omnis  virlus  creata  omneque 
auxilium  antecedens  tempore  ad  auxilium 
efficax,  non  potest  dici  sufficiens  simpliciter 
nisi  remote,  et  in  potentia  passiva.  Quam  vero 
falsum  et  absurdum  Iioc  sit  in  negotio  gratiae, 
in  lib.  4  et  5  videbimus. 

39.  Secundo  impugnatur  illa  replica  nu- 
mero  37  dicta. — Secuudo,  impugno  illam  eva- 
sionem,  quia  si  ille  concursus  praevius  non  est 
necessarius  ut  ipsam  potentiam  creatam  com- 
pleat  in  virtute  agendi,  sed  tanlum  ut  sit  vir- 
tus  instrumentaria  Dei,  supervacaneus  est  : 
nam  cum  Deiis  per  seipsum  intime  sitin  causa 
creata  et  in  illius  virtute,  per  suam  etiam  vir- 
tutem  increatam  potest  juvare  causam  secun- 


156  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

dam  ad  agendum,  et  non  indiget  virtiite  creata 
media,  per  quam  ipse  operetur  id  quod  e.?t 
sibi  proprium  in  actionc  causse  secundaj.  De- 
claratur  exemplo  adducto  de  potentia  visiva, 
tam  corporali  quam  spirituali  :  nam  quia  in- 
digeo  juvamine  ct  determinatione  objecti  ad 
visionem,  ideo  quando  objectum  per  seipsum 
non  potest  adesse  potentiaj  ad  suum  auxilium 
vel  determinationem  praestandam,  id  facit  per 
motionem  vel  qualitatem  mediam,  qua  sit 
instrumentum  ejus,  ut  est  species  impressa; 
quando  vero  objectum  per  se  adest  potentiee^ 
et  totum  illud  munus  per  se  praestare  potest, 
non  iutervenit  illa  motio  preevia  per  impres- 
sionem  speciei,  quse  sit  veluti  instrumentum, 
ut  in  visione  beata^  et  aliis  multis  philosopba- 
mur.  Eadem  autem  ratio  et  proportio  in  prae- 
senti  causa  invenitur. 

40.  Confirmatiir  ex  sancto  Tlioma.  —  Unde 
D.  Thomas,  qusest.  3  de  Potent.,  art.  1,  iu  cor- 
pore^  in  ultimo  modo  quem  ponit,  quo  causa 
prima  operatur  in  operatione  causEe  secundae, 
tanquam  principaUs  causa  in  cujus  virtute 
causa  operatur  ad  esse,  manifeste^declarat  il- 
lam  virtutem  Dei;,  per  quam  virtus  causse  se- 
cundaj  suo  eifectui  conjungitur,  et  in  qua  ni- 
titur  in  operando,  non  esse  aliam  a  virtute 
increata  ipsius  Dei;  dicit  enim  illam  virtutem 
non  distingui  ab  essentia  et  substantia  ipsius 
Dei.  Et  inde  coUigit  differentiam  intcr  coelum 
et  Deum,  nam  coelum  operatur  cum  causa  se- 
cunda  per  virtutem  emissam,  et  a  se  distinc- 
tam^  ubi  non  est.  Deus  autem  ubique  est,  et 
virlus  ejus  idem  est  quod  ipse  :  Et  ideo  (inquit) 
potest  dici  quod  Deiis  in  qualiiet  re  operatur, 
in  quantum  ejus  virtute  {utique  idem  est  quod 
ipse)  indiget  ad  agendmn.  Ergo  ad  influxum 
per  se  et  proprie  effectivum,  quem  Deus  exlii- 
bet  causse  secundee  ad  opus  ejus,  non  indiget 
Deus  illa  virtute  emissa  creata  et  instrumen- 
taria ;  ergo  si  illa  est  necessaria,  oportet  ut  sit 
ex  indigentia  ipsius  causee  secundffi,  quee  per 
se  est  in  poteutia  tantum  passiva  quoad  com- 
plementum  virtutis  agendi.  Quod  si  hanc  indi- 
gentiam  non  habet,  profecto  concursus  ille 
prsevius  non  est  uectssarius  propter  efficien- 
tiam  per  se,  cum  etiam  ex  parte  Dei  necessa- 
rius  non  sit.  Seclusa  autem  efficieutia  per  se, 
uullam  utilitatem,  nedum  necessitatem  habere 
potestj  ut  supra  probavi.  Ergo  vel  fatcndum 
cst  potentiam  causae  secundee  esse  per  se  in- 
sufficientem  iu  actu  primo,  vel  superfluum  il- 
lum  concursum  prsevium. 

41 .  Confirmatur  secundo  ratione.  —  Accedit 
quod;  etiam  posito  illo  concursu  praevio  et  ef- 


DIVIN^  G^kim  IN  GENERE. 
ficientia  ejus,  necessarium  est  ut  Deus  imme- 
diate,  per  seipsum  et  per  suam  virtutem  in- 
creatam,  immediate  influat  in  actionem  crea- 
turse ;  ergo  si  quae  est  efficientia  in  illo  con- 
cursu  /  ilia  non  se  tenet  ex  parte  Dei ;  ergo 
oportet  ut  vel  sit  ex  parte  causae  secundae,  et 
ad  complendam  iusufficientiam  virtutis  ejus, 
vel  impertinens  sit.  Antecedens  supra  proba- 
tum  est,  et  auctores  illi  illud  negare  non  au- 
dent.  Posterior  etiam^consequentia  nota  est, 
cum  sufficienti  partium  enumeratione,  tum 
ex  omnibus  dictis.  Prior  autem  consequentia 
probatur,  quia  nulla  alia  ratio  suadet,  imo  nec 
permittit  ut  Deus  duplici  via  (ut  sic  dicam) 
praebeat  efficientiam  ex  parte  sua  necessariam 
ad  actionem  causae  secundae.  Gur  enim  per 
eamdem  suam  virtutem  increatam  non  prae- 
bebit  totum  suum  influxum  ad  efFectum  causae 
secundae  necessarium  ?  Denique  tota  necessitas 
hujus  coucursus  praevii  ponitur  ex  parte  causae 
secundaj,  quia  quantumvis  sit  in  sua  natura 
perfecta,  est  in  potentia,  et  debet  prius  reduci 
in  actum,  et  quia  non  potest  esse  movens,  nisi 
mota  ;  ergo,  consequenter  loquendo,  omnino 
fateri  necesse  est  hunc  concursum  praevium 
requiri,  ut  complementum  necessarium  ex 
parte  ipsius  causae  secundse;  unde,  cum  non 
possit  esse  tantum  ut  conditio  sine  qua  non, 
necessarium  erit  ut  sit  complementum  virtutis 
per  se  activse  necessariai  ex  parte  ipsius  causse 
secundse.  Qui  ergo  hoc  coucedere  [recusant,  a 
propria  sententia  recedunt,  et  sibi  contradi- 
cunt :  qui  autem  illud  admittunt,  non  possunt 
sufficientiam  causarum  secundarum  tueri,  et 
ita  etiam  suo  se  gladio  jugulant.  Nec  rationem 
reddere  possunt,  cur  Deus  non  potuerit  causis 
dare  integras  virtutes  activas,  ex  parte  ipsa- 
rum  necessarias,  permanenter  et  per  suas  en- 
titates;  vel,  si  potuit,  et  dedit,  ad  quid  sit 
nova  virtus  per  se  agendi  necessaria.  At  si  illa 
necessaria  non  est,  nec  sola  nova  conditio  sine 
qua  non  esse  poterit  necessaria,  ut  ostendi. 
42.  Inde  concluditur  vix  nonum  et  decimum 
duhium  explicari  consequenter  posse.  —  Diffi- 
cillimum  ergo  mihi  videtur  iu  ea  sententia  ita 
expedire  hsec  duo  dunia,  nonum  et  decimum, 
ut  cousecutio  doctrinae  in  tota  illa  seutentia 
teneatur,  faciliusque  (ut  ego  opinor)  id  fieret 
ponendo  illum  concursum  tanquam  conditio- 
nem  puram  sine  qua  non,  ut  in  principio  hu- 
jus  controversiae  a  multis  illius  partis  defenso- 
ribus  doceri  audivi,  et  interdum  expertus  sum. 
Quia  vero  postea  efficaciter  ostensum  est,  ta- 
lem  conditionem  siue  efficacia  per  se,  esse  vo- 
luntarle  assertam,  neque  explicari  posse  quid 


CAP.  XXXIV.  UTRUM  CONCURSUS 
sit,  aut  cur  sit  necessaria,  ut  paulo  antea  de- 
claravi^  ideo  posteriores  illius  preevii  concur- 
sns  defensores  in  aliam  seutentiam  de  causa- 
litate  per  se  inclinarunt.  Verumtamen,  nc  suf- 
ficientiam  virtutum  causarum  secundarum, 
vel  aliorum  auxiliorum  gratiee  negare  videan- 
tur^  coacti  sunt  simul  dicere  tale  auxilium 
prsevium  esse  principium  per  se  actionis  cau- 
soe  secundae,  et  ipsi  causaj  secundee  inliserens 
prius  natura  quam  operetur,  esseque  necessa- 
rium  ad  actionem,  et  nihilominus  non  esse 
actum  primum,  nec  complementum  ejus,  ne- 
que  ad  actum  primum  pertinere_,  sed  potius  ad 
actum  secundum ,  ac  denique  illi  concursui 
prsevio  attribuere  ea  qugd  concursus  simulta- 
nei  propria  sunt^  quse  omnia,  judicio  meo^ 
difiicultatem  et  obscuritatem  doctrin£e,  ne  di- 
cam  etiam  repugnantiam ,  ostendunt ,  et  ex 
sequenti  capite  amplius  difEcultas  patebit. 

GAPUT  XXXIV. 

UTRUM  CONGURSUS  PR^.VIUS  SIT  SEPARABILIS  A 
SIMULTANEO^  SEU  AB  AGTIONE  GAUS^  SEGUN- 
DiE,   ET   E   GONYERSO. 

1.  Qucestio  an  prcevius  sit  re  et  duratione 
separahilis  ah  actione  et  effectu  causw  secunclce. 
—  Opinio  negans.  —  Qusestio  haec  ex  hypothesi 
procedit,  sicut  ahse  quas  de  hoc  concursu  trac- 
tavimus,  et  duo  aUa  continet  dubia.  Primum, 
et  in  ordine  undecimum  sit^  an  concursus  iste 
preevius  sit  in  re  ipsa  et  duratione  separabilis 
ab  actione  et  effectu  causse  secundee,  vel,  quod 
perinde  est.  a  concursu  simultaneo ;  quae  in- 
terrogatio  non  habet  locum  in  illa  sententia, 
si  intelUgatur  ex  natura  rei  tantum,  seu  de 
potentia  ordinaria  Dei.  Omnes  enim  ejus  as- 
sertores  pro  comperto  habent  non  posse  sepa- 
rari^  quia  taHs  concursus  est  auxiUum  natura 
sua  efScax^  id  est^  eflQcaciter  faciens  causam 
secundam  operari,  et  propter  ahas  rationes 
quas  nuuc  subjiciam.  Intelhgitur  ergo  qusestio 
de  potentia  Dei  absohita.  £t  iu  hoc  etiam  seusu 
dicti  auctores  docent  non  posse  tale  auxihum 
dari  in  re  sine  eflfectu  et  actione  causee  se- 
cundse.  Ita  docet  maxime  de  auxiho  efiicaci 
divinse  gratise  Alvarez,  disput.  83  _,  cum  ahis 
quse  ibi  allegat  :  unde  cum  ibidem  doceat  ea- 
dem  proportione  loquendum  esse  de  illo  auxi- 
ho  efiicaci,  qua  de  generali  concursu  prsevio, 
idem  sine  dubio  de  isto  sentit^  ut  satis  etiam 
expressit  disput.  19,  concl.  3,  ratioii.  1 ;  latius 
et  expressius  idem  tradit  Lcdesma  dicta 
quaest.  unica,  artic.  3  ad  7,  et  artic.  13  ad  6, 
et  s»pe  ahas. 


PR.EVIUS  SIT  SEPARABILIS,  ETC.  157 

2.  Prolatur  ea  opinio  multiplici  ratione.  — 
Qui  auctores  consequenter  loquuntur ;  nam  si 
aUquando  vel  semel  posset  concursus  praevius 
separari  a  concomitante,  posset  manere  in  po- 
tentia  ad  agendum ,  et  consequenter ,  juxta 
iUorum  principia,  indigeret  aUa  prsevia  motio- 
ne ,  et  posset  postea  de  potentia  in  actum  re- 
duci,  et  sic  haberet  locum  processus  in  iufi- 
nitum,  et  aUa  argumenta  supra  facta.  Ipsius 
autem  separationis  repugnantiam  his  ratio- 
nibus  suadent.  Primo,  quia  impossibile  est 
causam  secundam  actu  moveri  a  Deo,  et  ipsam 
non  actu  operari,  ex  D.  Tlioma  1 .  2,  qusest.  1 1 2, 
art,  3,  et  2.  2,  quaest.  24-,  art.  11.  Deusautem 
per  concursum  prsevium  movet  causam  secun- 
dam  eflQ.caciter  ad  operandum  ;  ergo  impossi- 
bile  est  non  operari ;  ergo  impossibile  est  noii 
recipere  simul  tempore  .  auxihum  simuUa- 
neum.  Secundo,  quia  ille  concursus  proevius 
semper  datur  ex  vohmtate  eflQcaci  Dei ,  quod 
causa  secunda  operetur ;  sed  stante  iUa  vohin- 
tate  Dei ,  impossibile  est  non  sequi  effectum ; 
nemo  est  enim  qui  vohmtati  ejus  possit  resis- 
tere,  ut  dicitur  Esther  cap.  3;  ergo.  Tertio, 
quia  Deus  est  movens  infinitee  virtutis;  ergo 
si  eflQcaciter  movet  causam  secundam  ut  ope- 
retur,  etiam  infaUibihter  iUa  movetur  et  ope- 
ratur;  sed  Deus  eflQcaciter  movet  per  iUum 
concursum  praevium ;  ergo.  Quarto ,  non  po- 
test  Deus  veUe  dare  concursum  simultaneum 
sine  operatione  causse  secundse;  ergo  neque 
prgevium.  Probatur  consequeutia,  quia  uter- 
que  est  verus  concursus,  ut  ipsum  nomen  prse 
se  fert,  et  concursus  inteUigi  non  potest  sine 
aUerius  cursu. 

3.  Alia  opinio  affirmans  de  potentia  ahsoluta 
esse  separahilem.  —  Nihilominus  aUqui  etiam 
ex  discipuUs  D.  Thomse,  ut  Ledesma  supra  re- 
fert,  dixerunt  de  potentia  absohita  posse  prse- 
viam  motionem  imprimi  a  Deo  causse  secundse, 
et  simul  impediri  ne  sequatur  actio  ejusdem 
causse  secundae ;  quse  quidem  sententia ,  si  ipsa 
per  se  consideretur,  rationabiliter  videtur  ha- 
bere  minorem  doctrinse  cousecutionem,  ac  sub- 
inde  ex  utraque  simul  sumpta  osteiiditur  con- 
cursum  iUum  prsevium^vel  superfliuum  esse^vel 
multa  repugnantia  invol  vere .  Probatur  ergo  pri- 
mo  hsec  sententia  absolute  sumpta;  quia  con- 
cursus  prsevius  reaUter  distinguitur  ab  actione 
caussB  secundse ,  et  a  concursu  simultaneo,  ut 
supra  ostensum  est ,  et  concursus  prsevius  est 
prior  uatura_,  et  independens  ab  actione  causse 
secundse;  in  his  enim  quse  reaUter  distinguun- 
tur,  non  impUcat  prius  separari  a  posteriori  a 
quo  non  peudet ;  ergo  iu  prseseiiti  uon  repu- 


d58 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATI.^  IN  GENERE. 


gnabit  prseviam  motionem  separari  ab  actione 
causffi  secundse,  seu  concursu  simultaneo, 

4.  Replica  rejicitur.  —  Respondet  Ledesma 
negando  minorem ,  quia  seepe  res  realiter  dis- 
tinctse  inseparabiles  sunt,  ut  materia  a  forma, 
rclatio  a  fundamento,  totum  a  partibus  simul 
sumptis,  et  actio  vitalis  a  potentia  vitali,  et 
dicere  a  verbo.  Haec  autem  exempla  et  parum 
probabilia  sunt,  et  in  multis  non  suntsimilia. 
Materia  autem  naturaliter  separari  potest  a 
qualibet  determinata  forma,  et  praeterea  mate- 
ria  pendet  in  suo  esse  a  forma,  et  sub  ea  ratio 
ne  est  natura  posterior;  hic  autem  concursus 
priEvius  est  simpliciter  prior,  et  nullo  modo 
pendens  ab  actione  creaturffi ,  pra^terquam 
quod  longeprobabilius  est  de  absobita  potentia 
posse  materiam  sine  ulla  forma  conservari. 
Relationem  autem  probabile  non  est  realiter  a 
fundamento  distingui,  utique  tanquam  rem  a 
re,  et  si  quo  modo  distinguitur  in  re  ipsa,  satis 
est  quod  fundamentum  possit  remanere  sine 
relatione,  licet  non  convertatur,  quia  fmida- 
mentum  est  prius  relatione,  et  independens  ab 
illa,  non  e  converso.  Nos  autem,  in  argumen- 
to,  solum  sumpsimus  prius  posse  manere  sine 
posteriori,  a  quo  et  non  pendet,  et  reabter 
distinguitur.  Similiter  impossibile  profecto  est 
exemplum  de  toto  et  partibus  simul  sumptis, 
cum  certissimum  sit,  et  non  distingui  realiter, 
et  a  singulis  essentialiter  pendere.  De  actione 
autem  vitali ,  nobis  sufiicit  quod  potentia  vita- 
lis  potest  manere  sine  actu,  illa  enim  est  prior, 
et  independens  ab  aetione  sua.  Ultra  hoc  etiam 
est  probabilius  entitatem  ipsam  actus  vitahs 
posse  conservari  a  Deo  sine  potentia  vitali, 
etiamsi  sub  illo  modo  actionis  vitalis  non  pos- 
sit  esse  sine  influxu  vitalis  potentise,  quia  sub 
ea  ratione  ab  ea  essentialiter  pendet,  quod  non 
repugnat  principio  assumpto  in  discursu  pro- 
posito.  Denique ,  in  ultimo  exemplo  ,  falsum 
est  dicere  et  verbum  distingui  reahter,  quia 
sobim  distinguuntur  sicut  actio  et  terminus. 
Non  oportet  ergo  exemplis  vel  falsis  vel  dubiis 
uti ,  sed  ratione ;  illud  autem  principium  est 
per  se  maxime  consentaneum  rationi,  nam 
sola  ideutitas  rei  vel  dependentia  videntnr 
posse  obstare  separationi  imius  ab  alio ;  unde 
qui  negaverit  Deo  potentiam  conservandi,  vel 
faeiendi,  seu  separandi  unam  rem  ab  alia  reali- 
ter  distincta,  a  qua  ex  natura  sua  non  pendet, 
oportet  ut  specialem  aliam  rationem  repu- 
gnantiffi  ostendat,  aliasper  se  rem  dicat  incre- 
dibilem. 

5.  Ratio  universalis  oiv.meri  3   applicatur 
Jiuic  materi(e.  —  Secundo,  hoc  specialiter  os- 


tenditur  in  prsesenti  materia,  quia  licet  demus 
concursum  praevium  natura  sua  esse  determi- 
natum  ad  conjungendam  causam  secundam 
actioni  suffi,  influendo  efficaciter  in  ipsam  ac- 
tionem,  et  idco  naturaliter  non  separari  ab 
illa;  nihilominus  non  potest  illam  actionem 
efficere  sine  novo  concursu  Dei  concomitante, 
et  in  ipsa  actione  creatunB  imbibito  ;  potest 
autcm  Deus  dare  concursum  preevium,  et  ne- 
gare  concursum  concomitantem  ;  ergo  hoc 
modo  potest  separare  concursum  prsevium  a 
concomitante,  et  consequenter  ab  actione  cau- 
ste  secundse.  Tn  majoi^i  omnes  convenimus,  ut 
supra  visum  est.  Minor  autem  probatur,  quia 
illi  duo  concursus  in  re  ipsa  distincti  sunt, 
si  dantur,  ut  supra  est  probatum,  et  non  mi- 
nus  libere  Deus  praibet  coucursum  conco- 
mitantem,  postquam  dedit  praavium,  (piam 
ipsum  prsevium ;  ergo  licet  hoc  praestet,  po- 
test  alterum  pro  sua  libertate  suspendere ,  et 
sic  priorem  a  posteriori  separare.  Quis  enim 
audeat  dicere  vokmtatem  Dei,  eo  ipso  quod 
praevium  concursum  prsebet,  necessitari  ut 
velit  concomitantem  dare  ?  Perinde  enim  est 
ac  si  dicatur  concursum  preevium,  non  solum 
causam  vcl  voluntatem  creatam  determinare 
ad  agendum,  seu  volendum,  sed  etiam  vohiu- 
tatem  divinam  determinare  ad  coagendum  illi, 
quod  per  se  incredibile  et  valde  contrarium 
rationi  videtur.  Dicetur  voluntatem  Dei  non 
determinari  a  creato  concursu  praevio,  sed, 
eo  ipso  quod  ipsa  se  determiinat  ad  dandum 
illum  ,  necessario  etiam  determinari  ad  dan- 
dum  subsequentem,  seu  simultaneum.  At  quse 
ratio  hujus  necessarise  connexionis  reddi  po- 
test  ?  Nam  prior  voluntas  dandi  concursum 
prsevium  potest  habere  totiim  suum  efiectum 
sine  alia  voluntate  dandi  concursum  concomi- 
tantem ;  ergo  potest  Deus  pro  sua  hbertate 
habere  priorem  vohmtatem  seu  determinatio- 
nem  sine  altera;  alioquin  eadem  ratione  dicere 
quis  posset  non  posse  Deum  dare  lumen  glo- 
riffi  siue  visione  beata,  vel  unionem  hyposta- 
ticam  sine  gratia,  et  similia,  in  quibus  simi- 
lis  conncxio  voluntarie  affirmari  potest,  si 
absque  alia  ratione  licet  divinse  voluntati  si- 
milem  necessitatem  attribuere. 

6.  Solvuntur  alterius  partis  motiva  nu- 
meri  2.  —  Tertio,  hsec  pars  suadetur  solvendo 
motiva  alterius  partis,  et  supponendo  illud 
principiura  ,  divinse  potestati  et  libertati  non 
posse  negari  quidquid  non  ostenditur  repu- 
gnare ;  nam  rationes  illoe  nullam  repugnau- 
tiam  o.?tendunt,  supi)onunt  enim  siuo  ratione 
et  probatione  id  ex  quo  repugnantia  posset 


CAP.  XXXIV.  UTRUM  CONCURSUS 
oriri.  In  prima  enim  ratione  cum  dicilnr  im- 
possibile  esse  Deum  movere  causam  secundam 
ad  operandum,  et  illam  non  moveri  et  operari;, 
heec  propositio,  intellecta  de  concursu  prsevio^ 
vera  est  quoad  unam  pai'tem,  et  falsa  quoad 
aliam,  supposita  distiuctione  reali  inter  con- 
cursum  prsevium  et  ^operationem  creaturee  ; 
movere  enim  actu  et  moveri  sunt  quasi  corre- 
lativa,  et  ideo  cum  proportione  sumpta  se- 
parari  non  possunt ,  quia  nec  in  re  sunt  dis- 
tincta^  nisi  tantum  habitudine^  sicut  calefa- 
cere  et  calefieri ,  et  ideo  iion  potest  ignis  actu 
calefacere^  quin  aliquid  actu  calefiat  ;  sic  er- 
go  si  Deus  movet  causam  secundam  influendo 
in  illam  concursum  preevium,  impossibile  est 
illam  non  moveri  seu  mutari  recipiendo  il- 
him.  Quoad  hanc  ergo  partem,  verum  est  non 
posse  Deum  movere  causam  secundam^  et  il- 
lam  non  moveri;  quoad  alteram  vero  de  ope- 
ratione^  male  infertur ,  et  sine  connexione ; 
potest  enim  creatura  actu  moveri  a  Deo  ad 
operandum ,  et  nihilominus  actu  non  operari^ 
quia  Deus  cum  illa  etiam  jam  mota  non  vult 
ad  operationem  concurrere. 

7.  Confirmatur.  —  Unde  oportet  attente  con- 
siderare  non  esse  idem  movere  creaturam  ad 
operationem,  et  formaliter  facere  illam  ope- 
rantem;  quse  duo  videntur  soepe  confundi  a 
dictis  auctoribus,  et  tanquam  idem  reputari, 
et  ideo  saepe  sequivoce  argumentari.  Sunt  ergo 
valde  diversa;  nam  per  concursum  prsevium 
non  constituitur  causa  secunda  formaliter  ope- 
rans :  nam  hoc  habet  formaUter  ab  operatione 
actuali,  quse  est  distincta  a  concursu  praevio,  et 
posterior  illo.  Est  autem  illa  operatio  quasi 
fmis  propter  quem  datur  ille  concursus,  et 
quia  ex  tali  concursu  infallibiliter  sequitur, 
naturaliter  loquendo_,  ideo  dicitur  recte  causa 
secunda  moveri  per  illum  concursum  ad  ope- 
rationem^  tanquam  ad  finem,  seu  terminum 
remotum,  etiamsi  ab  illo  possit  per  Dei  poten- 
tiam  separari.  Ad  argumentum  ergo  in  forma 
respondetur,  negando  consequentiam^  quia  li- 
cet  Deus  moveat  efiicaciter  ad  operandum 
dando  auxilium  de  se  et  natura  sua  efficax, 
potest  causa  secunda  non  operari  ex  defectu 
concursus  concomitantis ,  quem  Deus  negare 
potest,  licet  ilUim  priorem  tribuat ;  et  ita  po- 
test  etiam  facere,  ut  concursus  per  se  efficax 
actu  non  faciat^  quia  non  est  ita  de  se  efficax 
ut  in  actuaU  operatione  a  novo  concursu  si- 
muUaneo  non  pendeat.  Testimonia  autem  divi 
Thoma;  ibi  aUegala  non  sunt  ad  rem,  ut  sta- 
tim  dicam. 

8.  Solvitur  secundum  argimientum  primce 


PR.^VIUS  SIT  SEPARABILIS,  ETC.  4  59 

opinionis.  —  Ad  secundum,  cum  dicitur  con- 
cursum  preevium  procedere  ex  voUnitate  Dei 
absoluta  et  efficaci  operationis  creaturse,  id  est 
verum  de  facto,  vel  ad  summum  secundum 
naturam  taUs  auxiUi,  ac  proinde  de  potentia 
ordinaria  :  si  autem  inteUigatur  de  potentia 
absoUita,  sine  fandamento  dicitur,  etideo  fa- 
cile  negatur.  Nam  ille  concursus  prsevius, 
prout  ab  iUis  ponitur,  est  ejffectus  divinae  vo- 
Umtatis  distinctus  ab  operatione  creaturse.  Nec 
euim  necessarium  est  ut  voUtio  taUs  concur- 
sus  sit  quasi  electio  medii  propter  operatio- 
nem  creaturai  tanquam  propter  finem  efficaci- 
ter  intentum ;  potest  enim  Deus,  propter  aUas 
rationes  providentiae  suas,  veUe  efficaciter  il- 
Uim  concursum  siue  operatione,  ad  osteusio- 
nem  potentise  et  Uberse  voluntatis  suse,  sicut 
posset  veUe  lucem  soUs,  et  efficaciter,  ejus  in 
actu  primOj  etiamsi  iUuminationem  ejus  noUet. 
9.  Sohitur  tertium  argumentum.  —  Res- 
fondetur  ad  loca  sancti  Thomw  allata  nnm.  2. 
—  Ad  tertium  argumentum  eadem  fere  est 
responsio;  nam  Deus  quod  absolute  vuU,  sua 
infinita  potentia  efficaciter  facit;  potest  au- 
tem  veUe  efficaciter  dare  prseviam  motionem 
de  se  efficacem  operationis  causse  secundee,  et 
niUilominus  non  veUe  efficaciter  ,  imo  effica- 
citer  noUe  operationem  causse  secundee,  quee 
res  distincta  et  distinctus  effectus  est.  Unde 
potest  retorqueri  argumentum  :  nam  infiuita 
Dei  potenda  facit  quod  vult ;  sed  potest  veUe 
ilUim  concursum  sine  opcratione  ejus,  sive 
causse  secundse;  ergo  ita  facit,  et  unum  ab 
aUo  separabit.  Et  ex  his  etiam  responsum  est 
ad  loca  D.  Thomse  ibi  allegata,  nam  in  iUis  lo- 
cis  solum  dicit :  Si  ex  intentione  Dei  moventis 
est  ut  homo,  cujus  cor  movet,  gratiam  conse- 
quatur,  infallibiliter  iUam  cousequitur.  Loqui- 
tur  autem  de  intentione  efficaci,  et  absoluta, 
et  preedestinativa,  ut  paulo  ante  auctoritate  Au- 
gustini  explicaverat,  et  ita  conditionalis  est  evi- 
dens;  sed  ad  rem  nihil  facit,  quia  dicimus  fieri 
posse  ut  Deus  moveat  per  concursum  prse- 
vium,  et  non  ex  intentione  efficaci  operationis 
ejus,  seu  causse  secundae.  Addo  etiam  D.  Tho- 
mam  ibi  non  loqui  de  concursu  prsevio,  sed 
de  motione  cordis  per  gratiam  excitantem,  ut 
constat  ex  testimonio  Joannis  6,  quod  adducit : 
Omnis  qui  audivit  a  Patre,  et  didiclt,  etc. ; 
audire  enim  et  discere  a  Patre  fit  per  internam 
inspirationem,  et  doctrinam,  et  per  gratiam 
congruse  vocationis,  ut  Augustinus  ssepe  expo- 
nit :  illa  autem  fiunt  per  motiones  gratise  exci- 
tantis,  et  nilUlominus  etiam  de  illa  motione 
verum  est,  si  a  Deo  detur  ex  inteutione  conver- 


460  LIC.  IIF.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

tendi  hominem,  infallibiliter  converti,  quam- 
vis  possit  talis  motio  dari,  et  non  ex  tali  inten- 
tione,  et  tunc  carere  operatione.  Sic  crgo  in 
prsesenti  dicimus;  hac  tantum  observata  difFe- 
rentia,  quod  motio  gratiai  excitantis  ssepe  da- 
tur,  et  uon  ex  intentione  efficaci :  concursus 
autem  preevius  nunquam  sic  datur,  potest  ta- 
men  de  absoluta  potentia  ita  dari,  ut  expUcui. 

10.  Solvitur  quartum  argimentuni  num.  2 
allatum .  —  Ad  quartum,  de  sequiparatione  cum 
coucursu  simultaneo,  negatur  consequentia, 
quia  coucursus  simultaneus  non  est  res  dis- 
tincta  ab  actione  creaturee,  nec  est  prior  illa 
proprio  ordine  causalitatis,  ut  supra  ostensum 
est,  et  ideo  non  est  simiUs  ratio  :  ponderatio 
autem  nominis  concursus  parvi  momenti  est  : 
nam  facile  dici  posset  iUud  auxiUum  praevium, 
si  datur^  non  appeUari  proprie  concursum,  sed 
motionem,  aut  quaUtatem  quasi  transeuntem ; 
nam  particula  con,  simuUatem  quamdam  phi- 
rium  concurrentium  indicat,  quse  simuUas 
non  est  necessaria  ut  iila  motio  prsevia  in  re- 
rum  natura  fiat  etexistat;  denominatur  autem 
concursus  ex  subsequenti  operatione,  in  quam 
simul  cum  causa  secunda  influit;  et  ideo  po- 
test  de  potentia  absoluta  manere  sine  taU  de- 
terminatione  quasi  actuali ;  nam  iUa  motio_, 
posita  in  causa  secunda  non  operants,  uon 
concurreret  cum  illa,  atque  ita  non  denomina- 
bitur  coucursus  ab  actu,  posset  tamen  deno- 
minari  concursus  aptitudine  et  connexione  na- 
turaU,  si  Dei  influentia  nonxlesit. 

11.  Sententia  affirmans,  n.  3  relata,  estpro- 
babilior,7ion  tamen  bene  tuetur  necessitatem  liu- 
jiis  concursus. — Hsec  ergo  :sententia,  supposita 
necessitate  taUs  concursus,  longe  probabilior 
mihi  videtur,  per  se  ac  simpUciter  spectata ;  pa- 
rum  vero  apta  est  ad  defendendam  sententiam 
de  necessitate  hujus  praevii  concursus,  quam 
nunc  expUcamus.  Nam  ex  illa  sequitur  enti- 
tatem  liujus  concursus,  in  ordine  ad  actionem 
causae  secundse  et  ad  suum  influxum  in  iUam, 
potentialem  esse,  id  est,  non  esse  essentiaUter 
in  actu  secundo,  sed  posse  esse  in  potentia  ad 
agendum.  Ex  quo,  ut  dicebam ,  sequitur  vel 
indigere  praivia  motione,  ut  exeat  de  potentia 
in  actum,  et^  sic  proceditur  iu  inflnitum,  vel 
aUas  facuUates  causarum  naturaUum  posse  re- 
duci  de  potentia  iu  actum  sine  prajvia  mo- 
tione,  cum  solo  simuUaneo  concursu.  Respon- 
deri  autem  potest  assiguando  discrimen,  quia 
facuUates  intrinsecae  causarum  secundarum 
naturaliter  possunt  separari  ab  actu,  et  ma- 
nere  in  potentia;  hoec  vero  prsemotio,  non 
nisi  supernaturaUter  et  per  miraculum,  et  hoc 


DIVINJ:  GRATLE  IN  GENERE. 

satis  esse  ut  illse  indigeant  praemotione  qua 
reducantur  de  potentia  in  actum  secundum', 
liffic  vero  illa  non  indigeat,  sed  per  seipsam 
in  actum  reducatur,  eo  ipso  quod  Deus  suum 
eoncursum  simultaneum  praebet :  sed  hoc  re- 
vera  non  satisfacit ;  tum  quia  etiam  causse  se- 
cundoe  naturales^  id  est,  non  Uberae,  non  pos- 
sunt  naturaUter  esse  tantum  in  potentia,  si 
supponantur  omnia  habere  requisita  ad  agen- 
dum  ;  tum  etiam  quia  si  semel  inteUigimus 
aUquid  quod  est  in  potentia  ad  agendum, 
posse  reduci  in  actum,  per  hoc  solum  quod 
Deus  praebeat  concvu^sum  concomitantem , 
enervatur  omnino  fundamentum  quo  iUa  prae- 
via  motio  necessaria  reputatur,  quae  ratio  in 
sequentibus  magis  videbitur. 

12.  Altera  quwstio,  an  de  potentia  ahsoluta 
facere  sine  illo  prcpvio  concursu  causa  creata 
agat.  —  Communis  sententia  est  nonposse.  — 
AUud,  seu  duodecimum  dubium  est,  an  de  po- 
tentia  absoUita  possit  Deus  dare  simultaneum 
concursum  causae  secundai,  sine  praevio  influxu 
in  causam,  quod  est  quserere  an  sit  tanta  ne- 
cessitas  hujus  concursus  praevii,  ut  non  possit 
Deus,  de  sua  absohita  potcntia,  vel  facere  crea- 
turam  qua:'  sine  iUo  operetur  cum  solo  con- 
cursu  simuUaneo,  vel  nuuc  in  causis  jam  crea- 
tis  iUum  supplere,  vel  virtute  increata,  vel  au- 
gendo  concursum  simultaneum,  quod  non  in- 
venio  in  dubium  revocatum  ab  illius  sententiae 
defensoribus,  non  certe  ob  aUam  causam,  nisi 
quia  pro  coinperto  habent  non  posse  fieri;  nam 
si  posset,  fundamenta  omnia  iUius  sententiae 
fanditus  everterentur.  Si  enim  demus  id  posse 
fieri,  supponamus  factum  :  unde  ergo  probari 
poterit  illum  modum  operandi  esse  miraculo- 
sum,  vel  non  ita  operari  nunc  omnes  causas 
secundas?  Nam  si  Deus  posset  virtute  sua  in- 
creata  ita  concurrere  simul  cum  sole  ut  illumi- 
net  sine  praevia  motione,  cur  non  dicetur  ita 
nunc  fieri,  et  illum  modum  concurrendi  cum 
sole  esse  connaturaUter  iUi  debitum?  Ita,  si 
potest  causa  creata  iu  aUquo  casu  ita  agere 
sine  praevio  concursu,  ergo  sine  illo  pote&t 
salvari  essentialis  dependentia  iu  agendo  cau- 
so3  secundse  aprima.  Atque  itaruitfuudamen- 
tum  illius  sententiae.  Consequenter  ergo  in 
illa  loquendo,  necessario  fatendum  est  illum 
modum  concurrendi  Dei  cum  causa  secunda 
sine  praevio  concursu  per  solum  simultaneum 
implicare  contradictionem. 

13.  Confutatur  ea  sententia.  —  Haec  autem 
ipsa  assertio  non  caret  magna  difficultate , 
suppositis  aliis  conditionibus  illius  concursus, 
quas  per  necessarias  iUationes  sequi  ostendi- 


CAP.  XXXV.  PUOPONITUR  ALTERA 
mus.  Ostendimus  euim  esse  entitatem  crea- 
tam,  et  non  esse  tantum  conditionem  sine  qua 
non  ageret  causa  secunda,  sed  esse  principium 
per  sc  influens  in  actionem  causse  secundae, 
nec  posse  alio  titulo  esse  necessariam  ,  nisi 
propter  liujusmodi  inOuxum.  Hinc  ergo  argu- 
mentamur.  Non  implicat  contradictionem 
Deum  per  seipsum  facere  quidquid  facit  per 
entitatem  creatam^  si  sola  ratio  efBcientise 
spectetur.  Ergo  potestDeus  supplere  suavirtu- 
te  totam  efiicientiam  illius  entitatis,  seu  mo- 
tionis  :  supplendo  autem  efficientiam,  supplet 
totam  necessitatem  (!jus ;  ergo  simpliciter  po- 
test  sua  virtute  facere  quidquid  necessarium 
est^  ut  causa  secunda  operetur,  supponendo 
tantum  in  causa  secunda  solam  intrinsecam 
virtutem  agendi  in  suo  ordine.  Atque  hcec 
ratio  urget  maxime  ailversus  eos  qui  dicuut 
istum  praivium  concursum  per  se  uon  requiri, 
ut  actuet  quasi  formaliter  ipsam  causam  se- 
cundam^  quia  non  est  actus  primus^  nec  com- 
plementum  actus  primi  ex  parte  causee  secun- 
dae,  sed  tantum  virtus  instrumentaria  Dei. 
Nam  lioc  posito  nuUa  probabilis  ratio  reddi 
potest,  cur  iion  possit  per  suam  principalem 
et  infinitam  virtutem  facere  quidquid  per  il- 
lud  instrumentum  facit. 

14.  Replica  rejicitur. —  Dicent  fortasse  cau- 
samsecundam  applicari  ad  agendum  per  il- 
lum  concursum ,  et  non  posse  agere  nisi  ap- 
plicatam ,  nec  posse  applicari  nisi  per  aliquid 
inlia?rens  ;  ideoque  non  posse  Deum  supplere 
hunc  concursum,  quia  est  necessarius  non  so- 
him  propter  efficientiam,  sed  etiam  propter  id 
quod  formaliter  causse  secundse  preehet.  At 
hoc  non  constat  cum  aliis  dictis  illius  senten- 
tise,  nam  juxta  hoc  responsum,  necessarius 
est  hic  concursus  ut  quidam  formaUs  actus 
causge  secundse  ;  ergo  ut  actus  primus,  quia 
ponitur  ab  eis  ut  prior  actu  secundo,  et  nomi- 
natione  causse  secundse.  Cum  ergo  ahas  ne- 
gent  concursum  hunc  requiri  in  ratione  actus 
primi^  non  possunt  consequenter  dicere  re- 
quiri  propter  suam  causalitatem  formalem. 
Deinde  illa  appHcatio  causae  secundjB  ante  ac- 
tionem  ipsam  nulla  est ,  quee  possit  fieri  for- 
mahter  per  talem  concursum,  ut  supra  pro- 
bavi ;  sohim  ergo  applicat  causam  secundam 
ad  actionem  suam  efficaciter  ad  eum  modum 
quo  dici  potest  gravitas  applicare  lapidem  ad 
motum ;  ergo  ex  parle  applicationis  nihil  est 
quod  per  formam  inhserentem  necessario 
agcndum  sit.  Ahoqui^  etiam  seclusa  efiicien- 
tia^  per  se  posset  ille  concursus  intelligi  ne- 
cessarius  ut  mera  conditio  sine  qua  non;,  quod 

VIII. 


SEiNTEiNTlA,  QU.E  DOCET,  ETC.  161 

supra  improbatum  est,  et  ab  illis  etiam  auc- 
toribus  non  admittitur. 

15.  Committitur  petitio  principii. —  Deinde 
quod  de  motione  dicitur^  quadam  petitio  prin- 
cipii  est,  nam  causa  secunda  non  prffimovetur 
a  prima,  ut  generahter  concurrente,  nisi  per 
hunc  concursum  prsevium,  ut  ipsi  dicunt ; 
ergo  causam  secundam  praemoveri  a  prima, 
niliil  aliud  est  quam  recipere  ab  ifia  hunc  in- 
fluxum ,  seu  concursum  ;  ergo  dum  dicitur 
ideo  esse  necessarium  hunc  concursum  in  illa 
recipi,  quia  necessarium  est  illam  proemovori, 
idem  per  idem  declaratur,  et  assertio  ipsa  pro 
ratione  aliis  verbis  redditur.  IIoc  est  enim 
quod  inquirimus ,  cur  tam  necessarium  sit 
causam  secundam  prtjemoveri  a  prima,  ut 
auxihum  illud  ad  operaudum^  quod  media 
illa  praemotione  recipit,  non  possit  ab  ipso 
Deo  immediate  recipere  ,  maxime  quando  in 
causa  secunda  supponitur  propria  virtus  acti- 
va  talis  effectus  in  suo  genere  sufficiens,  ut 
pra.\iicti  auctores,  et  omnes  recte  sentientes 
admittunt.  Hsec  ergo  sunt,  quse  hujus  senten- 
tise  difficultatem  generatim  ostendunt,  et  ad 
illius  sensum  expHcandum  nobis  visa  sunt  ne- 
cessaria. 

CAPUT  XXXV. 

PROPONITUR  ALTERA  SENTENTIA,  QVM  DOCET  GE- 
NERALEM  CONCURSUM  DEI  ESSE  INFLUXUM  IN 
EFFECTUM,  ET  IMBIBITUM  IN  ACTIONE  CAUS^E  SE- 
CUNDiE  ;  INFLUXUM  AUTEM  IN  CAUSAM  PER  SE 
ET  EX  VI  GENERALIS  CONGURSUS  NEGESSARIUM 
NON  ESSE. 

1.  Propotiitur  licec  sententia,  et  explicatur, 
—  Quse  hactenus  tractavimus  ostendunt  qui- 
dem  quam  sit  obscura  et  intellectu  difficilis 
sententia  postulans  hujusmodi  concursum 
prsevium,  seu  influxum  in  causam ;  et  quia 
necessitas  cjus  nullo  sufficienti  medio  suaderi 
videtur,  ideo  communiter  Theologorum  opi- 
nio  judicavit  talem  iufluxum  in  causam  ex  vi 
generalis  dependentise  causce  secundte  a  prima 
in  agendo  non  esse  necessarium.  Attentc  au- 
tem  consideranda  sunt  illa  verba,  et  prae  ocu- 
Hs  habenda  ex  vi  generalis  dependentiw,  quia 
non  negant  Theologi,  imo  pro  certo  suppo- 
nunt  Deum  influere  variis  modis  in  ipsas  cau- 
sas  secundas,  ut  agere  possint,  prtesertim  quan- 
do  ex  se  non  habent  virtutem  propriam  suffi- 
cientem  ad  aliquem  effectum :  at  vcro  quau- 
do  causa  supponitur  habens  vires  intrinsecas 
sufficieutes  in  genere  causse  proxima,  tunc 

It 


iQ2  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

aiunt  soliim  incligere  concursu  simultaneo  et 
imbibito  in  actione  causfe  secundse;  novum 
autem  influxum  prcevium  in  causam  necessa- 
rium  non  esse  ;  unde  cum  eadem  proportione 
in  concursu  gratice  philosophantur. 

2.  ProbaUir  aiicioriiate  Bo7iaventn.T(e. — H^c 
cr^-o  opinio  sic  exposita  sumitur  ex  Bona- 
vent.,  2,  dist.  37,  art.  l,  quaest.  \i,  iibi  quae- 
rit  an  omnis  actio  creaturee,  secundum  quod 
actio  est,  sit  a  Deo  ,  et  respondet  afFirmando , 
et  rationem  reddit,  quia  nihil,  quantumcum- 
que  parum,  dummodo  ahquod  sit  ens,  proce- 
dit  a  causa  creata;,  nisi  cooperante  Deo,  quia 
Deus  est  primordiahs  causa  omnis  entis,  et 
ideo  ejus  influentia  est  maxima,  et  ad  omnia 
se  extendit,  et  potentia  creaturse  est  imper- 
fecta,  et  nihil  potest  agere  nisi  adjuvante  illa 
potentia,  quce  est  actus  purus,  in  quo  toto  dis- 
cursu  sohim  concursum  concomitantem  re- 
quirit.  In  sohitione  vero  ad  penuUimum,  ad- 
dit  hunc  concursum  Dei  talem  esse,  ut  tota 
operatio  volu7itatis  sit  ai  ipsa  voluntate,  et  tota 
sit  a  Deo,  quia  Deiis  (ait)  intime  agens  in  omiii 
actione,  et  intimus  est  ipsi  potentice  operanti, 
ita  quocl  a  potentia  ipsa  nihil  exit,  quod  non 
sit  al)  ipso,  per  quee  verba  solum  requirit 
generalem  Dei  concursum  intrinsece  imbibi- 
tum  in  actione  creaturae,  quatenus  simul  et 
immediate  est  ab  ipso  Deo,  quod  evidentius 
declarat  in  sohitione  ad  ultimum,  in  quo  ob- 
jecerat  quod,  si  actio  vohmtatis  est  a  Deo,  erit 
ab  illo  ut  principali  motore,  et  consequenter 
Deus  concurret  excitando  et  movendo  vohm- 
tatem  hominis.  Respondet  autem  concedendo 
assumptum ,  nimirum  Deum  concurrere,  ut 
priucipale  raovens  in  tah  actione,  et  negan- 
do  ihationem,  nimirum  Deum  concurrere  exci- 
tando,  aut  praemovendo,  utique  ex  vi  generalis 
concursus  causse  primse  :  Quia  excitatio  (  ait ) 
pertinet  ad  aliquem  effectum  graticB  prceve- 
nientem  ipsam  voluntatem,  quce  requiritur  in 
lonis  meritoriis ,  et  non  aliis,  in  quihts  (ait) 
non  est  nisi  sola  cooperatio  divince  virtutis,  quce 
existens  in  creatura,  essentialiter  et  prcesentia- 
liter,  siciit  conservat  eatn  in  essendo,  sic  adju- 
vat  in  operando,  propter  quod  conceditur  ihi 
esse  cooperatio,  non  prceve?itio,  vel  suisecutio ; 
profecto  nihil  clarius  dici  poterat. 

3.  Scottcs  eamdem  docet.  —  Secundo,  tenet 
eamdem  sententiam  Scotus  in  -4,  distinct.  \, 
quse.st.  1,  ad  uUim.,  ubi  in  argumento  hoc 
sumpserat  principium  :  Causa  sccunda  plus 
potest  iii  virtnte  causce  primce ,  quam  in  vir- 
tute  propria,  alioqui  non  dependeret  essentia- 
liler  in  causando.  Respondens  autem  sic  ait : 


DIVIN.E  GRATL£  IN  GENERE. 
Agens  dependens  al  alio  dicitur  agere  in  vir- 
tute  alterius,  quia  virtus  agentis  dependentis 
non  sufficit  sine  illa  virtute  a  qua  dependet. 
Et  infra  iterum  :  Causam  (inquit)  secundam 
quce  halet  virtutem  in  esse  quieto,  agere  virtu- 
te  alterius,  non  est  recipere  tum  aliquid  ab  illo 
altero,  sed  tantum  habere  ordinem  inferiorem 
ad  illud  alterum  agens  in  suo  ordine  simul. 
Et  in  hoc  distinguit  causam  secundam  a  pro- 
prio  instrumento,  dicens  :  Sed  instrumenttcm, 
id  est,  recipiens  formam  activam  in  motione, 
ac/ere  in  virtute  alterius,  est  tunc  actualiter  ac- 
cipere  formam  ah  eo  per  quem  agit.  Unde  sic 
concludit  :  Et  ex  hoc  patet  quod  causce  primcB 
in  causam  secundam  proprie  dictam,  quando 
simtd  agunt,  non  est  influentia  nova,  quce  sit 
creatio  alicujus  inhcerentis  causce  secundce,  sed 
ihi  est  determinatus  ordo  istarum  causarum  in 
agendo  effeclum  communem.  Ac  tandem  re- 
spondendo  ad  principium  in  argumento  sum- 
ptum,  sic  illud  exponit :  Verum  est  quod  causa 
secunda  plus  potest  in  virtute  alterius,  quam 
propria  ;  supple  (ait)  sola  prcescindendo  vir- 
tutem  alterius,  quia  virtus  ejus  est  diminuta,  et 
siibordinata  alterius  virtuti,  itaque  sine  illa  cil- 
tera  virtute  agente  virtus  ejus  non  potest  in  ef- 
fectu.  Haec  Scotus,  quibus  non  sohim  dictam 
sententiam  expresse  aflfirmat,  sed  etiam  accu- 
ratissime  illam  exphcat,  et  omnia  fundamenta 
contrariae  sententise  unico  fere  verbo  evertit. 
Eamdemque  doctrinam  optime  c.oufirmat  et 
exponit  in  2,  distinct.  37,  queest.  unic,  §  Ad 
solutionem,  quem  locum  infra  latius  expen- 
dam. 

■4.  Consentit  Qabriel. — Tertio,  teneteamdem 
sententiamGabrielin  2,dist.  37,  qusest.  uuic, 
art.  i,  ad  argumenta  de  prima  via,  ubi  eodem 
modo  exphcat  subordinationem  et  dependen- 
tiam  essentialem  voluntatis  humanEe  a  divi- 
na  in  causando  actum  suum,  quo  Scotus  illam 
exposuit ,  dicens  :  In  hoc  est  ordo  esse^itialis, 
quod  voluntas  creata  non  potest  elicere  actum 
non  concurrente  prima  coefficiendo,  licet  non  e 
converso ,  et  in  hoc  essentialiter  subordinatur 
primce  causce  :  nec  sic  movetur  aprima  causa, 
quasi  aliquid  de  novo  catcset,  vel  influat  in  vo- 
luntate,  quo  voluntas  velit.  Unde  idem  Gabriel, 
in  2,  distinct.  \,  quaest.  2,  art.  2,  concl.  4,  sic 
inquit :  Deus  non  prcevenit  causando  in  causam 
secundam  secum  concausantem,  ita  quod  in  ali- 
quo  instanti  vel  signo  causet,  nulla  causa  secun- 
da  concurrente,  et  postea  cum  ea  concauset.  Et 
art.  3 ,  dub.  5,  multis  modis  eamdem  senten- 
tiam  confirmat.  Nam  ad  1  ait,  causam  primam 
non  agere  proprie  mediante  secunda^  quia  si- 


CAP.  XXXV.  PROPONITUR  ALTER 

mul  et  mque  immediate  concurrunt  ad  efecium 
producendum.  Et  ad  secundum  ait,  ordinem 
essentialem  inter  causas  non  consistere  in  me- 
diante,  sed  in  prioritate  per fectionis ,  illumina- 
tionis  et  necessitatis,  quia  causa  prima  neces- 
sario  requiritur  ad  actionem,  non  secunda, 
eamdemque  doctrinam  brevius  tradiderat  in 
prima^  distinct.  45. 

5.  Idem  docet  Richardus.  —  QuartO;,  sumi- 
tureadem  doctrinaex  Richardo  in  \,  distinct. 
45,  art.  2,  qusest.  2,  ubi  docet  Deum  concur- 
rere  cnmcausis  secundis  immediate  efficiendo 
effectus  earum  altiori  modo  quam  ipsae  causse, 
licet  simulcum  eis.  Et  quamvis  expresse  non 
excludat  antecedentem  influxum  causse  primae 
in  secundam,  dam  tamen  nullam  mentionem 
ejus  facit,  aperte  sentit  in  sola  illa  simultanea 
concausatione  consistere  concursum  primte 
causse,  refertque  Commentatorem  super  li- 
brum  de  Gausis  circa  illam  propositionem  pri- 
mam  :  Causa  prima  est  vehementioris  adhce- 
rentice  cuvi  effectu,  quavi  causa  propinqua,  di- 
centem  :  Causa  prima  adjuvat  causam  secun- 
dam  snper  operationem  suam,  quia  omnem  ope- 
rationem  quam  causa  secunda  efficit,  et  causa 
prima  effcit,  verumtamen  efficit  eam  per  mo- 
dtm  altiorem  et  suUimiorem,  ubi  tam  verbum 
adjuvandi  quam  caetera  omnia  significant  si- 
multaneum  concursum  in  effectum,  sine  ullo 
prsevio  influxu  in  causam. 

6.  Docet  et  Gregorius.  —  Quinto ,  con- 
sentit  huic  sententise  Gregor.,  2  ,  dist.  28, 
qusest.  \,  art.  3,  ad  12,  ubi  de  bonis  actibus 
dicit  :  Juvat  nos  Deus  immediate  ipstm  ac- 
tum  efficiendo,  qimmvis  non  ipse  solus  facit 
actim,  sed  etiam  voluntas  coefficit ;  sed  non 
sohmi,  ait,  juvat  Deus  ad  lonum  velle  par- 
tialiter  coefficiendo,  qui  est  modus  comm^mis 
quo  concurrit  ad  cujuslibet  creati  agentis  quem- 
lihet  effectum,  sed  etiam  quodam  alio  modo 
speciali,  etc. ,  ubi,  licet  ad  actus  bonos,  quos 
putat  non  posse  fieri  sine  gratia,  requirat  spe- 
cialem  motionem  ,  nihilominus  negat  illam 
esse  necessariam  ad  generalem  concursum 
causse  primee,  et  ideo  negat  illam  motiouem 
dari  ad  actiones  peccaminosas ,  etiam  ut  ac- 
tiones  sunt,  et  ad  cseteras  actiones  causarum 
secundarum.  Unde  Ledesma,  citans  hunc  lo- 
cum,  fatetur  Gregorium  expresse  docere  quod 
ex  essentiali  subordinatione  causee  secundsead 
primam  non  requiritur  alius  concursus  Dei 
prteter  simultaneum.  Potuisset  tamen  addere 
eodem  modo  idem  expresse  docuisse  Capreo- 
lum,  non  solum  a  nobis  allegari  in  nostrum 
favorem,  ut  ait. 


\  SENTENTU,  QU.E  DOCET,  ETC.  163 

7.  Accedit  Capreolus.  —  Sexto  igitur  addi- 
mus  Capreohim  in  eadem  distinctione,  queest. 
\,  art.  3,  ad  12,  contra  secundam  conclusio- 
nem,  ubi  ad  htteram  refert  doctrinam  Gre- 
gorii,   et  non  sohim  illam  approbit,    verum 
etiam  in  fme  concludit :  Hcec  G-regorius,  et 
concordat  sanctus  Thomas  in  1.  2,  qucBst.  109, 
quasi  in   singulis  articuUs  ,  potissime  9   et 
10.  Immerito  ergo  idem  Ledesma  dixit  in  eo- 
dem  articulo,  ad  2,  Capreohim  in  eo  loco  ad- 
mittere  concursum  praevium  :  cum  enim  Ca- 
preolus  nihil  ahud  quam  Gregorius  dicat,  qui 
fieri  potest  ut  Gregorius  expresse  neget,  et 
Capreohis  expresse  affirmet  ?  Prseterea  hic  auc- 
tor  confundif  auxihum  pra^vium  gratioe  cum 
concursu  generah,    quee  ibi  Capreolus   cum 
Gregorio  distinguit ,  et  uterque  postulat  prce- 
viam  motionem  gratise  ad  omne  bonum  opus 
naturale  :  uterque  autem  aperte  docet  illam 
necessitatem  non  esse  ex  vi  concursus  genera- 
hs,  sed  ahunde.  Quamvis  ergo  Capreolus  ex- 
presse  requirat  ihud  prsevium  gratiae    auxi- 
lium,  non  minus  expresse  negat  iUud  esse  ne- 
cessarium  ad  concursum  generalem,  neque  in 
hoc  ahquid  chversum  Gregorio  sentit. 

8.  Dionysius  Cistercensis.  —  Septimo ,  eo- 
dem  modo  tenet  hanc  sententiam  Dionysius 
Cisterc,  in  2,  distinct.  27,  qusest.  unic,  ar- 
tic.  3,  conclus.  5 ,  quam  his  verbis  exphcat : 
Deus  non  est  causale  juvamentum,  nec  esse  po- 
test  7iisi  respectu  creati  arhitrii  in  nohis.  Vocat 
autem  causale  juvamentum,  quando  vere  una 
causa  juvat  aUerius  activitatem,  et  lioc  dicit 
non  esse  necessarium  in  causa  prima  respectu 
secundse  ,  sed  solum  quod  causa  secunda  non 
facit  sine  Deo  coefficiente,  ponitque  exemphim 
in  actu  furandi. 

9.  Ohamus.  —  Octavo ,  tenet  hanc  senten- 
tiam  Okamus,  1 ,  distinct.  43,  qusest.  1 ,  ubi , 
tractans  quaistionem  an  ex  contingentia  effec- 
tuum  universi  demonstretur  causam  primam 
hbere  agere,  inducit  rationem  Scoti,  quod  si 
Deus  ageret  ex  necessitate  naiurai,  toUeretur 
ab  universo  contingentia  ,  quia  omnes  alias 
causee  secundee  eadem  necessitate  agerent , 
quia  causa  secunda  non  agit  nisi  mota  prima. 
Unde  si  necessario  moveretur,  necessario  etiam 
moveret.  Et  deinde  rationem  improbat,  dis- 
tinguendo  propositionem  iUam  :  Causa  se- 
cunda  non  causat ,  nisi  in  quantiim  movet^cr  a 
prima  ;  nam  vel  dicit  causam  secundam  mo- 
veri  a  prima  ut  agat ,  et  conservari  ab  illa  in 
esse  ;  et  in  hoc  sensu  nulhus  momenti  est  illa- 
tio,  ut  per  se  patet  :  vel  est  sensus,  causam  se- 
cuudam  non  agere  nisi  recipiat  aliquam  in- 


164  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERMS  DIVIN/E  GRATI.E  IN  GENERE. 

fluentiam  a  prima;  se J  ipsamet  est  principium    beneplaciti  voluerit  Evam 


eligere 


ageudi :  vel  est  sensus,  causam  secundam  non 
agere  nisi  prinui  coagat ;  et  liuuc  seusum 
approbat  qiioadrem  nostram  pertinet;  impro- 
bat  autem  illationem,  de  qua  nunc  non  tracta- 
mus.  Ex  quibus  constat  de  sententia  hujus 
auctoris  causam  primam  concurrere  concursu 
concomitante  ,  boc  euim  est  coagere,  non  ta- 
men  prsevio,  quia  non  admittit  prseviam  in- 
fluentiam  in  causam. 

10.  Almainus.  —  Nono,,  tenet  hanc  senten- 
tiam  Almainus,  tractat.  1  Moral.^  cap  1,  ubi^ 
proposito  argumento  contra  libertatem,  quia 
concursus  Dei  est  unum  ex  necessariis  ad  agen- 
dum,  et,  illo  posito,  non  potest  voluntas  non 
agere,  respondet  ex  scntentia  Dionysii^  in  2 
sentent. ,  concursum  non  esse  ex  prseviis,  seu 
prasrequisitis  ad  agendum,  sed  ex  concomitan- 
tibusj  seu  simul  se  babentibus ;  quam  respon- 
sionem  ipse  approbat ,  addens  etiam  ipsum 
velle^  quo  vult  Deus  concurrere  cum  voluntate 
in  causando,  non  esse  prsevium,  sed  simul  se 
habens^  quod  infra  nos  explicabimus.  Aha  vero 
responsio,  quam  ibiaddit,  parumquidem  pro- 
babihs  est,  ut  in  hbro  5  videbimus. 

11.  Andreasde  Castro-Novo.  — DecimO;,  est 
in  eadem  sententiaAndreas  de  Castro-Novo  iu 
\,  distinct.  22^  qusest.  5^  art.  i,  adargumenta 
contra  tertiam  couchisionem^  in  qua  dixerat 
Deum,  in  ahquo  vero  sensu^  prius  natura  agere 
quam  secundam  causam.Ad  solvendam  autem 
objectionem,  subjungit  dici  posse  causam  pri- 
mam  prius  natura  agere,  etiamsi  causa  secun- 
da  causare  incipiens  non  recipiat  ahquid  no- 
viter  a  causa  prima,  ex  eo  quod  incipiat  cau- 
sare  :  atque  adeo  causam  secundam  causare 
non  sit  novus  effectus  productus  a  prima  cau- 
sa,  distinctus  ab  effectu  communi  utriusque 
causae^  quia  nimirum  ad  iham  prioritatem  ua- 
turse  suflicit  quod  causa  secunda  pendeat  a 
prima  in  essendo^  etin  causando,  itaut  agere 
non  possit  nisi  prima  coagento  per  se  ad  idem. 
Et  id  latius  exphcat  in  secundo  articulo^  ad  ar- 
gumenta  contra  secundam  conclusionem,  in 
principio,  et  ad  septimum  exprcsse  dicit  quod 
causa  secunda  non  ita  pendet  in  ageudo  a  pri- 
ma,  ut  prius  natura  recipiat  ahquem  motum 
ab  iha ,  sed  sohim  quia  per  se  non  sufiicit  ad 
agendum  sine  cooperatione  primai  causee.  Et 
ad  octavum  ait  :  Infliientia  primce  c<.insce  non 
intelligitur  esse  alicpca  forma procedens  noviter 
a  causa  prima  in  secundam,  etc. 

12.  Marsilius. — Undecimo,  Marsihus^  in  \, 
qntest.  43,  art.  2,  post  quartam  conchisionem 
iucidens  dubium  propouit_,  au  Deus  vohmtate 


comedere 

de  hgno  scientiEe ;  et  respondet  vohusse  Deum 
vohintate  beneplaciti  actum  ihum  vohuitatis 
Evee  quoad  substantiam  actus  :  Dum  tamen 
(ait)  'inulier  eum  vellet,  quod  exponit  :  Quia 
in  potentiis  liieris  Deus  tit  caicsa  miiversalis 
agit  cum  eis,  ita  ut  quoscumque  potentiaf  duxe- 
rint  eligendos,  Dominus  coagat  tanq_uam  causa 
iiniversalis.  Ubi  ex  vi  concursus  uuham  prse- 
ventionem  ponit  ex  parte  Dei,  sohimque  re- 
quirit  simuUaneam  cooperationem  Dei ,  et 
hanc  dicit  procedere  a  vohmtate  beneplaciti 
Dei  uou  omnino  absohita,  sed  sub  conditiouo : 
Si  causa  libera  cooperari  voluerit  :  imo  quoad 
actus  malos  in  ahud  extremum  inchnat,  di- 
cens  vohmtatem  hominis  quoad  modum  prai- 
veuire  voluntatem  Dei,  quia,  cum  tales  actus 
sint  contra  vohintatem  Dei,  ihos  voluntas  di- 
vina  non  produceret,  nisi  prseventa  ahquo 
modo  per  vohmtatem  creatam  hbere  se  deter- 
minantem.  Et  ita  conchidit  vohusse  Deum 
vohtionem  illam  Evse,  si  Eva  ad  illam  se  li- 
lere  determinaret,  et  quasi  libere  ( ait )  Deum 
ad  secum  producendim  prceveniret.  Sed  fidehter 
hujus  auctoris  sententiam  referimus  :  nam  per 
ihud  verbum  satis  declaravit,  quam  longe  es- 
set  a  prsevia  motione  ex  parte  Dei,  vel  vohm- 
tatis  ejus  approbanda. 

13.  Conradus.  —  Duodecimo,  pro  eadem 
sententia  referimus  Conradum  1 .  2;,  qusest.  79, 
art.  1 ,  in  expositione  corporis  articuh,  §  Nota 
ipsam  ;  ibi  enim  occasione  exphcaudi  concur- 
sum  Dei  ad  actionem  peccati,  quoad  substan- 
tiam  ejus,  generahter  advertit  concursum  ge- 
neralem  non  esse  ita  coucipiendum,  ac  si  pri~ 
ma  causa  in  aliquo  instanti  attingat  effectum, 
et  operationem  causce  secundce  in  seipsa,  quasi 
liaheat  unam  actionem  praviam  actioni  crea- 
turcB,  seu  voluntati  peccantis.  Ille  enim  ( in- 
quit )  sensus  falsus  est ;  non  enim,  cum  aliquis 
vult,  oportet,  antequam  velit,  prcecedere  motio- 
nem  Dei,  loquendo  de  naturali  voluntate.  Et  in- 
fra  :  Sensus  autem  verus  est,  quod  secunda  cau- 
sa  non  producit,  nisi  in  virtute  primcB,  quce  se- 
cundam  conjimgit  suo  effectid,  et  intimius  at- 
tingit  e/fectum,  quam  secunda.  Modum  autem 
declarat  addens :  Sed  cooperando  intrinsece  se- 
cundum  modwn  naturce  causce  secundce.  Unde 
attingit  operationem  voluntatis  modificatam, 
juxta  conditionem  voluntaiis.  Negat  ergo  prse- 
motionem  iu  ipsam  voluntatem,  solumque  ad- 
mittit  cooperationem  ejusdemmet  operatiouis 
vohmtatis  ;  quod  iterum  atque  iterum  repetit, 
et  infra  circa  actum  peccati  addit  dictionem 
cxclusivum,  dicens  :  Solwm  habet  moiionem 


CAP.  XXXV.  PROPONITUR  ALTERA  SENTENTIA,  Q\]E  DOCET,  ETC. 


im 


cooperalivaw,  et  prius  attingit  cooperando,qiua 
intirnins  attingit,  quod  prius  infra  dicit  esse 
tantum  prius  perfectione. 

14f.  Cajetamcs.  — Decimo-tertio^  allegamus 
Cajetan.j  1  part.^  quasst.  14,  art.  dS^  cireaad  \, 
§  Nec  sustinendiis ,  ubi  negat  prseviam  motio- 
nem  Dei  in  voluntatem  liberam,  et  bac  ratione 
defendit  contra  Scotum  quod,  licet  Deus  age- 
ret  necessitate  natw^te^  et  ita  concurreret  cum 
voluntate  libera,  actus  vohmtatis  createe  possct 
esse  contingens.  Unde  cum  Scotus  argumente- 
tur^  quia  causa,  quee  movet  in  quantum  mota^ 
si  necessario  movetur  necessario  movet^  res- 
pondet  Gajetanus  illam  propositionem  posse 
intelligi,  vel  de  motione  prajvia^  vel  de  motione 
cooperante  intrinsece  ad  propriam  actionem^ 
et  in  priori  sensu  admitti  posse  propositionem^ 
non  autem  in  posteriori,  quia  causa  cooperans 
intrinsece  cooperatur  unicuigue  secundum  mo- 
dum  ejuscui  cooperatiir.  Et  adjungit :  Talis  au' 
tem  est  cooperatio  primce  causre,  de  qua  scriptum 
est :  Attingit  a  fine  usque  ad  finem,  et  dispo- 
nens  omnia  suaviter  ;  ubi  aperte  in  divino  con- 
cursu  admittit  cooperationem^  et  negat  prse- 
viam  motionem,  alias  argumento  non  re- 
sponderetj  nec  applicaretxlistinctionem,  quam 
prgemittit.  Et  eamdem  doctrinam  babet  eadem 
prima  parte,  qusest.  19,  art.8,  in  fine,  ubi  re- 
spondet  eidem  Scoto  expressius  negando  prae- 
viam  motionem ,  sic  enim  ait  :  Non  enim 
oportet  cum  aliquis  vult  aliquid,  seu  cim  sol 
Uluminat,  primam  caiisam  prcetia  motione  co- 
operarij  sed  sufficit  et  exigitur  eam  intrinsece 
cooperari  tali  electioni,  vel  illuminationi. 

15.  Ejusdem  Cajetani  mens  explicatur  am- 
plius.  —  Haec  ergo  sententia  et  doctrina  adeo 
est  constans  apud  Cajetanum^  ut  verisimile 
non  sit  in  locis  citatis  capit.  27  sensisse  con- 
trarium,  cum  nec  id  exprimant,  nec  adeo  sint 
distincta_,  ut  credendum  sit  per  obliviouem 
eontraria  docuisse.  Potius  ergo  ex  illis  locis 
inter  se  collatis  colligendum  est  (quod  de  Ca- 
preolo  etiam  intelligatur)  intellexisse  Cajeta- 
num  ad  veritatem  omnium  locutionum  D.  Tho- 
mee  in  hac  materia ,  et  ad  exphcandos  varios 
modosj  quibus  dicere  solet  causam  primam 
juvare  secundam,  sufficere  influentiam  Dei  in 
ipsam  causam  secundam,  qua  ilh  det  esse,  vir- 
tutemque  nativam^  seu  permanentem  ad  ope- 
randum ,  et  concursum  simuhaneum ,  quo  in 
ejus  efFectum  influit,  qnod  an  ita  sit,  postea 
examinabimus. 

16.  Quid  ex  relatis  auctoribus  coUigatur.  — 
Hos  auctores  adeo  fuse  retuh  imprimis,  ut  de 
sensu  eorum  dubitari  non  possit ;  deinde^  quia 


ex  verbis  eorum  phires  rationes  ad  eamdem 
sententiam  confirmandam  desumi  possunt. 
Item,  quia  obiter  indicant  quomodo  intehi- 
gendse  sint  varise  locutiones  in  hac  materia, 
quoe  prioritatem,  in  causando,  causse  prim» 
etiam  ut  concurrenti  cum  secunda  attribuunt. 
Prceterea  necessarium  judicavi  dictos  auctores 
distincte  recensere,  quoniam  ad  elevandam 
hujus  sententise  auctoritatem,  quidam  vir  doc- 
tus,  iham  referens,  dixit  eam  antiquo  tempore 
tcuuisse  quosdam  Theologos^  et  cum  jam  esset 
antiquata,  et  veluti  extincta,  modo  juniores 
Theologos  illam  suscitasse;  nominat  autem 
Molinam,  Vasquez  et  Suarez.  Ex  his  autcm 
quse  adduximus,  evidenter  lectori  constabit 
tostes  hujus  assertionis  non  integre  nec  sincere 
fuisse  productos.  Qui  enim  audit  quosdam 
Theologos,  et  antiquo  tempore,  facile  cogitabit 
ante  phira  seecula  paucos  et  ignobiles  Theo- 
logos  illam  sententiam  docuisse;  postea  vero 
longe  phires  et  doctiores  iham  sua  auctoritate 
obruifse  et  sepehsse.  Utrumque  autem  horum 
falsum  esse  ostenditur  aperte,  quia  non  ahqui, 
sed  omnes,  vel  fere  omnes  antiqui  Tlieologi 
iham  scntentiam  docuerunt.  Nam  phires  eo- 
rum  ahegavimus,  et  alii  vel  iuciderunt  in  er- 
rorcm  extreme  contrarium,  negando  etiam 
simultaneum  concursum  primse  causse,  ut  Au- 
reohis,  Durandus,  et  similes,  quos  propterea 
merito  omittimus;  vel  tantum  simuhaneum 
concursum  concesserunt,  et  tacite  alium  ex- 
chiserunt,  quos  etiam  omittimus,  quia  uon  ita 
expresse  locuti  sunt.  Et  omnes  etiam  qui  spe- 
ciahter  in  actione  peccati  negant  Deum  dare 
prsevium  concursum,  hanc  sententiam  aperte 
supponunt ;  ihos  vero  infra  addemus.  Sohim 
nobis  superest  D.  Tiiomas^  sed  ihius  mentem 
in  sequentia  capita  expendendam  reservavi- 
mus.  Nunc  satis  esse  censemus,  tres  prsecipuos 
ilhus  defensores  et  expositores  ita  ihum  iu- 
tehexisse;  non  ergo  quidam  Tlieologij  sed  fere 
omnes  ita  senserunt. 

17.  Ji^a  sententia  nunquam  fuit  antiquata. 
—  Deinde  non  antiquo  tempore,  sed  usque  ad 
nostra  tempora  iham  sententiam  docuerunt ; 
ergo  nunquam  anticjuata  fuit,  ahoqui  desi- 
gnent  vel  personas,  vel  tempora,  vel  loca,  seu 
Academias  quos  doctrinam  iham  aboleverint 
aut  repudiaverint.  Assumptum  patet  ex  dictis, 
tum  quia  Cajetanus  certe  non  muKum  nostra 
tempora  antecessit;  tum  etiam  quia,  post  Gaje- 
tanum,  ante  et  post  ihos  tres  modernos,  multi 
alii  Theologi  in  variis  regionibus  iham  doctri- 
nam  approbaruut  :  ut  Ruardus,  artic.  1,  pro- 
posito  lOdeGoncordia  gratiaset  hber.  arbitr., 


166 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 


iibi  allegat  Gregorium^  GabrieL_,  Novocastr.  et 
Cajetanum,  eorumque  sententiam  non  ut  an- 
tiquatam  excitat,  sed  ut  veram,  et  suam  auc- 
toritatem  retinentem  amplectitur.  Corduba 
etiam,  lib.  1  Queestionar,,  qusest.  55,  dub.  ^, 
%Ad  supradictas,  cum  Lycheto  in  \,  distinct. 
8,  queest.  4,  circa  finem,  et  disput.  39,  quaest. 
\,  §  Has  tamen,  aperte  supponunt  hanc  sen- 
tentiam,  nam  ad  defeudendam  sententiam 
Scoti  de  radice  contingentiae ,  contra  Cajeta- 
uum,  dicunt  nunc  de  facto  causam  primam 
non  prtevenire  causas  secundas  in  agendo,  vel 
movendo  illas ,  quia  vohmtati  hberse  suum 
concursum  accommodat,  quod  facere  non  pos- 
set  si  ex  necessitate  naturse  ageret.  Ex  qua 
doctrina  solum  nunc  sumimus  quod  ad  con- 
troversiam  prsesentem  pertinet,  quidquid  sit 
de  aha  hypothetica  qusestione,  si  Deus  ex  ne- 
cessitate  naturse  ageret,  quid  sequeretur  in  ac-' 
tionibus  causarum  secundarum.  Occasione  ve- 
ro  ihius  nonnuhas  rationes  adducit  Lychetus, 
quse  vahdai  profecto  sunt  ad  impugnandum 
ihum  prsevium  influxum  causse  primae  in  se- 
cundam,  sed  virtute  a  nobis  tactae  sunt  in  su- 
perioribus.  Item  Beharminus,  hb,  4  de  Grat. 
et  hber.  arbitr.,  cap.  15,  hanc  sententiam  sub 
probabihtate  defeudit;  imo  etiam  Cumel,  unus 
ex  prsecipuis  defensoribus  auxihi  prsedetermi- 
nantis  gratijB,  cum  de  concursu  ad  actiones 
malas  agit,  negat  concursum  praevium,  seu 
prsemoventem  voluntatem  ad  actum  peccati, 
etiam  pro  materiah,  et  consequenter  negat  il- 
lam  prffimotionem  pertinere  ad  concursum 
primee  causse,  generatim  et  quasi  essentiahter 
necessarium,  1  part.,  quaest.  22,  art.  4,  in 
Appendice,  conchis.  5.  Idemque  postea  eon- 
stanter  secutus  est  P.  Lorca  1.  2,  qusest.  79, 
disput.  38,  et  qusest.  111,  art.  3,  disput.  20, 
membr.  1,  ubi  de  priori  sententia  aflirmat  a 
temporibus  Magistri  Soto  incoepisse,  et  ab  ejus 
successoribus  in  eadem  schola  clarius  exph- 
catam  et  acriter  propugnatam  esse,  non  tamen 
credit  satis  id  fuisse  ad  contrariam  commu- 
nem  sententiam  antiquandam,  vel  a  Theologo- 
rum  schohs  relegandam. 

18.  Hinc  coUigiticr  male  notari  Tianc  senten- 
tiam.  —  Unde  tandem  conchiditur  excessisse 
valde  auctorem  ihum,  qui  hanc  sententiam 
improbabilem  appellavit,  et  priorem  dixit  esse 
certissimam.  Nam  imprimis  opinionem  quam 
tot  graves  Tlieologi  docent,  nulhis,  qui  eos  le- 
gerit  et  intehexerit,  jure  potest  vocare  impro- 
babilem,  cum  probabile  sit  quod  pluribus  sa- 
pientibus  verum  videtur.  Deinde  opinio  tam 
communi  consensu  omnium  Theologorumpro- 


bata,  non  potest  optimis  et  efficacibus  rationi- 
bus  destitui;  quomodo  ergo  contraria  senten- 
tia  potest  esse  certissima  ?  Denique  non  potest 
dici  certum,  et  contrarium  improbabile,  quod 
nec  fides  docet,  nec  efficaci  ratione  probatur, 
aut  tanto  pondere  humanae  auctoritatis  astrui- 
tur,  ut  ihi  se  opponere  temerarium  vel  sahem 
improbabile  judicetur.  In  hoc  autem  puncto 
nihil  hactenus  fides  docuit,  ut  est  certum,  nec 
tantse  auctoritatis  pondere  contraria  sententia 
confirmata  est,  ut  ex  his  quse  cap.  27  fidehter 
ahegavimus  constat.  Et  res  ipsa  adeo  abstrusa 
est  et  intricata ,  ut  vix  exphcetur  a  suis  de- 
fensoribus,  ut  in  capitibus  prsecedentibus  vi- 
dimus.  Quomodo  ergo  rationes  ejus  possunt 
tantam  certitudinem  efficere  ?  Abstrahendo  er- 
go  a  censuris  et  exaggerationibus,  quid  de  hac 
re  tota  judicemus,  per  partes  in  capitibus  se- 
quentibus  exphcabimus. 

CAPUT  XXXVI. 

INFLUXUM  PR^VIUM  PRIM^  CAUSJ;  IN  SEGUNDAM, 
NON  ESSE  PER  SE  NECESSARIUM  AD  ACTIONES 
rROPRIAS   NATURALIUM  AGENTIUM. 

1.  Assertio.  —  Hic  influxus  non  est  necessa- 
rius  in  causis  naturalihus.  —  Distinguimus 
causas  secundas,  in  eas  quae  ex  necessitate  na- 
turse ,  et  eas  quae  hbere  agunt ,  quoniam  in 
prioribus  facihus  potest  res  expediri,  et  abillis 
causis  commodius  et  distinctius  ad  cseteras 
transitum  faciemus.  Dicimus  ergo  his  causis 
naturahbus,  quse  in  suo  genere  habent  intrin- 
secam  vim  sutficientem  agendi,  non  dari  prse- 
vium  iufluxum  primae  causae,  sed  simuhaneum 
tantum,  eumque  sufficere  ut  actu  operentur. 
Ad  cujus  assertionis  probalionem,  ex  seutentia 
omnium  recte  sentieutium,  etiara  adversario- 
rum,  non  oportet  probare  talem  influxum  esse 
impossibilem ,  quia  hoc  nunc  non  asserimus, 
nec  divinam  potentiam  absolutam  nunc  con- 
templamur,  sed  prout  juxta  exigentiam  et  in- 
digentiam  causarum  secundarum  eas  ad  ope- 
randum  adjuvat;  ideoquesi  ostenderimus  hu- 
jusmodi  influxum  non  esse  necessarium,  inde 
sufficienter  conchidemus  non  esse,  neque  dari, 
quia  nihil  est  frustra,  et  sine  ratione  asseren- 
dum  in  his  quse  a  Deo  fiunt,  neque  enim  a  Deo 
quidquam  temere  atque  incassum  factum  est, 
ut  recte  dixit  Nazianzenus,  oratione  33,  quse 
est  secunda  de  Theologia. 

2.  Prohatur  ex  natura  horum  agentium.  — 
Probatur  ergo  assertio ,  quia  hse  causse  natu- 
raliter  agentes  non  indigent  nova  virtute 
agendi  ilhs  addita ,  ut  suas  efficiant  actiones ; 


CAP.  XXXVI.  INFLUXUM  PR^VIUM 
ergo  neqiie  indigent  novo  influxu  primae  cau- 
sse  in  ipsis  recepto.  Antecedens  admittunt  ad- 
versarii,  imo  pro  illo  pugnant,  ut  infra  vide- 
bimus ,  et  merito^  quia  ipsae  causae  secund» 
sunt  causse  principales  in  suo  genere,  et  non 
producunt  aliquid  excedens  perfectioiiem  ip- 
sarum,  de  liis  enim  tractamus.  Consequentia 
vero  probatur_,  quia  ille  influxus  solum  potest 
esse  necessarius  propter  virtutem  aliquam 
agendi;,  quse  per  illum  ipsi  causce  secundai  con- 
feratur;  ergo  si  ad  hanc  finem  necessarius 
non  est,  omnino  est  superfluus,  nam  ex  parte 
Dei  non  est  necessarius  ut  illi  per  modum  ins- 
trumenti  inserviat  :  nam  cum  Deus  ipse  ejus- 
que  iucreala  virtus^,  et  causse  secundee  et  illius 
efiiectui  intime  adsit,  et  per  se  efiicacissima  sit 
ad  suum  concursum  simultaneum  praestan- 
dam ,  non  indiget  prsevia  virtute  creata  per 
quam  agat^  utsupra  etiam  c.  33^  ostensum  est. 

3.  Nidla  causa  Imjus  necessitatis  affertur. 
—  Et  ex  ibi  dictis  potest  hsec  ratio  ampliari  et 
corroborari,  quse  repetere  necessarium  non  est^ 
sed  insinuare;  quia  velilla  motio  prajvia  est 
necessaria  ex  parte  actus  secundi^  seu  actionis 
causaj  secundiae ,  vel  ex  parte  principii  :  pri- 
mum  dici  non  potest  juxta  contrariam  sen- 
tentiam,  nam  quod  est  prsevium  ad  actum  se- 
cundumj  quodque  non  fit  a  causa  secunda^  sed 
in  ea  tantum  recipitur ,  non  est  pertinens  ad 
actum  secundum^  nec  ex  parte  illius  se  tenet. 
Et  ideo  Scotus,  Gabriel  et  alii,  qui  coucursum 
simultaneum  agnoscunt,  recte  et  consequen- 
ter  dicunt  concursum  Dei  se  tenere  ex  parte 
effectus,  non  ex  parte  causee^  ut  Bellarminus 
supra  notavit;  atqui  ponunt  concursum  pree- 
vium,  non  possunt  illi  consequenter  attribuere 
quod  se  tenet  ex  parte  effectus^  seu  actus  se- 
cuudi,  cum  prius  natura ,  ac  subinde  princi- 
pium  ,  et  causam  actus  secundi  iUum  esse  de- 
finiant,  ut  late  dicto  cap.  33  deductumest.  Ne- 
que  etiam  potest  esse  necessarius  ille  concur- 
sus  ex  parte  principii,  quia  vel  est  necessarius 
ut  principium  per  se,  vel  ut  sola  conditio  sine 
qua  non.  Prior  pars  impugnata  jam  est^  quia 
neque  ex  parte  causaj  secuudaBj  neque  ex  parte 
primse  causse  est  necessaria  nova  virtus  creata, 
necadditio  velcomplementumejus,  nec  etiam 
instrumentalis  virtus  ad  agendum.  Posterior 
item  pars  in  cap.  33  probata  est,  et  in  lib.  1  de 
Auxihis,  ubi,  discurrendo  per  omnes  modos 
quibus  illa  conditio  cogitari  aut  exphcari  po- 
test^  ostendimus  frustra  postulari. 

4.  Idem  amflius  ostenditur.  —  Et  declara- 
tur  breviter,  quia  in  his  causis  non  est  ne- 
cessaria  nova  niotio_,  quasi  propter  seipsam^  ut 


PRIM.E  CATJS-^  IN  SECUNDAM,  ETC.  XQTl 

ita  dicara ,  quia  si  non  confert  aHquam  utili- 
tatem  ad  agendum,  imper-tinens  est^  necinve- 
nietur  in  rebus  naturalibus  aut  causis  motus 
aliquis  a  natura  datus  propter  seipsum,  sed 
propter  aUquem  terminum,  neque  etiam  in- 
venietur  motus  aliquis  a  natnra  datustanquam 
praivius  ad  agendum,  nisi  quia  terminus  ejus 
aliquando  confert  ad  actionem,  vel  per  modiim 
virtutis  agendi,  xel  ut  passim  sitpropinquius, 
et  intra  splicerar,%  agentis ,  vel  per  modum  re- 
motionis  impedimenti.  Unde  ulterius  non  po- 
test  hsec  preemotio  liis  agentibus  esse  necessa- 
ria,  quin  in  termino  ejus  habeant  ahquam  con- 
ditionem  utilem  ad  agendum,  qaam  anteauon 
haberent.  Sed  per  illam  motionem  non  tol- 
hmtur  ahqua  impedimenta,  frequenter  enim 
nulla  prfficedunt,  et  id  in  disputatione  suppo- 
nitur,  quia  per  se  loquimiir,  impedimenta  au- 
tem  sunt  per  accidens.  Nec  causee  secundse 
per  illam  motionem  vel  terminum  ejas  magis 
applicantur  quam  antea  essent,  quia  non  fiunt 
propinquiora  passis^  vel  objectis^  aut  materiis 
circa  quas  operaturse  sunt,  et  preeter  liauc  ap- 
plicationem  nulla  aha  cogitari  potest  prsevia 
ad  actionem^  ut  supra  etiam  probavi ;  quia  in- 
timior  applicatio  ad  actionem  non  est  aUquid 
distinctum  ab  ipsa  actione.  Denique  in  his 
etiam  agentibus  non  requiritur  determinatio 
prffivia ,  et  quasi  in  actu  primo ,  quia  illa  sunt 
natura  sua  cleterminata  ad  uuum^  nec  majori 
determinatione  indigent^  imo  vix  cogitari  po- 
test  aUa  qua3  natura  prsecedat  actionem  ;  illa 
enim  determinatio  actualis ,  quse  sub  actione 
considerari  potest,  uon  est  aliquid  praevium, 
sed  per  ipsammet  actionem  fit ;  ergo,  propter 
nullam  conditionem  sine  qua  non,  potest  illa 
motio  in  his  agentibus  verisimiliter  postulari. 
5.  Replica  rejicitur.  —  Solum  dicere  posset 
aliquis  haec  agentia  natura  saa  non  esse  deter- 
minata  ad  individuas  actiones,  vel  effectus^ 
ideoque  in  omni  opportunitate  agendi,  et  posi- 
tis  omnibus  praerequisitis,  causam  de  se  indif- 
ferentem  esse  ad  producendam,  verbi  gratia, 
hanc  calefactionera,  illuminationem,  aut  visio- 
nera  potius  quam  illam,  et  ideo  indigere  prae- 
via  motione  Dei,  ut  saltem  ad  individuum  dc- 
terminetur.  Vel  e  contrario  dicere  quis  potest 
concursum  causae  primae  esse  de  se  indifferen- 
tem,  non  solum  ad  individua,  sed  etiam  ad  spe- 
cies  et  genera  actionum^  ac  proinde  determi- 
nari  debere  a  causa  secunda,  et  ad  hoc  neces- 
sarium  esse  ut  prius  recipiatur  in  illa,  quia 
unumquodque  recipitur  et  detcrminatur  juxta 
modum  recipientis.  Verumtamen  propter  neu- 
tram  ex  his  determinationibus  necessarius  est 


468  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

influxns  Dei  prgevius  in  causam  naturaliter 
agentem  ;  nam  de  determinatione  ad  indivi- 
duum,  et  cap.  30  et  aliis  locis  dixi  sufli- 
cienter  fieri  a  Deo  per  concursum  concomi- 
tantem,  seu  per  voluntatem  prgedefmientem 
suum  influxum  ad  hanc  individuam  actio- 
nem  et  effectum.  Nam  cum  causa  secunda 
nullum  individuum  producere  possit,  nisi  co- 
operante  Deo,  et  cum  Dei  adjutorio  possit  va- 
ria  individua  producere  de  se,  non  magis  pos- 
tulat  ut  ad  hoc  individuum  producendum  ju- 
vetur,  quam  ad  aliud;  nec  hoc  potest  ab  ipso 
naturali  agente,  verbi  gratia,  igne  determi- 
nari;  ergo  oportet  ut  Deus  ipse  determinet 
suam  cooperationem  ad  talem  efFectum  in  in- 
dividuo;  et  tunc  consequenter  determinatur 
etiam  influxus  ignis  ad  eumdem  effectumj  non 
propter  aliquid  prsevium  quod  in  se  recipiat, 
sed  solum  propter  conjunctionem  utriusque 
causoe,  primae  scilicet  cum  secunda  ;  eo  enim 
ipso  quod  Deus  prsefinit  juvare  hic  et  nunc  ad 
hunc  individuum  efiectum  et  non  alium,  cau- 
sa  secunda,  ahas  determinata  ad  agendum 
quod  potuerit  et  ad  quod  adjuta  fuerit,  ne- 
cessario  efiicit  tale  individuum,  et  non  aHud. 
Haec  ergo  determinatio,  n  consideretur  quasi 
prsevia ,  et  in  actu  primo ,  non  est  formaliter 
in  causa  secunda,  sed  est  in  Deo  per  conjunc- 
tionem  ad  causam  secundam  sic  determina- 
tam  per  suam  vohmtatem ;  in  actu  vero  se- 
cundo  nihil  est  praiter  actionem  talem  ab  utra- 
que  causa  simul  profluentem. 

6.  A71  causa  prima  determinetur  in  suo  con- 
cursu  a  secunda.  —  Ad  alteram  partem  de  de- 
terminatione  divini  concursus,  ahqui  reU- 
giose  formidant  ita  loqui,  quod  causa  prima 
determinetur  a  secunda  in  suo  concursu,  tum 
quia  inde  sequeretur  actionem  causee  secundse 
e.sse  in  ahquo  genere  priorem  natura,  tum 
qnia  ille  modus  determinationis  ab  aho  quem- 
dam  imperfectionis  modura  inchidere  videtur : 
nam  quod  ab  alio  determinatur,  ab  aho  pen- 
det :  concursus  autem  causse  primse  non  peu- 
det  a  causa  secunda,  sed  ipsa  voluntate  sua 
suum  concursum  accommodat  et  determinat, 
sicut  ad  individuum,  ita  et  ad  speciem,  et  ad 
modum  concursus,  Ahi  vero  simphciter  con- 
cedunt  concursum  causae  primae  determinari 
a  secunda,  ut  videre  hcet  in  Cajetano,  2  part., 
qusest.  14,  art.  43,  %Neqve  sustinendus ,  in 
fme;  et  qusest.  49,  art.  8,  in  fine;  et  ex  hoc 
principio  defendit  contra  Scotum  posse  actio- 
nem  ahquam  esse  contingentem,  etiamsi  Deus 
ageret  ex  necessitate  naturee. 

7.  Quomodo  id  sitinteUigendum.  —  Verum- 


DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 
tamen  utrumque  verum  est  si  recte  exphcetur, 
et  imperfectiones  vel  superfluse  actiones  re- 
moveantur.  Itaque  dubitari  non  potest  quin 
Deus  sua  libera  vohmtate  definiat  concursum 
suum  non  sohim  quoad  individuum,  sed  etiam 
quoad  speciem  vel  modum  concursus.  Nam  di- 
vina  potentia  de  se  indifferens  est  ad  varios 
concursus  preestandos,  non  indifferentia  im- 
perfecta,  sed  perfectissima,  quse  ab  extrin- 
seco  determinari  agente  non  potest  absolute, 
sed  tantum  a  propria  voluntate;  ergo  Deus 
ipse  est  qui  determinat  speciem  concursus, 
sicut  et  individuum.  Est  tamen  iu  hoc  notanda 
differentia,  quod  determinatio  ad  individuum 
nullum  liabet  fundamentum  in  causa  secunda, 
sed  est  ex  sola  voluntate  Dei,  ut  dixi.  Deter- 
minatio  autem  quoad  speciem,  hcet,  ut  dixi, 
per  Dei  vohmtatem  directe  et  efficienter  fiat, 
niliilominus  fundamentum  et  aliquam  ratio- 
nem  habet  ex  parte  causae  secundae,  nam  ideo 
Deus  determinathuic  causee  dare  talem  modum 
et  speciem  concursus,  quia  ilhim  postulat  virtus 
talis  causae  tanquam  accommodatum  suse  na- 
turse.  Unde  hcet  non  proprie  dicatur  actio 
causse  primee  determinari  quoad  speciem  ab 
actione  causse  secundee,  quia  in  hoc  loquendi 
modo  siguificatur  ordo  natura; ,  cum  distinc- 
tione  ahqua  et  pluralitate  actionum  in  re  ipsa, 
proprie  tamen  dici  potest  causa  secuuda  in 
suo  genere  determinare  primam  ad  talem 
concursum,  postulando  ab  illa  talem  con- 
cursum ,  ct  non  ahum ,  neque  inde  sequitur 
prioritas  naturse  in  concursu  vel  actione  cau- 
sffi  secundae,  quia  non  postulat  talem  concur- 
sum  Dei  per  suum  concursum  ut  exkibitum, 
sed  per  virtutem  aptam  ad  exhibendam  talem 
cooperationem,  et  non  aham,  et  in  hunc  mo- 
dum  determinat  coucureum  Dei  quoad  spe- 
ciem,  hcet  non  quoad  exercitium.  Et  sic  dici- 
tur  causa  prima  determinari  a  secunda  quoad 
contingentiam  effectus,  vel  quoad  alias  pro- 
prietates,  quas  habet  actio  causse  secundee  per 
habitudinem  ad  causam  proximam ,  cui  Deus 
se  accommodat,  natura  tahs  causae  id  postu- 
lante.  Et  hsec  doctrina  est  aperte  D.  Thom.,  3 
contra  geut.,  cap.  66,  ubi  sic  inquit :  Secunda 
agentia  sunt  quasi  particulares  et  determinan- 
tes  actiunem  primi  ageiitis ;  et  qucest.  4  de  Pot. 
nat.,  art.  h,  ad  3,  ubi  sic  inquit  :  Licet  causa 
prima  maxime  influat  in  effectum,  tamen  ejus 
influentia  per  causam  proximam  determinatur 
et  specificatur ;  quod  etiam  Cajetanus  docuit 
4  part.,  qusest.  44,  art.  43,  et  queest.  49,  art.  8; 
et  Ferrar.,  1  contra  gent.,  cap.  G7,  circa  ra- 
tionem  5,  ad  finem. 


CAP.  XXXVII.  QUID  PATRES  ET  PHILOSOPHI  DE  NECESSITATE,  ETC. 


169 


8.  An  inde  eliciatur  necessitas  Imjus  prcevii 
concursus.  —  Unde  facile  intelligilur  ad  hunc 
modum  determinationis  causse  primae  a  se- 
cunda  non  esse  necessarium  concursum  prse- 
vium  receptum  in  causa  secunda,  quia  uon 
est  determinatio  ipsius  concursus  in  actu  se- 
cundo  (ut  sic  dicam),  vel  prout  jam  emanan- 
tis  a  Deo^  sed  est  determinatio  quasi  in  actu 
primo ,  et  ad  rem  explicandam  dici  potest  de- 
terminatio  quoad  sufficientiam  ,  non  quoad 
efEcaciam,  quee  solum  provenit  ex  conjunc- 
tione  talium  duorum  agentium  ad  efficiendam 
unam  et  eamdem  actionem^  ad  quam  est  de- 
terminata  et  quasi  contracta  virtus  causee 
secundse  :  virtus  autem  causse  primee  per  se 
spectata  non  est  limitata  ad  talem  modum 
actionis^  vel  concursus  ;  conjuncta  vero  cum 
tali  causa  ad  juvandam  illam,  consequenter 
determinatur  ad  agendura  juxta  exigentiam 
talis  causoe,  et  non  aliter.  Et  in  boc  sensu^  et 
non  in  alio  locutus  est  Cajetanus,  ut  declara- 
ret  quod,  licet  Deus  concurreret  cum  causa 
secunda  ex  necessitate  naturse,  si  supponere- 
tur  in  homine  libertas  arbitrii^  non  necessita- 
ret  illum  ex  vi  concursus^  quia  non  per  so  so- 
him  ageret^  sed  simul  cum  causa  secunda,  et 
ideo  ab  illa  determinaretur  ad  talem  modum 
agendi^  etiamsi  nihil  in  illam  prius  influeret. 
Et  hoc  bene  declarat  exemphim  quod  adducit 
de  principio  certo  de  fide,  vel  evidenter  ac  per 
se  noto^  concurrente  cum  prtemissa  probabili 
ad  assensum ;  ab  illa  enim  determinatur  ut 
tantum  influat  in  assensum  probabilem ,  quai 
determinatio  non  est  per  influxum  unius  prse- 
missse  in  aliam_,  sed  per  solam  conjunctionera 
ad  ehciendura  eumdem  assensum ,  in  quem 
non  prius  influit  una  prEemissa  quara  aha^,  sed 
utraque  simul  mutuo  se  juvantes;  quia  vero 
sunt  insequales,  inferior  determinat,  et  quasi 
hmitat  superiorem.  Ita  ergo^  servata  propor- 
tione^  intelhgendura  est  in  causa  prima  et  se- 
cunda,  remotis  imperfectionibus,  quia  causa 
prima  non  necessitatur ;  sicut  enim  non  ne- 
cessario  agit  ad  extra,  ita  etiam  absohite,  non 
necessario  determinatur  a  causa  secunda,  sed 
ipsa  vohintarie  se  determinat  ilh,  quanquam, 
ex  hypothesi  quod  non  vult  sola  agere,  sed 
cura  tah  causa,  et  juxta  exigentiam  naturai 
ejus,  ad  dandum  concursum  in  tah  specie  et 
modo  necessario  determinetur.  Couckidimus 
ergo  nuUo  vero  titulo  vel  ratione  inveniri  hanc 
necessariam  preeviam  motionera  primse  causae 
receptam  in  secuuda  ante  actionem  ejus,  ac 
proinde  admittendam  non  esse. 


CAPUT  XXXVII. 


QUID  PATRES  ET  rHILOSOPHI  DE  NECESSITATE  mM- 
YII  CONGURSUS  QUOAD  CAUSAS  NATURALES  SEN- 
SERINT, 

4 .  Quomodo  sit  hoc  loco  usurpanda  auctori- 
tas.  —  Praeter  auc.toritatera  Scholasticorum 
Theologorum,  quam  supra  pro  hac  sententia 
retuhmus,  oportet  securitatem  ejusjuxta  eccle- 
siasticam  auctoritatem,  et  consensionem  ejus 
cura  philosophica  doctrina,  prsesertira  .Aristo- 
telis  declarare.  Duo  autem  in  nostra  assertioue 
continentur:  unura  est  affirraativum,  scilicet, 
uecessarium  esse  concursum  concomitantem  in 
ipsa  actione  causse  secundse,  et  hoc  probare 
non  oportet,  quia  in  eo  convenimus,  quamvis 
ex  his  quse  dicemus  satis  confirmabitur.  Aliud 
est  negativura,  scilicet,  prseter  concursura  si- 
multaneura  in  efrectum,  non  esse  per-se  neces- 
sarium  agentibus  naturalibus  concursum  in 
ipsisreceptura,et  ab  eorum  actionibus  distinc- 
tum,  atque  ad  illas  praevium.  Hanc  igitur  so- 
lam  partera  intendimus  auctoritate  confirma- 
re  :  non  oportet  autem  ut  negatio  illa  expresse 
ac  formaliter,  ut  ita  dixerim ,  in  Patribus 
vel  antiquis  philosophis  inveniatur ;  nunquam 
enim  in  hanc  queestionem  incideruntj  aut  illam 
subtiliter  disputarunt.  Satis  ergo  esse  existi- 
mamus  quod,  cum  multa  de  divina  operatione 
docuerint ,  quibus  concursus  simultaneus  ad- 
struitur,  nunquam  alterius  concursus  preevii 
meminerunt,  neque  ihius  necessitatem  nobis 
indicarunt.  Hinc  enira,  alio  supra  tradito  priu- 
cipio  posito,  quod  illa  prseraotio,  si  necessaria 
non  est,  non  datur,  credimus  assertionera  po- 
sitam  philosophorum  et  Patrumj  imo  et  sacrae 
Scripturae  auctoritate  posse  non  leviter  con- 
firmari ;  quia  in  his  omnibus  solura  legimus 
nihil  fieri  aut  posse  fieri  in  mundo,  quod  Deus 
ipse  non  faciat,  et  nihil  aliud  nos  docent  ut 
necessarium,  vel  ad  eminentiara  et  universali- 
tatem  divinae  causalitatis,  vel  ad  praestandum 
naturalibus  causis  auxilium  sufficiens ,  quo 
suos  connaturales  efl"ectus  producant.  Ergo  eo 
ipso  tacite  indicant  aliam  praeviam  motionem, 
quae  a  solo  Deo  fieri  debeat,  necessariam  uon 
esse.  Cousequentia  fit  valde  verisimilis  ex  dicto 
principio.  Antecedens  autem  quoad  utramque 
partem  probamus  per  dicta  tria  mernbra  dis- 
currendo. 

2.  Scripturce  auctoritas  quce  omnia  Deo  tri- 
luit,  et  non  meminit  hujus  prcemotionis.  —  Et 
primo  ex  Scriptura,  ad  probandura  concursnm 


i70  LIB.  I!I.  DE  AUXILIIS  mTERNIS 

Dei  cum  causis  secundis ,  solum  habemus  illa 
testimonia  in  quibus  omnes  effectus^  et  opera 
causarum  secundarum  Deo  ut  nunc  operanti^ 
et  per  se  ac  proprie  facienti  tribuuntur,  ut  est 
illud  Isaiee  26  :  Omnia  opera  nostra  operatus  es 
in  nohis ,  Domine;  et  illud  Joan.  5  :  Pater 
meus  iLsque  modo  operatur,  et  ego  operor  ;  et  il- 
lud  Job  10  :  Etenim  manus  tuce  fecerunt  me,  et 
plasmaverunt me  totum  in,  circuitu;  etPs.  138  : 
iSi  sumpsero  pemias  meas  diluculo,  et  Jiahita- 
vero  in  extremis  maris ,  etenim  onanus  tua  de- 
ducet  me,  utique  mecum  cooperando;  et  cla- 
rius  Psalm,  14-6  :  Q,ui  operit  ccelum  nuhihus ,  et 
parat  terrce  pluviam,  qui  producit  in  montihus 
fmnum,  et  herlam  servituti  liominum,  etc.  Et 
similia  sunt  iniinita  in  Scriptura,  in  quibus  ip- 
samet  effecta  et  opera  causarum  secundarum 
Deo  tribuuntur,  et  per  hunc  modum  explicant 
cooperationem  ejuscum  causis  secundis  inhis 
quEe  naturalia  sunt  :  quse  simpliciter  et  veris- 
sime  inteiliguntur  ratione  divini  concursus  es- 
sentialiter  imbibiti  in  actione  creaturee.  Ra- 
tione  ejus^  possunt  ad  omnes  naturales  causas 
applicari  verba  Christi,  Joau.  15:  Sine  me  ni- 
hil  poiestis  facere,  et  verba  Pauli  ad  Phihp.  2: 
Deus  est  qui  operatur  in  nohis  velle  et  perficere. 
Ita  enim  illa  D.  Thomas  applicat  lib.  3  contra 
gent.^  cap  67,  et  alia  similia.  Ergo  illa  motio 
prsevia  quoad  hos  effectus  naturalium  causa- 
rum  non  habet  in  Scriptura  fundamentumj 
non  est  ergo  ex  vi  Scripturee  necessaria,  et 
consequenter  nec  asserenda. 

3.  Replica  rejicitur.  —  Dices  interdum  ta- 
lem  effectum  tribui  Deo,  exchidendo  causam 
pecundam^  quod  non  aliter  potest  esse  verum, 
nisi  quia  aliquid  proprium  operatur  ibi  causa 
prima,  ratione  cujus  totum  illi  soli  tribuitur. 
Assumptum  patet  ex  illo  Jerem.  18  :  Siciit  lu- 
tum  in  manu  figuli,  ita  et  vos  in  manu  mea, 
domus  Israel.  Apertius  2  Machab.  7  :  Singulo- 
rum  memhra  non  ego  ipsa  compegi,  etc.  Ac  de- 
nique  Actor.  17  dicitur  :  In  ipso  vivimus,  mo- 
vemur  et  sumus,  ubi  particula  in  ipso  indicat 
prceviam  virtutem  Dei,  per  quam  vivimus  et 
operamur.  Sed  ha3c  nihil  ad  praesentem  cau- 
sam  faciunt;  nam  iu  primo  testimonio  non 
agitur  de  concursu  Dei  cum  causis  secundis, 
sed  de  potestate  quam  Deus  habet  ad  afiligen- 
dos  et  sublevandos  homiueSj  majori  facilitate 
quam  posset  figulus  vas  a  se  confectum  Iran- 
gere,  et  in  meliorem  formam  restituere.  Unde 
post  verba  allegata  subjungit  Deus  :  Repente 
loquar  adversus  gentem,  et  adversus  regnum,2it 
eradicem,  et  destruam,  et  disperdam  illud;  et 
infra  :  Ecce  ego  fingo  contra  vos  malum,  etc. 


DlVm^  GRATI/E  IN  GENERE. 
ubi  Hieronymus  et  D.  Thomas  ponderant  ver- 
bum  fingo  alludere  ad  parabolam,  seu  exem- 
plum  figuli.  Unde  rccte  Maldonatus  ibi  con- 
tra  hgereticos  advertit  non  agi  ibi  de  animOj 
sed  de  corpore,  de  morte,  et  vita,  et  rebus  ad- 
versis  et  prosperis,  de  captivitate,  et  libera- 
tione  ab  illa,  quasi  dicat :  Ego  possum  morti- 
ficare,  et  vivificare,  deducere  ad  inferos,  et  re- 
ducere,  1  Reg.  2. 

■4.  Ideni  ostenditur.  —  In  alio  vero  testimo- 
uio  non  excluditur  actio  causaB  secundse,  sed 
tribuitur  principaliter  Deo,  Jtanquam  primo 
agenti,  in  cujus  virtute,  vel  mater,  vel  semen 
patris  in  formatione  hominis  operatur,  ut  ibi 
Lyranus  notat  :  ut  enim  mater  illa  Machabseo- 
rum  mentem  filiorum  ad  Deum  erigeret,  om- 
nia  in  eum  refert,  et  illi  soh  beneficium  gene- 
rationis  et  formationis  corporis  humani  tribuit, 
ad  eum  scilicet  modum  quo  Paulus  dixit :  Non 
ego,  sed  gratia  Dei  mecum,  ex  quo  dixit  Grego- 
rius,  16  Moral.,  cap.  16  :  Deum  solum  dici  es- 
se,  quia  licet  aliw  res  etiam  sint,non  tamenprin- 
cipaliter  sunt,  quia  in  semetipsis  minim.e  suh  - 
sistunt,  et,  nisi  guhernautis  manu  teneantur,  es- 
se  nequaquam  possunt.  Unde  iufra  concludit  : 
In  omni  igitur  causa  solus  ille  metuendus  est, 
qui  principaliter  est.  Tertium  denique  testi- 
monium  potius  confirmat  discursum  factum, 
nam,  ut  Augustinus  dicit  lib.  4  de  Genes.  ad 
litter.,  cap.  12:  Verlum  istud :  In  quo  vivi- 
mus,  etc,  liquido  cogitatum,  quantum  hu- 
mana  mens  valet,  adjuvat  hanc  sententiam, 
qua  credimus  et  dicimus  Deum  in  his  quce 
creavit  indesinenter  operari.  Et  infra:  Non  oh 
aliud  in  illo  sumus,  nisi  quia  id  operatur.  Ita 
ergo  in  illo  agunt  causee  secundae,  quia  idem 
Deus  agit  et  operatur  quod  ipsse. 

5.  Patrum  auctoritas  qui  declarant  divinum 
concursum  per  cooperationem  cum  creatura,  non 
per  aliquid  prcevium.  Secundo,  possumus 
simili  modo  ex  Patribus  argumentari;  sicut 
enim  concursum  Dei  ad  operationes  creatura- 
rum  ubique  requirunt,  ita  illum  non  nisi  per 
divinam  cooperationem  cum  creatura  decla- 
rant.  Id  constare  potest  ex  Gregorio  Nazian- 
zeno,  orat.  34,  quse  estsecundade  Theologla; 
Basil.,  homil.  9  Exaemer.  ;  Dionys.,  de  divi- 
nis  nomin.,  cap.  4,  p.  4;  Bernard.,  de  Grat. 
et  liber.  arbitr.,  post  medium,  tractans  verba 
Sapient.  8  :  Attingit  a  fine  usque  ad  finem  for- 
titer,  disponens  omnia  suaviter ;  Prospero,  in 
lib.  Sentent.,  in  277;  etGregor.,  lib.  6Moral., 
cap.  6,  ahas  8;  et  lib.  16,  cap.  16,  alias  18  j 
prgecipue  vero  Augustini  sententia  expendenda 
est,  quia  P.  Alvarez,  disputat.  18,  dicit  suam 


CAP.  XXXVII.  nUID  PATRES  ET  PHILOSOPHI  DE  NECESSITATE  ,  ETC. 


171 


sententiam  esse  expressamD.  Augustini;  nul- 
lum  tamen  ejus  testimonium  adducit  praeter 
ea  quse  pertinent  ad  auxilia  gratias,  quse  ad 
rem  praesentem  non  faciunt^  ut  postea  videbi- 
mus.  Augustinus  ergo^in  Epist.  146,  qusest.  2, 
ubi  docet  nunc  Deum  operari  cuncta  quse  crean- 
tur,  et  corporum  lineamenta  formare,  et  ita 
exponit  verba  Cbristi  Mattb.  6  :  Si  fosnum 
qiwd  Jiodie  est,  et  cras  in  clibanum  mittitur, 
Deus  sic  vestit;  cum  enim  dixit,  vestit,  non  de 
preeterita  ordinatioue,  sed  de  praesenti  opera- 
tione  satis  indicat.  Et  simili  modo  ponderans 
verbum^  Deiis  dat  corpus,  1  Corintb.  15,  ait: 
Non  dixit:  Dedlt,  sed:  Dat,ut  creatorem  intel- 
ligas  efficaciam  sapientice  suce  rehus,  quce  quo- 
tidie  suis  temporihus  oriuntur,  condendis  adhi- 
here.  In  quibus  ultimis  verbis  pondero  non 
aliter  explicare  Augustinum  banc  Dei  opera- 
tionem,  nisi  per  efficaciam  quam  quotidie  tri- 
buit  rebus ,  quse  a  causis  secundis  fiunt,  illas 
utique  efficiendo.  Et  Hb.  5  Genes.  ad  litter., 
cap.  20,  eadem  testimonia  eodem  modo  expen- 
dens,  ait :  Sic  ergo  credamus,  vel  si  possumiis 
intelligamus  usque  nunc  operari  Deum,  ut,  si 
conditis  ah  eo  rehus  operatio  ejus  suhtrahatur, 
intereant.  In  boc  ergo  ponit  necessitatem  di- 
vini  influxus  et  operationis  continuse ,  quod 
sine  ilbus  operatione  nibil  potest  sabsistere, 
aut  in  esse  conservari,  ac  subinde  nec  inci- 
pere,  ex  quo  solum  coUigitur  necessitas  in- 
fluxus  in  efl^ectum  et  actionem  omnis  causae, 
non  vero  alterius  in  causam,  praeter  eum  qni 
ad  conservationem  ejus  et  virtutis  ejus  neces- 
sarius  est. 

6.  Quce  ex  Augustino  objiciuntur.  —  Sed 
instari  potest,  quia  statim  in  eodem  capite 
subjungit  Augustinus  :  Movet  itaque  occulta 
potentia  u?iiversam  creaturam,  eoque  motu  illa 
versata,  dum  Angeli  jussa  ferficiunt,  dim  cir- 
cumeunt  sidera,  dum  alternant  venti ,  dum 
ahyssus  aquarum  lapsihus  et  diversis  etiam  per 
aerem  conglobationibus  agitatur,  dum  vireta 
pullulant,  suaque  semina  evohunt,  dum  anima- 
lia  gignuntur,  varioque  appetitu  proprias  vitas 
agunt,  dum  itiiquijustos  exercere  permittuntur , 
explicat  scecula,  quce  illuc  cum  primum  condita 
sunt  tanquam  implicita  indiderat.  Qiice  tamen 
in  suos  cursus  non  explicarentur ,  si  ea  ille  qui 
condidit,  provido  motu  administrare  cessaret. 
In  bis  quippe  verbis  videtur  Auguslinus,  pree- 
ter  singulorum  effectuum  operationes,  requi- 
rere  providum  motum  quo  Deus  causas  sin- 
gulas  ad  suas  operationes  applicet.  Et  boc 
ipsum  significaverat  lib.  4,  cap.  12,  dicens, 
non  ita  Deum  die  septimo  ab  opere  condendi 


creaturam  requievisse  ,  ut  a  cceli  et  tcrrce, 
omniumque  rerum  quas  condiderat ,  guberna- 
tione  cessaret,  alioqui  continuo  dilaherentur. 
Creatoris  enim  potentia,  eo  omnipotentis  atque 
omnipotentis  virtus,  causa  suhsistendi  est  omni 
creaturce,  qucs  virtus  ah  eis  quce  creata  sunt 
regendis  si  aliquando  cessaret,  simul  illor^m 
cessaret  species ,  omnisque  natura  concideret. 
In  quibus  verbis  non  solum  influxum  in  ipsis 
effectibus,  sed  etiam  speciale  regimen  causa- 
rum,  quod  non  fit  sine  illarum  motione,  re- 
quirit.  Unde  paulo  inferius ,  tractans  verba 
Sapieut.  7  :  Omnihus  mohilihus  mohilior  est 
sapientia,  sic  ea  interpretatur  :  Ejus  motus 
agilior  celeriorque  est  omnihus  motihus  ;  et 
subjungit :  Satis  apparet  recte  intuentibus, 
hunc  ipsum  incornparabilem  et  ineffahilem  et 
si  possit  intelligi  stahilem  motum  simm,  rehus 
eam  prcehere  suaviter  disponendis ,  quo  utique 
suhtracto,  si  ah  hac  operatione  cessaverit,  eas 
continuo  perituras.  Et  lib.  9,  cap.  15,  multa 
similia  babet  ,  in  quibus  indicare  videtur  ad 
exactam  Dei  providentiam,  prseter  operatio- 
nem  ipsorum  effectuum,  necessariam  esse  oc- 
cultam  quamdam  et  intimam  motionem,  quee 
causas  ipsas  regat,  escitet ,  et  ad  operandum 
applicet. 

7.  Solvuntur  et  explicantur.  —  Verumta- 
men  bi  modi  loquendi,  et  similes,  qui  in  Pa- 
tribus  de  providentia  Dei  agentibus  reperiun- 
tur,  nostram  probationem  non  infirmant,  sed 
potius  coufirmant;  solum  enim  per  iUa  verba 
docemur,  nibil  fieri  in  universo  quod  ad  ejus 
conservationem,  vel  rerum  procreationem  con- 
ducat,  quod  non  a  Deo  agente  et  movente, 
sapienterque  omnia  providente  fiat.  Et  hoc 
egregie  confirmavit  et  indicavit  Augustiuus 
illis  verbis  :  Provido  motu  Deus  administrat 
ea  quce  condidit.  Unde  considerari  debet  aliud 
esse  loqui  de  singulis  causis  secundis  simplici- 
bus  (ut  sic  dicam),  prout  unaqueeque  babet 
per  se  sufficientem  virtutem  ad  agendum  suum 
peculiarem  effectam  ;  aliud  vero  esse  loqui  de 
toto  ordine  causarum  universi,  et  de  effecti- 
bus  qui  ex  variis  conjunctionibus,  aut  sepa- 
rationibus  earum  proveniant.  Quando  enim 
causa  est  prioris  generis,  si  supponatur  babere 
alia  requisita  ad  agendum  ex  parte  materise , 
seu  passi,  et  nullum  babere  extrinsecum  im- 
pedimentum  ageudi,  tunc  ad  effectum  sola 
actio  proximoe  causse  per  se  necessaria  est, 
quam  a  Deo  fieri  etiam  necesse  est,  quia  nihil 
in  rerum  natura  esse  potest  nisi  Deus  illad 
operetur  :  alia  autem  motio  ex  parte  Dei 
tunc  necessaria  non  est ,  nec  Augustiuus  ullo 


il2 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.f:  GRATI.E  IN  GENERE. 


modo  illam  indicavit.  Quando  autem  effectus, 
ob  peculiarem  conditionem,  perfectionem,  aut 
varietatem,  plurium  causarum  creatarum  con- 
cursum  reqiiirit ,  vel  quod  causaj  proximce 
aliquid  virtutis  activse  addatur  vel  snppleatur,, 
tunc  necessarius  est  aliquis  praevius  raotns, 
quo  vel  talis  concursus  causarum_,  vel  additio 
virtutis  in  aliqua  causa  fiat,  et  tunc  etiam  ne- 
cesse  est  talem  motum  a  Deo  fieri,  vel  cum 
aliis  causis  secundis  simul  moventibus,  vel 
iuterdum  a  solo  Deo  si  alia>  causse  desint.  Tum 
autem  cum  agit  Deus  solus,  non  operatur  pro- 
prie  conciirreiido,  sed  ut  propria  et  tota  causa, 
supplendo  defectum  causse  secunda  ,  ut  in 
creatione  animoe  rationalis;  cum  autem  quas- 
dam  causas  per  alias  movet ,  ut  illoe  moise 
tandem  efficiant,  tunc  illa  motio  Dei  respectu 
causarum,  quae,  ad  alium  effectum  praistan- 
dum,  vel  inter  se,  vel  ad  passum  applicantur, 
vel  in  sua  virtute  confortantnr,  talis  motio  fit 
per  influxum  pra^vium ,  et  in  causam  ipsam  : 
tameu  ille  non  est  prsevius  concursus  ,  sed 
prsevium  complemeutum  causse  proximse,  vel 
quoad  virtutem  et  actum  primum,  vel  quo- 
ad  conditionem  requisitam.  Uude  semper  ille 
motus  in  bis  agentibus  naturalibus,  de  qui- 
))us  nunc  tractamus,  est  vel  localis,  si  tendat 
ad  solam  conjunctionem  vel  applicationem 
causarum,  vel  alterationis,  si  propter  aliquod 
virtutis  augmeutum  fiat. 

8.  Contifmatur  ea  explicatio  modi  quo  Deus 
ex  Augustino  operatur  cum  creatiiris.  — De 
utroque  igitur  modo  operandi  cum  causis  et  in 
cau.^is  secundis,  loquitur  Auguslinus,  et  ideo 
dicit  movere  Deum  occulta  potentia  universam 
creaturam  suam.  Et  ab  Angelisincipit,  quibus 
Deus  imperat  ut  coelos  moveant,  et  inde  oriuu- 
tur  varii  aspectus  stellarum,  et  multiplices  in- 
fluxus,  quibus  et  venti  excitantur,  et  aquai 
agitantur,  et  terra  fructificat,  etc,  ct  ita  varii 
producuntur  efifectus,  qui  in  prioribus  causis 
virtute  continentur,  adjuvante  tamen  et  admi- 
nistrante  illas  Deo,  provido  motu,  id  est,  ue- 
cessario,  et  accommodato  effectibus,  et  causis 
secuudis  non  supervacaueo,  aut  naturae  cur- 
sum  impediente.  Nam,  ut  idem  Augustinus 
dixit,  lib.  7  de  Civitat.,  cap.  90  :  Sic  Deus 
omnia  quce  creavit  administrat.  vt  eiiam  pro- 
prios  exercere  et  agere  motus  sinat.  Et  lib.  9 
Genes.  ad  litter.,  cap.  19,  eamdem  Dei  coo- 
perationem  cum  creaturis,  eisdem  fere  modis 
declarans,  iuter  alia  dicit  :  Natura  agit  inte- 
riori  motti,  nohisque  occultissimo,  cui  tamen  si 
Deus  suMrahat  operationem  intimam,  quaeam 
substiiuit  et  facit,  continuo  tanquam  extincta 


nulla  remanelit;  ubiper  operationem  intimam, 
nibil  aliud  intelligit,  nisi  iutimum  influxum 
Dei  in  omnem  rem,  ut  sit,  vel  fiat.  Ideoque, 
supposita  operatione  Deiin  causam  secuudam, 
qua  illam  conservat,  solam  operatiouem  in  ac- 
tionem  ejus  ad  ejusdem  eflfectus  requirit.  Et 
baec  diviua  operatio,  ut  ab  infinita  sapientia, 
et  potenti  vohmtate  procedit ,  sufficit  ad  om- 
nes  effectus  et  operationes  causarum  universi, 
ut  divinee  providentiae  subsunt,  ut  optime  de- 
seribit  idem  Augustinus,  lib.  3  deTrinit.,  cap. 
3  et  4.  Solet  denique  allegari  Augustinus,  5 
de  Civitat.,  cap.  9,  et  lib.  8  Genes.  ad  litter., 
cap.  20,  quod  dicat  solum  Deum  agere  in  mo- 
tum,  creaturas  autem  aliquid  agentes  omnes 
esse  mobiles.  Augustinus  vero  non  dicit  agen- 
tia  creata  indigere  prsevio  raotu  ad  agemium, 
sed  solum  dicit  omnia  illa,  licet  possint  alia 
movere,  ipsa  etiam  esse  mobilia,  quod  verum 
est,  non  quia  semper  indigent  motu  propter 
actionem ,  sed  quia  omnes  res  createe,  sive 
agant,  sive  nou  agant,  mutabiles  sunt,  ut  eis- 
dem  locis  de  omuibus  infra  Deum  Augustinus 
affirmat. 

9.  Qregorius  explicalur.  —  Et  juxta  eam- 
dem  doctrinam  accipienda  sunt  verba  Grego- 
rii,  dicto  cap.  16,  lib.  16  Moral.,  ubiinteralia 
dicit  :  Nec  ea  quce  moventur  et  non  vivunt,  suis 
nutihus  ad  motum  ducuntur ,  sedille  cuncta  mo- 
vet,  qui  quwdam  vivificat,  qucedam  vero  non  vi- 
vificata  in  extremam  essentiam  mire  ordinans 
servat ;  ei  mh:ai  :  Omnia  quce  creata  sunt  per 
se,neque  suhsistere  prcezalent,  neque  moveri , 
sed  in  tantum  sulsistunt,  in  quantum  ut  esse 
deheant  acceperunt  .•  in  tantum  moventur,  in 
quantum  occulto  instinctu  disponunttcr.  In  qni- 
bnsverbis,  licet  prioraclara  sint  (solum  enim 
iu  eis  docet  Gregorins  sicut  omnia  pendent  a 
Deo  in  esse,  ita  etiam  pendere  in  motibus), 
nihilominus  vox  illa,  occuUo  instinctu,  obscura 
est,  et  fautores  prsevii  influxus  in  causam  ad 
illum  libenter  eam  accommodabant,  prseser- 
tim  quia  non  de  animanlibus  tautum  ,  sed 
etiam  de  inanimatis  eam  Gregorius  intellexit. 
Paulo  enim  inferius  subdit  :  Numqiddnam 
h(ec  quce  inanimata,  vel  quce  viventia  diximus, 
suis  instinctihus ,  et  non  magis  divinis  impul- 
sionihus  agilantur  ? 

\0.  Idem  continuatur. —  Vernmtamen longe 
diversa  est  Gregorii  intentio;  explicat  enim  ibi 
peculiarem  providentiam,  quam  Deus  habet 
circa  res  insensibiles  et  elementares  universi, 
in  ordine  ad  hominum  vel  utilitatem,  vel  puni- 
tionem,  propter  quos  fines  interdum  Deus  oc- 
cultis  impulsibus  et  motibus,  vel  per  se,  vel 


CAP.  XXXYII.  QUID  PATRES  ET  PHILOSOPHI  DE  NECESSITATE,  ETC. 


473 


per  Angelicam  creaturam  sibi  ministrantem 
ita  caiisas  secundas  movet  et  applicat^  sicut  ad 
eosdem  fines  expedit.  Unde  post  illa  verba  , 
occiiUo  instinctu  disponuntur,  subjungit :  Ecce 
eni>n  peccator  flagellandus  est  de  rebus  Jiuma- 
nis.  Arescit  in  ejus  lahorihus  terra,  conciUiiur 
in  ejus  naufragiis  mare,  ignescit  in  ejus  sudo- 
ribus  aer,  ohlenehrescit  contra  eum  vmmdatio  - 
nihus  ccehm,  inardcscunt  in  ejus  oppressio-ni- 
lus  homines,  moventur  in  ejus  adversitaie  An- 
geliccevirtutes,  Etex  his  subinfert  verbasupe- 
rius  ^o^Aid.'. Numquid  non  luec  dimnis  impulsi- 
lus  agitantur  ?  Isti  ergo  impulsus  non  perti- 
nent  ad  essentialem  (ut  ita  dicam)  concursum 
necessarium  unicuique  causse  ad  agendum, 
sive  preevium,  sive  comitantem,  sed  pertinent 
ad  preevenientes  motiones  per  quas  Deus  ordi- 
nat  causas  secundas ,  et  concursus  earum  ad 
ejus  effectus  producendos ,  quos  per  miseri- 
cordiam,  vel  justitiam,  ad  homines  alendos, 
vel  flagellandos  efficere  disposuit ;  unde  con- 
ckidit  :  Quidquid  est  iiaque  quod  exterius  sce- 
vit,  per  lioc  iUe  metuendus  est,  qui  hoc  in- 
terius  disponit.  Ilh  autem  motus  seu  impul- 
sus  in  hominibus  vel  Angelis ,  non  sunt  nisi 
prseviss  cogitationes  vel  excitationes  quffi_,  ser- 
vata  proportione^  etiam  in  animantibus  brutis 
motis  ab  externis  objectis  fieri  possunt,  ut  hoc 
vel  illo  modo  moveanturj  vel  operentur,  ut  in 
Scriptura  habemus  exemplum  in  ovibus  quas 
pascebat  Jacob,  quae,  ex  apprehensione  virga- 
rum  varii  coloris,  effectum  aliquo  modo  simi- 
lem  in  colorum  varietate  producebant ;  et  in 
asina  Balaam ,  quse  per  visionem  AngeU  sub 
sensibih  aspectu  conturbata^  et  in  diversos 
motus  agitata  est.  In  elementis  vero  et  rebus 
sensibihbus  illi  impulsus  ordinarie  consistunt 
in  motibus  locahbus^  aut  ab  eis  incipiunt,  ap- 
phcando  varias  causas  efficientes,  vel  inter  se 
ad  simul  efficiendum^  vel  ad  materiam  hoc 
vel  iUo  modo  immutandam ,  ex  qua  apphca- 
tione  postea  per  alterationem  varii  effectus  ge- 
nerationum  aut  corruptionum  sequuntur.  Et 
ita  omnes  ihi  impulsus  pertinent  vel  ad  ex- 
ternam  appheationem  causarum,  vel  ad  com- 
plementum  virtutis  earum  :  postquam  autem 
sic  completse  et  apphcatse  sunt ,  per  sohim 
concursum  concomitantem  sufficienter  et  effi- 
caciter  operantur. 

11.  Catechismi  Pli  V  verha  explicantur.  — 
Deinde  ad  eumdem  modum  intehigenda  sunt 
verba  qusedam  quse  habentur  in  Catechismo 
Pii  V,  part.  4  de  Exposit.  symboL,  cap.  2^  de 
primo  ejus  art.,  num.  20  j  quee  sic  habent  : 
Non  solum  Deus  miversa  qv,ce  smt  prQvidmtia 


sua  tueiur  atque  administrat ,  verum  etiam 
quce  moventur  et  agunt  aliquid,  intima  virtute 
admotum  atque  actionem  ita  impeUit,  ut  quam- 
vis  causarum  secundarum  efficientiam  non  im- 
pediat,  prceveniat  tamen,  cum  ejus  ocrAdtissima 
vis  ad  intima  periiiieat ,  et  quemadmodum  sa- 
piens  testatur,  attingat  a  fine  usque  ad  finem 
fortiter,  et  suaviter  omnia  disponat.  Quare  ah 
Apostolo  dictumest,  cum  apud  Athenienses  an- 
nuntiaret  Deum ,  quem  ignorantes  colehant: 
Non  longe  est  ab  unoquoque  nostrum ,  in  ipso 
enim  vivimus ,  movemur  et  sunius;  quse  verba 
ahi  auctores  de  iho  suo  prsevio  iufluxu,  omui 
causse  etiam  naturah  necessario  ad  agen- 
dum,  intehigere  vohmt.  Sed  iucredibile  pro- 
fecto  est  auctores  ihius  libri  eum  sensum  in- 
tendisse  ,  quia  valde  ahenura  erat  a  fine  et 
utihtate  Gatechismi ,  qusestionem  valde  meta- 
physicam ,  et  incertam  definire ,  et  Parochis 
proponere  ut  juxta  eam  populum  instruerent 
ac  docerentj  cum  neque  communis  populus 
eam  intehigere,  neque  ipsi  Parochi  eam  perci- 
pere  ordinarie  valeant,  aut  exphcare. 

12.  Pergitur  in  ea  explicatione.  —  Dico  ergo 
in  iho  loco  solum  tradi  certam  et  Cathohcam 
doctrinam,  nimirum ,  divinam  providentiam , 
nec  efficientiam  causarum  secundarum  tohere 
aut  impedire ,  neque  causas  secundas  subter- 
fugere  divinam  operationem  aut  motionem, 
quse  ihas  praevenit,  et  ad  agendum  impehit; 
quse  duo  vel  juxta  doctrinam  datam  circa  Au- 
gustinum  et  Gregorium  intelligenda  sunt^  quod 
eas  prseveniat  et  impellat,  non  per  generalem 
concursum  a  quo  earum  actio  essentialiter 
pendet ,  sed  per  alias  motiones  et  applicatio- 
nes,  quando  ad  fines  intentos  per  divinam  pro- 
videntiam  necessarium  est ;  vel  intelhgenda 
sunt  generatim ,  et  abstrahendo  ab  opinioni- 
bus^  nimirum  quod  omnes  prsevenit^  vel  dan- 
do  eis  virtutes  agendi,  et  conservando  ihaS;, 
vel  etiam  offerendo  concursum  et  auxilium 
necessarium  ex  parte  sua,  et  destinata  volun- 
tate  sua  illud  quasi  prseparando,  qualecumque 
illud  sit  quando  actu  datur.  Et  similiter  im- 
pellit  easj  vel  per  naturales  inclinationes  illis 
inditas ,  vel  per  speciales  motus  superadditos^ 
non  semper^  sed  quando  ad  virtutem  agendi, 
vel  applicatiouem  localem ,  vel  animalem  ( ut 
sic  dicam )  necessarium  est.  Et  hunc  esse  de- 
bere  legitimum  illorum  verborum  sensum, 
prseter  rationem  supra  factam,  constare  potest 
tum  exratione  ibi  subjuncta,  cum  ejus  occid- 
tissima  vis  ad  singida  pertineat ,  quse  solum 
probat  omnes  motus,  impulsus,  et  actiones 
creaturarum  virtute   operante  divina  fieri;, 


d74  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

non  tamen  probant  fieri  per  concursum  prai- 
vium,  aut  concomitantem ;  tum  ex  testimo- 
niis  Scripturse  quae  statim  allegat ,  quoe  niliil 
aliud  probant ,  nisi  quod  explicavimus,  ut  ex 
bis  quce  de  Scriptura  diximus  constat. 

CAPUT  XXXVIII. 

QUID    DE    CONCURSU   PRiEVIO    IN   CAUSIS    SEGUNDIS 
NATURALIBUS  1),  THOMAS  SENSERIT. 

1.  Qiicestio  de  mente  sancti  Tliomce  qucc  ex 
illo  colligunt  adversarii.  —  Venio  ad  D.  Tho- 
mam,  sub  cujus  sola  umbra  et  auctoritate, 
prioris  sententia  auctores  eam  defendunt,  et 
inter  eos  Alvarez  dixit  sine  dubio  esse  expres- 
sam  sententiam  D.  Tbomse.  Sed  sine  dubio  ita 
est  D.  Thomse  sicut  Augustini,  de  quo  idem 
affirmat,  non  tamen  probat,  ut  notavi.  Primum 
ergo  D,  Thomas  in  Summa  illam  sententiam 
non  docuit ,  sed  potius  hanc  nostram  satis 
aperte  indicat^  nisi  in  sensu  improprio  per 
vim  exponatur.  Solet  autem  imprimis  alle- 
gari  D.  Thomas,  1  p.,  q.  105,  a.  4  et  5  (omitto 
autem  nunc  quartum ,  quia  in  eo  speciaHter 
tractat  de  vohmtate,  de  qua  postea  dicturi 
sumus).  In  articulo  ergo  quinto_,  agit  de  omni 
causa  secunda  operante.  Et  in  corpore  ita  con- 
chidit :  Deus  in  omnihus  hitime  operatur.  Et 
hanc  assertionem  probat  ex  Scriptura,  Isai.  26  : 
Omnia  opera  nostra  operatus  es  in  nohis,  Do- 
mine,  et  Job  10  :  Pelle  et  carniius  vestisti  me, 
quse ,  ut  vidimus ,  in  omni  proprietate  sohim 
probant  concursum  cooperantem.  Hunc  ergo 
in  sua  conchisione  intendit  D.  Thomas.  Quia 
vero  in  discursu  rationis  utitur  illis  modis  lo- 
quendi :  Secundum  agens  agit  in  viriute  primi, 
et  primum  agens  movet  secundum  ad  agendum, 
et  Deus  movet  res  ad  operandum ,  quasi  appli- 
cando  formarn,  et  virtutes  rerum  ad  operatio- 
nem;  ideo  illi  auctores  iuterpretantur  omnia 
hgec  dici  propter  prsevium  influxum  in  cau- 
sam  :  nos  autem  dicimus  ad  omnia  illa  suffi- 
cere  influxum  in  causam  dando  ifli  formam  et 
virtutem  operandi,  et  conservando  illam,  cum 
concursu  concomitante  in  efiectum,  quod  quo- 
modo  intelhgendum  sit,  solvendo  argumenta 
et  aha  testimonia  ejusdem  Doctoris  sancti  de- 
clarando,  hiculentius  explicabimus. 

2.  Mens  sancti  Thoma;  qui  hanc  sententiam 
probat.  —  Locus  ex  1  part.,  qucest.  105,  art.  5. 
—  Nunc  vero  quod  ad  istum  locum  attinet,  ex 
iUo  colhgimus  D.  Thomam ,  prseter  effectio- 
nem  et  conservationem  causse  ac  permanentis 
virtutis  ejusdem,  unam  tautum  Dei  operatio- 


DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 
nem  seu  actionem  ponere  ad  generalem  ejus 
concursum,  et  illam  esse  concomitantem  in- 
fluxum,  ct  per  hoc  tacite  docere  ahum  prse- 
vium  non  esse  necessarium,  sicut  ex  ahistesti- 
moniis  argumentati  sumus.  Assumptum  decla- 
ramus.  Primo ,  quia  cum  D.  Thomas  quaerit 
an  Deus  operetnr  in  omni  operante,  maxime 
interrogat  de  operatione  per  se  et  immediate 
tendente  ad  eumdem  eSectum  causse  secundae; 
lioc  enim  est  quod  ad  fidei  doctrinam  pertinet, 
et  contra  hoc  tendunt  omnia  argumenta  quse 
D.  Thomas  proponit ,  et  occasione  qusestionis 
in  hoc  seusu  intellectse,  ortus  fuit  error  quem 
in  corpore  articuh  refert.  Cum  ergo  in  princi- 
pio  articuli,  ex  eo  quod  omuia  agunt  in  virtute 
Dei,  et  quod  primum  agens  movet  secundum 
ad  agendum,  infert :  Et  ita  ipsa  {utique  virtus 
Dei)  est  causa  omnium  virtutum  ageniium,  in- 
teliigit  plane  de  causa  per  se  et  immediate  eh- 
ciente ,  seu  efficiente  ipsam  actionem  secun- 
dorum  agentium ;  ergo  in  illis  principiis,  quae 
assumit ,  non  loquitur  de  virtute  vel  motione 
prsevia  in  causam ,  sed  hjquitur  de  virtute  in- 
trinseca  et  increata  ipsius  primi  agentis,  in  cu- 
jus  virtute  csetera  agunt,  et  de  motione  inti- 
ma  qua  Sf^cundum  agens,  per  concursum  in 
ejus  actione  imbibitum,  ad  agendum  juvat. 
Nam  si  illa  propositio  inteUigatur  de  motione 
pra?via  primse  causae  recepta  in  secunda,  non 
inferretur  ex  ea  per  locum  intrinsecum  imme- 
diatus  influxus  Dei  in  actionem  creatura,  sed 
ad  summuni  mediante  illa  motione  indita  ipsi 
causse  secundse.  Melius  ergo  intelligitur  illud 
principium  de  motione  adjuvante  concomitan- 
ter,  et  simultanea,  et  imbibita  in  actione  cau- 
sse  secundse. 

3.  Idem  sumi  potest  ex  altera  ratione  quam 
subdit,  quia  Deus  est  causa  universahssima  to- 
tius  esse,  et  ideo  intime  operatur  in  omnibus ; 
haec  enim  ratio  de  consensu  concomitante  con- 
cludit,  non  de  aho.  Estque  considerandum  D. 
Thomam  unam  tantum  ponere  assertionem, 
et  ad  eam  probandam  et  explicundam  omnes 
rationes  dirigere,  et  variis  modis  loquendi  uti, 
non  quia  existimaverit,  quotiescumque  Deus 
operatur  cum  causis  secundis,  duas  semper 
actiones,  seu  motiones ,  aut  concursus  eis  tri- 
buere  (nunquam  enim  hoc  ita  declaravit),  sed 
utdoceret  concursum  Dei,  etiamsi  inipsa  actio- 
ne  causae  secundee  imbibatur,  esse  altioris  ordi- 
nis  et  perfectionis,  et  oriri  ex  universahssima 
virtute  causee  primse  cui  secunda  subordina- 
tur,  nou  vero  e  contrario.  Cum  ergo  D.  Thomas 
duplicem  illam  actionem  Dei  nunquam  decla- 
raverit,  verisimile  non  est  tam  coufuse  et  obs- 


CAP.  XXXVIII.  QUID  DE  CONCURSU 
cnre;,  et  sine  speciali  probatione  illas  tradidis- 
se,  u?)i  rem  ex  professo,  et  quasi  in  ultimo  tes- 
tamento  disponebat  ac  disputabat.  Cujus  etiam 
argumentum  mihi  est ,  quia  nihil  contra  du- 
phcem  concursum  in  argumentis  objecit,  sed 
contra  unum  tantum,  et  in  sohitionibus  defen- 
dendo  unum  concursum  comitantem  putat  se 
omnibus  difficultatibus  sufficienter  satisfecisse. 
De  nullo  enim  aho  in  solutionibus  loquitur;,  et 
quee  in  eis  tradit  hunc  sensum  confirmant^  ut 
breviter  per  illas  discurrendo  declarabo,  a  se- 
cunda  incipiendo^  quia  in  illa  res  est  clarior. 
4.  In  sohitione  ergo  ad  secundum^  expresse 
dixit  concursum  causae  primae  et  secundse  esse 
unam  et  eamdem  actionem^  prout  procedit  a 
primo  et  secundo  agente^  quse  cum  sint  di- 
versi  ordinis ,  possunt  esse  principia  ejus- 
dem  actionis.  Idem  coUigitur  ex  solutioni- 
bus  ad  primum,  si  consideretur  argumentum 
quod  de  immediata  actione  ipsius  effectus 
procedebat :  quia^  si  tahs  actio  est  a  Deo^  su- 
perflua  esset  actio  causas  secundse;,  cum  ac- 
tio  Dei  sufiiciens  semper  existat  ;  quod  ne- 
cesse  est  inteUigi  de  actione  per  se  et  imme- 
diata,  ahas  conditionahs  propositio  imperti- 
nens  esset  et  falsa.  Respondet  autem  D.  Tho- 
mas  Deum  quidem  per  iUam  actionem  suffi- 
cienter  agere^  non  in  omni  genere  agentis^  sed 
per  modum  agentis  primi^  et  propterea  non 
esse  superfluam  cooperationem  secunch  agen- 
tis  ;  ergo  ex  vi  influxus  primi  agentis  nuhum 
ahum  concursum  D.  Thomas  requirit,  Gonsi- 
derandum  etiam  est  argumentum  tertium  cum 
sohitione;  erat  enim  argumentum,  Deum  ope- 
rari  sufiicienter  in  omni  operante^  quia  omni- 
bus  dedit  virtutes  operandi,  easque  conservat. 
Respondet  autem  non  sohim  hoc  modo  operari 
in  omnibus  causis  secundis ,  sed  etiam  eas  ap- 
plicando  ad  agendum,  quod  verbum  applicandi 
statim  ahi  ad  concursum  prsevium  apphcant. 
Ego  vero,  ut  responsio  D.  Thomse  sit  sufficiens, 
inde  colhgo  in  phrasi  et  modo  loquendi  divi 
Thomse  etiam  apphcationem  ad  agendum  se- 
cundi  agentis  a  primo^  quffi  sit  per  se  ac  inti- 
me^  et  quasi  essentialiter  requisita,  non  esse 
aham  ab  ipsa  actione^  qua  secundum  agens^ 
uhimate  et  quasi  in  actu  secundo^  ita  apphca- 
tur  ad  agendum,  ut  passum  virtute  sua  cou- 
tingat  _,  ac  proinde  non  fieri  a  Deo^,  nisi  per 
concursum  in  ipsametactioneimbibitum.  Nam 
si  hoc  ita  non  esset^,  non  satis  respondisset 
D.  Thomas,  Deum  non  tantum  operari  dando 
et  conservando  virtutem  agendi;,  sed  etiam  ap- 
phcando  ad  agendum^  quia  si  iha  appheatio 
esset  prsevia,  adhuc  ex  vi  ihius  Deus  non  con- 


PR^VIO  IN  CAUSIS  SECUNDIS ,  ETC.  475 

curreret  immediate  et  per  se  ad  actionem  cau- 

sse  secundoe,  sel  vel  per  accidens,  dando  ah- 
quam  conditionem  sine  qua  non,  vel  ad  sum- 
mum,  dando  complementum  ahquod  virtutis 
agendi;  quam  doctrinam  paulo  post^  tractando 
locum  ahum^  qua^st.  3  de  Potent. ,  magis  ex- 
phcabo. 

5.  Denique  ad  hoc  confirmandum,  expendo 
et  declaro  verba  tituh  ihius  articuh^  utrum 
Deus  operetur  in  omni  operante  ;  iha  enim 
particula,  in,  duobus  modis  potest  intelhgi; 
primo,  ut  dicat  habitudinem  subjecti^  ita  ut 
quceratur  an  omne  operans  sit  subjectum  in 
quoDeus  operetur.Secundo^  dicere  potest  par- 
ticula,  in,  habitudinem  intimae  prsesentije  ad 
operandum,  ita  ut  sensus  sit  an  Deus  in  omni 
operante  operetur,  tanquam  in  iho  intime 
existeus,  et  cum  iho  intime  operans.  Quod 
ergo  D.  Thomas  in  priori  sensu  qusestionem 
non  moverit^  facile  persuaderi  potest  ex  dictis_, 
quia  neque  ex  argumentis  ahquid  objicit  con- 
tra  illum  sensum^  nec  argumentum,  Sed  con- 
tra,  ex  verbis  Isaise  sumptum  in  iho  procedit, 
nec  in  corpore  articuh  ad  illum  respondet,  ne- 
que  ahquam  rationem  affert^  qua  responsio- 
nem  in  iho  sensu  affirmantem  comprobet.  fn- 
tendit  ergo  ahum  sensum^  quem  non  solum 
dicta  omnia  contrario  modo  inducta  indicant^ 
sed  etiam  verba  principahs  assertionis  respon- 
sivse  aperte  declarant  ;  sic  enim  concludit: 
Sequitu7'  quod  Deus  in  omnibus  intime  opefa- 
tuT,  quod  sufficientissime  et  verissime^  ratione 
conservationis  formse^  et  virtutis  agentis,  si- 
mul  cum  concursu  simultaneo  ejusdem  actio- 
nis  inteiligitur.  Et  explicatur  optime  ex  ver- 
bis  ejusdem  D.  Thomse,  1  part._,  qusest.  8^ 
art.  1.,  ad  3^,  ubi  ait_,  hoc  ad  maximam  virtu- 
tem  Dei  pertinere,  quod  immediate  in  omni- 
bus  agit :  unde  nihil  est  distans  ab  eo,  quasi 
in  se  ilhim^non  habeat. 

6.  Alia  loca  samti  Thomce  qu,ce  primum  il-> 
lum  confirmant.  —  Discursum  et  ponderatio- 
nem  hujus  loci,  qui  in  hac  materia  esse  debet 
capitalis^  multum  confirmat  modus  loquendi 
D.  Thomse  de  hoc  concursu  in  hac  materia  de 
gratia^  \ .  2^  qusest.  \  09^  fere  per  totam  :  nam 
in  primo  artic.  sic  ait :  Actio  cujuscumque 
agentis  creati  pendet  a  Deo  quantum  ad  duo, 
uno  modo  in  quantim  a  Deo  habet  formam,  seu 
perfectionem  per  quam  agit :  alio  modo,  in 
quantuni  movetur  ab  ipso  ad  agendum.  Deinde 
addit  agens  creatum  per  propriam  formam 
habere  efficaciam  ad  effectum  sibi  proportio- 
natum  :  ut  autem  ultra  illum  agat  indigere 
forma  superaddita ;  satis  aperte  insinuans  ad 


176  LIB.  III.  DE  AUXrLIIS  INTERNIS 

effectus  proportionatos  non  indigere  forma 
vel  perfectione  superaddita,  sed  tantura  mo- 
tione,  id  est,  adjutorio  et  cooperatione  primi 
agentis.  In  quo  testimonio  duo  pondero : 
unnm  est^  duo  tantum  postulare  D.  Thomam 
ad  actionem  causse^  unum  ex  parte  ipsius  cau- 
sse,  scilicet ,  virtutem  agendi  ;  alterum  ex 
parte  Dei^  raotionem  seu  concursum,  ac  pro- 
inde  alienum  esse  a  mcnte  D.  Tliomae  duas 
actiones  vel  motiones  ex  parte  Dei  postulare. 
Alterum  est,  quando  causa  secunda  habet  vir- 
tutem  proportionatam  suo  effectui,  non  indi- 
gere  ad  agendum  nova  virtute^  aut  perfec- 
tione  in  se  recepta,  ac  subinde  tunc  non  esse 
necessarium  influxum  in  causam,  quia  si  talis 
influxus  esset  necessarius^  non  posset  per  il- 
kim  non  dari  causee  nova  perfectio,  et  virtus 
activa  ultra  illam  quam  naturalem  habet,  ut 
supra  cap.  28  ostensum  est  ;  hoc  tamen  aperte 
D.  Thomas  negat.  Eodem  modo  in  art.  2,  3  ct 
9,  imicum  tantum  eoncursum  generalem  ad 
opera  naturalia  requirit,  quod  vocat  auxilium 
Dei  onoventis,  ut  supra  vidimus  :  cur  autem  ita 
ilkim  appeUet ,  supra  etiam  tactum  est ,  et 
paulo  post  iterum  dicetur. 

7.  Responsio  ad  illa  loca  rejicitur. — Adhcec 
loca  respondent  aliqui  ex  Thomistis,  sub  mo- 
tione  Dei  coraprehendere  D.  Thomara  concur- 
sum  prseviura  et  simuUaneum  ,  eosque ,  h- 
cet  reaUter  inter  se  distinguantur,  tanquam 
imum  numerare,  quia  ordinantur  adunum  ef- 
fectum^  et  ideo  quasi  unum  censentur.  Sed  hsec 
expositio  a  nuUo  antiquo  Thomista  data  est;, 
uam  Capreokis,  in  2,  distinct.  28^  qusest.  ], 
ad  12,  ut  supra  aUegavi,  negans  cum  Grego- 
rio  necessitatera  raotionis  prseviai  ad  auxilium 
generale,  dicit  concordare  D.  Thomara,  et  citat 
hunc  locura.  Conradus  etiara  ibi  de  unica  iu- 
fluentia  generaUs  concursus  hsec  loca  inteUi- 
git,  referens  ad  ea  quse  dixerat  qusest,  9,  a.  4. 
ubi,  in  fine  corporis,  ait  iUam  generalem  in- 
fluentiara  esse  solam  efficientiara  actionis  vo- 
kmtatis,  prout  est  a  Deo,  praeter  aUa  quse  ex 
qusest.  79  supra  aUegavimus.  Deinde  est  iUa 
expositio  contra  proprietatem  verborum,  et 
vokmtaria,  quia  iUo  modo  etiam  virtus  activa 
causas  secundse  et  concursus  Dei  sunt  unum, 
quia  ad  unum  effectum  ordinantur;  et  in  bea- 
titudine  dici  posset  duo  tantura  requiri  ad  vi- 
dendura  Deura,  sciUcct,  lumen  et  inteUectura, 
quia;,  Ucet  requiraturobjectum,  seu  divina  es- 
sentia  per  modum  speciei,unum  censetur  cum 
lumine,  quia  ad  eumdem  effectum  tendit. 
Denique  mirura  profecto  cst,  ut  supra  dice- 
bam;  quod  D.  Thomas  crediderit  duas  motio- 


DIVINyE  GRATI.-E  IN  GENERE. 

nes  Dei  esse  necessarias,  et  quod  toties,  et  in  tot 

articuUs,  semper   de  iUis   ut  de  una  tantum 

lo(]uatur,  propter  sokim  ordinem  ad  eumdem 

effectum,  cum  id  sit  valde  metaphoricum  et 

inusitatum. 

8.  Alia  illoruni  articulorum  explicatio  reji- 
citur.  — AUi  ergo  interpretantur  D.  Thomam 
loqui  in  ilUs  articuUs  de  concursu  prsevio , 
et  in  causam.  Ita  exponit  Alvarez  et  probatj 
quia  S.  Thomas  dicit :  Quod  per  illam  motio- 
nem  Dei  accipiat  virtutem  ipsa  causa  secunda 
ad  operandum.  Longe  vero  aUter  exposuit  ibi 
Gajetanus,  nam  dicta  qusest.  109;,  artic.  \,  in 
principio,  dicit  afferre  D.  Thomam  illud  prin- 
cipium,  quod  agens  secundum  indigetraotione 
primi  agentis  ad  raovendum,  ut  ostendat,  quod 
non  soluTii  dependemiis  in  esse  et  conservari,  sed 
etiam  in  operari,  itaque  ipso  non  cooperante  non 
possemus  operari,  ubi  per  illam  motionem  in- 
teUigit  divinam  cooperationem,  et  nihil  aUud 
existimat  necessariura.  Deinde  si  D.  Thoraas 
loquitur  de  concursu  prsevio,  cum  unicum 
tantum  requirit,  sequitur  ex  iUius  sententia 
non  esse  necessarium  concursiuTi  immediatum 
Dei  in  actionem  creaturaj,  sed  in  illam  sokim 
influere  raedio  concursu  prsevio,  quod  nec  dic- 
tus  auctor  adraittit,  neque  dici  potest,  ut  in 
cap.  28  et  sequenti  late  declaratum  est.  Deni- 
que  falso  D.  Thomse  imponitur,  quod  in  iUis 
articulis  dicat  causam  secundam  accipere  vir- 
tutem  ad  operaudum  a  prima  per  raotionem 
praBviam;  uihil  enim  tale  in  ilUs  articuUs  in- 
veuietur,  sedsolumquod  causa  secunda  pendet 
a  prima  quoad  duo,  scilicet,  quoad  virtutem 
agendi,  et  quoadactualeramotionem;  non  ta- 
men  dicit  accipere  virtutem,  sed  potius  ait 
virtutem  supponi  ad  motionem  quando  effectus 
est  proportionatus  naturali  virtuti  causse  se- 
cunda3,  et  tunc  negat  esse  necessariura  aUquid 
perfectionis  ilU  addi.  Unde  aUi  Thoraistse, 
etiamsi  dicant  prseviam  motionem  esse  neces- 
sariam ,  negant  per  illam  addi  vel  consum- 
mari  virtutem  agendi,  quia  aUas  toUeretur 
omnis  sufficientia  causarum  secundarum  ante 
actualem  concursum  Dei.  Et  idem  P.  Alva- 
rez  negat  iUam  motionem  tenere  se  ex  parte 
actus  primi ,  quod  plaue  repugnat ,  si  dat 
causEe  virtutem  ad  operandum,  ut  in  dicto 
cap.  28  et  sequenti  late  dictum  est.  Necessa- 
riura  ergo  est  ut  D.  Thomas,  loquens  de  una 
generaU  motione  primi  agentis,  per  iUam  con- 
cursum  simuUaueum  inteUexerit,  quia  ille  est 
intimior,  et  ex  vi  essentiaUs  dependentise  evi- 
denter  necessarius. 

9.  Explicatio  illorum-locorum  qiue  ab  adver- 


CAP.  XXX VIII.  QUID  DE  CONCURSU 

sariisaffemntur  exsancto  Tlioma,lil.2>  contra 
gmt.,  c.  66  et  67.  — Atqiie  ad  bunc  modum 
possunt  induci  omnia  quee  de  ista  ciependentia^ 
et  motioue  causae  secundse  a  prima  tradit  late 
D.  ThomaSj  3  contra  gent.^  cap.  66 et  67,  quoe 
solent  in  contrarium  allegari,  quia  iu  eis  dicit 
Doctor  sanctus  omnes  causas  secundas  agere 
in  virtute  primse,  et  Deum  esse  causam  ope- 
randi  omnibus  operautibus ;  nam  utrumque 
vohint  adversarii  intelhgi  propter  influxum 
praevium  in  causam.  Sed  non  ita  est;  nam  si 
omnes  actiones,  quas  ilhs  capituhs  ad  illam 
conclusionem  probandam  D.  Thomas  affert, 
attente  considerentur,  nibil  de  tah  concursu 
preevio  in  eis  invenietur.  Quia  sohim  duobus 
prsecipuis  modis  declarat  Deum  esse  ahis  ope- 
rantibns  causam  operandi,  scihcet,  quia  eis 
dedit  virtutes  operandi  quas  semper  conservat, 
et  (pia  agere  non  possunt,  nisi  Deus  inarum 
effectibus  et  actionibus  esse  influat,  quod  facit 
per  concomitantem  concursum  :  et  ratione  il- 
lius  dicuntur  omnia  agere  in  virtute  Dei,  ut 
paulo  post  in  capite  sequenti  amplius  exph- 
cabo. 

10.  ExpUcatur  c.  70,  lil).  3  contra  gent.  — 
In  capite  vero  70,  ut  declaret  quomodo  idem 
effectus  sit  a  Deo  et  naturali  agente,  prius  ob- 
jicit  tria  argumenta,  quse  omnia  supponunt 
illam  efiicientiam  in  boc  consistere,  quod  vir- 
tus  divina  et  virtus  causae,  una  et  eadem  ac- 
tione,  totum  effectum  naturalem  producunt. 
Deinde  modum  ihius  causalitatis  per  lioc  so- 
lum  declarat,  quod  primum  agens  dat  secundo 
virtutem  agendi,  et  conservat  eam,  et  apphcat 
illam  ad  agendum,  ubi  necesse  est  loqui  de 
applicatione  qua  per  se  et  immediate  fit  efiec- 
tus.  Nam  inde  infert,  sicut  secundum  agens 
immediate  est  activum,  ita  virtutem  primi 
agentis  esse  immediatam  ad  producendum  ef- 
fectum,  quod  certe  nou  esset  consequens,  nisi 
iha  applicatio  ad  agendum  esset  intima  ipsi 
efiectui,  et  per  actionem  ipsam  per  se  et  im- 
mediate  terminatam  ad  ipsum  fieret,  ut  circa 
sokitionem  ad  tertium  primi  testimonii  pon- 
deravi.  Et  juxta  Inmc  sensum  procedunt  reli- 
qua,  quse  respondendo  ad  argumenta  docet. 
Nam  imprimis  concedit  unicam  esse  actionem 
causse  primse  concurrentis  cum  secunda,  et 
ipsius  causse  secundee,  neque  in  generah  con- 
cursu  ponit  unquam  ahquam  actionem,  quee 
sit  sohus  Dei.  Deinde  ostendit  neutram  cau- 
sam  esse  superfluam,  quia  secunda  agit  in 
virtute  primse,  quatenus  ab  ea  essentiahter 
in  agendo  pendet ;  et  quia  prima  vult  locum 
agendi  concedere  caus6e  secuudse,  ilh  efHcien- 
vm. 


PR^VIO  IN  CAUSIS  SECUNDIS ,  ETC.  177 

tiam  suam  ex  immensa  sua  bonitate  attem- 
perat.  Ac  tandem  ex  eodem  principio  facile 
declarat,  quomodo  totus  effectus  sit  a  duabus 
causis  subnrdinatis  inter  se.  Non  dicit  autem 
ahquam  ex  his  causis,  scilicet,  primam  habere 
duphcem  influxum  in  effectum,  distinctum  ab 
influxu  causse  proximse,  nimirum  unum  per 
virtutem  instrumentariam,  denuo  et  actua- 
liter  factam  in  causa  secunda,  et  ahum  imme- 
diatum  in  ipsum  effectum,  et  proxime  proce- 
dentem  a  virtute  increata  in  ipso  Deo  exis- 
tente ;  ahoqui  debuisset  D.  Thomas  etiam 
respondere  cur  boc  superfluum  non  sit,  vel 
quae  imperfectio  causse  secuiidse  tot  Dei  actio- 
nes  et  influxus  requirat,  quod  semper  in 
agendo  niti  debeal  immediate  in  ipsa  virtute 
iucreataDei,  et  boc  satis  ihi  non  sit  ad  dandum 
esse  suo  effectui ,  et  ad  dependentiam  ,  quse 
iu  boc  debet  ab  ipso  esse  per  essentiam. 

11.  Omittuntiir  alia  locaB.  Thomcs. — Locus 
quoest.  3  de  Potent.,  art.  7. —  Aha  sunt  phira 
D.  Thomse  loca  quse  in  utramque  partem  ab 
auctoribus  utriusque  sententiee  agitantur,  quee 
nunc  omitto ,  quia  vel  superioribus  simiha 
sunt,  vel  in  argumeutis  primse  sententiae  tan- 
guntur,  et  in  capite  sequenti  tractabuntur , 
vel  pertinent  ad  concursum  cum  voluntate 
hbera,  de  quo  dicere  incipiemus  cap.  41,  vel 
denique  pertinent  ad  auxihum  efBcax  gratise, 
de  quo  in  hbro  5  dicturi  sumus.  Ahis  ergo 
omissis,  prsetermittere  hic  non  possumus  lo- 
cum  celebrem  in  qusest.  3  de  Poteut.,  artic.  7, 
quo  nos  maxime  premuut  defensores  prioris 
sententise,  quia  iu  eo,  preesertim  iu  solut.  ad  7, 
aperte  videtur  D.  Thomas  ponere  in  causis 
secundis  duplicem  virtutem  necessariam  ad 
agendum ,  unam  firmam  et  permanentem  , 
quae  est  virtus  connatiu^ahs  unicuique  causae , 
aham  fluentem,  quse  a  Deo  fit  in  re  naturah, 
ut  per  eam  actuahter  agat ;  et  de  hac  dicit  esse 
per  modum  intentionis,  et  babere  esse  incom- 
pletum  ad  instar  motus  instrumenti,  vel  ut 
species  coloris  iu  aere,  propter  qua3  verba  dixi 
in  libro  1  de  Auxihis  D.  Tliomam  in  eo  loco 
sensisse  dari  iii  causa  seciuida  ahquid  preevium 
actu  inditum  a  causa  prima  ad  agendum  , 
iham  vero  sententiam  postea  tacite  retractasse; 
quaeresponsio  rejicitur  a  novioribus  Tltomistis, 
et  video  antiquiores  etiam  non  ita  de  eo  ioco 
sensisse :  nam  Gapreolus  et  Cajetanus,  ut  supra 
dixi,  doctriuam  ilhus  articuli  ahegant  et  se- 
quuntur,  tanquam  consentaueam  et  confor- 
mem  doctrinee  ejusdem  sancti  Doctoris,  et  ideo 
paulo  dihgentius  articulum  illum  considerare 
hbuit,  ut  simul  occasione  ilhus  omnia  qus  de 

12 


478  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

reliquis  locis  diximiis,  amplius  declaremus  et 
coiifirmemus. 

12.  ExplicatuT  accuratms.  —  Primo  ergo 
consideraudus  est  discursus  corporis  articuli, 
in  quo,  impugnato  errore,  qui  secundis  causis 
proprias  suas  eflScientias  negabat ,  ita  con- 
cludit :  Non  ergo  sic  est  intelligendum,  quod 
JDeus  in  omni  re  naturali  operetur ,  quasi  rcs 
naturalis  nikil  operetur ,  sed  quia  in  ipsa 
natura,  vel  voluntate  operante  Deus  operatur, 
ubi  particula  in  ( ut  supra  notavi )  non  dicit 
babitutlinem  ad  naturam  vel  voluntatem  ut 
subjectum,  sed  ut  principium  operationis  suse, 
ratione  cujus  dicitur  Deus  in  ea  operari ;  alias 
nec  assertio  responderet  qusestioni,  ncque  per 
illa  verba  esplicaretur  Deum  efficere  ipsammet 
operationem  naturse.  Nam  in  titulo  non  qu83- 
sivit  an  Deus  operetur  in  natura  operante,  sed 
an  operetur  in  operatione  naturse,  id  est,  an 
operetur  ipsammet  operationem  naturae ;  in 
eodem  ergo  sensu  loquitur  in  illa  assertione, 
affirmando  Deum  efficere  operationem  naturse 
et  voluntatis,  et  ideo  statim  aggreditur  expli- 
care  modos  quibus  una  causa  esse  potest  prin- 
cipiura  actiouis  alterius  :  ponit  autem  quatuor 
motlos.  Primus  est  dando  virtutem  agendi, 
secundus  est  conservando  illam ,  tertius  ut 
applicans  et  movens  virtutem  agendi  infe- 
rioris  causae,  quartus  ut  principale  agens  re- 
spectu  instrumenti.  Ex  omnibus  his  modis 
dicit  Deum  esse  causam  efficientem  actionis 
causse  secundse  :  ex  illis  tamen  quatuor  modis 
duo  primi  ad  preesentem  queestionem  non 
spectant ;  nam  etiam  Durandus ,  et  alii  qui 
negarunt  necessitatem  generalis  concursus , 
illos  modos  non  negant,  quia  illi  modi  effi- 
ciendi  non  sunt  per  se  et  immediati  respectu 
actionis  creaturse,  sed  remoti,  et  quasi  per  ac~ 
cidens,  sicut  causa  causae  est  causa  causati; 
sed  praemittuntur  a  D.  Tboma,  tam  in  illo  loco 
quam  in  aliis,  quia  explicaut  essentialem  de- 
pendeutiam  causse  secundae,  et  virtutis  ejus  iu 
suo  esse  a  causa  prima,  ex  qua  oritur  depen- 
dentia  eliam  in  agendo.  Oportet  autem  notare 
illos  duos  modos  necessario  non  esse  per  ac- 
tiones  seu  influxus  in  re  ipsa  distinctos,  quia 
productio  et  conservatio  esse  potest  eadem  ac- 
tio  continuata.  Unde  per  se  tantum  distin- 
guuntur  habitudine  ad  esse  vel  non  esse 
quod  praecessit,  ut  ex  Metaphysica  constat, 

•13.  Quomodo  D.  Thomas  dicat  Deummovere 
causam  secundam.  —  Tertius  modus  quo  Deus 
dicitur  causa  actionis  causa^  secundae  ,  erat 
quatenus  movet  illam  ad  agendum;,  et  addit 
D.  Tbomas  Iiaec  verba  :  In  quo  non  intelUgitur 


DIVIN.^E  GRATL^E  IN  GENERE. 
collatio,  tel  conservatio  mrtwtis  activce,  sed  ap- 
plicatio  tirtutis  ad  actionem  ; -per  quoe  explicat 
satis  hunc  motum  non  esse  talem  cogitandum, 
ut  per  eum  conferatur  causae  secundae  nova 
ahqua  virtus  agendi,  et  consequenter  non  esse 
concursum  praevium,  quahs  a  novioribus  Tho- 
mistis  cogitatur.  Nam  quidam  illorum  fatentur 
addere  complementum  virtutis;  ahi  vero,  hcet 
nomen  refugiant!,  rem  plane  fatentur,  dum 
aiunt  per  iham  motionem  conferri  causte  se- 
cundse  ahquid  quod  est  formale  principium 
efficiendi  actionem  causae  secundae  :  ex  quo 
necessario  sequitur  tale  principium  conferri 
causae  secundse  per  iham  motiouem,  ac  su- 
binde  conferri  ahquam  virtutem  agendi;  prin- 
cipium  enim  agendi  per  se  non  agit  siue  vir- 
tute,  ut  est  per  se  notum.  Exphcat  ergo  D. 
Tbomas  motum  ihum  esse  tantum  apphcatio- 
nem  virtutis  ad  agendum,  quod  duobus  modis 
potest  intehigi. 

-14-.  Primus  modus  explicandi  dictum  illud. 
—  Primo,  proprio  et  vulgari  modo  de  apph- 
catione  antecedente,  quse  solet  esse  conditio 
necessaria  ad  agendum,  et  autecedere  solet  in 
agentibus  creatis  quoties  agere  incipiunt , 
maxime  quando  agunt  ex  necessitate  naturse, 
nam  de  hberis  postea  dicemus.  Illa  enim,  cum 
positis  omnibus  requisitis  ad  agendum  neces- 
sario  agunt,  si  habeant  totam  virtutem  per  se 
necessariam  ad  agendum  et  non  agant ,  non 
potest  esse  nisi  ex  defectu  ahcujus  conditionis 
necessariae,  quam  applicationem  prseviam  ad 
agendum  nunc  vocamus :  ac  proinde  si  virtus 
est  eadem,  et  antea  non  agebat,  et  nunc  agere 
incipit,  necesse  est  ut  aliqua  applicatio  prseces- 
serit.  Sed  in  hoc  est  notanda  diflferentia  inter 
potentias  vitales,  quse  immanenter  agunt,  et 
virtutes  agentes  actione  transeunte ;  nam  in 
prioribus  semper  applicatio  materiae  circa 
quam  fit  per  aliquam  mutationem  in  ipso 
agente,  quamvis  non  sit  semper  necessaria  in 
eadem  potentia;  etenim  si  potentia  sit  appeti- 
tiva,  requirit  praeviam  applicationem  mate- 
rise,  quae  fit  per  cognitionem,  et  sic  applicatio 
illa  fit  per  mutationem  in  apprehensiva  po- 
tentia  :  si  vero  sit  apprebensiva,  et  antea  nibil 
operetur,  oportet  ut  ab  aliquo  objecto  excite- 
tur,  quod  non  fit  sine  aliqua  mutatione  et  im- 
pressione  speciei;  si  verojam  operatur,  potest 
per  potentiam  appetentem  ad  alium  actum 
applicari,  et  tunc  applicatio  fit  per  mutatio- 
nem  in  appetitu  factam.  At  vero  in  his  quae 
agunt  actione  transeunte,  applicatio  saepe  fit 
per  motum  ipsius  agentis,  aliquaudo  vero  fie- 
ri  potest  per  solam  passi  mutationem.  In  toto 


CAP.  XXXVIII.  QUID  DE  CONCURSU 
autem  hoc  genere  applicationum,  motio  quse 
intervenit  fit  ordinarie,  seu  intra  ordinem  na- 
turae  sistendo^  per  causas  secundas,  et  per  mo- 
tus  physicos,  et  nobis  notos^  ut  sunt  motus  lo- 
cales  in  rebus  inanimatis,  et  actus  vitales  per 
productiones  phantasmatum,  aut  aliarum  spe- 
cierum  intentionalium  in  viventibus.  Et  simul 
etiam  tota  heec  applicatio  fit  a  prima  causa,  ut 
concurrente  cum  secunda  movente  et  appli- 
cante  aliam^  et  tunc  respectu  applicantis  ac- 
tive  Deus  agit  per  concursum  simultaneum  ; 
respectu  vero  causee  applicatse  est  motio  prse- 
via,  non  tamen  per  se  requisita  ex  vi  essen- 
tialis  dependentiee  a  prima  causa,  sed  ex  de- 
fectu  conditionis  requisitae,  quse  supponitur 
prsecedere,  quod  accidentariumest,  Nec  etiam 
illa  semper  recipitur  in  causa  quae  appUcatur 
ad  agendum,  sed  tunc  solum  quando  apphca- 
tio  fit  per  directam  actionem  in  ipsam,  quod 
non  estiu  omnibus  necessarium,  utdeclaravi. 
15.  Rejicihtr  motio  prwvia.  —  Prseter  hos 
autem  modos  apphcationum,  non  potest  cogi- 
tari  ahus  qui  sit  per  motionem  conditionis 
tantum  preevioe  ac  necessariae  ex  parte  causse 
secundse,  ut  preecise  in  actu  primo  intellectae. 
Et  ideo,  sicut  in  locis  antea  tractatis  dixi,  ita 
et  in  hoc  verisimile  milii  non  est  D.  Thomam 
loqui  in  hoc  modo  apphcationis.  Nam  hcet 
verissimum  sit,  quoties  iha  apphcatio  neces- 
saria  est,  et  fit,  iham  facere  Deum  ;  tamen 
neque  est  per  se  necessaria  in  omni  actio- 
ne  creaturae  ,  neque  fit  immediate  a  solo 
Deo  secundum  communem  cursum  natu- 
rse  :  hic  autem  tractamus  de  concursu  quem 
Deus ,  per  seipsum  et  immediate  ,  confert 
in  omni  operatione  causse  secundse.  Et  ideo 
iho  pecuhari  modo  ipsamet  exhibitio  ac- 
tionis  potest  dici  applicatio  agentis  ad  agen- 
dum,  non  praevia,  seu  in  actu  primo,  sed 
quasi  formahs,  et  in  actu  secundo,  et  haec  per 
se  necessaria  est  in  omni  agente,  quoties  de 
uovo  agere  incipit  ;  et  de  hac  intelhgo  loqui 
D.  Thomam,  et  in  illo  arliculo,  et  quoties  di- 
cit  Deum  per  generalem  concursum  apphcare 
causam  secundam  ai  agendum.  Ad  hoc  autem 
non  est  necesse  ut  ahquid  praevium  ponat  in 
causa  secunda,  imo  neque  illud  intelhgi  po- 
test,  quia  cum  sit  formalis  apphcatio  quee  per 
ipsam  fit,  inter  iUam  et  principium  agendi 
non  potest  aUera  apphcatio  intercedere ,  nam 
omnis  aha,  quse  cogitari  potest,  praecedit,  et 
tenet  se  ex  parte  actus  primi ;  heec  ergo  appli- 
catio  eo  modo  a  Deo  fit  quo  ipsa  actio  causse 
secundee,  cum  sint  idem  :  actio  autem  fit  per 
se  et  immediate  a  Deo  per  seipsum ,  seu  per 


PR.flVIO  IN  CAUSIS  SECUNDIS,  ETG.  \  79 

concursum  simuhaneum  in  ipsa  ;  ergo  eo- 
dem  modo  fit  dicta  apphcatio;  ergo  propter 
illam  non  oportet  D.  Thomam  in  iho  tertio 
modo  ponere  influxum  prsevium  in  causa. 

16.  Objicitur  sanctmn  Thomam  uti  verho 
mozeiidl.  —  Respo7idetur.  —  Instabis  expresse 
D.  Thomam  docere  per  hanc  apphcationem 
moveri  virtutem  causse  secundae  ad  agendum  : 
quomodo  autem  moveri  potest  nisi  ahquid  in 
se  recipiendo  ?  Unde  D.  Thomas  semper  utitur 
exemplis  quae  supponunt  motum  receptum  in 
re  quae  applicatur  ad  agendum ,  ut  est  appli- 
catio  cultelli  ad  scindendum ,  vel  calami  ad 
scribendum.  Respondeo  D.  Tliomam  uti  verbo 
movendi  ad  exphcandam  dependentiam  sc- 
cundi  agentis  a  primo ,  et  superioritatem  ac 
potestatem  primi  agentis  in  secundum  :  non 
oportet  autem  ihud  verbum  in  physico  rigorc 
et  proprietate  sumere,  sed  juxta  materise  exi- 
gentiam  ac  capacitatem.  Sicut  ergo  applicarc 
causam  secundam  ad  agendum,  nihil  ahud  est 
quam  iham  actioni  suse  subjungere  ,  ita  mo- 
vere  illam  ad  agendum  ,  per  se  ac  formalitcr 
loquendo ,  non  est  nisi  illam  actu  agentem 
constituere,  quod  non  aliter  fit  effective  a  Deo, 
nisi  efficiendo  ipsam  actionem  ejus,  quod  facit 
per  influxum  in  ipsa  actioue  imbibitum,  Et 
sic  etiam  dixit  D.  Tliomas,  in  eodem  art.,  et 
in  1  part.,  quaast.  30,  art.  3,  ad  3,  mrtutem 
causce  primce  conjungere  caiisam  secundam  suo 
effectui.  Non  enim  conjungit  illam,  nisi  vel 
potestate,  dando  illi  virtutem  agendi,  vel  actu 
efiiciendo  actionem  ejus;  hoc  enim  modo  ap- 
plicat  ultimate  illam  et  movet ,  seu  juvat  po- 
tius  ad  agcndum. 

17.  Exflicatur  responsio.  —  Addere  vero 
possumus  Deum  concurrere  cum  causa  secun- 
da  per  voluntatem  suam  prsebendo  concur- 
sum  ;  potest  ergo  actio  causae  secundae  com- 
parari  vel  ad  actionem  Dei  externam,  vel  ad 
voluntatem  Dei :  priori  modo,non  tam  dicetur 
causa  secunda  moveri  a  Deo  quam  juvari,  vel 
cum  iUa  cooperari  Deum  ;  posteriori  autem 
modo  dici  potest  moveri  a  Deo  ad  agendum , 
non  per  impressionem  externam  et  praeviam 
in  illa  factam,  sed  per  quamdam  subordina- 
tionem,  ad  eum  modum  quo  inteUectus  dici 
tur  moveri  a  voluntate,  quando  ad  credendum 
applicatur,  non  quia  voluntas  aliquid  impri- 
mat  intellectui  ad  actum  fidei  et  principium 
illius,  ut  quidam  noviter  inducere  tentant,  sed 
propter  sympathiam  et  naturalem  subordina- 
tionem  potentiarum,  ut  est  communis  Philo- 
sophorum  consensus.  Sic  ergo  dicitur  causa 
naturalis  moveri  ad  ageudum  per  voluntatem 


180 


Lin.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GP.ATI.E  IN  GENERE. 


divinam,  quia  eo  ipso  quod  illa  est  suliicienter 
constituta  et  expedita  in  actu  primo  ad  agen- 
dum ,  si  vult  illi  prsebere  concursum  ,  statim 
prodit  in  actionem,  etiamsi  voluntas  Dei  niliil 
novum  in  illam  imprimat,  Est  tamen  discri- 
men  in  exemplo  adducto,  quia  voluntas  ho- 
minis,  applicando  intellectum,  neque  aliquid 
praevium  illi  imprimit^  neque  per  se  et  imme- 
diate  influit  in  actionem  intellectus  :  voluntas 
autera  Dei,  applicando  causam  secundam,  ef- 
ficit  per  se  et  immediate  actionem  ejus,  et  ef- 
ficiendo  actionem,  causam  etiam  secundam  ad 
agendum  applicat. 

48.  Quid  sit  ajmd  sanctum  Thomam,  Deum 

agere  cum  causa  secunda  per   raodum  causce 

pnncipalis.  —  Superest  quartus  modus,  quem 

in  eodem   articulo  D.  Tliomas  addit,  dicens 

Deum  eflicere  actionem  causse  secundse  per 

modum  principalis  agentis,  in  cujus  virtute 

causa  secunda  tanquam  ejus  instrumentum 

agit,  quod   longo  discursu  declarat;    tamen 

summa  est ,  quod  solus  Deus  dat  esse  virtute 

propria;  aliee  autem  causse  in  virtute  Dei,  de 

quo  principio  in  capite  sequenti  plura  dicturi 

sumus.  Nunc  quod  ad  Imnc  locum  attinet,  ma- 

nifestum  est,  cum  D.  Thomas  ait  agefitia  se- 

cunda  dare  esse  in  virtute  Dei .  non  loqui  de 

virtute  creata  et  instrumentah,  quam  Deus 

prius  natura  influat  in  causam  ipsam  secun- 

dam,  sed  de  virtute  increata,  quse  est  idem 

cum  ipsa  cssentia  Dei.  Inde  euim  inferius  pro- 

bat  Deum  immediate  agere  in  omni  agente, 

quia  virtus  Dei  immediatius  da*  esse  cuilibet 

eflectui  quam  virtus  creata  :  virtus  autem  Dei 

est  ipsa  essentia  divina,   et  ideo  ubicumque 

operatur  virtus  Dei,  operatur  etiam  immediatc 

ipse  Deus  ;  loquitur  ergo  de  virtute  increata. 

In  eodem  ergo  sensu  dicit,  quod  Deus  hi  qua- 

lihet  re  operatur,  in  quantum  ejus  virtute  ( uti- 

que  increata)  qiicplihet  res  indiget  ad  agendum. 

Ergo  respectu  illius  virtutis  increatse  dicuntur 

causse  secundse  instrumenta ,  non  quia  virtu- 

tem  instrumentariam  in  se  recipiant,  sed  quia 

in  actionibus  suis  nituntur  in  virtute  ipsa  in- 

creata  Dei ,  et  quia  ad  nutum  voluntatis  Dei 

operantur,  et  quia  ab  ea  ut  a  principali  causa 

pendent ,  et  illius  cooperatione  tanquam  pra3- 

cipua  motione  indigent.  An  vero  causse  secun- 

dse  dicendae  siut  principales  causa",  vel  instru- 

mentales,  quantum  prsesens  materia  postula- 

verit,  in  capite  sequenti  attingemus ;  sive  vero 

uno,  sive  alio  nomine,  sive  utroque  diversis 

rationibus  appellentur  (quod  fortasse  de  modo 

loquendi  est),  nnnc  satis  nobis  est  quod,  ut  di- 

cuntur  dare  esse  in  virtnte  Dei,  non  oportet 


ut  ad  agendum  novam  virtutem,  prseter  con- 
naturalem,  a  Deo  recipiant,  quia  quaelibet  na- 
turalis  virtus,  qiiatenus  firma  est  et  perma- 
nens,  ac  congenita  cum  creatura,  est  virtus 
inslrumentaria  illo  modo  respectu  Dei,  et  ra- 
tione  sui  esse  non  potest  nisi  in  virtute  Dei 
dare.  Unde  in  eodem  articulo,  ad  4,  ait  D.  Tho- 
mas  quod  tam  Deus  quam  natura  immediate 
operantur;  et  ad  5  ait  virtutem  inferiorem  in- 
trinsece  esse  instrumentum  superioris  virtu- 
tis,  utique  Dei.  Unde  subdit:  Exclusa  superiori 
virtute,  inferior  virtus  operationem  no7i  hahet. 
Solum  ergo  petit  ipsam  virtutem  divinam  quae 
inferiorem  juvet,  atque  ita  concludimus  etiam 
hunc  quartum  modum  efficiendi  Dei  in  operi- 
bus  causarum  secundarum,  non  postulare  pree- 
vium  influxum  causse  primse  in  secundam,  sed 
per  efficientiam  principaliorem  Dei  in  eamdem 
actionem  et  efiectum  sufficientissime  perfici. 
49.  AUera  instantia.  — Rejicitur.  — Dices  : 
ergo  quartus  modus  efficiendi  non  differt  a 
tertio,  et  superfluc  D.  Tliomas  tot  modos  effi- 
ciendi  Dei  cum  causis  secundis  numeravit, 
cum  revera  unus  tantum  sit,  scilicet,  per  si- 
multaneam  cooperationem ;  vel  ad  summum 
duo,  unus  mediatus,  dando  virtutem  agendi, 
alius  immediatus,  simul  concurrendo.  Respon- 
deo,  quamvis  duo  primi  modi.formaliter  non 
pertineant  ad  actualem  concursum,  nihilomi- 
nus,  ut  jam  dixi,  a  D.  Thoma  esse  prsemissos 
non  tantum  hoc  loco,  sed  etiam  in  aliis  supra 
traditis,  quia  valde  conducunt  ad  intelligen- 
dam  radicem  et  causam  necessitatis  auxilii, 
seu  concursus  actualis,  quia  ex  depeudentia  in 
esse  nascitur  dependentia  in  agere.  Deiade, 
sicut  priorem  modum  agendi  per  actionem  re- 
motam  in  duo  distinxit  D.  Tliomas,  licet  in  re 
non  dicant  actiones  distinctas,  sed  unam  per- 
manentem  cum  duplici  habitudine ,  ut  adno- 
tavi,  ita  in  duobus  modis  ultimis  non  oportet 
cogitare  duas  actiones  Dei  in  re  distinctas, 
quia  revera  non  suut,  neque  in  illo  articulo  a 
D.  Thoma  asseruntur.  Imo  contrarioe  sententise 
assertores,  tam  ex  tertio  quam  ex  quarto  modo 
positis  a  D.  Thoma,  colligunt  et  probant  con- 
cursum  praevium,  nam  per  illum  dicunt  appli- 
cari  causam  secundam  ad  agendum,  et  per 
eumdem  moveri  ut  instrumentum  divinse  vir- 
tutis;  ergo  ex  sententia  illorum  illi  duo  modi 
non  requirunt  duas  actiones  ex  parte  Dei ;  nos 
vero  addimus  illam  actionem  non  esse  nisi 
coucursum  simultaneum,  quia  per  illum  suffi- 
cientissime  uterque  modus  fit.  Et  ex  mente 
D.  Thomse  id  confirmamus,  quia  alias  in  omni- 
bus  illis  quatuor  modis  cooperationem  simul- 


CAP.  XXXVIII.  QUID  DE  CONCURSU 
taneam  Dei ,  quae  maxime  necessaria  est .  in 
prima  causa  omisisset,  quod  est  incredibile. 
Scio  dicturos  unam  sub  alia  comprehendisse, 
quia  una  ad  aliam  ordinatur;  sed  non  est  lioc 
verisimilej  quia  intentio  principalis  erat  osten- 
dere  immediatum  influxum  in  actionem^  quia 
liic  est  per  se  requisitus  in  prima  causa;,  et  hic 
significatur,  cum  dicitur  Dens  esse  causa  per  se 
actionis  creaturGe,  et  ad  hoc  declarandum  ten- 
dunt  tertius  et  quartus  modus  agendi  a  D.  Tho- 
ma  positi.  Illis  ergo  modis  Deus  operatur  per 
unum  concursum  simultaneum.  D.  Thomas 
autem  illos  distiuxit  ut  duas  perfectiones  in 
Deo^  ut  duas  veluti  dependentias  in  causa  se- 
cunda  nobis  explicaret.  Una  est,  quia  omnis 
causa  secunda,  quamvis  naturaliter  agat,  non 
potest  applicari  ad  agendum  sine  voluntate 
Dei,  et  ideo  ejus  actio  semper  est  in  Dei  domi- 
niOj  et  hac  ratione  dicitur  Deus  appHcare  cau- 
sam  secundam  ad  agendum,  quia  si  suspendat 
coDCursum,  non  potest  applicari  :  si  autem  il- 
him  prffibeat,  iilam  applicari  sinit^  et  illam 
etiam  applicat,  actionem  ejus  cum  illa  effi- 
ciendo.  Alia  est,  quod  Deus  solus  per  se  suffi- 
cit  ad  dandum  esse,  quia  sohis  est  ipsum  esse 
per  essentiam ;  creatura  vero  sicut  non  potest 
habere  esse,  nisi  a  Deo,  ita  non  potest  dare 
esse,  nisi  adjuta  virtute  Dei,  quam  ob  causam 
dicitur  dare  esse  ut  instrumentum  Dei  pariter 
iliud  efficientis.  Et  ita  illi  duo  modi  magis 
explicant  duas  rationes  necessitatis  concursus 
diviui,  quam  duas  actiones  in  eodem  concursu 
distinctas.  Quapropter  ex  toto  illo  corpore  ar- 
ticuii  sincere  intellecto,  nihil  est  quod  concur- 
sum  preevium  confirmet. 

20.  Tertia  instantia.  —  Solum  nobis  faces- 
sit  negotium  solutio  ad  primam,  quia  iu  ea 
videtur  distinguere  D.  Tiiomas  duplicem  vir- 
tutem,  quam  Deus  dat  secundse  causse,  unam 
per  modum  formoe  habentis  esse  ratum  et  fir- 
mum^  aliam  per  modum  intentionis  et  motio- 
nis  transeuntis,  prout  intellexit  Ferrarius,  3 
contra  gent.,  cap,  70,  et  secuti  sunt  alii  Tho- 
mistae  recentiores^  quorum  expositio  olim  visa 
est  verbis  consentauea  :  tamen  quia  ille  locus 
cum  aliis  collatus  non  est  tantse  auctoritatis, 
ia  illo  examinando  non  multum  laboravi,  et 
tacite  a  D.  Tlioma  revocatum  dixi ,  quia  re- 
vera  in  nullo  alio  loco  similibus  verbis  usus 
est,  neque  aliquid  fluens  per  modum  inten- 
tionis  in  Dei  concursu  intervenire  dixit.  Nunc 
autem,  motus  auctoritate  Capreoli  et  Cajetani, 
attentius  consideravi  discursum  illius  articuli, 
et  plaue  intellexi  in  quarto  illo  modo  agendi^ 
quo  D.  Thomas  dicit  creaturam  agere  per  vir- 


PR.^EVIO  IN  CAUSIS  SECUNDIS,  ETC.  d8l 

tutem  Dei,  non  agere  de  virtute  instrumeuta- 
ria  a  Deo  facta  in  creatura,  sed  de  ipsa  virtute 
increata  Dei,  ut  jam  ponderavi,  et  ex  ipso 
conlextumanifesteostendi.  Estque  modus  iile 
loquendi  satis  proprius,  ut  D.  Thomas  ipse 
ex  professo  declarat,  1  part.,  quaest.  36,  art.  3, 
ad  l. 

21 .  Rejicittir.  —  Hinc  ulterius  animadverti 
cum  proportione  intelligendum  esse  ,  quod 
idera  D.  Thomas,  in  dicta  solutione  ad  7, 
maxime  docet ,  non  potuisse  communicari 
creaturae  ut  ageret  sine  operatione  Dei,  quia 
licet  illi  dari  potuerit  virtus  propria  ,  non  ta- 
meu  vis  illa  qua  agit  ut  instrumentum  primae 
causse  ;  quae  quidem  vis,  ut  declaravi,  non  est 
nisi  ipsa  virtus  divina  adjuvans  virtutem  crca- 
tam  ad  agendum  :  igitur  ideo  nou  potest  vir- 
tus  creatura3  talis  esse,  ut  non  indigeat  ope- 
ratione  Dei,  quia  non  potest  esse  ipsamet  vir- 
tus  Dei,  neque  potest  illi  dari  ut  sit  universale 
essendi  principium,  ut  idem  D.  Thomas  sub- 
jungit.  Ex  quibus  tandem  probabilissime  dici 
posse  existimo,  etiam  in  principio  illius  solu- 
tionis,  non  loqui  D.  Thomam  de  virtute  creata 
fluente  indita  causae  secundse,  priusquam  agat, 
sed  solum  de  ipsamet  cooperatione  Dei,  quam 
comparat  divus  Thomas  motioni  instrumenti 
artis_,  non  quia  iu  omnibus  servet  similitudi- 
nem,  sed  solum  in  actuali  dependentia  a  supe- 
riori  agente  :  in  aliis  vero  nou  oportet  servari 
similitudinem,  quia  nec  causse  secuudae  sunt 
proprie  instrumenta ,  ut  infra  dicam ,  nec 
exempla  oportet  esse  in  omnibus  similia. 

22.  Co7ifirmatur.  —  Cum  ergo  D.  Thomas 
ait,  preeter  virtutes  nativas  et  permanentes  re- 
rum  naturalium,  id  qmd  a  Deo  fit  iii  re  natu- 
rali,  quo  actualiter  agat,  esse  ut  intentionem  so^ 
lam,  etc,  de  actuali  quidem  motione  Dei  iu- 
telhgendum  puto,  non  tamen  ita  fieri  iu  re 
naturali ,  ut  fiat  in  ipsa  eausa  secunda  vel 
virtute  ejus  tanquam  in  subjecto  recepta  (ni- 
si  quando  in  illa  recipitur  propria  actio),  sed 
ita  ut  generaliter  et  per  se  loquendo  fiat  in 
re  naturali  quoad  actionem  ejus,  quia  id  per 
quod  immediate  Deus  juvat  causara  secundam 
ad  dandum  esse  suo  effectui,  est  ipsamet  actio 
prout  fluit  a  Deo,  et  ideo  dicitur  esse  quasi 
motio  artis,  vel  ad  modum  intentionis.  Et  hoc 
raodo  facile  creditur  et  recte  intelligitur  non 
potuisse  coraraunicari  creaturae  agere  sine 
virtute  principali  Dei  movente,  seu  adjuvante 
ipsam.  Procedetque  exemplum  D.  Thomae 
cum  proportione  quadam  ;  nam  sicut  instru- 
mento  artis,  ut  securi,  tribui  uequit  ut  absque 
fabri  motione  per  se  scindat,  ita  nec  causis 


18-2 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  IISTEMIS  DIVIN^  GRATL^  IN  GENERE. 


secuudis ,  quce  veluti  instriimenta  divinse  ar- 
tis  sunt,  tribui  potest  ut  sine  supremi  artificis 
influxu  efficiant.  Ad  hunc  ergo  modum  potest 
ille  locus  exponi^  ut  nec  assertioni  uostrse,  nec 
doctrinae  ejusdem  auctoris  in  aliis  locis  ,  imo 
in  eodem  articulo  in  corpore  coutrarius  sit. 
Si  autem  alicui  visum  fuerit  vim  aliquam  in- 
ferri  illi  litterse,  potest  persistere  in  priori  re- 
sponsione  a  nobis  data,  nam  sine  dubio  sen- 
tentia  D.  Thomse  in  ahis  locis  satis  perspicua 
est^  et  in  eis  si  modum  loquendi  non  correxit 
quoad  sensum  doctrinae,  saltem  emendavit  cla- 
rius  loquendo,  quod  maxime  ex  his  quse  de 
causis  liberis  dicemus  confirmabitur. 

CAPUT  XXXIX. 

OUID  ARISTOTELES  VEL  ANTIQUI  PHILOSOPHI  DE 
NEGESSITATE  CONCURSUS  PR^VII  IN  CAUSIS  SE- 
CUNDIS  NATURALITER  AGENTIBUS   SENSERINT. 

i .  Verla  Aristotelis  adducta  ab  adversariis. 
—  Superest  ut  de  philosophis ,  prsesertim  de 
Aristotele,  pauca  dicamus.  Nam  P.  Alvarez 
ita  dicit  suam  sententiam  esse  expressam  Aris- 
totelis,  sicut  Augustini  et  Thomse.  Ad  id  au- 
tem  probandum  adducit  hsec  verba  Aristote- 
lis,  8  Physic,  text.  53  :  Utraque  igitur  mo- 
vere  dicimus,  et  primum  et  ultimum  moven- 
tium,  sed  magis  primum ;  illiid  enim  movet  ul- 
timurn ,  sed  non  lioc  frimum,  et  sine  primo 
quidem  ultimum  non  m.ovelit,  illud  autem  sine 
Tioc,  ut  laculus  non  moveUtur,  nisi  moveatur 
al)  homine.  In  quibus  verbis  sentit  Aristoteles 
quod,  sicut  baculus  non  movebit  aquam,  nisi 
moveatur  a  manu,  ita  neque  causa  secunda 
aget  aliquid,  nisi  moveatur  a  prima.  Habetque 
vim  hoc  testimonium,  supposito  aho  principio 
ejusdem  Aristotelis  ,  quod  agentia  creata  non 
movent  nisi  mota,  7  Physic,  cap.  \,  et  lib.  8, 
cap.  5 ;  et  intelligit  de  proprio  motu  recepto 
in  ipso  agente ,  quia  inde  concludit  devenien- 
dum  ad  unum  primum  movens  immobile. 
Tandem  allegat  Aristotelem,  in  libro  de  Caus., 
propos.  1  et  16,  dicentem  virtutem  divinam 
esse  virtutem  omnium  causarum,  et  conjun- 
gere  illas  suis  effectibus. 

2.  Explicantur  illa  verla.  —  Duhia  mens 
Aristotelis  de  itnmediato  cansce  prima;  concursu 
cum.  secundis. —  Sed  imprimis  in  his  locis  nihil 
invenio  ab  Aristotele  dictum  de  modo  concur- 
sus  primee  causse  cum  secunda:  nam  in  priori- 
bus  locis  nou  tractat  de  omnibus  causis  efQ- 
cientibus,  sed  de  moventibus  motu  physico, 
Ultimus  autem  locus  non  est  Aristotelis,  sed 


vel  Procli,  ut  quidam  volunt,  vel  alicujus  in- 
certi  auctoris  Arabis,  ut  D.  Thomas  in  princi- 
pio  Commentarii  ejusdem  libri  sentit.  Deinde 
neque  priores  propositiones  in  vero  sensu  ap- 
plicatse  cum  proportione  ad  quamcumque  cau- 
sam  efficientem,  neque  posteriores,  aliquid  ob- 
stant  assertioni  positse,  sed  illam  potius  confir- 
mant,  ut  statim  declarabo.  Prius  tamen  adverto 
non  satis  constare  ex  doctrina  Aristotelis  quid 
ipse  senserit  de  immediato  concursu  primae 
causse  ad  omnes  actiones  causarum  secunda- 
rum.  Namin  libro  de  Mundo  ad  Alexandrum, 
versus  finem,  id  plane  negare  videtur  ab  illis 
verbis  :  Reliquum  est  iit  summatim  disseramus 
de  causa  quce  omnia  continet ;  et  dc  qua  inquit : 
Vetus  fama  est,  et  quidem  hcereditaria  morta- 
lium  omniuvi,  universa  a  Beo,  etper  Deiim  nohis 
esse  constituta,  nec  vero  ulla  natura  per  se  suf- 
ficit  orhata  salute  quam  ipse  ferat.  Nihilomi- 
nus  statim  latissime  docet  Deum  non  imme- 
diate  ac  per  seipsum  omnia  facere,  neque  omni- 
bus  prsesentem  esse,  sed  in  sublimi  loco  exis- 
tentem,  inde  virtutem  suam  diffundere,  primo 
quidem  ac  prsecipue  in  ccelestia  corpora,  et  in- 
terea  efficacius  in  ea  quse  sibi  propinquiora 
sunt,  ac  proinde  lisec  terrestria  divinam  utili- 
tatem  ( ut  ait)  infirmius  participare.  Unde  sic 
concludit:  Itaque  rectius  est  judicare  ,  qtwd 
etiam  conveniens  et  Deo  maxime  decorum  intel- 
ligitur ,inccelo  virtutem  esse  constitutam,etplu- 
rimum  remotis,  ut  uno  verho  rem  ahsolvam,  et 
omnihus  in  universum  salutem  afferre,  quam  pe- 
netrare,  et  eo  frequenter  accedere,  ubi  neque  ho- 
neste  ,  neque  liheraliter  ipse  per  se  conficeret 
quce  apud  nos  essent.  Quod  postea  exemplo  im- 
peratoris  huraani  late  declarat  et  suadet,  ac 
iterum  concludit  : '  Gravius  et  dece^itius  existi- 
mabimus  Deum  constitutum  esse  summo  i7i  loco, 
et  virtutem  ejus  per  universum  mundum  dif- 
fundi,  solem  et  lunam  versare,  et  ccelum  totum 
convertere,  auctoremque  esse  salutis  eorum  quce 
in  terra  continentur.  Et  postea  declarat  illo 
simplici  motu  Deum  hsec  omnia  inferiora  ope- 
rari,  et  lioc  putat  ad  efficaciam  virtutis  ejus 
pertinere.  Et  infra  iterum  sic  ait  :  Natura  dl- 
vina  de  simplici  quodam  reiprimce  motu  proxi- 
mis  largitur,  atque  de  his  iterum  ad  remotiora, 
quoad  per  universum  transeat.  Aliud  enim  ab 
alio  motum,  et  hoc  rursus  aliud  videtur  agitare 
cum  mmido. 

3.  Negat  Aristoteles  hunc  concursum  imme- 
diatum.  —  Ex  quibus  evidenter  apparet  Aris- 
totelem  non  crcdidisse  Deum,  per  seipsum  et 
immediate,  operari  omnia  causarum  secunda- 
rum  opera  immediatione  virtutis .  Imo  nec  de  hac 


CAP.  XXXIX.  QllD  ARISTOTELES 
immediata  virtute  sensisse  videtur  esse  aliam  ab 
influentia  coelorumj  qnse  ab  ipso  Deo  movente 
ccelum  originem  ducit,  et  ideo  virtus  etiam 
dicitur^  quia  per  virtutem  ejus  efTicitur.  In  hoc 
autem  Aristoteles  graviter  erravit,  et  de  Deo 
et  de  efficientia  ejus  liumiliterac  indigne  sen- 
tit :  ideo  tam  de  illo  quam  de  aliis  philosophis 
ita  dicentibuS;,  merito  dixit  Albertus  in  1 ,  dis- 
tinct.  45^  art.  3  :  Quidani  philosopJii  excluse- 
runt  voluntatem  Dei  ah  operibus  nattorce,  dicen- 
tes  eim  tantum  posse  movere  primum  onohile , 
alia  vero  moveri  diversimode  secundum  distan- 
tiam  ah  ipso,  et  illi  qui  vanitatem  seciiti  sunt, 
in  vanitate  ohierunt,  et  ohscuratum  est  cor  in- 
sipiens  eorum.  Sicut  Tullius  qui  negat  pr(e- 
scientiam,  ut  stahiliat  casum  et  fortunam.  Et 
Commentator  super  Physicam  et  Metaphysi- 
cam,  qtd  7iegat  Deum  immediate  operari  in 
qiiolihet,  ut  stahiliat  unicuique  propriam  actio- 
nem  secundmn  propriam  naturam  quam  hahet ; 
et  in  prima,  distinctione  tertia,  articulo  primo^ 
Aristotelis  conjecturas  dissolvit. 

4.  Nullum  efficax  argumentim  ex  Aristotele 
duci  potest  hoc  loco.  —  Cum  ergo  Aristoteles  et 
ejus  Gommentator  in  errore  versatus  fuerit , 
nullum  argumentum  efficax  ex  ejus  doctrina 
sumi  potest ;  nam  si  omnino  negavit  influxum 
causse  primee  in  efi"ectus  causarum  secunda- 
rum,  tam  immediatione  virtutis  quam  suppo»^ 
siti,  ut  Albertus  indicat,  profecto  neque  con- 
cursum  praevium,  neque  simultaneum  admi- 
sit :  si  autem  posuit  causam  primam  influere 
in  effectus  causarum  secundarumj  saltem  im- 
mediatione  virtutis ,  Hcet  non  suppositi ,  ut 
Fonseca  sentit,  et  verba  Aristotelis  indicant , 
tunc  mirum  non  est  quod  posuerit  prsevium 
influxum  in  causam,  sicut  nos  capite  sequenti 
dicemus  de  influxu  coelorum  seu  causarum 
creatarum  universalium ,  quia  preeter  illum 
non  posuit  concursum  simultaneum  :  unde  si 
virtus  increata  Dei  non  operetur,  per  seipsam 
immediatam,  actionem  causaj  secundee,  nec 
cansa  secunda  sola  sua  virtute  illam  efficit, 
necesse  est  ut  ahqua  virtus  creata  addatur 
causse  secundse,  quse  habeat  vicem  Dei^  et  cum 
causa  secunda  operetur, 

5.  Quid  sit  virtus  quam  Aristoteles  dixit  a 
prima  causa  derivari.  —  Juxta  hunc  tamen 
modum  ponendi  prsevium  influxum  in  causam, 
tollitur  concursus  simultaneus  immediate  pro- 
cedens  ab  ipso  Deo^  sicut  Aristoteles  ilhim 
negavit.  Unde  a  contrario  sumimus  efficax  ar- 
gumentum.  Nam  ideo  Aristoteles  posuit  virtu- 
tem  illam  descendentem  a  Deo  ad  causas 
secundaSj  prius  ad  proximas^  et  per  illas  ad 


VEL  ANTIQUI  PIIILOSOPHI,  ETG.  183 

remotas,  quia  non  putavit  Deum  per  so  facere 
omnia,  et  esse  in  omnibus  causis ,  et  imme- 
diate  immediatione  virtutis  propriee  et  sup- 
positi  operari  in  omnibus  ;  ergo  e  contrario  , 
si  immensitatem  virtutis  increataj  Dei  intime 
existentis  in  omnibus  causis  et  effectibus  crea- 
tis  cognovisset,  et  perfectum  modum  operandi 
Dei  in  omnibus  immediate  per  suam  virtutem 
et  suppositum  assecutus  esset,  profecto  nun- 
quam  de  illa  virtute  preevia  et  difi^usa  cogitas- 
set.  Quapropter  virtus  illa  de  qua  Aristoteles 
locutus  est,  non  est  talis  qualis  ab  his  Theo- 
logis  cogitatur.  Nam  ab  Aristotele  ponebatur 
ut  virtus  quaedam  per  modum  actus  primi , 
quae  posset  supplere  totam  immediatam  effi- 
cicntiam  causae  primse  necessariam  ad  actio- 
nem  causse  secundse,  ita  ut  illa  vhtus  jam  non 
indigeret  alio  concursu  simultaneo  ipsiusmet 
Dei,  in  quo  sensu  continet  illa  sententia  gra- 
vissimum  errorem  in  fide,  et  repugnantiam  in 
ratione  naturali,  quia  si  virtus  illa  creata  est, 
essentialiter  peudet  ab  actuali  influxu  Dei,  ut 
nunc  supponimus  esse  demonstratum.  At  vero 
Doctores  catholici  longe  sunt  ab  hoc  errore : 
non  possunt  igitur  Aristotelis  auctoritate  ju- 
vari;,  nec  rationem  reddere  cur  novam  pree- 
viam  virtutem  creatam  reqnirant,  si  virtutem 
iucreatam  intime  assistentem,  et  per  seipsam 
operantem,  ut  par  est,  agnoscunt. 

6.  Responsio  ad  Aristotelis  loca  allata. — His 
ergo  consideratiSj  facilis  est  respousio  ad  tes- 
timonia  Aristotelis  allegata.  Ad  primum  enim 
respondemus  Aristotelem  ibi  de  moventibus 
et  motis  physico  motu,  sive  locali,  sive  al- 
terationis,  sive  aho  simili  loqui.  In  quibus 
manifestum  est,  si  plura  sint  moventia  et  mota 
inter  se  subordinata,  et  sistendum  esse  in  ali- 
quo  primo,  quod  ab  alio  non  moveatur,  ne 
detur  processus  in  infinitum,  et  a  primo  mo- 
vente  pendere  reliqua,  quia,  si  primum  cesset, 
ceeterausque  ad  ultimum  necessario  cessabunt, 
quia  primum  non  movet  ullimum  nisi  me- 
diante  proximo  :  ergo  si  prima  motio  cesset , 
caitera  deficiunt ;  e  contrario  vero  non  sequi- 
tur ,  si  posteriora  cessent,  primum  etiam  ces- 
sare  a  motu,  quia  non  pendet  ab  alhs  iu  mo- 
vendo.  Et  ideo  dixitidem  Aristoteles  iu  eodem 
cap.  5,  text.  4  :  In  moventihus  et  motis  per  se 
ordinatis  magis  movere  primum,  quam  reliqua, 
quia  potest  moveri  sine  reliquis,  non  vero  alia 
sine  ipso.  Verumtamen  in  his  locis,  ut  notavi, 
semper  Aristoteles  loquitur  de  causis  ita  su- 
bordinatis,  ut  ultima  tantum  immediate  mo- 
veatur  in  illo  ultimo  motu,  ita  ut  prima  solum 
immediate  moveat  secundam ,  et  pcr  illam 


dsi 


LIB.  III    DE  AUXIUIS  INTERNIS  DIVIN.^  GRATI.4^  IN  GENERE. 


tertiam ,  et  secimda  immediate  moveat  ter- 
tiam ,  et  illa  qnartam ,  et  sic  deiiiceps,  Et 
sic  clarum  est  tam  iiltimam  causam  quam 
omnes  intermedias  debere  moveri  a  prima 
motu  proprio  in  imaquaque  recepto.  At  vero 
subordinatio  essentialis  inter  omnes  causas 
secundas  respectu  primse  in  agendo,  longe  al- 
tioris  ordinis  est;  est  enim  dependentia  im- 
mediata  ab  ipso  Deo ,  tam  immediatione  vir- 
tutis  quam  suppositi ;  et  ideo  secundum  hanc 
rationem  non  pendent  a  Deo  ut  movente  ipsas 
causas,  sed  ut  coagente,  et  ut  movente  sub- 
jectum  illud  in  quo  agit  causa  secunda,  quem 
modum  coagondi  et  movendi  primae  causse 
Aristoteles  non  agnovit,  ut  ostendi. 

7.  Responsio  ad  secundiim  locum.  —  Unde 
ad  alium  locum  respondetur,  principium  illud : 
Causa  seciinda  non  movet  nisi  mota,  in  pby- 
sicis  motibus^  propter  peculiarem  rationem  et 
imperfectionem,  inveniri  semper  verum  cum 
proprietate^  supposito  communi  ordine  cau- 
sarum  naturalium  universi,  sive  talis  motus 
requiratur  in  causa  propter  applicationem  lo- 
calem,  ut  fortasse  est  in  motu  coeb,  sive  pro- 
pter  influentiam  causarum  universalium,  cu- 
jns  indigentia  in  his  rebus  inferioribus  et  ele- 
mentaribus  invenitur.  At  vero  ,  abstraheudo 
a  moventibus  et  motis  physice,  et  loquendo 
generaliter  de  causa  secunda  effectrice  suffi- 
cienter  constituta  in  actu  primo,  cum  omni- 
bus  conditionibus  prcerequisitis  ad  agendum, 
ante  inlluxum  primae  causse,  non  est  vera  iha 
propositio^  in  proprietate  intellecta  de  motu 
recepto  in  ipsa  causa  agente,  quia  nulla  ratio 
vel  necessitas  tahs  motus  assignari  potest,  nec 
terminus  propter  quem  requiratur,  ut  ex  dictis 
est  manifestnm.  Aritoteles  autem,  si  in  eo 
sensu  et  universahter  illam  propositionem  in- 
tellexit,  ideo  est  quia  putavit  influentiam  pri- 
mi  motoris  non  attingere  immediate  effectus 
causarum  secundarum,  imo  nec  ipsas  causas 
secundas  proximas,  sed  sohim  ahquam  supre- 
mam,  quam  solam  Deo  esse  immediatam  cogi- 
tavit,  et  ideo  posuit  iham  influentiam  perve- 
nire  ad  uhimum  effectum  per  ahquem  motum 
omnium  causarura  intermediarum,  ut  jam  de- 
claravi.  Iha  autem  falsa  et  erronea  cogita- 
tione  de  medio  sublata  ,  impertinens  est  iile 
motus  ad  propriam  influentiam  primee  canste 
per  se  requisitam  ad  actiones  causarum  secun- 
darum,  ut  jam  satis  exphcavi. 

8.  Quomodo  causa  secunda  dicatur  ab  Aris- 
totele  moveri  a  prima.  —  Dixi  autem  non  esse 
veram  propbsitionem  cum  proprietate  intel- 
lectam,  quia  per  quamdam  metaphoram  ,  ut 


Fonseca  dicit,  vel  secundum  quamdam  pro- 
portionem,  ut  ego  in  Metaphysica  dixi,  veris- 
sima  est.  Nam  sicut  in  Physicis  proximum 
movens^  verbi  gratia,  bacuhis  pendet  a  manu 
movendo,  et  non  movet  nisi  motus,  ahiori 
modo  pendet  causa  secunda  in  agendo  a  prima^ 
nec  iha  agere  potest  nisi  adjuta  ab  ista,  et  se- 
cundum  hanc  metaphoram  vel  proportionem 
solet  concursus  Dei  vocari  motio  causse  primse, 
non  quia  sit  motio  propria  ipsius  causse  se- 
cundse.  ut  sic,  sed  quia  est  motio  ihius  rei  in 
quam  agit  causa  secunda,  et  simul  est  auxi- 
hum  ipsius  causEe  secimdse.  Nec  heec  interpre- 
tatio  nova  est^  aut  nostra :  nam  Cajetanus,  1 
p.,  q.  14,  art.  13,  iham  tradit,  hcet  ahis  ver- 
bis;  ait  enim,  cum  dicitur  causam  secundam 
non  agere  nisi  motam  a  prima,  id  posse  in- 
tehigi  vel  de  motione  praevia,  vel  de  coopera- 
tiva,  et  in  priori  sensu  esse  falsam^  in  secundo 
autem  veram,  et  ita  esse  intehigendam;  cons- 
tat  autem  motionem  cooperativam  non  afli- 
cere  causam  secundam,  nec  illam  proprie  im- 
mutare.  Scotus  etiara,  licet  in  muUis  locis 
repetat  iham  propositionem  :  Causa  secunda 
non  agit  nisi  mota  a  Deo,  ut  in  1,  d.  2,  q.  2, 
et  dist.  8,  q.  2,  et  d.  39,  q.  5,  §  Contra  ista , 
nihilominus  in  .4,  d.  1,  q.  \,  expresse  negat 
causam  secundam  recipere  ahquid  a  prima, 
cx  vi  generalis  concursus,  et  ideo  necesse  est 
ut  ihud  axioma  de  cooperativa  motione  intel- 
lexerit.  Lychetus  etiam  et  Corduba  supra  ahe- 
gati,  hcet  a  Cajetano  dissentiant  in  usu  dis- 
tinctionis  motionis  prsevise  vel  cooperativse 
ad  respondendum  Scoto ,  nihilominus  distinc- 
tionem  ipsam  admittunt^  dicuntque  nunc  cau- 
sam  secundam  non  moveri  a  Deo  nisi  motione 
cooperativa,  et  accommodata  unicuique  rei, 
quia  Dens  hbere  agit :  dicunt  autem  ahud 
fuisse  futurum,  si  Deus  ex  necessitate  ageret, 
quod  nunc  ihhil  refert. 

9.  Ad  liirum  de  Causis.  —  Ad  propo- 
sitiones  aUegatas  ex  hbro  de  Causis  (quidquid 
sit  de  auctoritate  ihius  hbri  et  de  sensu  in  quo 
loquitnr  de  cansa  prima,  quod  longiorem  pos- 
tnlabat  disputationem,  nunc  nonnecessariam), 
respondeo  virtutem  primse  causse  esse  virtu- 
tem  omnium,  non  formahter,  sed  effective; 
tnm  quia  confert  virtutem  omnibns  cansis ; 
tum  quia  omnes  adjuvat,  et  cum  omnibus  ope- 
ratnr,  ita  ut  sine  iha  nihil  per  se  valeant 
rehqnse  virtutes  efficere,  qua  omnia  vera  sunt 
sine  prgevia  motione,  ut  jam  satis  exphcatum 
est.  Et  simihter  dicitur  virtns  causse  primae 
conjuugere  causas  secundas  suis  effectibus 
effective,  quia  immediate  ac  per  se  efficit  cum 


CAP.  XL.  SOLVENDO  RATIONES  ASSERTIONI  NOSTR.E  CONTRARIAS,  ETC. 


183 


illis  actiones  earum  per  qnas  actiones  forma- 
liter  conjungnntur  suis  effectibus.  Etenim , 
licet  daretur  inflaxus  prsevius^  non  conjunge- 
ret  formaliter  causam  secundam  suo  effectui, 
quia  ex  vi  illius  adlmc  maneret  causa  in  actu 
primo,  ut  supra  ostensum  est,  et  ita  semper 
conjunctio  formalis  fit  per  actionem  ;  ut  au- 
tem  causa  prima  efficiat  illam  coniunctionem_, 
non  est  necessaria  virtus  diffusa,  sed  per  suam 
increatam  virtutem  id  facit,  atque  adeo  per 
concursum  simultaneum,  ut  jam  supra  decla- 
ratum  est. 

10.  Conclusio,  —  Ex  his  ergo  propositioni- 
bus,  et  ex  aliis  quse  de  illo  libro  referii  solent_, 
nihil  aliud  quam  cooperatio  causse  primse  cum 
secunda  comprobatur.  Et  si  qui  philosophi 
recte  de  Deo  senserunt,  hoc  modo  efficientiam 
ejus  in  omnibus  et  cum  omnibus  causis  expli- 
carunt.  Solentque  referri  Plato  in  Timseo,  in 
quo  nihil  clarum  inveniO;,  et  Trismegistus,  in 
Dialogo  Crater,  quemviderenon  potui.  Verba 
autem  Philonis  in  libro,  Quod  sit  incorrupti^ 
bilis  mundus ,  parum  a  medio,  quse  Boetius 
refert  et  commendat,  hic  referam,  quia  opti- 
ma  sunt  :  Deus  (inquit)  inspicit  singula,  pa~ 
ternam  curam  gerens  rerum  omnium,  et  ut  vera 
fateamur,  aurigce  more  guhernatorisque  regit 
et  gulernat  ufiiversa,  soli,  lunce,  cceterisque  sy- 
derihus,  aeri  quoque,  cceterisque  mundi  parti- 
bus  assistens,  cooperando  quidquld  ad  universi- 
tatem,  rectam^ue  et  inculpahilem  dispensatio- 
nem  pertinet.  Cum  ergo,  ex  sententia  philoso- 
phorum  recte  sentientium,  divina  cooperatio 
ad  ejus  universalem  efficientiam  cum  causis 
secundis  satis  est,  solique  illi  posuerint  in- 
fluentiam  preeviam  in  causam  vel  remotam, 
qui  de  immediata  Dei  efficientia  in  omuibus 
actionibus  creaturarum  non  recte  senserunt, 
negari  non  potest  quin  sententia  nostra  in  ve- 
ra  philosophorum  auctoritate  solidius  habeat 
fundameutum  quam  contraria. 

CAPUT  XL. 

SOLVENDO  RATIONES  ASSERTIONI  NOSTRiE   CONTRA- 
RIAS;,   EADEM  VERITAS  AMPLIUS  CONFIRMATUR. 

Cum  dictum  et  probatum  sit,  addemonstra- 
tionem  assertionis  positse,  satis  esse  ostendere 
prsevium  influxum  in  causam  non  esse  neces- 
sarium,  si  rationes  omnes  hactenus  excogita- 
tse  ad  persuadendam  hanc  necessitatem  inva- 
lidai  ostensse  fuerint,  profecto  sola  talium  ra- 
tionum  solutio  ad  assertionem  confirmandam 
safficere  posset,  ac  deberet.  Hoc  ergo  super- 
est  in  hoc  capite  praestandura,  in  quo  septem 


rationes  primas  quse  in  agentibus  naturalibus 
locum  habent,  dissolvemus. 

^ .  Quomodo  causa  sectmda  nihil  agat  nisi 
in  virtute  ^^rimcp,  qucB  erat  prima  ratio  pro- 
bandi  co7icursum  prceviuw.  — Priraa  ratio  ni- 
tebatur  in  illo  principio,  quod  causa  secun- 
da  nihil  agere  potest  nisi  iu  virtute  prirase, 
quod  verissimum  est :  ejus  autem  legitimus 
sensus  est  ,  quem  capite  praecedenti  insi- 
nuavi ,  scilicet ,  causam  sccundam  non  ha- 
bere  virtutem  per  se  et  (ut  ita  dicam)  soli- 
tarie  agendi ,  sed  in  omni  actione  sua  debere 
niti  in  virtute  primae  causse,  sine  cujus  influxu 
cooperativo  nihil  agere  potest;et  ita  dicitur  in 
libro  de  Causis,  in  principio,  quod  causalitas 
causce  secundse  formatur  per  causalitatem 
causse  primje ,  quia  scilicet  in  omnibus  Deus 
immediatius,  et  intimius,  ac  principalius  ope- 
ratur,  ut  fere  exposuit  D.  Thomas  in  2,  d.  1, 
q.  1,  ad  4,  Ad  hoc  autem  necessarium  non  est 
ut,  prseter  virtutem  agendi  permanentem,  et 
in  suo  genere  efficientem,  quam  etiam  habet 
a  prima  causa,  recipiat  in  se  aliam  virtutem 
fluentem,  quia  nou  in  virtute  illius  agit,  sed 
in  virtute  increatse  potentiai  in  ipso  Deo  exis- 
tentis.  Cujus  sigrium  est,  quia,  etiamsi  virtus 
permanens  causse  secundse  intelligatur  afiecta 
alia  virtute  fluente,  utraque  nihil  agere  po- 
test  nisi  in  virtute  causse  primoe,  non  solum 
quia  utramque  dedit  et  conservat ,  sed  etiam 
quia  utraque  pendet  essentialiter  aproprio  in- 
fluxu  imraediate  procedente  a  virtute  iucreata 
prirase  causee.  Unde  dato  antecedenti  in  dicto 
sensu,  negatur  consequentia ,  quia ,  supposita 
insufficientia  virtutis  causee  secundee,  est  super- 
fluaalia  virtus  creata  fluens,  neque  in  illa  fun- 
datur  illud  principiura,  quia  licet  causa  prima 
et  secunda  simul  concurrant,  et  secunda  non 
indigeat  alio  prsevio  concursu,  nihilominus 
non  concurruntut  duee  causae  ejusdem  generis, 
neque  se  juvantes  quasi  per  accidens  ex  utrius- 
que  insufficientia  ,  sed  ut  causaa  diversorum 
ordinum ,  quarum  inferior  est  per  se  sola  in- 
sufficiens,  et  essentialiter  dependens  a  supe- 
riori,  et  ideo  agit  in  virtute  illiu.s,  non  vero  e 
contrario ,  quia  superior  per  se  potens  est  et 
sufficiens ,  ut  supra  dictum  est.  Unde  orania 
quae  ibi  afferuntur  ad  probationem  anteceden- 
tis  supervacua  sunt,  et  coincidunt  cum  se- 
cunda  ratione,  ubi  expedientur. 

2.  Ad  confirmationem,  virtutem  causcs  secun- 
dce  esse  actum  primum  admicctum  potentice , 
quomodo  id  intelligatur.  —  Ad  confirmatio- 
nem ,  cum  in  ea  sumitur  virtutem  causae  se- 
cundae  esse  actum  primum ,  ac  proinde  esse 


^86  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  mTERNIS 

actom  admixtum  potentiee,  sequivoca  est  et 
ambigua  propositio,  et  ideo  distinguere  et  ex- 
plicare  illam  oportet.  Nam  est  sermo  de  vir- 
tute  mere  activa,  ut  est  illa  quse  agit  actione 
transeunte^  vel  est  sermo  de  virtute  quae  ita 
est  activa^  ut  sit  etiam  receptiva,  ut  sunt  po- 
tentiae  animse.  Item  cum  aliqua  ex  liis  virtuti- 
bus  dicitur  esse  actus  admixtus  potentiae,  illud 
potest  intelligi^  vel  de  potentia  passiva,  vel  de 
aliquo  alio  genere  potentialitatis.  Loquendo 
ergo  de  virtute  mere  activa^  etiamsi  sit  purus 
actus  primus  et  separabilis  ab  actu  secundo,  id 
estj  ab  actione,  non  inde  fit  talem  virtutem  es- 
se  actum  admixtum  potentiee  receptivse ;  nam 
licet  careat  actione,  non  manet  in  poten- 
tia  receptiva  actus  sui ,  quia  etiam  quando 
agit,  illum  in  se  non  recipit.  Quod  si  dica- 
tur  actus  admixtus  potentiae,  solum  quia  po- 
test  actu  non  agere,  boc  non  obstat  quomi- 
nus  habeat  perfectiorem  actualitatem  quam 
sua  actiOj  quia  ipsa  actio,  comparata  ad  for- 
mam_,  quse  est  terminus  ejus^  est  actus  imper- 
fectus ,  quia  est  via  qusedam ,  sicut  de  omni 
motu  et  mutatione  Aristoteles  dixit  ;  forma 
autem  quae  est  terminus  talis  actionis  non 
habet  perfectiorem  actualitatem  quam  forma 
quae  est  principium  actionis,  sed  vei  minorem^ 
nt  in  causis  aequivocis,  vel  ad  summum  aequa- 
lem_,  ut  in  causis  univocis;  ergo  quod  talis 
actus  primus  possit  isto  modo  esse  in  potentia, 
non  ideo  indiget  nova  actualitate  sibi  inliee- 
rente,  ut  reducatur  in  actum  secundum,  nam 
per  solam  actionem  ab  eo  exeuntem  constitui- 
tur  in  actu  secundo  cujus  est  capax.  Cujus 
etiam  signum  est,  quia  licet  fingatur  amplius 
actuata  per  aliquid  additum,  nondum  est  con- 
stituta  in  actu  secundo,  neque  aliquo  intrin- 
seco  initio  ejus,  ut  capite  28  probatum  est. 

3.  Id  explicatvA'  in  poteniiis  animre.  —  De 
potcntiis  autem  animae,  fatemur  liabere  potes- 
tatem  activam  admixtam  potentiae  passivae,  sed 
hoc  non  obstat  quominus  in  sua  eutitate  et  in 
sua  activitate  habeant  actuahtatem  simplici- 
ter  perfectiorem  quam  earum  operationes, 
quia,  licet  tahs  potentia,  in  quantum  passiva^ 
sccundum  quid  sit  minus  perfecta  quam  sua 
operatio  ,  in  quantum  activa  ,  est  simpliciter 
perfectior.  Sicut  auima  passive  etiam  compa- 
ratur  ad  potentiam  quam  in  se  recipit,  et  ni- 
hilominus  perfectiorem  habet  actualitatem , 
quae  omnia  philosophis  notissima  sunt,  et  sane 
ad  prsesens  puuctum  parum  referunt;  nam 
"■etiamsi  fingatur  intellectus,  verbi  gratia,  cum 
illo  prsevio  iufluxu,  adhuc  est  in  potentia  rece- 
ptiva  sui  actus  secundi,  et  per  suam  entitatem, 


DIYIN/E  GRATLE  IN  GENERE. 
vel  per  habitum  aut  speciem  aliquam  habet 
sufficientem  virtutem  in  suo  genere  causae  ad 
producendum  suum  actum,  ad  quem  est  in 
potentia  receptiva;  ergo  inde  etiam  habet  per- 
fectiorem  actualitatem ;  ergo  illa  alia  actuali- 
tas  quasi  media  necessaria  non  est. 

4.  Bxplicantur  varice  propositiones  ab  adver- 
sariis  allatce  in  secunda  ratione. — Primapro- 
positio,  esse  existentice  est  proprius  effectus  Dei, 
quomodo  verasit.  —  D.  Thomas.  — Insecunda 
ratione  aliquae  propositiones  assumuntur,  quae 
in  legitimo  sensu  verae  sunt,  male  autem  ap- 
plicantur.  Prima  est  quod  esse  existentiae  est 
proprius  effectus  Dei,  quae,  ut  vera  sit,  non  est 
ita  intelligenda  ut  solus  Deus  dicatur  facere 
esse  existentiae,  hoc  enim  aperte  falsum  est, 
alias  causae  secundae  nihil  efficerent,  ut  statira 
dicam.  Tribus  ergo  modis  dicitur  esse  existen- 
tiae  proprius  efiectus  Dei  ex  D.  Thoma  in  2, 
d.  1,  quaest.  1,  art.  4.  Primo,  quia  solus  Deus 
potest  illud  facere  ex  vi  sui  esse,  et  sola  virtute 
sua,  quia  solus  ipse  est  ipsum  esse  per  essen- 
tiam,  et  omne  aliud  est  participatum.  Secundo, 
quia  solus  Deus  habet  pro  adaequato  objecto 
suae  potentia^.  activae  ipsum  esse  participatum, 
seu  participale,  ut  est  manifestum.  Tertio, 
quod  hinc  sequitur  quod  solus  Deus  facit 
per  se  primo  ipsum  esse,  ac  proinde  nulla 
causa  secunda  confert  suo  effectui  totum  es- 
se  illius,  nam  omnis  actio  creaturae  supponit 
aliquod  ens ,  ex  quo  suum  effectum  faciat,  et 
ideo  non  facit  per  se  primo  ens,  seu  esse,  sed 
tale  ens ,  vel  tale  esse.  Deus  autem  ad  suam 
propriam  actionem  nuUum  esse  necessario 
supponit  in  re  quam  facit,  ut  in  creatione  pa- 
tet,  et  quando  rem  praeexistentem  perficit,  vel 
cum  causa  secunda  operatur,  licet  aliquod  esse 
supponat ,  non  tamen  ab  alio  factum  quam  a 
seipso.  Sic  ergo  productio  ipsius  esse  secun- 
dum  omnem  hujusmodi  perfectionem  est  pro- 
pria  Dei;  causa  autem  secunda,  quando  produ- 
cit  effectum,  licet  illi  det  esse,  non  tamen  cum 
illo  modo  et  perfectione  qua  Deus,  et  ideo  ex 
hac  parte  non  indiget  illa  prsevia  motione,  vel 
elevatione ;  nam  ad  suum  agendi  modum  ge- 
neralis  concursus  simultaneus  illi  sufficit. 

5.  Secunda  propositio :  creatura  non  dat  esse 
nisi  ut  instrumentum  Dei.  —  Explicatur.  — 
Alia  propositio  ponitur  in  prima  illatione  illius 
rationis,  scilicet,  creaturam  non  dare  esse  nisi 
ut  instrumentum  Dei ;  quae  tangit  philosophi- 
cam  quaestionem,  an  causae  secundae  sint  in- 
strumentales,  vel  principales  respectu  suorum 
effectuum,  in  quo  Platonici  posuerunt  esse 
tantum  instrumenta ;  quam  sententiam  refert 


CAP.  XL.  SOLVENDO  RATIONES  ASSERTIONI  NOSTR.-E  CONTRARIAS,  ETC. 


d87 


et  approhat  Damasccnus  in  sua  Pbysica,  cap,  9 ; 
et  Simplicius,  2  Physicorum,  cap.  3,  a.  29;  et 
interdum  ita  loquitur  D.  Thomas  in  quaest.  3 
de  Potent.,  art.  7.  Et  illum  loquendi  modum 
defendit  Cajetanus,  1  p.,  qusest.  45,  artic.  5, 
§  ^^  Durandum.  Aristoteles  vero,  secundo  li- 
bro  Physicor.,  et  5  Metaph.,  causas  secundas 
simpliciter  principales  vocat ,  quia  in  suo  ge- 
nere  agunt  propria  et  sufficienti  virtute  ;  quem 
modum  loquendi  philosophi  et  Theologi  com- 
muniter  proharunt,  quia  revera  est  proprius, 
nam  alius  sohim  per  analogiam  introductus 
est,  et  ad  expUcandam  suhordinationem  et  de- 
pendentiam  causarum  secundarum  a  prima, 
et  ad  notandum  quod  causae  secundae  nihil 
possunt  per  se  facere  sine  influxu  primse.  Et 
haec  sine  dubio  fuit  mens  D.  Thomae,  ut  etiam 
Thomistee  communiter  sentiunt.  Quocirca  cau- 
sse  secundifi  non  dicuutur  instrumenta,  etiam 
illo  Platonico  modo,  propter  prseviam  instru- 
mentariam  virtutem  fluentem  illis  additam 
quando  actu  operantur,  sed  quia  virtutes  ea- 
rum  permanentes  sunt  quasi  instrumenta  Dei, 
quia  et  ipse  per  illas  tanquam  principale  agens 
operatur,  et  illse  sine  actuali  influxu  illius  ope- 
rari  non  possunt,  etiamsi  ille  influxus  non  sit 
motus  in  eis  receptus,  nara  etiam  in  naturali- 
bus  instrumentis  hoc  necessarium  non  est,  ut 
in  Metaphysica  ostendi,  disp.  17,  sect.:2,  n.  14. 
Unde  Damascenus  supra,  Platonem  dicentem 
principem  mentem  esse  efficientem  omnium 
rerum  causam,  naturam  autem  instrumenta- 
lem  esse,  ipse  explicuit,  hoc  est,  adjuvanteni 
causam  esse  pronuntiat. 

6.  Distinctio  modernorwm  rejicitur.  —  Ali- 
qui  vero  ex  dictis  modernis  distinguunt  inter 
causam  secundam,  ut  communicantem  efi^ectui 
suam  formam,  vel  ut  dantem  efi^ectui  esse,  et 
sub  priori  ratione  dicunt  esse  causasprincipales, 
quia  forma  producta  non  excedit  perfectionem 
et  actuaUtatem  producentis ;  sub  posteriori  au- 
tem  ratione  dicunt  esse  propria  iustrumenta 
Dei,  quia  ut  sic  attingunt  proprium  eS^ectum 
ejus,  et  ad  hoc  dicunt  requiri  preeviam  motio- 
nem,  quia  instrumentum  non  agit  nisi  ut  mo- 
tum.  Sed  distinctio  haec  necsatis  inteUigi,  nec 
satis  probari  potest,  quia  producere  seu  com- 
municare  formam,  et  dare  iUi  esse ,  physice 
ac  vere  loquendo,  non  sunt  duo :  ergo  vel 
utrumque  fit  a  causa  secunda  ut  ab  instru- 
mento,  vel  ut  a  principaU  causa.  Antecedens  pa- 
tet,  quia  efficere  nihil  aUud  est  quam  dare  es- 
se,  nec  aUter  causa  secunda  communicat  effec- 
tui  formam  suam,  quam  dando  iUi  esse,  non 
quidem  essentiae,  nam  hoc  de  se  potentiale 


estj  nec  fit  actu,  nisi  cum  conjungitur  ei  exis- 
tentia.  Item  quia  causa  secunda  non  commu- 
nicat  suam  formam,  nisi  educendo  similem  ex 
potentia  niateriae  ;  ergo  per  hanc  eductionem 
transfertur  forma  ab  esse  in  potentia,  ad  esse 
in  actu;  ergo  per  iUammet  constituitursub  es- 
se  existentiae.  Gonsequentia  vero  prima  per  se 
clara  est ,  quia  sicut  in  termino  idem  est  for- 
mam  fieri,  et  recipere  esse,  ita  etiam  in  causa 
eadem  est  virtus  per  quam  efficit  principaUter 
vel  instrumentaUter. 

7.  Pergitur  in  ea  refutatione. — Quapropter 
non  magis  completur  causa  secunda  per  mo- 
tionem  praeviam  in  virtute  agendi  ad  dandum 
esse,  quam  ad  producendum  formam  taUs  spe- 
ciei  vel  perfectionis.  Imo  Ucet  ihi  fingerentur 
duae  actiones  re  vel  ratione  distinctae,  uua  ef- 
ficiens  formam,  et  aUa  dans  iUi  esse,  etiam 
esset  distinguendus  duplex  concursus  simuUa- 
neus  Dei,  quia  creatura  nihil  omnino  facere 
potest  sine  taU  concursu;  ergo  vel  ad  edu- 
cendam  formam  sufficit  concursus  simuUa- 
neus,  et  ita  iUe  erit  primus  concursus  Dei,  et 
consequenter  aUus  simiUs  sufficietad  dandum 
esse,  et  potius  iUe  prior  erit  quasi  pra^vius  ad 
secundum  ;  quia  si  iUa  duo  sunt  in  eS^ectu  dis- 
tinguenda,  prius  est  educere  formam  quoad 
essentiam,  quam  dare  iUi  esse ,  quia  essentia 
supponitur  existentiae  tanquam  potentia,  ac- 
tui.  Non  ergo  erit  necessarius  aUus  concursus 
prsevius  iu  ista  causa  ad  dandum  esse,  quia  ex 
iUa  priori  productione  formae  necessario  resul- 
tat  ipsum  esse,  cum  concursu  imbibito  in  iUa 
resuUantia  seu  productione  ipsius  esse.  Nec  vi- 
detur  posse  probabiUter  cogitari  quod  inter  il- 
las  duas  actiones,  vel  concursus,  re  vel  ratione 
distinctos,  interveniat  tertius  praevius  ad  effi- 
ciendum  esse,  et  subsequens  ad  communica- 
tionem  propriae  formae.  Vel  certe  si  praevia 
motio  ponatur  ante  totam  efficientiam  causae 
secundae,  tam  ut  communicantis  suam  for- 
mam,  quam  ut  dantis  esse,  sic  aeque  comple- 
bitur  per  iUam  praeviam  motionem  in  virtute 
agendi  sub  utraque  ratione,  et  ita  non  magis 
sub  una  erit  causa  principaUs  vel  instrumcn- 
taUs  quam  sub  alia. 

8.  Assertio.  —  Ca^csa  secimda  est  causaprin- 
cipalis  in  suo  genere.  —  Dico  ergo  unamquam- 
que  causam  secundam  in  suo  genere  esse  cau- 
sam  principalem,  tam  sui  effectus ,  quam  esse 
quod  iUi  tribuit,  ac  proinde  supervacaneam,  et 
sine  fundamento  rationis  postulari  motionem 
propter  efiectionem  ipsius  esse.  Quia  sicut 
forma  communicata  eSectui  non  excedit  for- 
malem  perfectionem  causae,  ita  neque  esse. 


488  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

quod  fit  iu  effectu ,  perfectius  est  quam  esse 
causae,  et  sicut  forma  fit  ut  actu  existat,  ita 
forma  causse  est  principium  agendi  ut  est  in 
actu,  atque  adeo  per  suum  esse  actuale  non 
minorem  actualitatem  liabet^  quam  sit  esse 
datum  eflfectui ;  ergo  quoad  utrumque  est 
principium  principale  proximum ;  ergoex  liac 
parte  non  iudiget  preevia  motione.  Aliunde 
vero  ad  hanc  principalem  efBcientiam  causae 
secundse^  etiam  respectu  illius  esse  quod  fa- 
cit_,  necessarium  non  est  ut  det  esse  indepeu- 
denter  ab  ipso  esse  per  essentiam^  neque  ut 
primo  per  se  attingat  ipsum  esse^  vel  sub  com- 
muni  ratione  essendi,  vel  non  prsesupponendo 
aliquod  esse  iu  eflfectu^  sed  satis  est  quod  in 
suo  genere,  per  se  et  propria  virtute,  attingat 
illud  esse^  quod  antea  nou  erat  nisi  in  poten- 
tia  et  per  talem  actiouem  in  actum  reducitur, 
concurrente  prima  causa  a  qua  omne  esse  crea- 
tum  essentialiter  dependet ;  neque  enim  causa 
sccunda  est  principalis  in  omni  genere,  vel 
independens  ab  omni  superiori  causa^  sicut  est 
Deus^  quod  verum  est,  sive  consideretur  ut 
dans  formam,  sive  ut  dans  esse  suo  effectui  ; 
ergo  sub  utraque  ratione  sufficit  dependentia 
a  Deo  per  intrinsecum  et  simultaneum  con- 
cursum. 

9.  Tertia  ratio  adversarionm  rejicitur.  — 
Qidd  sit  conciirsum  causce  secimdce  pendere  es- 
seatialiter  a  concursu  causce  primce.  —  Ad  ter- 
tium,  cum  in  eo  sumitur  concursum  causae  se- 
cundse  essentialiter  dependere  a  concursu  cau- 
sae  primse,  si  intelligatur^  ut  verba  in  rigore 
sonant^  de  utroque  concursu,  ut  est  aliquid 
egrediens  a  sua  causa,  et  realiter  ab  illa  distin- 
guitur^  et  de  dependentia  effectiva,  sic  falsum 
est  antecedens;  quia  concursus  causse  primse 
et  secundse  in  re  non  distinguuntnr,  sed  sunt 
una  simplex  actio  cum  duplici  habitudine 
transcendentaU,  ut  cum  D.  Tlioma  et  com- 
muui  sententia  diximus;  et  ita  concursus  in 
re  non  fit  a  coiicursu,  neque  unus  peudet  ef 
fioaciter  ab  alio,  quia  idem  non  facit  seipsum, 
neque  a  seipso  pendet;  sic  ergo  intellectum 
antecedens  negandum  est;  ad  probatiouem  au- 
tem  negatur,  indc  seqni  ea  incommoda  quse 
ibi  inferuntur^  ut  jam  declaro.  Quamvis  enim 
concursus  causse  secundae  non  pendeat  a  con- 
cursu  intrinseco  causae  primai  in  genere  causae 
eflQcientis,  ut  dictum  est,  nihilominus  pendet 
essentiahter  ab  ipsa  causa  prima,  et  ab  ejus 
vohmtate,  quam  aUqui  vocant  concursum  Dei 
interuum,  respcctu  cujus  verissime  dicitur 
concursus  causae  secundae  pendere  essentialiter 
a  concursu  iuterno  causae  primae ;  est  enim  de 


DIVIN.E  GRATL^  IN  GENERE. 
essentia  actionis  causae  secundae  ut  simul  ac 
principaUter  a  Deo  fluat,  et  ideo  essentiaUter 
pendet  a  causa  prima,  et  ideo  quasi  formaUter 
dici  etiam  potest  concursus  causae  secundae 
essentiaUter  peudere  a  concursu  causae  pri- 
mse^  vel  potius  iUum  includere  ad  eum  mo- 
dum  quo  ratio  specifica  potest  dici  pendere  a 
generica,  quia  illam  essentiaUter  inchidit. 

10.  Eapropositio  sic  explicata  nonjuvat  ad- 
versarios.  —  Et  hinc  fit  necessarium  non  esse 
(quod  in  prima  consequeutia  iUius  rationis  in- 
fertur)  concursum  causae  primae  utique  pro- 
prium,  et  ad  extra^  esse  priorem  ordine  causa- 
Utatis  concursu  causae  secundae,  quia  ubi  non 
est  causaUtas  non  potest  esse  prioritas  quae  in 
iUafundatur;  sed  ostensum  est  unum  concur- 
sum  non  esse  causam  aUerius^  quia  suut  idem; 
ergo  nec  prioritas  esse  potest.  Et  hoc  ipsum 
fatentur  dicti  Tiiomistae  de  concursu  simuUa- 
neo ;  nunquam  tamen  probant  esse  necessa- 
rium  aUum  concursum  externum  causse  pri- 
mae^,  qui  sit  vera  causa  eflQciens  actionis  cau- 
sa?.  secundaej  et  consequenterprior  naturacon- 
cursu  causae  secundae,  Et  possumus  argumen- 
tum  retorquere^  quia  aUas  etiam  esset  conce- 
dendum  unum  concursum  causae  primae  esse 
priorem  natura  aUo  coucursu  ejusdem  primae, 
quod  non  videtur  admittendum^  loquendo  de 
proprio  concursu  ad  extra,  quia  revera  super- 
fluum  est.  Atque  haec  omnia  coguntur  dicti 
auctores  concedere  de  concursn  simuUanco 
Dei  ad  extraj  comparato  cum  influxu  causaj 
secundae.  Satis  est  igitur  quod  concursus  ad 
intra,  seu  voluntas  concurrendi,  sit  prior  cau- 
saUtate  et  natura ,  quam  concursus  causae  se- 
cundae.  Comparando  autem  inter  se  causas 
primam  et  secundam,  causa  prima  dicitur 
prius  influere,  non  prioritate  naturae  in  ordine 
causaUtatis  fundata,  sed  prioritate  perfectionis 
et  independentiffi^  aut  etiam  illa  quae  dicitur 
in  subsistendi  consequentia^  quia  Deus,  quan- 
tum  est  ex  se,  potest  agere  sine  causa  secun- 
daj  uon  vero  e  converso.  Et  eodem  modo^  si 
concursus  ipsos  secundum  rationem  distiuctos 
inter  se  conferamus,  potest  concursus  Dei  eis- 
dem  modis  dici  prior,  Ucet  non  causaUtate, 
vel  ordine  naturae,  sed  intimius  attingendo 
terminum,  ut  explicuit  etiam  Gajetanus,  1  p., 
quaest.  14,  art.  13,  et  quaest.  19,  art.  8. 

1 1 .  Inde  non  sequitur  causam  secundam  esse 
primum  principium  suce  aciionis.  —  Nec  hinc 
sequitur  (quod  in  eadem  ratione  referebatur) 
causam  secundam  esse  primam  in  agendo,  seu 
primum  principium  suae  actionis,  quia  non 
dicitur  Deus  causa  prima,  vel  primum  princi- 


CAP.  XL.  SOLVENDO  RATIONES  ASSERTIONI  NOSTR.^  CONTRARIAS,  ETC. 


489 


pium,  ex  eo  quod  prins  nalura  efficiat  suum 
efFectum  quam  causa  secuncla ,  quando  cum 
illa  operatur,  nec  prius  sola  efficiat  aliquem 
concursum  priorem  actione  causse  secundse, 
sed  dicitur  prima^  qnia  non  pendet  ab  alia  in 
agendo ,  quod  nulla  alia  causa  habet ,  nam 
omnis  alia  requirit  auxilium  superioris  causse 
quas  a  nullo  pendeat.  Neque  oportet  ut  hoc 
auxilium  sit  prsevium  et  receptum  in  causa, 
sed  sufficit  simultaneum  et  inchisum  in  actio- 
ne  causse  secundse.  Unde  nulla  est  illatio.  quse 
in  argumento  fit^  quod,  si  causa  secunda  non 
indiget  pr£evio  influxu  prioris  causse;,  etiara 
non  indigeat  auxilio  causse  prioris ,  quia  est 
illatio  ab  inferiori  ad  superius  negative ,  ac  si 
quis  inferret^  si  homo  non  indiget  carne  ad  vi- 
vendum ,  non  indigere  cibo.  Concnrsus  enim 
concomitans  verum  auxilium  est ,  et  causa 
quse  sine  illo  agere  non  potest^  eo  ipso  non 
potest  agere  sine  auxiho  et  influentia  prioris 
causce.  floc  ergo  satis  est  ut  non  sit  primum 
priucipium  in  agendo. 

12,  Confirmatur  ex  sancto  Thoma.  ■ — Et  hoc 
ipsum  revera  tradit  D.  Thomas  in  2^  d.  37^ 
qusestione  2,  articulo  2,  cujus  ratio  et  in- 
tentio  ibi  non  fideliter  allegatur.  Tractat  enim 
ibi  D.  Thomas^  an  actus  peccati^  ut  actus  est^ 
sit  efiective  a  Deo^,  refertque  opinionem  ne- 
gantem  Deum  concurrere  ad  illum  actum, 
eamque  refutat  deducendo  ad  ilhid  inconve- 
"niens,  quod  vohmtas  in  eo  actu  ageret  ut  pri- 
ma  causa  et  primum  principium ;  illationem 
autem  facit  his  verbis  :  Ex  ea  videtur  sequi 
quod  sint  plura  prima  principia,  hoc  enim  est 
de  ratiojie  primi  principii,  ut  agere  possU  sine 
auxilio  prioris  agentis,  et  influentia  ejus.  XJnde 
si  volimtas  humana  actionem  oXiquam  posset 
producere,  cuj^cs  actor  non  essef  Deus,  voluntas 
humana  rationem  primi  principii  haleret.  In 
quibus  verbis  adverto  mutata  esse  a  P.  Alvarez 
dicta  disp.  18,  n.  J4 ;  nam  ubi  D.  Thomas  ait  : 
Si  voluntas  humana  actionem  aliquam  posset 
producere,  cujus  actor  non  esset  Deus ,  ipse  di- 
cit  :  Si  voluntas  humana  aliqiiam  actionem 
produceret  alsque  motione  prioris  agentis,  quse 
verba  ad  minimum  srquivoca  sunt^et  ab  ipso 
in  aho  sensu  referuntur;,  qui  verbis  D.  Thomse 
non  continetur.  Nam  juxta  verbaD.  Thomse, 
ratio  ejus  non  procedit  contra  eos  qui  fatentur 
actum  peccati  non  posse  fieri  siue  concursu 
simultaneo  Dei,  etiamsi  negent  non  posse  fieri 
siue  prsevia  mofcione^  nam  actio  quse  fieri  non 
potest  sine  concursu  simultaneo  Dei,  talis  cer- 
te  est,  ut  ejus  actor  sit  Deus;  ergo  si  voluntas 
ad  illam  requirit  concursum  simultaneum  Dei, 


non  potest  agere  actionem  cujus  actor  non  sit 
Deus;  ergo,  stante  necessilate  concursus  si- 
multanei,  discursus  D.  Thomae  immerito,  et 
sine  ulla  probabilitate,  applicatur  contra  ne- 
gantes  motionem  illam  pra3viam,  quod  maxi- 
me  necessarium  judico  in  concursu  ad  actum 
peccati,  ut  infra  dicam.  Hic  tamen  advertere 
non  omittam,  licet  D.  Tliomas  soleat  concur- 
sum  simultaneum  nomine  motionis  appellare, 
ut  supra  declaravi,  nihilominus,  quia  ibi  trac- 
tabat  de  concursu  ad  actum  peccati,  ne  pias 
aures  offenderet,  nohiisse  Deum  appellare  mo- 
torera  ad  illura  actum,  sed  illius  actorem,  et 
ibi  tacite  aha  loca  expHcuisse,  ut  concursus 
intelhgatur  tantum  esse  motio  cooperativa, 
ratione  cujus  dicitur  Deus  agere  actionem 
causai  secundse. 

i3.  Continuatur  explicatio  verhonm  diri 
Thom.ce.  —  Atque  ita  rehqua  quge  in  illo  argu- 
mento  adduntur,  non  procedunt  contra  nos- 
tram  sententiam  :  nam  responsio  quam  ibi 
D.  Thomas  refert  et  refutat  non  est  nostra  ; 
imo  nos  etiam  illam  reprobamus,  quia,  ut  vo- 
luntas  in  nulla  actione  sua  operetur  ut  pri- 
mum  principium,  non  satis  est  ut  nec  esse  nec 
virtutem  agendi  habeat  a  se,  sed  necessarium 
esse  dicimus  ut  sine  influxu  primse  cansse  nihil 
possit  operari.  Nam  hoc  sequitur  ex  primo,  ut 
optime  replicat  D.  Thomas  in  prima  ratione 
sua ;  nam  agere  est  proportionatum  ad  esse  ; 
ergo  quod  esse  non  potest  sine  influxu  prioris 
agentis,  neque  agere  potest  sine  simili  influxu. 
Dicimus  autem  ad  hoc  sufficere  influxum  si- 
multaneum,  nam  cum  solo  illo  verissima  est 
illa  propositio:  Cujits  essentia  al)  alio  estyopnr- 
tet,  ut  et  vi7'tus,  et  operatio  al  alio  sit :  nam 
per  virtutem  ibi  non  intelligit  D.  Thomas 
prgevium  coucursura  (cum  dicat  virtutem  ab 
essentia  rei  procedere) ;  operatio  autem  non 
est  a  Deo,  nisi  per  siraultaneum  concursum, 
Item  ille  concursus  sufficit  ut  causa  secunda 
non  sit  primum  agens,  quia  ejus  actio  vere 
reducitur  in  primum  agens,  scilicet  Deum^ 
tanquam  iu  causam,  quia  per  illum  concursum 
Deus  vere  est  agens  illius  aetiouis,  et  est  prius 
prioritate  universalitatis  et  independentise,  ut 
supra  declaravi.  Et  ita  etiam  male  explicatur 
contra  nos  secunda  replica  ex  D.  Thoma 
sumpta. 

1  -4.  Idem  ostenditur.  —  Denique,  idem  con- 
cursus  simultaneus  sufficit  ut  voluntas  seu 
causa  secunda  non  habeat  agere  a  se  ,  quod 
in  tertia  replica  D.  Thomas  assumit  ,  quia 
illa  particula  a  se,  excludit  omnem  influxum 
superioris  causee.  Et  iu  hoc  sensu  procedit  ra- 


i90  L!B.  III.  DE  AUXILIIS  INTERN 

tio  D.  Thomse,  qid%  res  qure  non,  liabet  esse  a  se, 
non  potest  a  se  dnrare  ;  ergo  neque  potest  a  se 
agere.  Dicitur  enim  res  non  durare  a  se,  quia 
indiget  actuali  influxu  Dei  ut  agat.  Est  tamen 
differentia,  quia  res  durat  per  influxum  solius 
Deij  quia  ipsa  non  potest  concurrere  active  ad 
suam  conservationem;  agit  autem  non  per  in- 
fluxum  solius^Dei ,  quia  necesse  est  ut  ipsa 
etiam  concurrat^lioc  enim  essentialiter  inclu- 
ditur  in  conceptu  actionis^  seu  agendi,  et  hoc 
modo  accipit  causa  secunda  a  prima  ipsum  ac- 
tuaUter  agere^  quia  in  illud  ipsum  imme- 
diate  influit  Deus^  non  quia  in  ipsam  poten- 
tiam  agentem  quippiam  aliud  ante  actio- 
nem  influat ,  quia  etiam  si  ilhid  influeret, 
per  talem  influxum  non  immediate  daret 
hoc  quod  est  agere,  sed  daret  quoddam  prin- 
cipium  agendi,  vel  complementum  ejus,  quod 
satis  non  est  ad  vim  rationis  et  intentionem 
ejus,  quse  est  ostendere  necessitatem  imme- 
diati  influxus  divini  in  ipsam  actionem.  Nam 
ut  dicatur  Deus  immediate  dare  ipsum  agere, 
praeter  totam  virtutem  proximam  agendi , 
vel  etiam  ut  dicatur  creatura  non  agere  a 
se^  non  hahens  a  se  eamdem  virtuti3m  agendi, 
propter  hsec,  inquam,  non  est  necessarius 
concursus  prsevius,  quia  ratione  permanentis 
et  innatee  virtutis,  et  concursus  simultanei. 
heec  omnia  vere  dicuntur  de  causis  naturaU- 
bus ;  non  ergo  procedit  ratio  in  illo  sensu,  et 
ita  ad  vim  ilHus  praevius  concursus  nou  sohim 
non  est  necessarius  ,  sed  etiam  ilU  posset  ob- 
stare,  nam  inde  posset  inferri  concursum  si- 
multaneum  non  esse  necessarium,  vel  saltem 
illa  ratione  non  probari. 

15.  Prima  con/irmatio  adversariorum  ex 
productionibus  divinis  rejicitur. —  Ad  confir- 
mationes  autem  aUorum,  imprimis  ad  exem- 
phim  ex  divinis  personis  sumptum,  responde- 
mus  vel  non  esse  ad  rem_,  vel  potius  probare  op- 
positum ,  nam  Fihus  non  dicitur  producere 
Spiritum  Sanctum  a  Patre,  et  uon  a  se^  quia 
habeat  a  Patre  aUum  iufluxum  praeter  commu- 
nicationem  essentise  et  virtutis  spirandi ;  sic 
ergo  si  servanda  vel  imitanda  est  proportio, 
creatura  sufficienter  dicetur  non  agere  a  se, 
quia  non  habet  a  se  virtutem  agendi,  sed  a 
Deo  ;  et  ita  inde  non  colhgetur  uecessitas  ac- 
tuahs  influxus  Dei :  ut  ergo  servetur  proportiOj 
dicendum  erit  quod  sicut  Fihus,  quia  non  spi- 
rat  nisi  per  virtutem  acceptam  a  Patre,  habet 
etiam  quod  non  possit  sohis  spirare  sine  Patre 
immediate  spiraute,  ita  creatura,  quia  habet 
virtutem  datam  et  conservatam  a  Deo,  non  po- 
test  agere  sine  Deo  simul  agente  ;  et  ita  con- 


IS  DIVIN.E  GRATIiE  IN  GENERE. 
cluditur  coucursus  simultaneus,  non  prsevius 
distincius  ab  efiectione  et  conservatione  vir- 
tutis  agendi. 

16.  Secunda  confirmatio,  sequi  aliquid  esse 
in  creatura  quod  non  sit  a  solo  Deo,  rejicitur. 
—  Ad  aham  vero  confirmationem,  negamus 
ex  ablatione  proevii  concursus  sequi,  aUquid 
esse  in  creatura,  quod  non  sit  a  Deo  solo : 
nam  proxima  virtus  agendi,  ut  calor,  non  est 
a  solo  Deo,  sed  vel  est  etiam  ab  extrinseca  cau- 
sa  proxima,  vel  ab  intrinscca  forma  nascitur, 
Deo  simul  influente,  ut  in  igne ;  et  actio  cau- 
sge  secundse  etiam  non  est  a  solo  Deo,  ut  con- 
stat,  quamvis  sit  immediate  ab  iUo.  Determi- 
nari  autem  ad  agendum  (  a  quo  argumentum 
sumitur )  non  est  ahquid  distinctum  ab  his, 
nam  determinari  sumi  potest,  vel  in  actu  pri- 
mo,  vel  in  actu  secundo  ;  et  priori  modo  in 
causis  naturahbus  de  quibus  agimus,  deter- 
minari  nihil  est  distinctum  ab  ipsa  virtute  na- 
turaU,  quse  per  seipsam  est  destinata  ad  unum, 
et  ad  modum  agendi  ex  necessitate  naturse. 
Posteriori  autem  modo  determinari  ad  agen- 
dum  non  est  nisi  agere,  et  ita  non  est  distinc- 
tum  ab  ipsa  actione,  neque  in  his  agentibus 
aUquid  mpdium  inter  heec  cogitari  potest. 

17.  Tertia  confirmatio ;  actionem  causcB  se- 
cundoe  non  esse  effectum  prcemotionis  Dei  ex- 
'plicatur. —  Denique,  ad  ultimam  confirmatio- 
nem,  jam  dictum  est  actionem  causoe  secundse 
non  esse  efi"ectum  prsemotionis  Dei,  sed  in- 
creatse  virlutis  et  voluntatis.  Nec  in  his  cau- 
sis  naturahbus  Deus  ahter  facit  causam  secun- 
dam  operari,  nisi  dando  iiU  proximam  virtu- 
tem  agendi  cum  omnibus  ex  parte  ilhus  re- 
quisitis,  et  cum  iUa  simul  concurrendo,  quia 
sicut  facere  non  inchidit  nisi  virtutem  agendi 
et  actionem,  ita  Deum  facere  ut  sol  iUuminet, 
verbi  gralia,  nec  est,  nec  esse  potest  aUud 
quam  facere  solem  cum  virtute  ilhiminaudi, 
et  constituere  iUum  in  taU  loco,  etc,  et  cum 
iUo  ad  ilhiminandum  concurrere,  et  idem  est 
in  quaUbet  alia  causa  secunda  naturaU,  ut  a 
quoUbet  facile  considerari  potest. 

18.  \Q,U'irtaratio  adversariorum  exessentiali 
sulordinatione  causce  secundce  ad  primam  con- 
futitur,  et  prima  instantia  de  Angelo  ad  infe- 
riores  causas  comparato.  —  Ad  quartum  ne- 
gatur  consequentia ;  nam  essentialis  subordi- 
natio  causse  secundse  ad  primam  non  consistit 
in  necessitate  motionis  prsevise,  sed  in  neces- 
sitate  molionis  cooperativse,  seu  concursus  si- 
multanei,  ut  satis  declaratum  est.  Ad  primam 
autem  probationem,  responsum  est  etiam 
Deum  non  esse  causam  primam ,  quia  prius 


CAP.  XL.  SOLVENDO  RATIONES  ASSERTIONI  NOSTR.^  CONTRARIAS,  ETC. 


d91 


moveat  causam  secunclam  jam  suJDQcienter 
constitutam  in  actu  primo  ad  operandura,  sed 
quia  ab  illo  pendet  in  agendo  omnis  alia  causa. 
Unde  instantia^  seu  exemplum  de  Angelo,  vel 
quacumque  alia  causa  perfectiori  comparata 
ad  minus  perfectam,  nibil  ad  rem  facit,  quia 
non  quilibet  excessus  perfectionis  constituit 
rationem  causse  primsSj  sed  ille  qui  est  in  vir- 
tute  agendi  a  se^,  et  in  ratione  universalissimaa 
causae,  a  qua  omnis  alia  pendet  in  agendo. 

49.  RejicituT  secunda  prolatio,  non  dari  or- 
dinem  per  se  inter  catcsam  primam  et  secun- 
dam.  —  Ad  secundam  probationem  negatur 
sequela,  nimirum,  non  dari  ordinem  per  se 
inter  causam  primam  et  secundam ;  nam  hic 
ordo  per  se  non  consistit  in  indigentia  motio- 
nis  praevise,  sed  in  boc  quod  omnis  causa  se- 
cunda  per  se  et  ex  natura  sua  postulat  auxi- 
lium  causse  primee  influentis  secum  ad  dan- 
dum  esse  suo  effectui,  quia  non  sicut  ipsa  habet 
esse  per  se  ;  qui  optime  fundatur  in  natura 
causge  habentis  esse  participatum  ab  aha  quse 
est  suum  esse  per  essentiam,  alius  vero  ordo 
prioris  et  posterioris  concursus  nuUum  habet 
in  rebus  fundamentum,  Unde  esemplum  de 
duobus  trahentibus  lapidem  hic  non  bene  ac- 
commodatur ;  nam  Ucet  in  simultate  concur- 
rendi  sit  simile,  non  ordine,  neque  in  depen- 
dentia,  nam  unus  trahens  lapidem  per  se  non 
pendet  ab  alio,  licet  fortasse  ob  imperfectio- 
nem  virtutis  in  suo  genere  indigeat  juvamine 
alterius  ejusdem  ordinis  :  omnis  autem  causa 
secunda,  quantumvis  in  suo  ordine  perfecta  et 
sufliciens  sit,  essentialiter  subordinatur  pri- 
mse,  a  qua  pendet,  ut  deslaratum  est. 

20.  Tertia  prolatio  omnem  causam  secun- 
dam  agere  motam  rejicitur. —  Ad  tertiam  pro- 
-  bationem,  in  qua  sumitur  quod  omnis  causa 
secunda  movet  mota,  si  intelligatur  de  motu 
proprio  recepto  in  ipsa,  respondemus  peti 
principium,  nam  hcec  est  conchisio  probanda. 
Negatur  ergo  illa  propositio,  intellecta  de  mo- 
tu  proprio,  et  in  causa  secunda  vere  ac  reahter 
recepto;  nulla  enim  ratio  sufficiens  redditur 
ob  quam  taUs  motus  sit  per  se  et  quasi  essen- 
tiaUter  necessarius  ad  actionem  causee  secun- 
dse,  cum  sine  iUo  possit  causa  secunda  habere 
totam  virtutem  ex  parte  sua  necessariam  ad 
effectum,  et  Deus  non  indigeat  iUo  motu  ad 
prsestandam  totam  efficientiam  ex  parte  ipsius 
necessariam.  MuUoque  minus  reddi  potest  ra- 
tio  ob  quam  iUe  motus  requiratur  ut  puta 
conditio  sine  qua  non,  et  praesertim  de  poten- 
tia  etiam  absohita  necessaria,  ut  in  capite  28 
late  discursum  est.  In  quo  autem  sensu,  et  de 


quibus  moventibus,  et  ex  quo  fundamento 
Aristoteles  iUam  propositionem  protulerit,  in 
prsecedenti  capite  declaravi,  ubi  etiam  dixi, 
per  se  et  in  omnibus  causis  secundis  sohim  de 
motu  cooperativo  esse  in  universum  veram  ; 
de  prsevio  autem  sohim  quando  causa  secunda 
habet  imperfectam  virtutem,  vel  indiget  aut 
appUcatione  ad  passum,  aut  conjunctione  ad 
objectum,  quam  antea  non  habebat. 

2 1 .  Quarta  prohatio  ex  causis  ■universalihis 
rejicitur.  —  Unde  facile  respondetur  ad  quar- 
tam  probationem,  quae  a  causis  universaUbus 
sumebatur ;  est  enim  in  ilUs  longe  diversa  ra- 
tio  :  nam  sol,  verbi  gratia,  quatenus  influit  ut 
causa  universaUs  (idemque  est  de  caeteris),  non 
concurrit  cum  causis  secundis  immediate  im- 
mediatione  suppositi,  et  ideo  neccsse  est  ut  per 
media  interjacentia  diffundat  virtutem  suam 
usque  ad  causam  secundam  maxime  distinc- 
tam  a  se,  et  quee  sit  proxima  respectu  effectus ; 
influxus  ergo  iUius  virtutis  et  praevius  est  ad 
uUimum  effectum,  et  necessario  debet  esse  in 
causa  proxima  iUius.  Deinde  si  tales  causse 
universales  sint  corporese,  ut  cceU,  non  consis- 
tit  influxus  earum,  nisi  in  aUeratioue  aUqua, 
seu  productione  quaUtatis,  quae  sit  virtus  ac- 
tiva  coadjuvans  causam  secundam  proximam, 
ut  est,  verbi  gratia,  calor  respectu  sohs,  hu- 
miditas  respectu  hmse,  vel  foriasse  ahee  quaU- 
tates  nobis  occuUoe  respectu  singulorum  as- 
trorum  ;  si  vero  universales  causse  immateria- 
les  sint,  ut  AngeU,  immediate  tantum  influunt 
motum  localem,  ut  suppono.  Unde  necessitas 
harum  causarum  sohim  est,  vel  ut  addant  aU- 
quam  virtutem  causge  secundse,  quia  sola  vir- 
tus  iUius  est  imperfecta,  vel  ut  iUam  appUcent 
ad  passum,  a  quo  antea  distabat.  Ac  denique 
prseter  hanc  influentiam,  non  habent  ha3  cau- 
sse  creatse  immediatum  influxum  in  actio- 
nem  causse  secundse,  neque  in  hoc  dependent 
essentiaUter  particulares  causae  ab  universa- 
Ubus  creatis.  At  vero  causa  prima  agit  in  om- 
nibus  immediatione  suppositi,  et  per  seipsam 
et  suam  intrinsecam  virtutem  immediate  in- 
fluit  in  omnem  actionem  causee  secundce,  et 
hsec  quantumvis  sit  completa  in  virtute 
agendi,  et  appUcatam  habeat  materiam,  es- 
sentiaUter  postulat  ad  agendum  immediatam 
cooperationem  Dei,  et  si  quid  prsevium  ad 
complementum  virtutis  et  appUcationis  datur 
causse  particulari  ab  uuiversaUbus  creatis,  to- 
tum  id  datur  a  causa  prima  cooperante  cum 
secundis,  etiam  universaUbus.  Et  ideo  per  se 
non  est  uecessaria  aUa  prasvia  motio  primce 
causee  recepta  iu  secunda^  sed  sohmi  ex  acci- 


492 


LID.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.^  GRATI.E  IN  GENERE. 


deiite,  qiiandc  virtus  causee  secundse  fuerit  in 
suo  genere  insuflBciens,  et  per  universales  cau- 
sas  creatas  defectus  ille  suppleri  non  possit, 
de  quo  modo  influendi  Dei,  tractando  de  auxi- 
lio  suflicienti  et  efficaci  gratise,  latius  dicemus. 

22.  Quinta  ratio  ,  de  modo  quo  Deiis  vult 
effectus  causarum.  — In  quinta  ratione,  ex 
voluntate  divina  sumpta  ,  attingitur  mate- 
ria  de  preedestinationibus  divinis,  et  de  modo 
quo  Deus  vult  vel  providet  effectus  causarum 
secundarum  et  actiones  earum.  Sed  ba^c  babet 
peculiarem  difficultatem  in  actionibus  liberis, 
tam  bonis,  praesertim  supernaturalibus,  quam 
in  malis,  seu  peccaminosis,  in  naturabbus  au- 
tem  causis  fere  nullam.  Et  ideo  bis  omissis 
quai  ad  actus  liberos  pertinent_,  de  quibus  si- 
gillatim  dicturi  sumus,  de  naturalibus  causis 
admittimus  Deum  concurrere  cum  illis  per 
voluntatem  efficacem,  qua  vult  et  cum  eis 
concurrere,  et  eas  efficere  suos  eflfectus ;  nam 
licet  beec  duo  ex  propriis  rationibus  formali- 
bus  babeant  distinctionem  aliquam,  ut  in  ac- 
tibus  liberis  dicemus,  in  praesenti  non  multum 
refert  illius  distinctionis  consideratio. 

23.  ^x  illa  tamen  nihil  efficeretur  contra 
assertionejn  nostram.  —  Hinc  vero  non  sequi- 
tur  quod  Deus  per  illam  voluntatem  aliquid 
prsevium  faciat  in  causa  secunda,  quia  licet 
Dei  vohmtas  efficacissima  sit,  non  tamen  facit 
nisi  quod  vult,  et  prout  vult  illud  facere ;  per 
illam  autem  voluntatem  non  vult  facere  ali- 
quid  praevium ;  neque  contrarium  recte  proba- 
tur  ex  eo  quod  Deus  velit  causam  secuudam 
agere  :  nam  causam  secundam  agere  non  est 
recipere  aliquid  praevium,  sed  est  elicere  ipsam 
actionem.  Unde  potius  contrarium  inferen- 
dum  esset  ex  illo  antecedente  :  nam  si  Deus 
hoc  solum  vult,  scilicet  causam  secundam  age- 
re,hoc  facit,  et  non  ahud  quod  ad  executionem 
ihius  vohmtatis  non  est  necessarium ,  quia  in 
objecto  iUius  voluntatis  solum  inchiditur,  quod 
causasecunda  faciat,  et  ut  Deus  ipse  simul  effi- 
ciat  ipsum  eflfectum  et  actionem  causse  secun- 
dse,,  et  utrumque  efficaciter  et  infahibihter  fa- 
cit.  Quia  enim  non  vuU  solus  facere,  sed  cum 
causa  secunda,  lideo  necessarium  non  est  ut 
ipse  Deus  solus  ahquid  faciat.  Neque  etiam  est 
necessarium  ut  prius  operetur  prioritate  cau- 
sahtatis,  quia  nec  boc  etiaai  vuU_,  sed  operari 
tantum  cooperando.  Unde  hcet  iha  voluntas 
Dei  sit  prior  duratione  et  seternitate ,  nihilo- 
minus  or^hne  causahtatis  est  concomitaus  , 
quia  soham  vult  cum  causa  secunda  concur- 
rere,  et  uon  ahter  vult  eflfectum  ejus,  ut  satis 
declaratum  est. 


24.  Solvitur  instantia.  —  Sohim  potest 
instari,  quia  hcet  causa  naturahs  sit  determi- 
nata  ex  se  ad  agendum,  nibilominus  potest  ex 
concursu  aherius  causae,  vel  materiahs,  vel  ef- 
ficientis,  impediri,  et  ideo  saepe  effectus  ejus 
est  contingens  ;  posita  autem  efficaci  volun- 
tate,  qua  Deus  vuh  talem  causam  agere,  ma- 
jor  est  in  iha  determinatio,  majorque  necessi- 
tas  agendi ;  ergo  ahquid  prsevium  factum  est 
in  causa  secunda  per  talem  Dei  voluntatem. 
Respondetur  negando  consequentiam ,  quia 
quando  Deus  efficaci  vohmtate  statuit  causam 
secundam  ahquid  naturahter  facere,  eo  ipso 
sua  providentia  cseteras  causas  disponit,  ut 
aham  non  impediant ,  et  ideo  necesse  non  est 
ut  ahquid  imprimat  tah  causse  naturahter 
agenti,  quo  infahibihus  (ut  ita  dicam)  suum 
eflfectum  efficiat :  nam,  remotis  impedimentis, 
et  apphcata  materia,  et  oblato  Dei  concursu, 
omnino  infahibihter  sequitur  eflfectus.  Quod  si 
Deus,  prsevidens  futura  esse  impedimenta, 
non  vuh  providere  modum  quo  auferantur, 
tunc  vel  nuham  habebit  vohmtatem  concur- 
rendi  cum  causa  impedita,  vel  certe  non  ab- 
sohitam  et  efficacem,  sed  quasi  conditiona- 
tam,  seu  sccundum  (juid,  oflferendi  nimirum 
tah  causee  concursum  quantum  in  se  est,  si- 
nendo  uihilominus  ut  ab  aliis  impediri  possit, 
ut  latius  in  causis  hberis  exphcabimus. 

25.  Sextaratio,  nat^iralia  ageniiaperficiin- 
trinseceagendo,  confutatur . — Ad  sextamratio- 
nem,  negauius  quod  naturaha  agentia  agendo 
perficiantur  intrinsece,  id  est,  nova  perfectione 
sibi  inheerente,  quia  neque  actio  ipsa  est  per- 
fectio  agentis,  ut  in  eadem  ratione  recte  dici- 
tur,  neque  reductio  iha  de  potentia  in  actum, 
quse  in  tah  agente,  quando  operari  incipit, 
cousideratur ,  est  reductio  potentise  objectivai 
vel  recepLivae  in  actum,  sed  est  reductio  po- 
tentise  activse,  quae,  per  se  loquendo,  non  per- 
ficitur  agendo,  sed  perficit  ahud.  Dico  autem 
^er  se  loquerido,  quia  si  sit  virtus  incompleta, 
perficienda  erit  prius  per  complementum  vir- 
tutis  :  tunc  autem  non  perficitur  agendo^  sed 
recipiendo ,  et  sic  completur  ut  agat.  Nec 
Aristoteles,  8  Pbysicor.,  contrarium  docuit, 
sed  sohim  dixit  corpora  moventia  movere 
mota  ab  alio,  quia  vel  apphcatione  vel  com- 
pJemento  virtutis  indigent,  sicut  sol  ad  ihu- 
miuandum  totum  orbem  movetur,  quia  per 
motum  ad  omnia  loca  apphcatur;  postea  vero 
ihuminando  non  pcrficitur,  neque  per  motum 
ihum  aham  perfectionem  antecedentem  reci- 
pit,  neque  etiam  ahi  Pbilosophi  ihud  dogma 
tradiderunt ;  imo  D.  Tliomas,  3  contra  gent.. 


CAP.  XLl.  EX  YI  GENERALIS  CONCtRSUS  NON  ESSE  NECESSARIAM,  ETC. 


m 


cap.  21,  docet  res  naturales  agendo  comparare 
tantum  quamdam  extrinsecam  perfectionem, 
quateuus,  suum  esse  communicando,  et  quasi 
aliis  benefaciendo,  Dco  ejusque  bonitati  quo- 
dammodo  similiores  efficiuntur.  Quod  etiam 
confirmat  D.  Thomas  auctoritate  Dionysii , 
cap.  3,  de  coelesti  Hierarchia,  dicentis  divinis- 
simum  esse  Dei  cooperatorem  fieri,  quod  pro- 
prie  intelhgitur  de  moraU  cooperatione  in  spi- 
rituaU  sahite;,  vel  propria,  vel  proximorum 
procuranda ,  de  qua  etiam  locutus  est  Pauhis 
1  ad  Corinth.  3,  dicens:  Dei  adjutores  sumus; 
per  quamdam  vero  proportionem  seu  analo- 
giam,  omnibus  causi-  agentibus,  quatenus  ahis 
bonitatem  communicant,  accommodatur,  ut 
etiam  ex  parte  assecutus  est  Comment.,  12 
Metaphys.,  text.  36.  Sicut  autem  in  Deo  ipsa 
actuahs  operatio  ad  extra  non  addit  ihi  per- 
fectionem  intrinsecam,  sed  ostendit  iHam,  ita 
simihtudo  ad  Deum  in  hujusmodi  operatione, 
quse  nihil  in  agente  ponit ,  non  est  intrinseca 
ejus  perfectio,  sed  vocatur  extrinseca_,  quia 
simiUtudinem  quamdam  in  bonitate  a  Deo 
participata  manifestat. 

26.  Septima  ratio  ex  actionibus  petita  con- 
futatur.  —  Septima  ratio  speciahter  fiebat  de 
actionibus  vitahbus,  et  ex  eo  quod  essentiah- 
ter,  vel  intrinsece,  vel  saltem  ex  natura  rei 
pendent  a  principio  vitah ,  inferebatur  non 
posse  Deum  in  iUas  influere,  nisi  prius  na- 
tura  influat  in  ipsam  potentiam  vitalem,  quse 
iUatio  neque  ab  arguente  probatur,  neque 
ego  video  quo  fundamento  nitatur,  aut  quo 
modo  possit  ad  syUogisticam  formam  reduci ; 
et  ideo,  quidquid  sit  de  antecedenii,  in  qup 
auctor  iUe  sumit,  etiam  de  potentia  absoluta 
non  posse  actum  vitalem  fieri  sine  influxu  po- 
tentiae  vitaUs,  quod  quidem  inteUectum  de  ac- 
tu  vitaU  sub  iUa  redupUcationC;,  seu  quantum 
ad  actionem  vitalem  ut  sic,  admitti  non  po- 
test;  de  ipso  autem  actu  vitali  secundum  se 
spectato,  vel  non  est  verum,  vel  saUem  est  in- 
certum ;  iUo  tamen  permisso,  in  quocumque 
sensu  negatur  consequentia ,  cujus  defectus 
muUis  modis  ostendi  potest,  nam  species  im- 
pressa  influit  efi"ective  in  actum  vitalem  vi- 
dendi,  Ucet  in  potentiam  nihil  prsevium  in- 
fluat.  Dicetur,  etiam  esse  ahquid  prsevium  in 
potentia.  Sed  contra :  nam  essentia  divina  per 
seipsum  influit  efi^ective  in  visionem  beatifi- 
cam,  et  tamen  nihil  influit  priDevium  ad  iUam 
efficientiam,  nam  himen  glorise  neque  est  ab 
essentia,  ut  est  objectum,  sed  ut  ahas  efficit 
per  voluntatem  et  potentiam  suam,  neque  est 
preevium  ad  actionem  essentise,  ut  objectum 

VIII. 


est,  sed  potius  cum  inteUectu  est  vehiti  po- 
tentia  cui  essentia  per  modum  objecti  coope- 
ratur.  Denique  posito  etiam  iUo  prsevio 
concursu  in  potentia  vitaU,  Deus  immediate 
influit  aUo  concursu  simuUaneo  in  actum  vi- 
talem  ;  ergo  idem  poterit  facere  concurrendo 
cum  sola  potentia  sufficienter  constituta  in  suo 
ordine  in  actu  primo  ad  operandum;  est  euim 
eadem  ratio,  quia  Ucet  daretur  concursus  pree- 
vius,  actus  non  haberet  ab  iUo  formalem  ra- 
tionem,  seu  denominationem  actus  vitaUs,  sed 
a  sua  potentia.  Nec  est  ergo  de  ratione  actus 
vitaUs,  quod  nuUa  causa  efficiens  extrinseca 
influat  in  iUum,  sed  sohim  quod  proxime  fiat 
a  principio  intrinseco  vitse,  quod  indigere  po- 
test  virtute  superioris  causffi,  et  ideo  conse- 
quentia  nuUius  est  momenti,  quae  responsio  in 
simili  invenitur  apud  D.  Thomam  1 .  2.,  quaest. 
80,  art.  2,  adl. 

CAPUT  XLI. 

EX  VI  CtENERALIS  CONGURSUS  NON  ESSE  NECESSA- 
RIAM  PR.S:VIAM  MOTIONEM  IN  VOLUNTATE,  MO- 
RALITER  DETERMINANTEM  ILLAM,  UT  LIBEROS 
AGTUS   ELIGIAT. 

1 .  Qucestio  de  causis  liberis,  et  de  earum 
prc8via  prcedeterminatione  morali.  —  In  cau- 
sis  Uberis  assignatur  ab  iUis  auctoribus  pe- 
cuUaris  necessitas  prseviae  motionis  Dei,  quae 
in  causis  naturaUbus  agentibus  non  inveni- 
tur,  quae  nascitur  ex  indeterminatione  et  in- 
differentia  quoad  speciem  et  quoad  exerci- 
tium  ejus,  quam  agentia  naturaUa  non  ha- 
bent,  positis  omnibus  prserequisitis  ad  agen- 
dum  :  voluntas  autem  Ubera  habet  iUam,  et 
ideo  indiget  determiuari  a  superiori  causa,  ut 
actum  in  specie  definitum,  etin  tempore  deter- 
minato  efficere  et  inchoare  valeat.  Quia  vero 
ahqui  ex  dictis  auctoribus  loquuntur  tam  de 
prsedeterminatione  moraU,  quam  de  physica, 
in  hoc  capite  dicemus  de  moraU,  postea  de 
physica.  Ledesma  ergo,  in  prsedicta  quaestione, 
art.  2,  concl.  i,  docet  voluntatem  hominis  nou 
posse  ad  actum  liberum  determinari,  nisi  mo- 
raliter  a  prima  causa  per  concursum  prajvium 
determinetur,  quod  ibi  tantum  probat  de  ac- 
tibus  bonis,  sed  multa  adducit  pertinentia  ad 
gratise  auxiUa,  quse  in  Ubr.  5  remitto. 

2.  Status  qu(sstio7his. — In  hoc  autem  punc- 
to  duo  dubia  sunt  distinguenda;  unum  est,  an 
hajc  determinatio  moraUs  sit  possibUis  salva 
Ubertate,  et  ab  hoe  puncto  nunc  abstinemus 
usque  ad  Ubrum  5,  quia  hic  solum  agimus  de 
motione  quoa  ex  vi  generahs  concursus  datur ; 

13 


194  LIB.  III.  DE  ALTXILIIS  INTERNIS 

hoc  autem  illa  tantum  est^  qute  est  necessaria, 
quia  concursus  generalis  semper  est  necessa- 
rius.  Aliud  ergo  punctum  proprium  hujus  loci 
esi,  an  ille  moclus  prsemotionis  determinantis 
moraUter  sit  necessarius  causae  liberae  ad  se 
determinandum.  Quia  vero  generahs  concur- 
sus  proprie  videtur  significare  influxum  phy- 
sicum  primee  causae,  ideo  videri  potest  omnino 
ahena  a  tali  concursu  motio  vel  praedetermi- 
natio  moralis  :  re  tamen  vera  non  ita  est,  quia 
ipsa  etiam  moralis  motio  sine  generali  et  phy- 
sico  concursu  non  fit. 

3.  Duplex  motio  moralis  in  voluntate :  priina 
ex  parte  objecti.  —  Quod  ut  declarem,  adverto 
vohmtatem  duphci  indigere  motore,  altero  ex 
parte  objecti,  seu,  quod  idem  est  fere,  ex  partc 
intellectus  :  altero  es  parte  ipsiusmet  vohmta- 
tis,  ut  in  illa  vel  cum  iUa  efBciat  ipsum  volun- 
tatis  motum ,  seu  actum.  Primus  motor  dis- 
tinctus  a  voluntate,  ut  per  se  patet,  et  motio 
ilUus,  antecedit  necessario  actualem  determi- 
nationem  vohmtatis  vel  ordine  temporis  ,  vel 
saltem  causaUtatis,  seu  naturae,  quia  voluntas 
non  potest  ferri  nisi  in  objectum  coguitumj  et 
ideo  necessarium  est  ut  ab  illo,  et  cousequen- 
ter  ab  intellectu  ut  proponente  ilhid ,  prius 
aUiciatur  et  moveatur,  Hcec  autem  motio  solet 
dici  metaphorica.  vel  moralis,  non  proprie 
physica,  quia  non  est  per  propriam  et  per  se 
efficientiam  in  ipsam  vohmtatem.  Motio  enim 
objecti  appetibihs  respectu  appetitus  solum 
est  in  genere  causae  finahs,  et  ideo  metaflio- 
rica  dicitur.  Unde  ex  vi  tahs  motionis_,  ut  an- 
tecedit  consensum  liberum  et  realem,  nihil 
reale  imprimitur  vohmtati,  quod  sit  praevium 
ad  actum  suum ,  sed  sohim,  per  naturalem 
colhgationem  potentiarum  animae,  proposi- 
to  objecto  per  inteUectum  invitatur  voluntas 
et  aUicitur,  atque  ita  metaphorice  movetur  ad 
tale  objectum  amandum  ;  vel  si  aliquando  re- 
suhat  ahquis  naturaUs  et  indeUberatus  motus 
incUnans  ad  consensum  in  tale  objeclum,  taUs 
motus  non  fit  ab  objecto,  vel  ab  intellectu, 
sed  fit  ab  ipsa  vohintate,  cum  sit  vitaUs,  pro- 
ceditque  ex  naturaU  propensione,  quam  habet 
ad  bonura,  quae  naturahter  prorumpit  in  simi- 
les  imperfectos  motus;  quamob  rationem  im- 
perfecte  dehberat.  Deuique  quando  ratio  pro- 
ponens  objectum  etiam  cousulit  et  suadet  ut 
ametur,  de  se  excitat  moralitcr  vohintatem, 
quse  etiam  juvatur  illis  motibus  imperfectis  ad 
se  inclinandum  in  deUberatum  conseusum,  et 
ideo  etiam  hcec  motio  dicitur  eflectiva  non 
physice,  quia  non  per  se  nec  proprie  facit  vo- 
Utionem  ipsam  Uberam,  sed  moraliter,  quia 


DIYLN^  GRATI.E  IN  GENERE. 
modo  quodam  Uberis  actibus  accommodato 
trahit  vohmtatem  ad  consensum.  Et  hoc  mo- 
do,  qiucumque  proponens  objectum  vohmtati, 
et  persuadens  vel  exhortans  hominem  ad  ilhid 
appetendum  ,  dici  potest  motor  vohmtatis  in 
hoc  genere,  seu  causa  moraUs  efiiciens,  ut 
constat  ex  Aristotele,  2  Pliys.  et  5  Metaph. 

4.  Altera  motio  ex  ipsamet  voluntate.  —  AI- 
ter  ego  vohmtatis  motor  respectu  actuum  libe- 
rorum,  est  ipsamet  voUmtas,  seu  homo  ipse 
per  iUam  :  nunc  enira  de  formali  principio 
movendi,  seu  agendi  tractamus,  et  ita  poten- 
tiam  ipsam  lato  modo  motorem  appellamus  : 
sic  ergo  assertum  hoc  certissimum  est,  non  so- 
lum  quia  motus  ille  est  vitalis  actus,  de  cujus 
ratioue  et  natura  est  ut  fiat  proprie  ac  physice 
a  potentia  vitali  quam  afficit,  sed  etiam  quia 
non  posset  esse  actus  liber,  nisi  ab  ipsa  volun- 
tate  efi^ective  procederet ,  ut  in  primo  Prole- 
gomeno  probatum  est,  et  aperte  colligitur  ex 
ConcilioTrid.,  sess.  6,  c.  S,  etcan.  4;  hocau- 
tem  intelUgendum  est  de  motore  seu  efficiente 
proximo,  et  per  se  maxime  necessario,  sive  sit 
solum  et  integrum  in  suo  genere,  sive  habere 
possit  aliud  coefficiens  cum  vohmtate,  ut  esse 
potest  vel  habitus ,  vel  unus  actus  voluntatis 
respectu  alterius  ,  quando  inter  se  sunt  ordi- 
nati,  ut  intentio  et  electio,  amor,  desiderium, 
et  similes,  ut  est  probabile  :  vel  (ut  alii  etiam 
volunt)  objectum  cognitum,  vel  cognitio  ejus, 
seu  judicium  intellectus  etiam  efficit  volitio- 
nem ,  quod  licet  fortasse  minus  probabile  sit, 
nihil  ad  praesens  refert,  quia  objectum,  vel 
cognitio  secundum  talem  efficientiam,  si  illam 
habet,  saltem  non  est  pra^motor ,  id  est,  non 
efficit  in  voluntate  aliquid  praevium  ad  actum 
liberum,  quo  illam  determinet  ad  illum  effi- 
ciendum,  sed  ad  summum  coefficit  cum  illa 
actum  ejus,  neque  amplius  dicunt  qui  objecto 
vel  cognitioni  aliquam  physicam  efficientiam 
in  actum  vohmtatis  tribuunt.  Nec  aliud  potest 
cum  fundameuto  vel  probabilitate  cogitari  , 
aut  explicari,  ut  nunc  ex  consensu  Theologo- 
rum  et  philosophorum  suppono. 

5.  Ad  utramque  illam  motionem  necessarius 
generalis  concursus  Dei.  —  Addimus  ergo  ad 
utramque  ex  his  motionibus  esse  necessarium 
generalem  concursum  Dei  efiectivum  proprie 
et  physice.  Et  de  posteriori  quidem  manifes- 
tum  est,  quia  vohmtatis  efficientia  in  suum 
actura  est  propria  et  physica,  et  voluntas  nostra 
est  principiura  creatum  agendi ;  ergo  indiget 
auxilio  generali  Dei,  physice  etiam  et  proprie 
coefficientis.  De  priori  autem  diversa  ratio 
videri  potest,  quia  motio  objecti  et  inteUectus 


CAP.  XLI.  EX  Vi  GENERAUS  CONCUnSUS  KON  ESSE  NECESSARIAM,  ETC. 


respectu  voluntatis,  et  prout  antecedit  actum 
ejus^  est  solum  motio  fmalis  metaphorica,  seu 
moralis,  per  qnam  nondum  fit  proprie  et  pliy- 
sice  aliquid  in  voluntate ;  ergo  ad  illam  non 
videtur  necessaria  propria  efficientia  pliysica 
Dei  per  generalem  coucursum.  Sed  conside- 
randum  est,  licet  motio  illa  respectu  voluntatis 
sit  moralis  seu  finalis,  nihilominus  in  re  ipsa 
non  fieri  sine  efficientia  aUqua  propria  et  phy- 
sica  intellectus  cognoscentis ,  et  praesentantis 
objectum,  ac  de  illo  judicantis,  quod  non  po- 
test  intellectns  efficere  sine  physico  et  proprio 
eoncursu  generali  Dei.  Et  ratione  hujus  con- 
cursus  verissime  dicitur  illam  motionem  mo- 
ralem  non  fieri  sine  concursu  generali  Dei. 
Hic  autem  concursus,  licet  respeclu  intellectus 
sit  physica  motio^  respectu  vohmtatis  est  tan- 
tum  moralis,  et  hoc  sohim  probat  ratio  dubi- 
tandi  proxime  proposita.  Et  quod  valde  no- 
tandum  est,  ille  concursus  respectu  intellectus 
tantum  est  motio  cooperativa,  non  prsedeter- 
minativa,  nec  preevia ,  juxta  dicta  in  prsece- 
dentibus  capitulis,  quia  intellectus  de  se  natu- 
rah  modo  operatur,  et  non  hbere^  et  maxime 
prout  antecedit  liberam  motionem  vohmtatis, 
sicut  nunc  consideratur.  At  vero  respectu  vo- 
luntatis  illa  est  prsemotio  morahs,  et  ideo 
Deus ,  ratione  illius  concursuSj  quem  physice 
prsebet  intellectui_,  potest  aliquando  dici  mora- 
liter  praemovere  vohmtatem,  Haec  item  praemo- 
tio  ssepe  inducit  proxime  aliquem  naturalem  ac 
necessarium  motum,  qui  etiam  respectu  con- 
sensus  liberi  est  prsevius ,  et  morali  modo  ad 
illum  excitat  per  quamdam  sympathiam  et 
consensionem  :  quatenus  autem  motus  ille 
naturali  modo  fit  a  vohmtate,  indiget  motione 
Dci  physice  cooperante,  non  prajvia,  juxta 
hactenus  dicta;  quatenus  vero  ille  motus  mo- 
rahter  movet  vohmtatcm  ad  alium,  Deus 
etiam^  physice  concurrens  ad  ilhim^  moraliter 
prsmovet  voluntatem  ad  alium  actum,  si  ho- 
nestus  sit^  ut  infra  dicemus. 

6.  Bx  Jiis  intelligitur  quo  sensu  Deus  dicatur 
prt^movere  voluntatem. — Ex  hac  ergo  declara- 
tione  constat  in  praesenti  puncto  Deum^  prout 
concursum  necessarium  praebet  ad  actus  vita- 
les  intellectusj  vel  voluntatis,  prsevios  ad  con- 
sensum  liberum  ejusdem  vohmtatis,  per  talem 
concursum  facere  in  nobis  aliquid  praevium, 
ratione  cujus  potest  etiam  dici  Deus  proemo- 
vere  voluntatem  nostram  ad  liberum  consen- 
sum,  et  hanc  praemotionem_,  saltem  ex  parte 
intellectus,  esse  ex  natura  rei  necessariam  ad 
usum  liberum  voluntatis.  Ex  necessitate  igitur 
hujus  prsemotionis^  intulit  dictus  auctor  ne- 


195 

cessitatem  moralis  praedeterminationis.  Vereor 
tamen  ne  in  verbo  prcedeterminationis,  tam  in 
se,  quam  comparato  ad  verbum  praemoven- 
di,  seu  prsemotionis,  aequivocatio  committa- 
tur,  et  ideo  adverto  duobus  modis  dici  posse 
voluntatem  determinari,  scilicet,  vel  quoad 
specificationem  tantum,  vel  etiam  quoad  exer- 
citium.  Prior  praedeterminatio  potest  dici  de 
se  sufficiens,  non  tamen  efficax,  vel  etiam  dici 
potest  conditionata,  non  absoluta,  atque  hoc 
modo  objectum,  vel  consilium  praemovens  vo- 
luntatem,  dici  potest  praedeterminare  illam, 
quantum  est  de  se^  ad  talem  speciem  actus,  fi 
motionem  illam  sequi  velit.  Atque  hoc  modo 
omnis  praemotio  voluntatis  potest  dici  prtede- 
terminatio.  Alia  vero  est  praedeterminatio  ab- 
soluta  et  efficax,  quia,  illa  posita^  etiamsi  mo- 
ralis  sit,  voluntas  ex  vi  illius  ad  exercitium 
actus  determinatur,  et  de  hoc  genere  praede- 
terminationis  iu  prsesenti  sermo  est.  Haec  au- 
tem  signiticatio ,  secundum  proprietatem  et 
receptum  nsum  verborum,  non  convenit  verbo 
proemovendi,  quod  generalius  est,  et  ideo  ca- 
vendum  est  ne,  ex  necessitate  praemotionis 
moralis  voluntatis,  inferatur  necessitas  dictae 
praedeterminationis ;  erit  enim  inutilis  illatio. 
7.  Q,uod  sit  prwmotio  moralis  et  qnomodo 
differat  a  'prcedeterminatione.  —  Ut  autem  hoc 
declarem,  adverto  in  voluntate  secundum  se 
spectata^  id  est,  priusquam  moveri  incipiat, 
vel  objectum  ei  proponatur,  duo  considerari 
posse.  Unum  est,  quod  est  in  potentia  ut  mo- 
raliter  moveatur  ;  aliud^  quod  est  indilferens 
et  indeterminata  ad  volendum  vcl  nolendum. 
Prsemoveri  ergo  moraliter  nihil  aliud  est, 
quam  praemoveri  aliquo  morali  modo  ab  alio 
priusquam  ipsa  operetur,  hanc  enim  priorita- 
tem  particula  prtv  iudicat:  praedeterminari 
autem  est,  ejus  indifi"erenliam  coarctari,  et  ad 
id  efficieudum  adquod  praemovetur^  illam  de- 
terminari  ab  alio,  priusquam  ipsa  operetur  : 
eamdemque  etiam  prioritatem  partieula  pra^ 
denotat,  addita  verbo  determinandi,  quam  indi- 
cat  addita  verbo  movendi.  Plus  ergo  est  praede- 
terminare  quam  prsemovere:  unde  omuis  qui 
determinat  praemovet,  quia  illa  praevia  deter- 
minatio  non  fit  sine  motione :  non  tamen,  e 
contrario^  omnis  qui  praemovet  preedeterminat, 
quia  potest  talis  esse  motio  quae  antecedit,  ut 
voluntatis  iudifferentiam  nou  coarctet.  Unde 
qui  consulit  et  qui  petit,  moraliter  pra?movet_, 
non  tamen  praedetermiuat  modo  priBdicto ;  et 
Daemon  tentando  prEemovet  nostras  voluutates, 
non  tamen  prsedeterminat ;  et  pulchritudo  oh- 
jecti  nos  invitat  etpreemovet^  non  tamen  prw- 


196  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

determinat.  Itaque  si  rigor  et  iisns  verbi^r^- 
determinandi  observetur,  prsedetenninatio  su- 
pra  prsemotionem  addit^  quod  motio  preevia 
talis  sit^  ut  ex  vi  illius^  et  veluti  quadam  ne- 
cessaria  moralique  consecutionC;  voluntas  eli- 
ciat  illum  actum  liberum,  ad  quem  prsemove- 
tur ;  hoc  enim  est  deterrainare,  seu  limitare, 
et  coarctare  indeterminationem^  quam  volun- 
tas  ex  se  ante  talem  motionem  habebat. 

8.  Divisio  'prcedetei-minationis  in  phi/sicatn 
et  moralem. — Ulterius  vero  distiugui  solet  praa- 
determinatio  in  physicam  et  moralem,  quse 
voces  possunt  distinguere  vel  modum  causa- 
htatis  talis  prsemotionis  respectu  actus  liberi, 
vel  modum  necessarise  connexionis  cum  illo^ 
quee  duo  sunt  valde  consideranda  et  distin- 
guenda  in  tota  hac  disputatione,  quia  difEcul- 
tas  ejus  consistit  in  connexione  ahcujus  prce- 
motionis  a  causa  extrinseca  provenientis  cum 
subsequenti  actu  hbero,  magis  quam  in  modo 
causahtatis  physicse  aut  morahs.  Qaamvis 
enim  motio  ahqua  prsecedat  actum  voluntatis^ 
etad  iihim  moveat,  et  quando  ihe  fit^  sit  causa 
ihius^  vel  morahs,  vel  physica^  si  non  habeat 
ahquam  necessariam  connexionem  cum  iUo, 
ita  ut,  iha  posita,  infahibihter  sequatur  tahs 
actus  hber,  erit  preemotio,  non  prsedetermi- 
natio  vohmtatis,  neque  physica,  neque  mora- 
hs^  quia  neutro  modo  prseoccupat  (ut  sic  di- 
cam),  neque  prius  coarctat  indifFerentiam  ejus^ 
quam  ipsa  hbere  operetur.  At  vero  si  motio 
preecedat  et  infahibihter  inducat  conseusum, 
erit  preedeterminatio :  tunc  autem  ex  modo 
causahtatis  dicetur  physica;,  si  pliysice  influat 
in  conseusum  :  morahs  autem,  si  tantum  mo- 
rahter  moveat;  heec  autem  diversitas  non  mul- 
tum  variat  aut  minuit  difhcuUatem,  si  neces- 
sitas  consequentis  cousensus  et  actionis  esset 
sequahs^ut  postea  videbimus.  Ahter  enim  pos- 
sunt  voces  iUse  determinare  connexionem  pree- 
dictam,  ut  Ula  prsemotio  dicatur  physice  prse- 
determinare;,  quse  omnino  infalhbiliter  vi  suae 
causahtatis  inducat  consensum,  sive  causahtas 
ipsa  sit  morahSj  sive  physica;  sic  enim  non  di- 
cetur  physica  prsedeterminatio,  quia  physice 
causet,  sed  quia  in  se  est  quid  reale  et  physi- 
cum,  quo  posito,  impossibile  est  non  sequi 
consensum.  E  converso,  morahs  prsedetermi- 
natio  dicetur  si  non  sit  tam  infalhbilis  conse- 
cutio_,  quin  interdum  possit  deficere,  et  solum 
dicctur  moralis_,  quia  ut  plurimum  ita  contin- 
git,  aut  saUem  quia  non  sequitm-  per  se  ex- 
trinseca  causalitate  physica,  vel  morah,  h- 
cet  ahunde  semper  ita  eveniat,  morahter  lo- 
qucndo. 


DlVINyE  GRATL-E  IN  GENERE. 

9.  Assertio :  voluntas  indiget  aligtia  morali 
Dei  prcemotione. —  Primo  ergo  certum  est  vo- 
hmtatem  non  posse  ad  actum  hberum  et  ho- 
nestum  determinari,  nisi  a  Deo  morahter  prse- 
moveatur  :  de  lioc  puncto  nunquam  fuit  inter 
nos  controversia.  Quod  si  dictus  auctor  in  hoc 
tantum  sensu  utitur  verbis  prajdeterminandi 
morahter^  injuste  me  reprehendit^  quasi  id 
negaverim,  quia  ego  hanc  partem  late  probavi 
in  eodem  loco  de  Auxihis,  quem  citat,  et  de 
iUa  procedunt  omnia  quaj  de  sancta  cogita- 
tione,  ad  honestam  operationem  necessaria^ 
dixi  in  hbro  1  hujus  operis;  et  nunc  probatur 
brevitcr  ex  dictis  ibi,  quia  voluntas  non  potest 
actum  hberum  honestum  facere_,  nisi  prius  per 
honestam  cogitationem,  vel  judicium,  mora- 
hter  praemoveatur ;  sed  tahs  prasmotio  non  po- 
test  fieri^  nisi  vel  a  Deo  solo,  si  veht  iUam  ef- 
ficere^  vel  saUem  a  Deo  concurrente  cum  ah- 
qua  causa  secunda  hominem  excitante,  ut  jam 
declaravi.  In  utroque  autem  modo  Deus  vere 
et  proprie  dicitur  prsemovere  morahter  volun- 
tatem  liominis  ad  actum  hberum  honestum  ; 
ergo.  Minor  quoad  priorem  partemper  se  nota 
est,  et  iUam  omittimus^  quia  non  pertinet  ad 
communem  providentise  modum,  et  genera- 
lem  concursum,  de  quo  nunctractamus.  Quoad 
aUeram  partem  probatur,  quia  quando  causa 
secunda  prsemovet  moraUter  vohmtatem, 
Deus  concurrit  cum  illa,  ut  constat;  ergo 
tunc  etiam  Deus  prsemovet  per  iUam,  saUem 
physice  concurrendo  ad  prsemotionem  mora- 
lem.  UUerius  vero  quando  prsemotio  est  ad 
actum  honestum^  Deus  non  solum  physice 
concurrit  ad  illam.,  sed  etiam  moraUter,  quia 
iUam  intendit  et,  quantum  in  se  est,  ad  hoc  or- 
dinat  creata  objecta_,  ut  homines  ad  actus  ho- 
nestos  inducant,  et  prseterea  adjungit  suum 
prseceptum;,  vel  consihum,  vel  saltem  mora- 
lem  approbationem,  et  ideo  non  tantum  phy- 
sice^  sad  eiiam  morahter  concurrit.  Et  in  hoc 
seusu  procedunt  muUse  ex  rationibus  dicti 
auctorisj,  prsesertim  prima,  quse  de  initio  boni 
operis  per  motionem  prseviam  ordinis  natura- 
hs  proceditj  de  qua  nos  supra  in  libro  1  late 
diximus.  AUse  vero  rationeS;,  prsesertim  quar- 
la_,  quinta  et  sexta^  quse  sumuntur  ex  prsede- 
finitione  et  prsescientia  Dei^  aperte  ostendunt 
dictum  auctorem  loqui  de  prsedeterminatione 
in  toto  rigore  supra  declarato. 

10.  Secunda  assertio:  causa  lidera  ad  actus 
connaturales  efficiendos  non  eget  prwdetermina- 
tiotie  morali. —  Unde  dico  secundo  causam  li- 
beram  ad  suos  actus  connaturales  efficiendos, 
non  indigere  prsedeterminatioue  morah,  prse- 


CAP.  XLI.  EX  VI  GENERALIS  CONCURSUS  NON  ESSE  NECESSARIAM,  ETC. 


197 


sertim  ex  vi  concursus  et  providentiee  genera- 
lis.  Probatur_,  quia  ut  voluntas  moveri  possit 
libere  per  actus  ordinis  naturaliS;,  non  indiget 
alia  morali  prsemotione  Dei,  prseter  illam 
quam  facit  per  judicium  rationis  sufficienter 
proponentis  honestatem  objecti ;  sed  lioc  ju- 
dicium,  licet  prsemoveat,  non  prsedeterminat 
moraliter  vobmtatem ;  ergo  non  est  alia  prse- 
determinatio  exparte  Dei  necessaria.  Major  su- 
pra  in  libro  i  satis  probata  est  ;  ibi  enim  os- 
tendimus^  ad  actus  bonestos  ordinis  naturalis 
sigillatim  sumptos^  per  se  loquendo,  non  esse 
necessarium  speciale  auxilium  gratise^  sed  suf- 
ficere  lumen  rationis  proponentis  objectum 
sufficienter,  cum  naturali  facultate  liberae  vo- 
luntatis.  Unde  etiam  ibi  ostensum  est  cogita- 
tionem  honestam  naturalem  haberi  posse  per 
generalem  concursum  Dei,  et  per  illam  pos- 
se  etiam  vokmtatem  honestum  actum  elice- 
re  ;  ergo  ex  parte  Dei  non  potest  exigi  aha 
specialis  preemotio  moralis.  Minor  autem,  ni- 
mirum  ,  hanc  cogitationem  honestam  non 
praedeterminare  morahter  vokmtatem,  per  se 
videtur  evidens.  Primo^  experientia,  quia  cum 
tak  cogitatione  saepius  et  forte  frequentius  ho- 
mo  non  bene  operatur  morakter ;  ergo  signum 
est  talem  cogitationem  non  prsedeterminare 
vokmtatem  morakter  ad  actum  kberum^  quia 
(ut  dixi)  ad  hanc  preedeterminationem  neccs- 
sarium  est  ut  prsemotio  moraks  sit  adeo  effi- 
cax,  ut  vel  semper^  vel  ut  plurimum  a  vokm- 
tate  obtineat  kberum  consensum.  Secundo,  a 
priori,  quia  kbertas  vokmtatis  oritur  ex  indif- 
ferentia  judicii^  ut  cum  D.  Tkoma,  1  part,, 
qusest.  83^  art.  l,  supponimus;  ergo  stante  ju- 
dicio  omnino  indiflferente^  quantum  in  ipso 
est^  eo  modo  quo  esse  potest_,  scikcet  ex  parte 
objecti  proponendo  rationem  boni^  et  mak,  et 
honesti^  aut  ardui^  quae  in  ipso  est^  manet  in- 
tegra  kbertas  vokmtatis  ad  konestum  actum 
ekciendum  ;  ergo  taks  praimotio  moraks  per 
ikud  judicium  facta  est  sufficiens  ut  voluntas 
ekciat  actum  honestum  si  vekt ;  ergo  non  est 
necessaria  preedeterminatio.  Probatur  hsec  ul- 
tima  consequeutia;,  quia  ikud  judicium  non 
prsedeterminat  morahter  voluntatem;  nam 
seque  indifferentem  illam  reknquit  ad  refutan- 
dum  objectum  propositum,  propter  arduita- 
tem^  vel  akam  incommoditatem  in  iko  simul 
cognitam. 

11.  Confirmatur  et  amplius  declaratur.  — 
TertiOj  idem  confirmatur  et  declaratur,  quia 
si  prsedeterminatio  ika  moraks  intekigatur 
esse  praedeterminatio  simpkciter,  id  est^  quae 
de  se  infakibikter  effectum  kberi  consensus 


obtineat,  potius  repugnat  kbertati  quam  ikam 
juvet :  non  potest  enim  akunde  provenire  nisi 
ex  eo  quod  ratio  non  repraesentat  plane  objec- 
tum,  sed  sub  una  tantum  ratione  ;  nam  hsec 
moraks  motio  per  se  non  ^%,  nisi  medio  judi- 
cio  rationis ;  quomodo  ergo  potest  ratio  iUo 
modo  determinare  vokmtatem  ad  unum,  nisi 
de  una  tantum  ratione  objecti  judicando?  Hoc 
autem  est  contra  usum  kbertatis,  nam  ut  ac- 
tus  vokmtatis  kbere  fiat,  necesse  est  ut  habeat 
objectum  sufficienter  propositum  ad  volen- 
dum,  vel  nolendum.  Nam,  ut  recte  dicit  divus 
Thomas  1.  2^  qusestion.  6,,  artic.  2,  ad  2,  ex 
eo  quod  ratio  dekberans  se  habet  ad  opposita^ 
vokmtas  in  utrumque  potest ;  ergo  kbertas  ac- 
tus  vokmtatis  requirit  ex  parte  judicii  actua- 
lem  indifferentiam  objectivam;  ergo  non  po- 
test  ad  actum  kberum  prterequiri  taks  prsede- 
terminatio  moralis^  quse  ex  vi  prsemotionis 
moraks  infakibikter  vokmtatem  in  consen- 
sum  inducat ;  quin  potius  taks  prsemotio,  kcet 
in  modo  causandi  dici  possit  moraks  seu  fina- 
ks^  in  modo  praedeterminandi  esset  physica, 
et  induceret  necessitatem  intrinsecam ,  qualis 
est  in  actibus  indekberatis,  quorum  necessi- 
tas  oritur  ex  interno  appetitu  naturak,  sup- 
posito  impedimento  in  rationis  dekberatione , 
sine  qua  non  potest  esse  usus  kbertatis.  At 
vero  si  prsedeterminatio  moraks  minus  rigo- 
rose  dicatur  ob  frequentem  determinationem, 
et  quia  difficuker  oppositum  evenit,  in  rigore 
non  repugnat  kbertati :  non  potest  autem  esse 
necessaria  ad  kbere  et  honeste  operandum, 
quia  hsec  moraks  prsedeterminatio  non  potest 
provenire  nisi  ex  vehementi  consideratio  - 
ne  boni,  et  remissa  consideratione  mak,  vel 
ex  akqua  prsevia  propensione  naturak  ad 
bonum  potius  quam  ad  malum  :  quid  enim 
akud  potest  cogitari  ?  At  nihil  horum  ne- 
cessarium  est  ad  operandum  bonum;,  quia  ne- 
que  est  necessaria  akqua  consideratio  mak, 
nec  incknatio  habitus  ^  vel  consuetudinis^  vel 
akcujus  affectionis  indekberatae  quae  preece- 
dat ;  hsec  enim  omnia  accidentia  sunt^  ut  per 
se  constat^  et  sine  iUis  vokmtas  habet  vim  ek- 
gendi  bonum  sibi  propositum ;  cum  tamen 
sine  akquo  hujusmodi  intekigi  non  possit 
unde  taks  moraks  prsedeterminatio  provenire 
possit ,  non  est  taks  prsedeterminatio  ad  bene 
operandum  ex  parte  Dei  necessaria. 

12.  Oijectio,  ex  eo  quod  manet  voluntati  li- 
lertas,  et  efficacia  dimnorum  auxiliorum  na- 
turaliwn  in  solam  'voluntatem  referenda  esset. 
—  Sed  objiciunt ,  quia^  posita  prsemotione 
morak  sufficiente;,  voluntas  kbera  manet  et 


198 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.£  GRATLE  IN  GENERE. 


indeterminata ;  ergo  ut  honeste  determinetur;, 
necessaria  est  divina  prffimotio,  quee  moraliter 
illam  praedeterminet ,  alias  efficacia  divino- 
rum  auxiliorum  naturalium,  non  in  Deum, 
sed  in  voluntatem  esset  referenda,  quod  est 
absurdum,  quia  cum  efficacia  sit  id  quod  prse- 
cipuum  est  in  divinis  auxiliis,  illa  maxime  in 
Deum  referenda  est.  Et  confu-matur,  primo 
quia  si  Dei  voluntas  moraliter  non  prajdeter- 
minaret^  bona  vel  mala  temporalia  quae  homi- 
nibus  eveniunt  non  essent  in  Deum  referen- 
da,  quia  communiter  veniunt  ex  negotiatione, 
vel  operationibus  humanis  quae  per  liberam 
determinationem  fiunt;  ergo  si  voluutates  ho- 
minum  non  praedeterminarentur  a  Deo^  effec- 
tus  ex  illis  provenientes  uon  refunderentur  in 
Deum,  et  consequenter  non  essent  gratise  Deo 
agendffi  pro  his  bonis;  ut^,  verbi  gratia,  quando 
pauper  accipit  eleemosynam  a  divite  ,  potest 
quidem  et  debet  gratias  agere  homini  danti, 
quia  sua  vokintate  se  ad  id  determinavit;,  non 
tamen  Deo,  qui  vohmtatem  dautis  non  praBde- 
terminavit.  Confirmatur  secuudo,  quia  Scri- 
ptura  tribuit  Deo  hanc  prBedeterminationem 
moralem  respectu  vohmtatis,  ut  late  probat 
Augustinus,  hb.  de  Grat.  et  hb.  arbitr.,  cap. 
40,  60  quod  2  Regum  17  dicitur  Domini  nutu 
dissipatum  fuisse  consihum  Achitophel^  agen- 
do  sciHcet  in  corde  Absalon  ut  tale  consihum 
repudiaret ;  et  quod  Esther  5  dicitur  Deum 
convertisse  cor  Assueri ,  etc.  Simile  est  illud 
Genes.  43  :  Deus  autem  meus  omnipotens  fa- 
ciat  illum  vobis  placaMlem,  ubi  Cajetanus  no- 
tat  petiisse  Jacob  a  Deo,  ut  animum  prsesidis 
^gypti  flecteret.  Et  simiUa  leguntur  saepe  in 
Scriptura,  \  Regum  10  et  H,  et  Judith  6  et  i4. 
Ac  dcnique  illud  est  vulgatissimum :  Cor  Regis 
in  manu  Dei  est ,  et  qiiocumqiie  voluerit  virtet 
illud,  Proverb.  21. 

13.  Dissolvitur  ohjectio  superior.  —  Ad  pri- 
mam  rationem  negatur  prima  consequentia ; 
imo  addimus  oppositum  sequi  ex  antecedenti; 
nam  si,  po^ita  prsemotione  morali,  voluntas 
est  vere  hbera  et  indifferens  ,  cum  illa  sola 
preemotione  morah  ,  si  Deus  prsebeat  genera- 
lem  concursum ,  poterit  honestum  actum  eU- 
cere ;  nam  si,  uhra  iham  praemotionem  mo- 
ralem  sufficientem  ad  eliciendum  actum  h- 
berum ,  est  necessaria  aha  motio  moraliter 
prsedeterminativa ,  profecto  iUa  prior  non 
erit  sufficiens  in  suo  genere  causse  mora- 
hs  ,  quia  in  eodem  genere  aUa  major  et 
efficacior  necessaria  erat  ;  ergo  falso  ap- 
peUatur  iUa  prior  praemotio  sufficiens.  Fal- 
sum  item  est  voluntatem  cum  illa  sola  esse 


moraUter  Uberam  ad  operandum ,  cum  per 
iUam  solam  moveri  Ubere  non  possit  ad  talem 
actum,  nisi  major  adhibeatur;  quse  ratio  per 
se  sufficientissima  in  hac  materia  est ;  eam  in 
Ubro  quinto  pressius  urgebimus.  Verumtamen 
etiam  ad  hominem  potest  confirmari ,  quia 
praedeterminatio  iUa  moraUs  ,  si  necessaria 
est,  profecto  ex  parte  actus  primi  et  virtutis 
activse  voluntatis  necessaria  est :  quia  omnino 
antecedit  actum  secundum,  et  non  potest  esse 
nisi  aUqua  cogitatio  vel  motio  interna  per  mo- 
dum  consiUi,  vel  attentioris  considerationis, 
vel  alio  simili  modo ;  hoc  enim  modo  idem 
auctor  explicat  hanc  causalitatem  moralem  in 
articulo  primo,  immediate  post  argumenta. 
Est  ergo  necessaria  illa  prsedeterminatio,  ut 
voluntas  habeat  integras  vires  ,  non  solum 
physicas,  sed  etiam  morales  simpliciter  neces- 
sarias  ad  illum  actum  ;  ergo  sine  illa  motione 
non  habet  has  vires ;  ergo  cum  alia  preemo  ■ 
tione  morali  non  habet  sufficientes  vires,  et 
consequenter  nec  libertatem  proximam  ad  ta- 
lem  actum.  Sic  enim  idem  auctor  alibi  colli- 
git  prsevium  concursum  non  posse  requiri  ex 
parte  actus  primi,  quia  alias  in  causa  secunda 
non  supponeretur  virtus  sufficiens  ad  agen- 
dum.  Nec  minorem  Iiabet  efficaciam  haec  ra- 
tio  in  viribus  moralibus  (ut  sic  dicam)  quam 
in  physicis,  si  utrajque  tales  sint,  ut  sint  sim- 
pliciter  necessarise  ad  usum  libertatis,  quia 
talis  libertas  prserequirit  potestatem  simplici- 
ter  in  omni  genere ;  imo  non  solum  ex  parte 
virtutis  per  se  activse,  sed  ex  parte  etiam  om- 
nium  conditionum,  quse  ad  agendum  necessa- 
rio  prsesupponi  debent,  ut  in  Prolegomeno  1 
late  diximus. 

14.  Ad  co7ifirmationes. — Conchidimus  ergo 
cum  motione  morali  de  se  non  prsedetermina- 
tiva  voluntatis  ,  posse  voluutatem  libere  ope- 
rari,  etiam  honeste.  Ad  inconveniens  autem 
quod  infertur  in  prima  coniirmatione,  sequi 
nimirum  non  esse  Deo  gratias  agendas,  pro- 
pter  bonos  actus  liberos,  vel  propter  utilitates, 
ac  beneficia  temporalia  quae  interdum  ex  illis 
nascuntur,  respondetur  negando  sequelam, 
quia  ut  haec  sint  beneficia  divina,  vel  tempo- 
ralia,  vel  etiam  moralia,  non  est  necesse  ut 
ex  divina  pra^determinatione  morali  prove- 
niant;  satis  est  enim  quod  fiant  ex  honesta 
aliqua  cogitatione,  et  morali  motione  a  Deo 
praevisa  et  provisa  :  ut  inter  homines  gratias 
merito  agimus  homini  danti  bonum  consilium 
ad  aliquid  virtutis  operandum,  etiamsi  unus 
homo  alterius  voluntatem  suo  consilio  non 
preedeterminet ,  licet  illam  inclinet  et  praemo- 


CAP.  XLII.  PR.EYIUM  CONGURSUM  PHYSICE  PR.^DETERMINANTEM,  ETC. 


199 


veat^  bgsc  enim  diversa  sunt^  nt  jam  admonui. 
Item  in  libro  1  declaravi  quomodo  cogitatio 
congriia  naturalis  sit  speciale  beneficium  or- 
diiiis  naturffi;,  etiamsi  de  se  non  magis  prcede- 
terminet  vohmtatem,  quam  bonesta  cogitatio 
sufBciens.  Sic  ergo  omnia  similia  bona  quee 
bominibus  eveniunt,  in  Deum  referenda  sunt^ 
non  propter  praedeterminationem,  scd  propter 
providentiara  et  efticientiam,  vel  pbysicam, 
vel  moralem ,  juxta  effectuum  exigentiam. 
Unde  in  exemplo  illo  de  paupere  accipiente 
eleemosynam  a  divite,  dicimus  debere  gratias 
agere  et  danti,  quia  libera  voluntate  se  ad  il- 
lam  dandam  determinavit,  et  Deo,  quia  et  illi 
cooperatus  est,  et  illum  sua  providentia  in 
illam  cogitationem  congrue  induxit^  quod,  ut 
dixi ,  sine  prsedeterminatione  facere  potuit. 
Hujusmodi  ergo  illationes  et  argumenta  (quod 
prai  oculis,  ut  dixi,  babendum  est)  ex  VL-rbo- 
rum  aequivocatione ,  et  confusione  prffideter- 
minationis  cum  omni  preemotione  morab 
procedunt,  et  ita  intellecta  illorum  verborum 
distinctione,  facile  solvuntur. 

d5.  Ad  secundam  confirmationer/K —  Altera 
confirmatio  simili  defectu  laborat.  Primo  qui- 
dem  quia  omnia  illa  qnee  in  illo  argumento 
referuntur,  possunt  a  Deo  fieri  per  cogitatio- 
nes  accommodataSj  et  in  divina  prcescientia 
ita  congruas,  ut  effectum  a  Deo  intentum  in- 
fallibiliter  cousequantur.  Deinde,  quia  longe 
diversum  est  banc  preedeterminationem  mo- 
ralem  esse  necessariam  ad  omne  opus,  abud 
vero  esse  possibilem,  si  Deus  velit  illam  adbi- 
bere  :  constat  enim  posse  Deura  dare  abun- 
dantius  auxiliura  ad  aliquod  opus^  quara  sim- 
pliciter  necessarium  sit.  Haec  autem  duo  in  illo 
argumento^  vel  confunduntur,  vel  unum  male 
ex  alio  infertur ;  nam  testimonia  et  exempla 
adducta  in  illa  confirmatione  ad  sumraum  pro- 
bant  posse  Deum  praedeterrainare  moraliter  ad 
bonum,  et  interdum  id  facere,  quod  nunc  gra- 
tis  daraus  :  qualis  autera  sit  illa  prsedetermi- 
natio  morabs,  in  libro  5  inter  auxilia  gratiee 
efHcacia  expUcabimus  ,  quia  talis  preedeter- 
minatio  abquam  rationera  gratiae  seraper  ba- 
bet.  Hinc  autem  non  sequitur  talera  prsede- 
terminationem  esse  necessariam  ;  non  enim 
omne  possibile  necessarium  est,  ut  per  se  con- 
stat,  et  boc  est  cjuod  ad  prsesens  pertinet,  et 
jara  monui,  quia  solum  de  generali  concursu^ 
sive  pbysico,  sive  morali,  tractamus. 


CAPUT  XLII. 


PRyEVIUM  CONCURSUM  PHTSICE  PR^DETERMIKAN- 
TEM  NON  ESSE  VOLUNTATI  LIBER^  NEGESSA- 
RIUM,  UT  ALIQUID  DETERMINATE  VELIT. 

In  prsesenti  etiara  est  sermo  de  prsedeterrai- 
natione  efEcaci  et  quoadexercitium,et,  utjam 
notavi,  non  tractamus  nunc  an  talis  pr?ede- 
terminatio  sit  possibibs,  seu  corapossibilis  cum 
usu  libertatis  ( banc  enira  qusestionem  in  lib. 
5  reservaraus ) ,  sed  tractamus  sohim  an  ex 
vi  generalis  concursus  vohmtati  liberae  debita 
necessario  sit. 

1 .  Assertio :  non  est  necessaria  prcBdetermi- 
natio  physica  voluntatis  ad  acliis  ordinis  na- 
turalis.  —  Dicimus  ergo  praevium  concursum 
non  magis  esse  necessarium  vohmtati  hberas 
ad  actus  sibi  proportionatos,  seu  ordinis  natu- 
ralis,  quam  ahis  causis  secundis  naturahter 
agentibus,  ac  proiude  ex  ordinaria  lege,  seu 
ex  vi  geuerahs  providentise  solum  siraulta- 
neura  concursumihi  tribui.  Hanc  assertionem 
maxirae  docent  auctores  ahegati  iu  cap.  35  , 
et  esse  sancti  Tboraae  ostendam  in  capite  se- 
quenti ;  nunc  rationem  illius  ostendo,  quia  si 
propter  aliquid  esset  necessarius  ille  praevius 
concursus,  maxime  quia  voluntas  est  potentia 
indifferens,  seu  indeterminata,  et  ideo  indiget 
praevio  auxiho  in  se  recepto  quo  praedetermi- 
netur  -,  sed  ob  lianc  causam  non  solura  non  est 
necessaria  talis  praeraotio,  sed  potius  propter 
ihara  conditionera  raaxime  cousentaneum 
tah  potentiae  est,  ut  non  detur  illi  talis  prse- 
motio  ;  ergo.  Consequentia  est  nota^  etin  ma- 
jori  convenimus.  Minor  ergo  probatur,  quia 
indeterrainatio  vohmtatis  quae  illiconvenit,ut 
est  potentia  formaliter  libera,  non  est  sola  in- 
determinatio  potentise  passivae,  sed  est  indeter- 
minatio  potentiae  activae,  babentis  sufficientem 
et  integram  vim  producendi  varios  actus  ad 
quos  dicitur  libera,  et  aliunde  babet  talem  mo- 
dum  operandi,  ut  suum  actum  intrinsece  per 
seipsum  voluntarie  eliciat  aut  non  ehciat;ergo 
ad  faciendura  deterrainatum  actum  non  indi- 
get  extriuseca  prtevia  motione  determinante 
illam.  Major  probata  et  declarata  sufficienter 
est  in  Prolegomeno  1,  cap.  2. 

2.  Ex  indijferentia  de  Ubertate  voluntatis 
id  prohatur.  —  Addimus  ergo  in  minori  pro- 
prium  esse  vohmtatis  ferri  in  objectum  suiim 
per  actum  intrinsece  ac  per  seipsum  volun- 
tarium,  quam  proprietatera  ahquo  modo  parti- 
cipat  appetitus  sensitivus ,  minus  vero  et  sine 
indifferentia,  et  ideo  non  est  potentia  libera. 


200  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

Ralio  vero  est,  quia  voluntas  fcrtur  in  objectum 
volunlarie,  ut  ex  terminis  constat,  quod  adeo 
est  iutrinsecum  illi,  ut  propterea  cogi  non  pos- 
sit :  ergo  motus  ipse  quo  heec  facultas  fertur 
in  objectum,  illi  voluntarius  est;  non  est  au- 
tem  voluntarius  per  alium  actum,  alias  pro- 
cederetur  in  infinitum ;  ergo  talis  actus  est  in- 
trinsece  ac  per  seipsum  voluntarius.  Et  hoc 
docuit  Cajetanus  1.  2,  queest.  9^  art.  ^,  et 
sumpsit  ex  D.  Thoma  \.  2,  qusest.  16,  art.  4, 
ad  3,  ubi  ait :  Voluntas  conseniiendo  oljecto 
consentit  se  consentire,  et  consequenter  volendo 
oljectum  vult  se  velle,  quia  actus  voluntatis  re- 
flectuntur  supra  seipsos.  Et  ex  eodem  princi- 
pio  dixit  in  2.  2,  qusest.  25^  art.  2,  amorem  ex 
ratione  proprice  speciei  habere,  guod  supra  se 
reflectatur,  guia  est  spontaneus  rnotus  amantis 
ad  aniatum,  utique  intrinsece  et  per  seipsum^ 
ideoque  adjungit:  TJnde  ex  Jioc  ipso  quod  amat 
aliquis,  amat  se  amare.  Et  sic  etiam  dixit  Au- 
gustinus,  8  de  Trinit.,  c.  7  :  Q.i(,i  amat  froxi- 
mum,  consequens  est  ut  etiam  ipsam  dilectio- 
nem  diligat.  Eademque  ratio  in  universum  est 
de  ipso  vellCj  seu  de  quoUbet  actu  voluntatis, 
ut  copiosius  docuit  idem  Augustinus,  1.  2  de 
libero  Arbitrio,  c.  19^  dicens:  Noli  mirari,  qui 
cceteri3  per  liheram  voluntatem  utimur,  etiam 
ipsa  libera  voluntate  per  eam  ipsam  uti  nos 
posse,  ut  quodammodo  seipsa  utatur  voluntas, 
quce  utitur  cceteris ,  sicut  seipsam  cognoscit 
ratio,  qu(B  cognoscit  ccetera.  Et  hsec  est  ratio  a 
priorij  ob  quam  in  sola  potentia  appetente 
potest  esse  formalis  libertasj,  quia  sokis  actus  a 
tali  potentia  elicitus  est  intrinsece  vokmtarius, 
seu  sjjontaneus,  et  ita  sola  potentia  appetens 
vitakter  potest  seipsam  ad  appetendum  actua- 
kter  et  vitakter  incknare,  quod  maxime  est 
necessarium  in  potentia  formakter  kbera,  ut 
possit  veke  unum  actum  ekcere,  potius  quam 
akum,  vel  potius  exercere  actum  quam  ab  iko 
cessare,  cum  ad  neutrum  ex  uatura  sua  sit  de- 
terminata.  Et  hinc  etiam  est  quod  cum  voluntas 
possit  akas  hominis  potentias  sibi  subjectas  ad 
kberum  exercitium  actus  movere^  ipsa  sola 
possit  seipsam  ad  volendum  movere  et  appk- 
care^  ut  idemD.  Thomas  tradit  1.  2,  quaest.  3, 
art.  5  et  k,  quia  actus  akarum  potentiarum 
non  sunt  vohmtarii,  nisi  propter  actum  vohm- 
tatis  :  et  ita  quia  vokmtas  volendo  akquid, 
vuk  veke  ikud,  ideo  eodem  actu  quo  vuk  ak- 
quid^  se  movet  ad  volendum. 

3.  Perficitur  prolatio.  —  Ex  his  ergo  prin- 
cipiis  facile  probamus  ikationem  factam  et 
assertionem,  scikcet,  vokmtati  propter  inde- 
terminationem  suam   nou  csse  necessariam 


DIVIN.^  GRATL^  IN  GENERE. 
physicam  prsedeterminationem  extrinsecus  ab 
ipso  Deo  iki  advenientem,  quia  tribus  tantum 
modis  cogitari  potest  hsec  necessitas.  Primo, 
quia  voluntas  indiget  tak  praemotione  propter 
imperfectionem  virtutis  agendi,  ut  per  ikum 
actum  compleatur  quoad  unum  actum  de- 
terminatum  solum.  Secuudo,  potest  requiri 
ut  vokintas  determinetur  ad  unum  actum 
in  specie^  vel  ad  exercitium  actus.  TertiO;,  ut 
concursus  Dei  ad  vohmtatem,  vel  quoad  spe- 
ciem  actus,  vel  quoad  individuum  determi- 
netur;  nam  cum  voluntas  ex  se  sit  indifferens 
ad  pkircs  concursus,  non  potest  ab  ika  sumi 
determinatio  ipsiusmet  concursus,  sicut  fit  in 
akis  causis  naturakbus.  Sed  nuko  ex  his  mo- 
dis  potest  taks  necessitas  admitti,  nedum  pro- 
bari;  ergo  nuka  est.  Consequentia  satis  pro- 
batur  a  sufficienti  partium  enumeratione  : 
nukus  enim  aiius  titulus  hujus  necessitatis  hac- 
tenus  legi  vel  cogitari  potuit,  nec  facile  fingi 
posse  existimo.  Antecedens  autem  probatur 
per  singula  membra  discurrendo. 

4.  Non  requiriticr  prcrdeterminatio  exvolun- 
tatis  imperfectiune.  —  Primum  facile  refekitur 
ex  dictis ;  ostensura  est  enim  vohmtatis  indif- 
ferentiam,  quse  kberam  ikam  constituit,  non 
esse  ex  imperfectione,  sed  ex  eminentia  acti- 
vitatis  et  dominii  in  suos  actus,  nam  in  virtu- 
te  eminenti  ita  pkires  continet,  ut  quemkbet 
possit  efficere  vel  sustinere  ;  ergo  propter  de- 
fectum  virtutis  non  indiget  forma^  vel  actu 
determinante.  Sicut  divina  vokmtas  indiffe- 
rens  est  ad  varios  effectus;  quia  tamen  ika  in- 
difierentia  ex  eminentia  nascitur,  ideo  non 
indiget  extrinseco  praedeterminante,  sed  seipsa 
determinatur  prout  vult,  ut  ait  D.  Thomas, 
1  p.,  qua?st.  19,  art.  3,  ad  5.  Libertas  autem 
vohmtatis  nostrae  est  qutedam  singularis  par- 
ticipatio  divinae  kbertatis^  quoad  intrinsecam 
facukatem  sufficientem  ad  varios  actus  effi- 
ciendos,  vel  non  efficiendos,  ex  intrinseca  vi 
et  perfectione  etiam,  si  nukum  impedimentum 
occurrat  :  nam  hoc  sakem  est  necessarium  ad 
veram  kbertatem ,  quamvis  in  modo  infinite 
distet  kbertas  creata  a  divina  :  nam  divina 
non  est  per  immediatum  ordinem  ad  plures 
actus  internos  ejusdem  vokmtatis,  sed  per  so- 
lam  habitudinem  ad  plura  objecta  creata,  quia 
ika  kbertas  est  purissimus  actus,  sine  uka  po- 
tentialitate  :  kbertas  autem  potentise  creatse 
est  immediale  in  ordine  ad  pioprios  actus  in- 
ternos,  quia  non  est  purus  actus,  sed  semper 
habet  akquam  potentiam  passivam,  ut  latius 
D.  Thomas,  1  contra  gent.,  cap.  82.  Atque 
lianc  doctrinam  expresse  tradidit  Scotus  in  2, 


CAP.  XLII.  PR.^VIUM  CONCURSUM  PHYSICE  PR.^DETERMINANTEM,  ETC. 


20! 


d.  25,  qiiaest.  5,  ad  ultimum  argumentum,  in 
quo  eamdem  difficultatem  proposuerat.  Res- 
pondet  autem  voluntatem  esse  indetermina- 
tam,  tauquam  formam  perfectam  et  non  di- 
minutam,  ideoque  preesentato  objecto  posse  se 
determinare,  et  etiam  alia,  et  tandem  ita  con- 
cludit :  Potentia  igitur  rationalis  perfecta,  qua- 
lis  est  voluntas,  qnamvis  sit  contrariorum ,  po- 
terit  determinare  se  ohjecto  prwsente  ad  unum 
illorum. 

5.  Argu7nentatur  ad  hominem.  —  Neque 
possunt  hanc  partem  negare,  vel  huic  rationi 
contradicere  alterius  sententiae  auctores,  qui, 
ut  supra  vidimus ,  fatentur  concursum  prae- 
vium  non  requiri  in  causa  secunda,  ut  ex  par- 
te  illius  virtutem  agendi  seu  actum  primum 
compleat ,  convicti  illa  ratione,  quia  ahas  cau- 
sse  Gecundce  non  haberent  in  suo  genere  virtu- 
tem  completam  ad  agendum;  at  hsec  ratio 
midto  magis  urget  in  voluntate  libera;  ergo 
raulto  etiam  magis  in  illa  fateri  debent  pree- 
viam  determinationcm  non  requiri ,  ut  illam 
in  actu  primo  coustituat,  vel  virtutem  agendi . 
suos  actus  compleat.  Minor  declaratur  argu- 
mento  ssepe  a  nobis  repetito,  et  in  hac  parte 
ab  ipsis  probato,  ut  ibi  etiam  notavi;  quia  si 
vokmtas  per  hunc  preevium  concursum  con- 
stitueretur  in  actu  primo  et  completa  virtute 
proxima  ad  agendum,  ante  talem  concursum 
non  esset  proxime  ac  perfecte  libera ,  saltem 
quoad  specificationem ,  seu  quoad  pkires  vel 
contrarios  actus,  ut  jam  late  deduximus  :  hinc 
autem  ulterius  sequitur  ut  nunquam  in  re  ipsa 
taU  Hbertate  utatur.  Probatur  haec  ultima  illa- 
tio ,  quia  per  concursum  prsevium  tantum 
completur  virtus  vohmtatis  ad  unum  actum 
effioiendum ;  ergo  ad  illum  sohim  efficiendum 
habet  tunc  potestatem  activam  sufficientem, 
et  non  ad  uUum  ahumj  ergo  etiam  tunc  non 
habet  hbertatem  simphciter  ad  phires  actus; 
ergo  nunquam  illam  habet. 

6.  Ahsurdum  ex  adversariis  circa'  omissio- 
nem  actuum  qiice  fiet  ex  impotentia  sive  incom- 
pleiione  voluntatis  ad  ipsos  ponendos.  —  Unde 
etiam  fit  ut,  licet  aUos  actus  preeter  ilhim  ad 
quem  recipit  concursum  prsevium,  facere  omit- 
tat,  non  possit  hoc  tribui  Ubertati  ejus,  quia 
non  ex  sola  vohmtate  illos  omittit,  sed  quia 
impotens  semper  fuit  ad  illos  efficiendos,  quia 
nunquam  fuit  in  actu  primo  conplituta^  nec 
virtutem  completam  habuit  ad  tales  actus  eh- 
ciendos.  Et  hinc  facile  inferri  etiam  potest,  si 
hoc  titulo  est  necessaria  pra^determinatio,  tolU 
hbertatem  quoad  exercitium  aclus ;  nam  prius 
tempore  vel  natura  quam  vohmtas  recipiat  ta- 


lem  prsBvium  concursum,  non  est  priucipaU- 
ter  potens  ad  exercendum  talem  actum,  ac 
subinde  neque  est  Ubera,  quoad  exercitium  il- 
Uus  ;  statim  vero  ac  recij^it  iUud  virtutis  com- 
plementum,  non  potest  continere  actum,  seu 
non  exercere  actum  ad  quem  eliciendum  com- 
pletur  :  nam  hsec  est  vis  physicae  prsedetermi- 
nationis ;  ergo  nunquam  est  voluntas  Ubera  ad 
exercitium  taUs  actus.  Sed  haic  ratio  ex  pro- 
fesso  tractanda  est  in  Ubro  5,  et  paulo  post  hoc 
loco  necessarium  erit  aUquid  iUi  adjuugere. 

7.  Non  est  necessaria  prcedeterminatio  ad 
determinandam  voluntatem  ad  speciem,  atct 
exercitium  actionis.  —  Secundum  membrum 
supra  positum  fuit  de  necessitate  prajvii  con- 
cursus  in  vohmtate  propter  solam  determina- 
tionem  ad  unum  actum  in  specie,  vel  ad  exer- 
citium  actus,  quia  causa  indeterminata  non 
potest  in  effectum  determinatum  prodire,  pro- 
pter  rationem  octavam  prioris  sententise  in 
capite  27  propositam.  Sed  hanc  etiam  neces- 
sitatem  nuUam  esse  ostendimus  ex  principiis 
positis;  quia  potentia  quse  habet  sufficientem 
vim  activam  ad  pUires  actus,  et  subest  motioni 
Uberae  voluntatis ,  per  sohim  veUe  ejusdem 
voluntatis  determinatur  ad  definitum  seu  par- 
ticularem  actum  exercendum,  ut  patet  in  iu- 
teUectu  et  potentia  motiva ;  sed  voluntas  habet 
virtutem  sufficientem  ad  eU(dendos  varios  ac- 
tus,  et  sibi  ipsi  subest  (ut  sic  dicam)  quoad  U- 
beram  motionem;  ergo  seipsam  determinat 
volendo,  cum  simultaneo  concursu  primse  cau- 
see ;  ergo  propter  determinationem  non  indiget 
prsedeterminatione.  Minor  probatur,  quia  vo- 
luntas  non  determinat  aUas  potentias,  nisi  vo- 
lendo  ut  operentur ;  sed  ipsa  volendo  objectum 
vult  etiam  operari,  ut  declaravi  :  ergo  propo- 
sito  objecto  sufficienter  cum  omnibus  ex  parte 
ilUus  requisitis,  volendo  tale  objectum,  vult 
se  appUcare,  seu  movere  ad  talera  actum,  ct 
ita  se  determinat,  Ucet  non  sola,  sed  cum  con- 
cursu  Dei  simuUaneo.  ExpUcatur  in  actu  cre- 
dendi ;  nam  voluntas  determinat  inteUectum 
ad  actum  fidei  volendo  credere ,  et  ideo  non 
est  necessaria  aUa  prsedeterminatio  in  intel- 
lectu  ad  talem  actum ;  sed  volendo  credere, 
vult  veUe  credere ,  quia  ipsum  veUe  vohmta- 
rium  est  :  ergo  per  ipsummet  velle  se  suffi- 
cienter  determinat;  ergo  est  impertinens 
omnis  aUa  prsedeterminatio. 

8.  Confirmatur  a  posteriori.  —  Atque  hsec 
quidem  est  ratio  a  priori  hujus  partis  :  a  pos- 
teriori  vero  possumus  illam  confirmare,  (juia 
aUas  superflue  auctor  naturse  voluntati  hu- 
mance  dedisset  virtutem  iUam  emineutem  et 


202  LIS.  III.  DE  AUXILllS  INTEB?fIS 

iDdifferentem  quoad  specificationera  et  exer- 
citium  suorum  actuum,  si  postea  nunquam  illa 
uti  possit,  uisi  prius  ab  extrinseco  agente  de- 
terminetuj'.  Imo  hinc  ulterius  sequitur  nun- 
quam  voluntatem  operari  ut  indifferentem  ad 
plura ;  nam  idem  est  indifferentem  esse,  quod 
esse  indeterminatura  ;  sed  nunquam  operatnr 
prjBexistens  indeterminata,  quia  semper  indi- 
get  prsevia  prsedeterminatione,  ut  altera  opi- 
nio  dicit ;  ergo  nunquam  operatur  indifferens. 
Ex  quo  tandem  iuferuntur  illa  duo  incommo- 
da,  scilicet  ut  nunquam  operetur  ut  libera,  vel 
quoad  specificationem,  vel  quoad  exercitium. 
Utrumque  imprimis  simul  probatur,  quia  nihil 
ahud  est  potentiam  esse  hberam ,  quam  esse 
indifferentem ;  si  ergo  nunquam  operatur  ut 
indifferens,  nunquam  operatur  ut  hbera.  De- 
inde  probantur  singula  membra.  Primum, 
quia  vohintas  solum  potest  aliquid  operari, 
quatenus  praedeterminata  ad  ihud,  ut  contra- 
ria  opinio  docet;  sed  non  prsedeterminatur 
uisi  ad  unum,  ut  etiam  supponitur;  ergo  ihud 
potest  solum  simphciter  operari,  et  non  aha ; 
ergo  non  operatur  ut  potens  ad  plura ;  ergo 
nec  ut  hbera  ad  plura;  ergo  nec  ut  hbera 
quoad  specificationem  actus.  Tres  ultimse  con- 
sequentiae  per  se  evidentes  sunt,  supposita  pri- 
ma,  quae  ex  contraria  positione  videtur  etiam 
evidens,  nam  aiunt  voluntatem  indetermina- 
tam  nihil  determinatum  posse  operari.  Nec 
refert  sive  iham  prsedeterminationem  requi- 
raut  ut  principium  agendi,  aut  ex  parte  ho- 
minis,  aut  ex  parte  Dei,  sive  tantum  ut  neces- 
sariam  conditionem ;  quocumque  enim  modo 
sit  necessaria  ad  ehcieudum  actum,  si  iha  non 
detur,  nec  sit  in  potestate  vohmtatis  nisi  tan- 
tum  passive,  intehigi  non  potest  quomodo  sit 
in  libera  facuhate  voluntatis  actum  ehcere  ad 
quem  non  pra>determinatur.  Secundum  item 
membrum  probatur  argumento  supra  facto, 
quia,  posita  illa  praedeterminatione,  non  est 
in  potestate  vohmtatis  non  exercere  actum,  et 
iha  prsedeterminatio  datur  ei  ab  extrinseco,  et 
sine  usu  libertatis;  ergo  actus  proveniens  a 
vohmtate  sic  preedeterminata  est  ilh  necessa- 
rius  quoad  exercitium. 

9.  Ledesmce  responsio  confutatur. — Etquam- 
vis  hsec  ratio  de  auxiho  efficaci  latius  trac- 
tanda  slt,  non  possum  hic  omittere  quin  ad- 
vertam  P.  Ledesmam,  artic.  8,  conclus.  3,  il- 
]a  fuisse  convictum,  ut  diceret  prsedetermi- 
nationem  hanc  fieri  non  a  solo  Deo,  sed  simul 
etiam  a  vohmtate  ;  nam  id  existimat  et  neces- 
sarium  ut  salvetur  hbertas,  et  sufficiens,  quia 
si  prsedeterminatio  sit  a  vohjutate,  ipsamet 


DIVIN^  GMTI.E  IN  GENERE. 
crit  hbera,  et  consequenter  actus  erit  hber  : 
quce  quidem  responsio,  quatenus  efficaciam 
rationis  a  nobis  factas  confitetur,  si  suppona- 
tur  praedeterminatio  in  vohmtate  a  soloDeo, 
nostram  senteutiam  plurimum  juvat ;  quatenus 
vero  dicit  prBedeterminatinnem  fieri  a  vohm- 
tate,  non  video  quomodo,  cum  principiis  ilhus 
sententiae,  vel  cum  fundamento  ejus,  imo  nec 
cum  ippo  nomine  et  ratione  preedeterminatio- 
nis  possit  consistere. 

10.  Prwia  confiitatio. — Primo  ,  quia  con- 
cursus  preevius  ponitur  fieri  a  solo  Deo,  ut 
supra  capit.  25,  dub.  5,  ostendi :  prsedetermi- 
natio  autem  fit  per  concursum  prajvium  juxta 
eamdem  sententiam ;  ergo  est  a  solo  Deo.  Vel 
e  contrano  si  prsedeterminatio  non  fit  a  solo 
Deo,  sed  simul  a  voluntate  ,  ergo  non  fit  per 
concursnm  preevium,  sed  per  concomitantem, 
nam  simuhaneus  concursus  ihe  est  per  quem 
Deus  simul  cum  causa  secunda  operatur;  ergo 
non  datur  in  voluntate  concursus  preevius  ad 
illam  prffideterminationem  efficiendam,  et  sic 
falsum  est  ilhid  principium,  quod  prsevius  con- 
cursus  est  necessarius  per  se  et  essontialiter  ad 
omnem  efficientiam  causse  secundae.  Vel  si  fin- 
gatur  alius  concursus  prsevius  distinctus  ab 
prsedeterminatione,  de  illo  inquiram  an  fiat  a 
voluntate  necne  :  nam  si  fit,  procedemus  in 
infinitum;  si  vero  sistendum  est  in  aliquo  qui 
non  fiat  a  voluntate,  in  iho  procedet  argumen- 
tum,  quod  ihe  tohet  hbertatem,  eodem  modo 
quo  ihe  auctor  de  preedeterminatione  argu- 
mentatur. 

11.  Becimda  confidatio  Ledesmfp.  —  Tertia 
confutatio. — Secundo,  quia  concursus  praevius 
est  principium  effectivum  actionis  causse  se- 
cundse,  ut  c.  30,  dub.  10,  ex  sententia  ihorum 
auctorum  dictum  est;  ergo  etiam  preedeter- 
minatio  est  principium  actus  voluntatis ;  ergo 
non  potest  ab  iUa  fieri.  Posterior  consequentia 
videtur  evidens,  quia  vohintas  non  potest  effi- 
cere  principium  sui  actus.  Prior  vero  proba- 
tur,  quia  praevius  concursus  et  praedetermi- 
natio  idem  sunt;  nam  posito  concursu  praevio 
in  vohmtate,  fieri  non  potest  quin  actio  se- 
quatur,  ut  in  universum  de  omni  causa  se- 
cunda  dicti  auctores  docent :  praedeterminatio 
autem  nihil  aliud  est  quam  praemotio  insepa- 
rabilis  ab  actione ;  sunt  ergo  idem  in  voluntate 
prsevius  concursus  et  praedeterminatio  phy- 
sica,  quatenus  a  Deo,  ut  generah  causa  con- 
currente,  fieri  dicitur,  nam  de  iha  quae  gratiae 
efficaci  attribuitur  aha  est  ratio,  ut  postea  vi- 
debimus.Tertio  inverbis  involvitur  repugnan- 
tia,  quando  praedeterminatio  esse  dicitur,  quae 


CAP.  XLII.  PR.^EYIUM  CONCURSUM  PHYSICE  PR.€DETERMINANTEM,  ETC. 


203 


ab  ipsa  voluntate  fit  :  uam  vel  est  praedeter- 
minatin  in  actu  primo,  vel  in  actu  secundo. 
Si  in  actu  primo,  non  est  a  voluntate ,  quia 
voluntas  non  se  constituit  in  actu  primo,  sim- 
pliciter  loquendo,  ut  per  se  constat ;  ergo  fit  a 
solo  Deo  in  voluntate  ipsa,  et  sic  tollitur  liber- 
tas^  ut  bene  dictus  auctor  argumentatur,  Vel 
est  determinatio  in  actu  secundo,  et  tunc  repu- 
gnat  esse  prsedeterminationem ,  quia  parti- 
cula  prce  dicit  antecessionem ;  non  respectu 
Dei ;  ergo  respectu  voluntatis  ;  repugnat  ergo 
esse  preedeterminationem  et  esse  a  voluntate. 
Et  confirmatur ,  nam  praedeterminatio  ideo 
ponitur,  ne  voluntas  indeterminata  prseexis- 
tens  aliquid  determinatum  operetur^  quod  fieri 
non  posse  creditur  :  at  si  voluntas  ipsa  efficit 
prsedeterminationem,  ante  illam  non  suppo- 
nitur  determinata;  ergn  existens  prius  natu- 
ra  indeterminata  efiicit  prsedeterminationem^ 
quae  est  effectus  determinatus^  quod  est  contra 
propria  principia,  Simile  argumentum  est , 
quia  hsec  preedeterminatio  pouitur,  qnia  causa 
secunda  non  potest  movere  nisi  prsemota ;  er- 
go  non  potest  ipsa  efScere  suam  praedeterrai- 
nationem,  alias  efficeret  illum  nondum  mota, 
contra  hypothesim . 

42.  Non  est  necessaria  prcBdetermimtio  ni- 
si  divinus  concursus  conjungatur  cum  causa 
libera.  —  Tertium  membrum  in  principali  ra- 
tione  positum  fuit  quod  hsec  prsedeterminatio 
putari  potest  necessaria  propter  determinatio- 
nem  concursus  divini^  quia  ille  concursus  non 
potest  det(3rminari  ex  conjunctione  causae  pri- 
mse  cum  causa  secunda^  sicut  de  naturahbus 
causis  supra  diximus ;  ergo  quod  Deus  velit 
cum  illa  conjungi  ad  operandum,  non  satis 
est  ad  determinationem  divini  concursus;  ergo 
oportet  ut  per  divinam  voluntatem  solam  prse- 
determinetur ;  ergo  oportet  ut  illa  determina- 
tio  prsecedat,  et  sic  ab  illa  preedeterminabitur 
vokintas,  quse  ratio  procedit  de  determina- 
tione  quoad  speciem  concursus;  de  determi- 
natione  vero  quoad  iudividuum,  supra  est  uni- 
versaliter  ostensum  fieri  a  solo  Deo.  Unde 
etiam  fit  consequens  ut  ab  eodem  proveniat 
praedeterminatio  quoad  exercitium,  quia  vo- 
hmtas  Dei  praedeterminans  talem  concursum 
quoad  speciem  et  individuum  est  efficax;  ergo 
ponit  efficaciter  in  re  ipsa  talem  concursum, 
et  consequenter  secum  traliit  et  dcterminat 
voluntatem  hominis  ad  actum  propter  quem 
talis  concursus  datur. 

13.  Varia  divini  concursus  consideratio.  — 
Deus  o/ferf  voluntati  multipUcem  concursum, 
et  non  unum  iantum. — Hic  vero  discursus  pen- 


det  ex  difficultate  tacta  capite  AO,  ad  ratio- 
nem  5^  ex  quo  decreto  voluntatis  divinse  pro- 
cedat  concursus  quem  Deus  praebet  voluntati 
creatae  ad  libere  operandum,  de  quo  puncto 
dicam  commodius  paulo  post,  cap.  Ao,  trac- 
tando  de  concursu  ad  actum^  qui  est  peccatum. 
Nunc  enim  breviter  adverto  concursum  Dei 
dupliciter  considerari  posse,  scilicet,  vel  quasi 
in  actu  primo  et  antecedenter  a  Deo  oblatum, 
vel  ut  in  actu  secundo  ad  extra  exliibitum . 
Sicut  enim  prius  natura  quam  vohmtas  libere 
operetur,  intelligimus  illam  potentem  in  actu 
completo  ad  operandum,  ita  prius  natura  quam 
Deus  cum  illa  concurrat^  intelUgendus  est 
Deus  paratus  ad  concurrendum  cum  illa,  et 
quantum  in  se  est  antecedenter  offerens  suam 
cooperationem,  cum  sine  illa  voluntas  nihil 
possit  efficere.  Dico  ergo  voluntati  habenti  li- 
bertatem  quoadplures  species  actuum  non  of- 
fere  Deum  antecedenter  unicum  tantum  con- 
cursum,  scd  tot  species  concursuum  ,  quot 
sunt  species  actuum  quos  voluntas  illa  circa 
objectum  sibi  sufficienter  propositum  potest 
ehcere.  Ratio  manifesta  est,  quia  Deus  provi- 
det  unicuique  causae  secundae  juxta  capacita- 
tem  et  indigentiam  ejus  ;  sed  poteutia  hbera, 
cum  sit  virtute  multiplex  in  ordine  ad  varios 
actus,  estcapax  plurium  concursuum  divisim, 
seu  disjunctim  pro  eodem  instanti ;  ergo  si 
unus  tantum  illi  provideretur  seu  offerretur^ 
non  sufficienter  esset  illi  provisum  juxta  capa- 
citatem  ejus,  quia  cum  in  effectu  ac  proxime 
niliil  possit  facere  sine  adjutorio  et  coopera- 
tione  Dei^  si  unus  tantum  illi  concursus  ante- 
cedenter  provideretur  et  offerretur  absohite, 
nunquam  secundum  totam  suam  indifiereu- 
tem  potestatem^sed  tantum  secundum  alteram 
ejus  partem  sineretur  operari.  Unde  etiam  fie- 
ret  ut  in  re  ipsa  et  in  effectu  nunquam  uteretur 
sua  libertate  qi.ioad  speciem  actus^  quia  sim- 
pliciter  solum  illum  posset  efficere  ad  quem 
haberet  paratum  concursum,  alios  vero  sim- 
pliciter  non  posset.  Nam  quod  fierinon  potest 
sine  adjutorio  alterius,  si  tale  auxilium  deue- 
getur  antecedenter^  id  est^  si  is  qui  daturus 
illud  est,  statuit  illud  non  dare^  simpliciter 
fieri  non  potest;  sed  voluntas  sola  sine  adjuto- 
rio  cooperativo  Dei  nihil  facere  potest ;  ergo  si 
unum  tantum  adjutorium  haberet  a  Deo  obla- 
tum,actum  illius  facere  posset^  alios  non  posset, 
et  consequenter  alios  uon  libere  omitteret,  nec 
ihi  posset  moraliter  imputari ;  sicut  ignis  Ba- 
bylonicus,  carens  divino  coucursu,  simpliciter 
non  potuit  calefacere^  neque  id  potest  ei  tri- 
hui,  sed  Deo  deneganti  concursum ;  necessario 


204 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 


ergo  dicendum  est  voluntati  liberce  ad  plures 
actus  offerre  concursum  Deum  cum  indiffe- 
reutia_,  quse  non  potest  esse  in  uno  et  eodem 
concursu  secundum  speciem ;  consistit  ergo 
iu  varietate  concursuum  secundum  speeiem 
quam  Deus  ex  se  offert  liberse  voluntati,  ut  ex- 
plicatum  est. 

14.  Dhinus  concursus  in  actu  primo  non  est 
determinatus  ad  unam  speckm  respectu  causce 
lihcrcp.  —  Hinc  ergo  ulterius  dicimus,  si  sermo 
sit  de  concursu  in  actu  primo,  ?eu  ut  oblato 
ex  parte  Dei,  non  esse  determinatum  ad  unam 
speciem  respectu  causije  liberai,  sed  habere  in- 
differentiam  proportionatam  potentiae  cui  of- 
fertur^  ut  est  complete  et  proxime  libera^  cum 
omnibus  aliis  ex  parte  sua  vel  ex  parte  ob- 
jecti  prarequisitis  ad  operandum;  ideoque 
quoad  hanc  partem  non  procedere  membrum 
illud  tertium^  seu  rationem  in  illo  fundatam ; 
supponitenim  concursum  Dei^  sic  oblatum,  es- 
se  determinatum  ad  unam  tantum  speciem , 
quod  non  ita  est,  ut  ostendi.  Si  vero  sit  sermo 
de  determinatione  quoad  tales  species  concur- 
suum  et  quoad  numerum,  licet  pUires  sint^ 
respondemus  determinationem  fieri  quidem 
per  divinam  vohmtatem,  fundari  vero  ahquo 
modo  in  capacitate  vohmtatis  proxime  in  suo 
ordine  dispositee  ad  operandum ;  nam  quia 
circa  tale  objectum  sic  propositum  hbera  est 
ad  talem  vel  talem  actum  faciendum  in  talibus 
speciebus^  et  non  in  phiribus^  ideo  ihius  intuitu 
Deus  offert  iUi  tot  concursuS;,  et  tahum  spe- 
cierum.  In  unaquaque  vero  specie  ihorum 
concursuum  et  actuum,  offert  Deus  unum  nu- 
mero  concursum  ad  unum  tantum  individuum 
actum,  quem  ipse  determinat  sua  tantum  vo- 
hmtate;,  quia  determinatio  individui  non  po- 
test  fundari  dicto  miido  in  causa  secunda^  ut 
supra  declaravi,  quod  seque  procedit  in  vohm- 
tate,  quia^  hcet  hbertatem  habeat  ad  ehgen- 
dum  inter  species  actuum,  quse  sumuntur  ex 
objectis  formahbus  a  quibus  potest  vohmtas 
moveri  ad  operandum,  non  potest  ita  ehgere 
inter  actus  numero  distinctos  intra  eamdem 
speciem,  quia  iha  distinctio  sumitur  ex  objec- 
tis  materiahbus,  et  ita  ex  parte  eorum  non  po- 
test  cadere  sub  electionem  vohmtatis,  nec  etiam 
praecognoscuntur  in  particulari  phires  actus 
possibiles  numero  distincti,  ut  vohmtas  possit 
directe  velle  unum  potius  quam  ahum  facere. 
Determinatio  ergo  illa  fit  per  vohmtatem  Dei 
sine  prajjudicio  libertatis  quoad  specificatio- 
nem,  quia  non  fit  cum  determinatione  ad 
unum  sohim  actum  unius  speciei ,  sed  ad 
plures  diversarum  specierum^  in  quibus  dicta 


hbertas  voluntatis  sufficieuter  exerceri  potest : 
quoad  exercitium  vero  nuha  fit  antecedens  de- 
terminatio  ex  vi  concursus,  ut  jam  dicam. 

45.  Divinus  concursus  in  actu  secundo  de~ 
terminatur  ad  speciem  et  exercitium  actics  a  di- 
vina  et  creata  voluntate  simul,  ex  conjmictione 
utriusque  voluntatis.  —  Loquendo  igitur  de 
concursu  in  actu  secundo,  dicendum  est  ihum 
determinari  posse  quoad  speciem  actus,  et 
quoad  exercitium,  non  a  sola  voluntate  divina, 
sed  ex  conjunctione  ihius  cum  humana  vohm- 
tate,  et  ideo  propter  hanc  determinationem 
non  esse  necessarium  preevium  concursum  Dei 
ad  extra^  et  prius  natura  factum  in  creata  vo- 
hmtate.  Assumptum  declaratur,  quiavoluntas 
creata  est  sufficienter  in  actu  primo  constituta 
ad  hunc  vel  ihum  actum  ehciendum^  ut  ad 
ehgendum  in  objecto  hanc  vel  iham  rationem 
boni,  sub  qua  in  ihud  tendat  appetendo^  vel 
rationem  mali,  sub  qua  ihud  fugiat.  Ergo  ita 
Deus  ihi  offert  concursum ,  ut  ihi  integram 
electionem  rehnquat,  ideoque  vuh  suum  con- 
cursum  ad  extra  prodire ,  et  accommodari 
determinate  ad  juvandam  voluntatem,  prout 
ipsa  se  actualiter  inchnaverit ;  ergo  non  est 
necesse  ut  antecedenter  determinetur  absolute 
quoad  illam  solam  speciem  in  qua  dari  con- 
tingit,  sed  tantum  quasi  sub  conditione,  si 
vohmtas  creata  in  hanc  partem  potius  quam 
in  aham  inchnari  voluerit ;  determinatio  ergo 
illa  consummatur  (ut  sic  dicam)  in  conjunc- 
tione  utriusque  voluntatis,  inter  quas  voluntas 
creata  proxime  facit  determinationem  sui  con- 
cursus  ehciendo  actum;  increata  vero  facit 
eamdem  cooperando  ut  causa  prima,  ex  vi 
antecedentis  vohmtatis ,  qua  decrevit  juvare 
vohmtatem  ea  specie  concursus  quas  ihi  volun- 
tarie  cooperanti  esset  accommodata.  Et  eadcm 
ratione  non  est  necessarius  ihe  prcevius  con- 
cursus  propter  determinationem  quoad  exer- 
citium  actus,  quia  haec  est  in  manu  voluntatis 
creatse^  si  paratum  concursum  proportionatum 
habeat,  ut  habere  jam  diximus.  Et  ita  cessat 
omnis  necessitas  tahs  prsedeterminationis  seu 
prsevii  concursus  in  voluntate  hbera ;  liffic 
enim  duo  idem  sunt  in  iha  sententia ,  ut  no- 
tavi :  cessante  autem  necessitate,  consequenter 
conchiditur  talem  prsemotionem  non  dari,  ut 
satis  declaratum  est.  Contra  hanc  vero  decla- 
rationem  potissime  procedit  ratio  octava  con- 
trarioe  sententise  cum  omnibus  confirmatio- 
nibus  suis,  quibus  in  capite  46  commodius  sa- 
tisfaciemus. 


CAP.  XLIII.  DOGTRINA  SUPERIORIS  CAPITIS  AUCTORITATE,  ETG. 


205 


CAPUT  XLIII. 

DOGTRINA   SUPERIORIS  CAPITIS  AUGTORITATE   SCRI- 
PTUR^  ET   PATRUM  CONFIRMATUR. 

1.  Duplex  genus  testimoniorum.  —  Duobus 
modis,  ut  supra  de  naturalibus  causis  dixi, 
probari  potest  non  dare  Deum  voluntati  nostraa 
pra5vium  concursum,  quo  illam  prsedeterminet 
pliysice.  Primo,  per  testimonia  negativa^  quce 
directe  et  formaliter  illam  negationem  con- 
tineant,  et  baec  probatio  ex  Scbolasticis  Docto- 
ribus  in  cap.  19  data  est :  ex  canonicis  autem 
libris  vel  antiquioribus  Patribus  expetenda 
non  est  neque  expectanda,  quia  lieec  specu- 
latio  vel  controversia  a  Patribus  antiquis  non 
est  tractata.  Secundo  potest  ostendi  negatio 
illa  per  affirmationes  et  doctrinas  in  quibus 
virtute  contineatur ,  vel  per  sequipollentia 
verba,  et  hoc  modo  dicimus  assertionem^  su- 
periori  capite  ratione  probatam,  gravissima 
niti  auctoritate_,  quatenus  ex  Scriptura  et  Pa- 
tribus  colligi  potest, 

2.  Scripturce  qu(B  liomini  lilevam  electionem 
tribuunt,  negant  quoque  necessitatem  prcedeter- 
minationis.  — Primo  itaque  ostendi  potest  ex 
ilbs  Scripturse  locis,  iii  quibus  dicitur  Deus  ita 
creasse  bominem  suijuris  acliberi  arbitrii,  ut 
propositis  et  cognitis  objectis,  optiouem  et 
electionem  illi  commiserit,  ut  est  illud  Eccle- 
siast.  15  :  Deus  ab  initio  constituit  hominem, 
et  reliquit  illum  in  manu  consilii  sui ;  et  infra : 
Apposuit  tili  ignem  et  aqtma,  ad  quod  volueris 
porrige  manum  tuam.  De  quo  testimonio  inter 
GatholicoSj  cum  quibus  nos  agimus,  contro- 
versia  non  est,  quin  etiam  de  homine  lapso 
intelligatur,  ut  verba  ipsa  et  totus  illius  capitis 
contextus  satis  aperte  docent,  et  sentit  Gon- 
cilium  Senonense  in  decreto  15  fidei.  Sunt 
item  alia  innumera  Scripturae  loca,  in  quibus 
liominibus  lapsis  optio  et  electio  committitur ; 
Numer.  30 :  7»  arUtrio  viri  erit,  sive  faciat, 
sive  non  faciat ;  Jos.  'iLht-.Optio  volis  datur , 
eligite;  et  Matth.  16 :  Qui  vult  venirepost  me, 
etc.  ;et  1  Gorinth,  7  :  Quod  vidt  faciat;  et 
multa  sunt  similia  quse  congerit  Augustinus, 
lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap,  2  et  3,  et 
ahi  scribentes  pro  libertate. 

3.  Instantia  adversariorum  rejicitur.  — 
Dicet  aliquis  his  testimoniis  sokim  probari  li- 
bertatem  arbitrii  cum  indifferentia  necessitati 
opposita_,  quam  iUi  Catholici  Doctores  non  ne- 
gaut.  Respondemus,  propter  hoc  dogma  fidei 
quod  inde  proxime  (ut  ita  dicam)  probatur;,  in 


illis  verbis  a  nobis  ponderari  hanc  libertatem 
in  hoc  constitui,  quod  determinatio  voluntatis 
ad  unam  partem  potius  quam  aliam  ipsi  vo- 
luntati  commissa  est^  tanquam  proprise  causee 
talis  determinationis  :  boc  enim  direete  repu- 
gnat  cum  necessitate  praedeterminationis  ab 
extrinseco  proestandse.  Deinde  expendimus  im- 
mediate  fieri  transitum  a  voluntate  indiflferente 
ad  electionem  unius  vel  alterius  partis  ,  quse 
electio  intrinsece  includit  determinationem , 
imo  est  formalis  determinatio  libera;  ergo  non 
interponitur  aliqua  prsedeterminatio  inter  vo- 
luntatem  indifferentem  et  determinationem 
ejus;  ergo  a  voluntate  sic  indifierente  in  actu 
primo,  immediate  fit  determinatio  in  actu  se- 
cundo  :  non  est  ergo  necessaria,  nec  inter- 
venit,  aut  prsevenit  determinatio  Dei :  denique 
advertimus  quod  ipsi  homini  data  dicitur  po 
testas  se  determinandi^  etideo  illi  determinatio 
tribuitur.  Quid  enim  aliud  significant  illa  ver- 
ba:  Reliqnit eum  in  7nanu consilii  sui?  Profecto 
si  prseter  consilium  et  judicium  non  posset  vo- 
luntas  se  determinare^  nisi  ab  alio  prsedeter- 
minetur,  noii  esset  relicta  in  manii  consilii 
sui,  sed  in  manu  ejus  qui  eam  prsedeterminare 
potest.  Ut  ergo  verum  sit  hominem  esse  relic- 
tum  in  manu  consilii  sui^  oportet  ut  imme- 
diate  hocsit  positum  in  voluntate  ejus,  et  ideo 
illi  immediate  tribuitur  determinatio ,  cum 
additur  :  Ad  quod  volueris  porrige  mamm. 

4.  Secunda  responsio  confutatur. — Adhsec 
vero  et  similia  testimoiiia  respondent  alii, 
convincere  illa  quidem  voluntatem  se  determi- 
nare.,  cum  libere  operatur^  inde  tamen  non  se- 
qui  non  prius  natura  prsedeterminari;,  quia 
heec  duo  non  repugnant.  Nam  cum  prsedeter- 
minatio  non  tollat  libertatem,  adhuc  reliquit 
locum  determinationi  facieudse  ab  ipsa  volun- 
tatC;,  media  prsedeterminatione  a  Deo  recepta, 
et  ita  et  preedeterminatur  a  Deo  et  ipsa  se  de- 
terminat :  imo  addit  P.  Alvar.,  disp.  23,  n.  26, 
ex  hoc  quod  potentia ,  quce  est  domiua  sui  ac- 
tus_,  posset  sua  intrinseca  virtute  cum  generali 
concursu  causse  primee  seipsam  determinare, 
sequi  quod  indigeat  prsedeterminatione  primse 
causse.  Sed  hoec  responsio  non  satisfacit  prae- 
dictis  testimoniis,  nec  secundum  rectam  ratio- 
nem  potest  subsistere.  Primum  patet  ex  dictis, 
nam  cum  Sapiens  dicit  :  Apposuit  tihi  ignem 
et  aquam,  non  loquitur  de  homine  jamprsede- 
terminato  a  Deo,  nam  illi,  ut  sic  prasvento,  seu 
ex  vi  prsedeterminationis,  noii  apponitur  nisi 
vel  ignis,  vel  aqua :  ergo  loquitur  Sapiens  de 
voluntate  sufficienter  constituta  in  actu  primo, 
cui  objecta  sufficienter  ad  operandum  et  eli- 


206 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.^  GnATI.E  IN  GENERE. 


gendum  sunt  proposita ;  illi  autem  immediate 
dicitur :  Ad  quod  vohieris  porrige  manum  ; 
ergo  supponitur  habere  potestatem  immediate 
se  determiuandi  active^  non  espectata  alia 
prasdeterminatioue  aliunde  recipienda.  Nam  si 
illa  expectanda  est  ut  unica  tantura,  et  nou  est 
in  hominis  potestate  habere  quam  velit ,  sed 
quam  Deus  suo  arbitrio  dare  vult ,  si  hcec^  in- 
quam^  vera  sint,  quomodo  potest  vere  et  sine 
fictione  homini  dici,  ut  ad  quod  vohierit  ma- 
num  porrigat^  si  ad  alterum  tantum  volendum 
praedeterminationemhaberepotest,etillamnon 
arbitrio  suo  eligendam ,  sed  ab  altero  pro  ar- 
bitrio  suo  prasstandam.  Et  hinc  facile  probatur 
quod  secundo  loco  proposui ;  nam  si  voluntas 
non  exitin  actu  secundo,  nisi  prsedeterminata 
in  actu  primo^  jam  actio  illa  non  f  st  determi- 
natio  ipsiusmet  voluntatisj  si  vere  loquamur  : 
nam  quando  intellectus  credit  determinatus  a 
voluntate,  licet  eliciat  actum  fidei^  non  dicitur 
se  determinare  ad  illum,  sed  a  voluntate  de- 
terminari,  quia  actio  agentis  non  habet  ratio- 
nem  determinationis ,  nisi  quando  est  a  prin- 
cipio  nondum  determinato ;  sicut  etiam  volun- 
tas  in  patria  non  dicitur  proprie  determinare 
se  ad  amandum  Deum.  quia  ex  vi  objecti  pree- 
sentis  et  pondere  connaturali  charitatis  deter- 
minatur. 

5.  ConfirmaUir  ex  Patrilus,  loca  illa  Scri- 
pturce  exponentihus.  —  Accedit  quod  nullus 
Patrum  ita  intellexit  illa  testimonia^  ut  non 
sit  in  hominis  potestate  proxima  determina- 
tio,  vel  (quod  idem  est)  electio,  sed  solum  me- 
dia  prsedeterminatione  divina  ;  imo  multi  il- 
lorum  docuerunt  talem  preedeterminationem 
propriam  determinationem  et  electionem  ho- 
minis  auferre.  Et  hac  ratione  dicit  Damasce- 
nus,  libr.  2  de  Fide,  cap.  30,  Deum  praescire 
ea  quse  in  nostra  potestate  sita  sunt ,  non  au- 
tem  prsefinire;  et  rationem  indicans,  subjun- 
git  :  Nec  enim  virtuti  zim  affert,  et  similia 
habet  Dialogo  contra  Manich.,  non  longe  a 
fine.  Et  licet  D.  Thomas,  1  part.,  qusest.  23, 
art.  5,  ad  5,  et  lib.  3  contra  gent.,  cap.  90, 
exponat  Damascenum  loqui  de  prsedestina- 
tione  necessitante  voluntatem,  hoc  non  ever- 
tit  vim  testimonii ,  sed  confirmat.  Supponit 
ergo  D.  Thomas  aliquam  prsefinitionem  divi- 
nam  posse  necessitatem  inferre  voluntati;  hoc 
autem  nulla  magis  facere  potest  quam  prse- 
determinatio  physica;,  ut  in  Prolegomeno  pri- 
mo  tactum  cst,  et  libro  5  latius  ostendemus. 
Ideoque  ad  excludendam  lianc  prseviam  deter- 
minationem  ab  extrinseco  provenientem;,  dixit 
Anselmus,  1.  de  Concord.,  in  4  ejus  parte  circa 


finem :  Sola  voluntas  determinat  ibi,  id  est,  cum 
eligit,  gnid  teneat;nsim  illa  particula  .yo/«,  non 
excludit  cooperationem  Dei,  sed  excludit,  ut 
ipse  ait^necessitatem  determinationis  ab  alio; 
sic  enim  dixerat  :  Licet  necesse  sit  aut  vitam 
aut  rectitudinem  relinquere,  nulla  tamen  neces- 
sitas  determinat ,  quam  servet  aut  deserat.  Et 
infra  :  Nec  aliquid  facit  vis  necessitatis ,  libi 
operatur  sola  electlo  voluntatis,  ubi  expendo 
illa  verba  :  Nulla  ner.essitas  determinat.  Nam 
si  determinatio  fit  a  solo  Deo  in  voluntate, 
profecto  necessario  fit  respectu  volimtatis  reci- 
pientis  ;  ergo  necessitas  aliqua  determiuat  vo- 
luntatem,  quod  est  contra  Anselmum.  Cum 
ergo  ait  solam  voluntatem  se  determinare, 
vel  solam  eligere ,  excludit  omnem  vim  et  ef- 
ficaciam',  quse  ex  necessitate  faciat  determi- 
nationem  in  voluntate  :  sentit  enim  determi- 
nationem  non  posse  esse  necessariam  et  elec- 
tionem  liberam ,  neque  posse  electionem  esse 
ab  intrinseca  potestate ,  si  determinatio  fit  ab 
extrinseca  eflicacitate.  His  concordat  Hiero- 
nymus  in  epistola  146  ad  Damascenum,  de 
Filio  prodigo,  ubi  dicit  Deimi  dedisse  homini 
libertatem,  ut  mveret  unusquisque,  non  ex  im- 
perio  Dei,  sed  obsequio  suo.  Imperium  enim 
Dei  nihil  aliud  est  quam  efficax  ejus  motio  vel 
eff^ectio  ;  sentit  autem  Hieronymus  tale  impe- 
rium  Dei  inferre  necessitatem ,  et  ided  subdit : 
Id  est,  non  ex  necessitate,  sed  ex  voluntate. 

6.  AUa  Patrum  testimonia.  —  Atque  in  eam- 
dem  sentej;tiam  Justinus,  queest.  9,  ad  Chris- 
tianos,  sic  ait  :  Ad  qucB  voluntas  nos  impellit 
eorum  causa,  vel  corona  donamur,  vel  afficimur 
supplicio  ;  ubi  verbum  impellit,  determinatio- 
nem  ab  ipsamet  voluntate  suo  nutu  progre- 
dientem  significat;  et  adjungit:  Deus  enim  no- 
bis  facultates  dedit  ad  agendum,  sed  eas  liber- 
tati  vokintatis  judiciique  subjecii.  Nec  ergo 
dat  preedeterminationem  quoe  sit  principium 
agendi,  et  libertati  subjecta  non  sit.  Et  quod 
talis  modus  gubernandi  voluntatem,  ejus  na- 
turali  libertati  accommodatus  non  sit ,  colligi 
potest  ex  his  quse  subjungit,  dicens  :  Adpro- 
positum  et  voluntatem.  jiis  habet  Deus  gubcr- 
nandi  eas  facultates  quce  in  nobis  suos  habent 
appetitus,  non  adnaturam,  quasi  dicat  ad  pro- 
videntiam  Dei  spectare,  ita  illas  gubernare,  ut 
semper  in  potestate  voluntatis  motio  vel  de- 
terminatio  relinquatur.  Cui  consonat  illud  Au- 
gustini,  lib.  7  de  Civit.,  cap.  30  :  Sic  admi- 
nistrat  Deus  oynnia  quce  creavit,  ut  etiam  ipsa 
pvoprios  agere  motus  sinat.  Et  ideo  aliis  locis, 
etiam  de  voluntate,  quomodocumque  preeven- 
ta,  ait,  conseutire  et  dissentire,  propriae  volun- 


CAP.  XLIII.  DOCTRINA  SUPERIORIS  CAPITIS  AUCTORITATE,  ETC 


207 


tatis  esse,  de  Spirit.  et  litter.,  cap.  34;  lib.  83 
Qusestion,,  quaest.  68;  ad  Simpliciaiium^  q.  2^ 
et  epist.  64.  Sed  de  Augustini  seutentia  latius 
in  sequentibus. 

7.  Patrmn  Grcecorum  mens.  —  Prseterea  ob 
hanc  causam  Grseci  interdum  condistinguunt 
opera  providenLia?  ab  operibus  liberi  arbitrii ; 
non  quod  hsec  opera  humana  non  cadant  sub 
providentiam  Dei ;  eontrarium  enim  est  cer- 
tissimum^  et  ab  eisdem  Patribus  saepe  traditur, 
sed  quod  per  quamdam  adsequationem  (ut  sic 
dicam)  vel  per  antonomasiara,  illa  dicant  eve- 
nire  ex  providentia  divina ,  quse  ex  sola  illa 
eveniunt,  et  ad  unum  determinantur  ;  opera 
autem  libera  ahud  genus  altius  habeant  pro- 
videntise^  quia  non  absolute  ex  sola  providen- 
tia  ad  extra  determinantur,  sed  cum  taH  res- 
pectu  ad  hberum  arbitrium,  ut  illorum  deter- 
minatio  in  arbitrii  potestate  simpliciter  consti- 
tuatur.  Ita  sentit  Theodoretus  iu  Epitome  di- 
vinorum  decretorum^  cap.  de  Provident,;  Ne- 
mesius,  hb.  de  Natur.  homin.^  inultimis  capi- 
tibus ;  citatur  etiam  Nyssenus^  in  Philosoph.^ 
1.  1,  c.  i,  1.  8^  cap.  ult,,  licet  inter  opera  Nys- 
seni  noudum  hoc  invenerim.  Meliusque  hoc 
explicuit  Dionysius,  in  cap.  4  de  Divinis  no- 
minibus,  sub  finem:  Ut  providentia  cujusque 
naturse  est  servatrix^  eis  quse  per  se  moventur 
(et  libero  aguntur  arbitrio)  providet^  omnibus- 
que  et  singuhs  proprie ,  ut  omnium  singulo- 
rumque  natura  capit.  Ex  quibus  verbis  colU- 
gimus,  quia  hberum  arbitrium  natura  sua 
postulat  per  se  moveri,  se  determinando  hbere 
ad  alterutram  partem,  ex  vi  concursus  divini 
non  privari  hoc  modo  agendi,  ueque  ad  divi- 
nam  providentiam  id  pertinere,  quod  tamen 
fieret  si  voluutas  per  concursum  preevium  pree- 
determinaretur.  Et  eodem  modo  dixit  lib.  de 
Ccelesti  Hierarch.,  capit.  9  :  Neque  coactam  ha- 
hemus  mtam,  neque  liheri  arbiirii  gralia  divi- 
nitus  indulta  mortalibus ,  provideutice  divince 
luce  et  sylendore  obtunditur.  Nam  certe  uon 

■  video  quomodo  magis  possit  libertas  arbitrii 
obtundi  per  divinam  providentiam ,  quam  si 
in  omnibus  et  singuhs  actibus  suis_,  extrinseca 
preedeterminatione^  ex  vi  ejusdem  generahs 
providentiee^  moveretur, 

8.  Tertulliani  dictum.  —  His  addi  potest 
Tertuhianus,  hb.  2  contra  Marcionist.,  cap.5, 
ubi  ita  exponit  locum  Ecclesiastici,  quod  pro- 
sequitur  in  capit.  6;  et  in  capit.  7  declarat 
Deum  non  impedire  usum  libertatis,  prajve- 
niendo  vel  impediendo  usum  ejus.  Et  in  hoc 
sensu  ait;,  eo  ipso  quod  Deus  homini  concessit 
hbertatem  arbitrii  et  poieslatemj  non  se  inter- 


ponere,  utique  preemovendo  et  tollendo  indif- 
ferentiam,  in  hoc  sensu  dicit  :  Igitur  conse- 
quens  erat  ut  Deus  secederet  a  lihertate  semel 
concessa  homini,  id  est,  contineret  in  semetifso 
et  prcescientiam  et  potetitiam  suam,  per  quas 
intercessisse  potuisset  j  si  enim  intcrcessisset, 
rcscidisset  arhiirii  lihertatem.  Quod  sane  de 
nulla  intercessione  (ut  ille  loquitur  )  verius  et 
proprius  intelligi  potest,  quam  de  efficaci  mo- 
tione  qua  Deus  contineret  voluntatem  Adae_, 
ne  tentationi  consentiret^  de  hac  enim  re  ibi 
loquitur ;  in  hbro  autem  de  Exhortatione  ad 
castitatem,  cap.  i,  similem  doctrinam  ha- 
bet  de  motione  ad  vohmtatem  malam,  quem 
locum  late  tractabo  in  capite  46 ;  nunc  solum 
adverto  eodem  modo  exponere  ibi  verba  Ec- 
clesiastici^  et  inde  inferre  :  Et  ideo  non  debe- 
mus  quod  nostro  eccpositum  est  arbitrio,  in  Dei 
referre  voluntatem,  utique  efficaciter  prsemo- 
ventem  et  voluntatem  nostram  determiuan- 
tem;  agit  enim  contra  omues  qui  de  omni  nos- 
tra  vohtione  hoc  asserebant. 

9,  Chrysostomi  sensus. — Est  denique  valde 
nolanda  senteutia  Clirysostomi,  homih  11  in 
Joannem,  ubi  etiam  respectu  divinse  volunta- 
tis  discrimen  constituit  inter  naturalia  agen- 
tia  et  hbera  :  Nam  corporis  natura  (inquit ), 
quocumque  ipsam  opifex  ducere  velit,  eo  sequi- 
tur,  neque  resistit  :  anima  autem  sui  juris  vim 
171  se  Jiahet  operandi,  neque  ulla  in  re  Deo,  ni- 
si  velit ,  obiemperat ;  aHas,  ut  postea  subdit, 
opera  non  essent  virtute  animce  adscribenda. 
Unde  concludit :  Sed  sponte  sua  bona  sit,  et 
sibi  virtute?n  complectendam  persuadeat  opor- 
iet.  His  testiraoniis  conjungi  debent  quse  de 
concursu  ad  actum  peccati  loquuntur,  quae 
capite  46  afferemus,  pra-ter  aha  quai  de  ope- 
ribus  gratiae,  postea  suis  locis,  dicturi  sumus. 
Ad  quse  omnia  nihil  video  hactenus  respon- 
sum^  prseter  illud  unicum,  quod  Patres  solum 
intendebaut  hberum  arbitrium  defendere  ad- 
versus  eos  qui  dicebant  Deum  providentia  illi 
necessitatem  inferre.  Sed  hoc  certe  non  satisfa- 
cit,  ut  jam  insinuavi,  tum  quia  vix  potest  dis- 
tingui  iha  prsedeterminatio  physica  a  neces- 
sitate^,  ut  probatum  est,  et  latius  in  hbro  5  os- 
tendetur ;  tum  etiam  quia;,  ad  excludendam 
illam  necessitatem,  declarant  Patres  jus,  vim  et 
potestatcm  quam  voluntas  habet  ut  immediate 
se  determinet,  nullo  intercedeute  impulsu  ipsi 
voluntati  aliunde  imraissOj  qui  talem  in  ea  ef- 
ficaciam  habeat;,  ut  ejus  indiffereutiam  et  in- 
determinationem  ab  ejus  potestate  auferat 
prius  natura  quam  velit  aliquid  aut  eligat.  In- 
tellexerunt  euim  determiuationecQ  hanc  cum 


208  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

indeterminatione  indita  voluntati  repugnare^ 
et  Deum,  si  ad  unum  voluntatem  prsedeter- 
minaret,  una  via  auferre  quod  alia  dederat^  ut 
Tertallianus  eleganter  ponderavit. 

40.  Nihilin Scriptura  aut  Patribus necessi- 
tatem.  divince  pnsmotionis  ad  omnes  actus  lihe- 
Tos  significat.  —  Addo  denique  neque  in  Scri- 
ptura,  nequein  Patribus,  aliquid  inveniri  quod 
necessitatem  illius  prseviae  motionis  ad  omnes 
actus  voluntatis  indicet.  De  Scriptura  id  pro- 
bamuSj  quia  vel  id  tradit  per  geuerales  locu- 
tiones  quibus  docet  Deum  operari  omnia  opera 
nostra  et  causarum  secundarum^  vel  per  spe- 
ciales,  quibus  tradit  Deum  movere  corda  bo- 
minum;,  et  ducere  quo  vult.  At  priora  solum 
probant  concursum  simultaneum  et  coopera- 
tionem  Dei,  ut  supra  probavi :  posteriora  autem 
ad  summum  probant  Deum  preemovere  corda 
hominum,  non  tamen  probant  illam  prsemo- 
tionem  esse  ad  omnes  et  singulos  actus  volun- 
tatis  necessariam ,  multoque  minus  probant 
illam  prsemotionem  esse  pliysicam  preedeter- 
minationem,  ut  etiam  supra  probatum  est. 
Neque  aliquis  locus  ex  Scriptura  ubi  hoc  si- 
gnificetur  hactenus  productus  est,  nec  puto 
posse  proferri,  ut  iterum  ostendam  tractando 
de  auxilio  gratise  efficacis.  Nam  si  ad  aliquos 
actus  Scriptura  postularet  illam  physicam  prse- 
motionem  determinanteni;,  maxime  ad  actus 
supernaturales ;  sed  de  illis  nihil  hujusmodi 
docet,  ut  infra  videbimus ;  ergo  multo  minus 
de  reliquis.  Idemque  possumus  de  Sanctis  Pa- 
tribus  dicerej  quia  vero  ex  ilhs  aliqua  obji- 
ciuntur  quse  non  sunt  pecularia  gratise,  sed  in 
uuiversum  de  divina  providentia  et  operibus 
ejus^  quatenus  ab  efficacia  divinee  voluntatis 
procedunt^  ideo  de  illis  aliquid  dicere  cogimur ; 
id  tamen  commodius  in  cap.  iT  prsestabimus. 

GAPUT  XLiV. 

AUCTORITATE  D.  THOMiE  ET  ALIQUORUM  POSTE- 
RIORUM  THEOLOGORUM  EADEM  DOCTRINA  CON- 
FIRMATUR. 

4.  Status  qucestionis. —  In  superioribus  os- 
tendimus  concursum  generalem  Dei^  prout 
datur  causis  secundis  uaturaliter  agentibus, 
et  consequenter  ut  essentialiter  postulatur  a 
causa^,  juxta  D.  Thomse  doctrinam,  unicum 
tantum  esse,  ac  proinde  esse  cooperantem  in 
actione  causae  secundae  inclusum,  et  non  pree- 
vium  receptum  iu  causa,  ex  quo  principio 
aperte  sequitur  ( juxta  eamdem  D.  Thomoe 
doctrinam  )  voluntatem^  ex  ratione  causas  se- 
cundse,   quam   habet^  commuui  aliis  causis 


DIVIN.E  GRATI.^E  IN  GENERE. 
creatis,  alium  concursum  non  postulare,  et  ita 
potest  hgec  pars  probari  locis  supra  allegatis, 
et  1.  2,  qusest.  109^  in  quibus  non  aliam  mo- 
tionem  causse  primse  per  se  requirit  ad 
opcra  voluntatis  libera  ordinis  naturalis, 
nisi  eam  quse  aliis  causis  secundis  necessaria 
est^  quai  est  motio  cooperativa^  ut  cum  anti- 
quis  Thomistis  et  multis  modernis  declaravi- 
mus.  Superest  ut  aliis  ejusdem  Doctoris  sancti 
testimoniis  probemus  voluntatem  creatam  , 
etiam  propter  indifferentiam  quam  natura- 
liter  habet^  non  indigere  concursu  efficaci- 
ter  ac  physice  illam  prtedeterminante,  imo 
potius  propter  indifferentiam  suam  naturali- 
ter  postulare  ne  tali  modo  proemoveatur, 

2.  Locus  ex  \.  2^,  quwst.  9,  art.  4  et  6. — 
Probamus  autem  hoc  primo,  ex  1 .  2^  qusest.  9, 
art.  4  et  6  ;  nam  in  priori  interrogat  an  volun- 
tas  moveatur  ab  aliquo  exteriori  principio,  in 
posteriori  vero  an  ille  motor  sit  solus  Deus  ; 
qui  locus  videbatur  aptissimus  ad  tradendam 
doctrinam  illam  de  necessitate  hujus  prseviae 
motionis  ob  indiflerentiam  voluntatisj  si  illam 
testatam  et  declaratam  nobis  relinquere  vo- 
luisset :  nihil  autem  minus  in  utroque  arti- 
culo  fecit ;  nam  in  quarto,  non  ad  omnem  ac- 
tum  voluntatis,  sed  solum  ad  primum  motum 
ejus,  scilicet,  quo  tendit  in  finem,  requirit  prse- 
motionem  extrinseci  motoris  :  pro  cseteris  au- 
tem  negat  illam,  affirmatque  in  aliis  actibus 
voluntatem  movere  seipsam^  in  quantum,  per 
hoc  quod  vult  finem^  reducit  seipsam  ad  vo- 
leudum  ea  quse  sunt  ad  fmem.  Ex  qua  doc- 
trina  colligimus  imprimis  D.  Thomam  nou 
postulare  prseviam  motionem,  ut  necessariam 
ex  vi  concursus  generalis,  alias  deberet  illam 
ad  omnem  actionem  postulare.  Deinde  colli- 
gimus  non  postulare  illam  propter  indetermi- 
nationem  voluntatis  ;  nam  etiam  post  inten- 
tionem  finis  est  indeterminata  voluntas  ad 
eligendum  hoc  vel  illud  medium^  nam  libere 
et  cum  indifferentia  eligit,  et  nihilominus  in 
hac  electione  ait  D.  Thomas  non  indigere  vo- 
luntatem  exteriori  prsemovente,  nedum  prse- 
determinaute^  sed  ipsam  reducere  se  ad  volen- 
dum  talemedium.  Quid  est  autemreducerese, 
nisi  determinare  se  ?  Idemque  confirmat  in  so- 
lutione  ad  4 ;  solum  est  obscurum  in  illo  arti- 
culo,  quo  sensu  D.  Thomas  dicat  voluntatem 
moveri  ab  alio  in  primo  motu  suo,  quod  ad 
prffisentem  causam  non  multum  refert;  nobis 
enim  satis  est  quod  illa  motio^  qualiscumque 
sit,  neque  postulatur  propter  indeterminatio- 
nem  voluntatis  liberse.;,  neque  etiam  quia  ad 
generalem  concursum  pertineat :  sic  enim  ad 


CAP.  XLIV.  AUCTORITATE  D. 
omnes  actus  voluntatis  esset  necesssaria,  sa- 
tisque  verbaD.  Tliomse  declarant  illam  motio- 
nem  non  esse  concursum  pravium  aut  simul- 
taneum ,  nam  vocat  illam  instinctwm  alicujus 
exterioris  moventis.  Ut  tamen  integre  lectori 
satisfaciamus,  paulo  iuferius  nodum  illum  dis- 
solvemus. 

3.  ExpUcatur  sextus  ariicnlus  gucpstionis  ci- 
tatw.  —  Secundo,  probatur  hoc  amplius  ex 
sexto  articulo,  in  quo  non  tam  probat  D.  Tho- 
mas  voluntatem  posse  moveri  a  Deo,  quam 
non  posse  moveri  ab  alio  extrinseco  principio ; 
unde  ibi  non  ponit  novam  motionem  ex  parte 
Dei  necessariam,  sed  illam^  quam  dixerat  esse 
necessariam  ad  primum  voluntatis  actum, 
probat  non  posse  esse  nisi  a  Deo^  quia  solus 
ipse  est  causa  efficiens  voluutatis,  et  solum  est 
universale  bonum  quod  respicit  voluntas.  Ex 
qua  doctrina  solum  habetur  motionem  illam^ 
quam  ab  extriuseco  agente  postulat  voluntas 
ex  parte  sua,  esse  a  solo  Deo :  quaUs  autem  illa 
motio  sit,  inde  non  habetur,  potestque  optime 
articukis  ille  intelhgi  de  motione  cooperativa^ 
quam  probat  prima  ratio,  quia  potentia  solum 
ab  illa  causa  pendet  essentialiter  in  sua  opera- 
tione,  a  qua  pendet  in  suo  fieri  et  esse.  Vel 
etiam  posset  inteUigi  de  motione  remota  per 
inclinationem  naturalem  datam  ab  auctore 
naturse,  quam  secunda  ratio  probat.  Sed  quia 
doctrina  illius  articuli  videtur  referri  ad  doc- 
trinam  articuU  quarti,  magis  inferius  explica- 
bitur.  Nunc  satis  nobis  sit,  in  toto  illo  discur- 
su  nihil  D.  Tliomam  dicere,  nec  insinuare  de 
preevio  concursu  prsemovente  voluntatem  de- 
terminando  illam;  cum  tamen,  ut  dixi,  ad  il- 
him  maxime  locum  pertinuissse  videatur.  Ve- 
rumtamen  in  sohitione  ad  3^  aperte  excludit 
necessitatem  illius  promotionis,  dieens  :  Deus 
movet  volwitatem  sicut  universalis  motor  ad 
universale  oljectum  voluntatis,  quod  est  ionum, 
et  sine  hac  universali  motione  Tiomo  non  potest 
aliquid  velle ;  sed  homo  per  rationem  se  deter- 
minat  ad  volendum  hoc  vel  illud,  quod  est  vere 
lonum,  vel  apparens  lonum.  Et  inde  addit  ex- 
ceptionem  de  motibus  gratiee^  quam  infra  de 
illa  tractando  expendemus,  Nunc  ex  his  verbis 
solum  haberi  volumus  ex  D.  Thomse  sententia 
voluntatem  ex  se  indifferentem  non  semper 
indigere  extrinseco  determinante,  sed  illam  se 
determinare  in  multis  actibus,  ac  subinde  il- 
lam  prsedeterminationem  non  esse  necessa- 
riam  poteutiae  hberse  ex  vi  generalis  concur- 
sus_,  quidquid  sit  si  iu  aho  titulo  interdum  de- 
tur,  et  quomodo  tunc  intelhgenda  sit,  (juod 
postea  videbimus. 

VIII. 


THOM.€  ET  ALIQUORUM,  ETC.  209 

4.  Confirmatur  tradita  explicatio.  —  Et  con- 
firmatur  hoc  argumento  ad  hominem,  con- 
tra  eos  qui  ex  hoc  loco  colligunt  in  operibus 
gratise  Deum  preedeterminare  physice  hominis 
voluntatem  :  nam  cum  D.  Thomas  neget  in 
ahis  actionibus  humanis  dari  voluntati  talem 
detcrminationem,  sive  ad  bonum,  sive  ad  ma- 
him  determinetur^  recte  concluditur  illam  prse- 
determinationem  non  esse  per  se  necessariam_, 
nec  ex  vi  generahs  concursus.  Et  quamvis  ve- 
rins  sit,  cum  dicit  Deum  movere  interdum  ali- 
quos  ad  aliquid  determinate  volmdum,  quod  est 
honum,  sicut  in  his  quos  movet  per  gratiam,  nou 
loqui  de  motione  determinante,  sed  excitante 
voluntatem^  ut  hbro  5  dicemus,  nihilominus 
iu  prioribus  quse  allegavimus^  simul  ait  et 
hanc  Dei  motionem  non  esse  per  se  liecessa- 
riam  in  aliis  electionibus,  et  voluntatem,  se 
movendo  per  rationem,  se  etiam  determinare, 
utique  sine  motione  praedeterminante ,  ahas 
nec  satisfaceret  argumento^  necdeclararet  quo- 
moJo  vohmtas  se  possit  determinare,  cum  de 
se  indeterminata  sit.  Denique  in  qusest.  3  de 
Malo,  art.  3,  ad  5,  hoc  expressis  verbis  decla- 
rat,  et  solvit  fundamentum  contrarise  senten- 
tise,  quoad  hanc  partem ;  sic  enim  in  argumen- 
to  objecerat :  Omiie  quod  se  halet  ad  utrum- 
lihet,  indiget  aliquo  determinante,  ad  hoc  quod 
exeat  in  actum;  sed  lilerum  arlitrium  hominis 
ad  utrumlihet  se  hahet;  ergo.  Respondet  autem: 
Dicendum  quod  voluntas,  cum  sitadutrumlibet, 
per  aliqtcid  determinaiur  ad  unum,  nec  opor- 
iet  hoc  esse  per  aliquod  agens  extrinsecum. 

5.  Locus  ex  l.  '^,,  qucest.  80,  art.  1.  —  Ter- 
tio_,  haec  sententia  D.  Thomas  valde  confirma- 
tur  ex  aliis  verbis  ejus  in  1 . 2,  quaest.  80,  art.  \, 
ubi  in  corpore  dicit  Deum  non  inchnare  vo- 
lurftatem  ad  actum  peccati,  quod  in  capite  se- 
quenti  latius  ponderabimus.  Et  in  solut.  ad  3, 
sic  ait :  Deus  est  universale  frincipium  omnis 
interioris  motus  humani,  sed  quod  determineiur 
ad  malum  consilium  voluntas,  hoc  direcie  qtd- 
dem  est  ex  voluntate  humana,  et  a  Dialolo  per 
modum.  persuadentis,  vel  appetihilia  proponen- 
tis.  Ex  quibus  verbis,  considerata  simul  doc- 
trina  articuli,  aperte  constat  D.  Thomam  non 
tribuere  Deo  determinationem  voluntatis  ad 
talem  particularem  actum  directe  vel  indi- 
recte,  sed  voluntati  directe.,  et  dsemoni  indi- 
recte  et  insufficienter ,  quamvis  Deo  tribuat 
illum  motum  voluntatis,  tanquam  universaU 
principio  omnis  motus  voluntatis,  concurrenti 
utique  cum  illa.  Unde  constat  secundum  D. 
Thomam  posse  Deum  concurrere  ad  aliquem 
motum ,  ut  universale  principium ,  et  nihilo- 

14 


210  LIB.  III.  DE   AEXILIIS  INTERNIS  DIVIN.-E  GRATi^  IN  GENERE. 

minus  noninclinare  directe  ad  illum,  et  a  for-    movere  ex  necessitate,  addit 


tiori  nec  determinare  ;  nam  plus  est  determi- 
nare  quam  inclinare.  Item  coustat  vokmtatem 
de  se  indiSerentem  non  indigere  prsedetermi- 
natore,  ut  ad  alteram  partem  se  determinet^ 
nam  ad  malos  actus  ipsa  sola  se  determinat^ 
quamvis  non  sine  generali  concursu  primse 
causaejet  eadem  ratione  idem  potest  facere  in 
bonis,  per  se  loquendo,  ut  in  priori  loco  D. 
Tliomas  testatns  est. 

6.  Locus  ex  1.  2^  g.  40,  art.  4.  —  Quarto, 

est  aliud  notandum  ejusdem  Doctoris  sancti 

testimonium  in  1.  2,  qusest.  10,  art.  A,  ubi 

etiam  ex  professo  tractat  qusestionem  de  modo 

quo  Deus  movet  voluntatem,  et  ad  explican- 

dum  non  movere  eis  necessitatem  imponendo_, 

sumit  illud  principium  Dionysii,  capite  proece- 

denti  a  nobis  tractalum :  Ad  providentiam  Dei 

non  pertiuet  naturas  rerum  corrumpere ,  sed 

servare.  Unde  subinfert  in  fine  corporis  arti- 

culi  :  Quia  igitur  voluntas  est  aduum  princi- 

pium  non  determinatum  ad  unum,  sed  indiffe- 

renter  se  hahens  ad  multa  ;  sic  Deus  ipsam 

movet ,  quod  non  ex  necessilate  ad  ummi  deter- 

mitiat,  sed  manet  motus  ejus  contingens,  et  non 

necessarius,  nisi  in  his  ad  gtice  naturaUter  mo- 

vetur.  At  vero,  quod  mirabile  est,  etiam  hunc 

locum  contra  nos  objiciunt  illi  auctores :  nam 

quia  D.  Tliomas  non  dixit  absolute :  A^on  ad 

unum  determinat,  sed  :  Non  ex  necessitate  ad 

urtum  determinat,  aiunt  insinuasse,  Deum  qui- 

dem  determinare  ad  unum  voluntatem;,  sed 

non  ex  necessitate.  Unde  distinguunt  duplicem 

determinationem  voluntatis ,  unam  ex  neces- 

sitate,  et  aliam  sine  illa :  et  priorem  negare 

D.  Thomam,  hanc  vero  posteriorem  supponere 

docent.  Verum  distinctionem  hanc  de  duplici 

prffideterminatione  vohmtatis  ad  unum  ab  ex- 

trinseco  agente,  quse  in  hoc  quidem  conve- 

niant,  ut  utraque  ita  determinet  voluntatem 

ad  unum  actum  et  exercitium  ejus ,  ut  volun- 

tas  non  possit  ei  resistere,  et  nihilominus  dif- 

ferant ,  quia  una  infert  necessitatem ,  et  non 

aha,  hauc  (inquam)  distinctionem  nunquam 

D.  Thomas  insinuavit,  sed  potius  multa  docuit 

quse  illam  evertunt,  ut  ex  ahis  locis  statim 

allegandis  constabit;  et  nos  nec  explicari  posse 

arbilramur,  nec  consistere,  ut  in  hbro  5  latius 

osteudam.  El  ideo  louge  probabihus  credimus 

illa  duo  verba  posita  esse  a  D.  Thoma,  ut 

unum  per  aliud  exphcaret.  Nam  quia  qutesie- 

rat  an  Deus  ex  necessitate  moveat  voluntatem, 

ut  in  propriis  terminis  respouderet  qusesito , 

dixit  Deum  movere  voluntatem,  non  tamen  ex 

uccessitate;  ut  vero  expUcaret  quid  sit  non 


Non  ad  unum 
determinat ;  et,  ut  id  magis  exphcaret,  addit 
sic  Deum  movere  voluntatem  ut  motus  ejus 
maneat  contingens,  non  obstante  motione 
Dei,  quod  sane  in  praevio  concursu  intehigi 
non  polest,  si  ihe  talis  est  ut  impossibile  om- 
nino  sit,  iho  posito,  actum  voluntatis  non  se- 
qui,  ut  ipsi  dicunt. 

7.  Locus  ex  q.  7  de  Potentia,  art.  1,  ad  \  3. — 
Quinto,  prajcedens  testimonium  et  ejus  expo- 
sitio  ex  alio  simih  ejusdem  sancti  Doctoris 
confirmatur  :  nam  in  qusest.  7  de  Potent., 
art.  7,  ad  13,  objecerat  non  posse  esse  actum 
in  dominio  voluntatis  humause,  si  absque  Dei 
operatione  fieri  non  possit ,  cum  vohmtas  liu- 
mana  non  sit  domina  divinae  operationis,  et 
respondet :  Votuntas  dicitur  Jiatere  dominium 
sui  actus,  non  per  excluslojiem  causce  primce, 
sedquia  non  ita  agit  in  voluntatem^,  utillam  ex 
necessitate  ad  unum  determinet,  sicut  determi- 
nat  naturam ;  ut  autem  declaret  tunc  volunta- 
tem  non  ex  necessitate  determinari  ad  unum 
quando  physice  non  prsedeterminatur,  subjun- 
git :  Et  ideo  determinatio  actus  relinqibitur  in 
potestate  rationis  et  voluntatis,  quod  profecto 
non  esset  verum,  si  per  actionem  Dei,  vohm- 
tas  hominum  prsedeterminaretur  physice  ad 
unum,  hcet  non  ex  necessitate,  ut  ihi  Doctores 
distinguuut  :  nam  quocumque  modo  ihi  im- 
primatur  determinatio  ab  alio,  non  relinqui- 
tur  in  ejus  potestate.  Nam  determinationem 
rehnqui  in  potestate  hominis,  non  est  tantum 
posse  actum  determinatum  producere  ;  hoc 
enim  modo  etiam  determinari  ad  calefactio- 
nem  est  in  potestate  ignis ,  quia  potest  illam 
actionem  in  particulari  efficere.  Cum  ergo  di- 
citur  determinatio  relinqui  in  potestate ,  hoc 
intelligitur  de  potestate  non  tantum  physica, 
sed  etiam  morah  et  denominativa,  qua  potest 
ad  hoc  vel  illud  determinari,  quomodo  dixit 
Augustinus  ihud  esse  in  potestate  nostra,  quod 
si  volumus  facimus,  si  non  volumus  non  faci- 
mus.  Hoc  autem  modo  non  rehnquitur  deter- 
miuatio  in  potestate  voluntatis  physice  proe- 
dcterminatse,  cum  nuUo  modo  possit  vel  aliam 
actionem  facere  prseter  illam  ad  quam  preede- 
terminata  est,  vel  illammet  non  ethcere,  cum 
non  possit  prsedeterminationi  resistere, 

8.  Qucestio  6  de  Malo,  art.  unico,  confirmat 
locum  superiorem. — Eamdemque  expositioncm 
confirmant  egregie  verba  D.  Thomse  in  qusest.  6 
de  Malo,  art.  unic,  in  corpore,  ubi  cum  dixisset 
Deum  movere  vohmtatem  ad  primum  ejus 
actum,  ita  id  declarat :  Beus  movet  voluntatem 
secundum  ejus  conditlonem,  non  ex  necessitate, 


CAP.  XL!V.  AUCTOiaTATE  D. 

sed  ut  indeterminate  se  liabentem  ad  multa.  Ubi 
nunc  solum  cousidero^  iila  duo  tanquam  im- 
mediate  se  habentia  ponere,  movere  non  ut 
cx  necessitate^  sed  ut  indeterminate  se  liaben- 
tem,  id  est.  relinquendo  indeterminatam  po- 
tentiam  motam,  saltem  quoad  exercitium.  Et 
ideo  statim  infert :  Patet  ergo  quod  si  conside- 
retUT  moiiis  voluntatis  ex  parte  exercitii  actus, 
71071 7novctur  ex  7iecessitaie,  utique  quia  seynper 
inoveiur,  ut  indetenninate  se  Miens  ;  ergo  e 
conti  ario  si  moveatur  ita  ut  determinetur  ad 
exercitium^  ex  necessitatemovebitur.  Atqueita 
scmper  D.  Thomas  illa  ponit  ut  convertibisia, 
moveri  determinate,  utique  efScienter  ad  exer- 
citium ,  et  moveri  ex  necessitate.  Et  e  con- 
verso  indifferentiam  libertatis  opponit  deter- 
minationi  ad  unum,  ut  quaest.  22  deVerit., 
art.  6  ad  3  posterioris  ordinis,  ubi  ait  volun- 
tatem  ut  rationalem  se  habere  ad  opposita , 
naturam  vero  determinari  ad  unum. 

9.  Zocus  in  2,  d.  25,  a7't.  1.  — Sexto,  quod 
voluntas  ratione  suse  indij0ferentioe  non  solura 
non  postulet  prsedeterminationem,  sed  potius 
postulet  non  liabere  determinatiouem  ab  alio, 
aperte  docuit  D.  Thomas  in  2,  dist.  25,  art.  i 
in  corpor.,  ubi  sic  inquit  :  Judicium  de  actione 
prop7'ia  esi  solum  r/i  liale^iiihus  intellectum , 
quasi  m  potestate  eorum  co7isiitutu7n  sit  eligere 
hanc  actio9ie7n,  vel  illa^ji,  tmde  do^niniuon  sui 
acttis  lialere  dicuntur,  et  propier  Jioc  in  solis 
i7itellectum  halentihus  liler^im  a7'hitrimn  inte- 
7iitur,  7ion  autem  i7i  illis  quo7'um  aciiones  no7i 
dete7'7ni7ia7itur  ad  ipsis  agentiius,  sed  quilus- 
dam  aliis  causis  p^^iorihus.  Ubi  duo  expendo. 
Unum  est  D.  Thomam  agentia  illa  reputare 
libera  quee  habent  in  potestate  sua  electionem 
actionum  suarum ;  postea  explicat  per  inde- 
terminatiouem  suarum  actionum.  Unde  sicut 
electio  non  potest  esse  ab  extrinseco  agen- 
te,  ita  neque  determinatio.  Aliud  est  D.  Tlio- 
mam  ibi  aperte  sentire,  determinari  a  prio- 
ribus  causis ,  pertinere  ad  agentia  non  li- 
bere,  quaj  vel  ab  auctore  naturse  determinata 
sunt  ad  unum,  vel,  si  aliquam  imperfectam 
indeterminationem  habeant,  determinantur  ab 
aliis  causis,  vel  materialibus,  vel  efficientibus ; 
proprium  autem  esse  agentium  liberorum  non 
prsedeterminari  ab  alio,  seda  seipso.  Et  inde  iu 
solutione  ad  \,  concludit  Deum  esse  liberum, 
quod  se  ad  opera  sua  determinat :  unde  ad  do- 
minium  actus  manifeste  requirit  quod  deter- 
miuatio  actus  non sit  ab  alio,  sed  a  seipso.  Quod 
in  solutione  ad  3  his  verbis  apertissime  de- 
clarat :  Deus  operaiur  i7i  om^iibus ,  ita  tame7i 
quod  in  unoquoque  secundim  ejus  conditionem  ; 


THOM.-E  ET  ALIQUORUM,  ETC.  211 

unde  iii  rehus  7iaturaUhus  operaiur,  sicut  oni- 
7iistra7is  virtutem  age^idi,  et  sicut  determinans 
7iaturam  ad  talem  actionemv.  In  lihero  auiem 
a7'hit7'io  hoc  7nodo  acit,  ut  viriuietn  agendi  sibi 
7ninistrct ,  et  ipso  operante  liherum  arhitrium 
agat,  sed  iamen  determinaiio  aciio7iis  et  finis  i7i 
potestaie  liheri  arhiirii  constituitur  :  7mde  re~ 
7nanet  sibi  dominium  sui  acius,  licet  non  ita 
sicui  p7'imo  agenii;  ubi  maxime  notanda  sunt 
illa  verba  :  In  libero  arbitrio  hoc  7nodo  agit,  7it 
mriute7n  age^idi  sibi  ?ninistret,  et  ipso  opera7ite 
liherum  arhitrium  agat.  Nam  hsec  verba  ge- 
neralia  valde  sunt,  et  omnia  auxilia  gratioe, 
et  non  tantum  cooperantis,  sed  ctiam  ope- 
rantis  comprehendere  possunt,  et  nihilominus 
generaliter  etiam,  et  sine  limitatione  ait  D. 
Thomas,  non  obstante  hac  Dei  operatione  , 
determinationem  actionis  in  potestate  liberi 
arbitrii  constitui. 

\Q.  Locus  in  2,  dist.  18,  art.  l,  et  q.  ^2,^  de 
Vcrit.,  art.  6,  ad\.  —  Septimo,  in  eodem  li- 
bro,  d.  28,  art.  1,  generatim  pronuntiat :  Non 
essei  homo  lihe7'i  a7'hit7'ii,  nisi  adeum  deiermi- 
natio  sui  operis  pe7'tinerei ;  et  q.  22  de  Verit., 
art.  (3,  ad  4,  dicit  animam  habere  esse  deter- 
minatum  ab  alio  ;  sed  ipsa  (inquit)  determi- 
7iat  sihi  suiwi  velle,  et  ideo  quamvis  esse  sit 
immuiabile ,  tamen  velle  indciermiiiaiujn  est, 
ac  per  hoc  i7i  diversa  flexibile.  Tantum  ergo 
abest  ut  senserit  D.  Thomas  voluntatem , 
quia  ex  natura  sua  non  est  determinata  ad 
unum,  sed  indiffereus,  non  posse  seipsam  ad 
miam  actionem  determinare,  ut  potius  affir- 
met,  ideo  per  illam  indifferentiam  potestatis 
constitui  voluntatem  1  beram,  quia  ad  eam 
determinatio  sui  actus  pertinet ;  ergo  ut  eam- 
dem  libertatem  in  usu  conservet,  non  debet 
prius  illo  jure  se  determinaudi  privari ;  hoc 
enim  et  libero  usui  et  proprietati  talis  po- 
tentioe  repugnat.  Unde  inferius  addit  liberum 
arbitrium ,  supposita  facultate  naturali ,  vel 
gratuita  ,  juxta  varietatem  actuum,  per  se 
posse  ad  quoslibet  determinari ;  statim  vero 
declarans  particulam  per  se,  addit :  lia  quod 
non  excludit  divifia^n  causalitateni ,  secu7idum 
quod  Deus  in  om.nihus  operatur  ut  U7iiversalis 
causa  boni,  juxtaillud  Isa.  26.-  Om7iia  opera 
7iostra  operatus  es  in  7iohis,  Domine ;  sed  ex- 
cludit  hahiium  aliquem  creatu7n  7iaturalih7ts 
superaddiium  ;  ubi  solum  simultaneum  con- 
cursum  requirit  ad  talem  determinationem  , 
quia  (ut  supra  visum  est)  ex  vi  illorum  ver- 
borum  tantum  concomitans  significatur ,  ne- 
que  alio  titulo  postulatur  a  D.  Thoma  ad  de- 
terminationem  liberee  voluutatis,   quam  ad 


^12 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.-E  GRATl^  IN  GENERE. 


omnes  alias  actiones  causarum  secundarum, 
Quod  autem  D,  Thomas  solum  dixerit  per  il- 
lam  particulam  excludi  liabitum  creatum, 
existimo  inde  ortum  esse  quod  ex  necessitate 
babitus  gratise  specialiter  tractabat ,  et  illius 
necessitatem  non  ponebat  iu  prsedetermina- 
tione,  sed  in  elevatione  potentise  ad  altiorem 
modum  operaudi,  Unde  in  omni  genere  libe- 
rarum  operationum  supponit  determinatio- 
nem  esse  a  voluntate  cum  concursu  simul- 
taneo  proportionato,  et^  ut  opinor,  de  virtate 
operativa  media  inter  habitum  et  operatio- 
nem ,  et  distincta  a  concursu  simultaneo  ne 
cogitavit  quidem, 

41.  Locns  ex  q.  2  de  Verit.,  art.  li,  ad  5,  — 
Octavo^  addere  possumus  alium  D,  Thomai  lo- 
cum  in  q,  2  de  Verit.,  art.  14,  ad  5,  ex  quo 
colligunt  Thomistse  quod,  licet  causa  prima 
ageret  ex  necessitate  naturse  ,  nihilominus 
homo  ageret  libere ,  ut  videre  Ucet  in  Caje- 
tano,  1  p.,  q.  U,  art.  13,  et  q.  19,  art.  8; 
Ferrar. ,  lib.  3  contra  gent.,  c.  67,  circa  ra- 
tionem  5,  quos  etiam  moderni  nonnulli  se- 
cuti  sunt,  quamvis  alii  contradicant,  Sed  quid- 
quid  sit  de  illa  absohita  controversia ,  qua;  in 
multiplici  sensu  tractari  potest,  et  varie  de  illa 
judicari,  ut  in  Metaphysica  dixi,  loquendo  ta- 
men  sohim  ex  duphci  suppositione,  scihcet , 
quod,  non  obstante  modo  agendi  primse  causffi, 
vohnitas  hominis  haberet  eamdem  potestatem 
intrinsecam  agendi  quam  nunc  habet,  et  quod 
Deus  non  majorem  concursum  vel  influxum 
illi  prseberet,  quam  nunc  conf erat ;  his  (in- 
quam)  positis,  verissime  dicitur  actum  volun- 
tatis  futurum  fuisse  hberum,  etiamsi  vohuitas 
divina  ex  necessitate  produxisset  omnia  et 
prseberet  concursum  quem  modo  prsebet,  quia 
tunc  non  magis  necessitaret  vohmtatem  quam 
nunc  necessitet,  quia  non  plus  ageret  in  illam 
quam  modo  agit,  ut  supponitur,  neque  ex  vo- 
luntate  magis  efhcaci,  licet  magis  determi- 
nata  ex  parte  Dei,  quod  nihil  refert  ad  mu- 
tandum  connaturalem  modum  agendi  causee 
secuudse,  si  in  efFectum,  vel  actionem,  vel  po- 
tentiam  ejus,  nihil  magis  influat.  Et  in  hoc 
sensu  recte  sumitur  lisec  sententia  ex  citato 
loco  D,  Thomai  de  Verit. ,  quatenus  dicit : 
Quia  ad  esse  effecius  requiritur  causa  prima  et 
secunda,  ideo  quacumque  illarum  ponatur  con- 
tingens,  potest  esse  contingens ;  non  si  altera 
tantum  sit  necessaria,  effectus  erit  necessarius, 
propter  hoc  quod  ad  esse  efTectus  utraque  causa 
requiritur.  Et  quia  objiciebatur  causam  pri- 
mam  vehementius  influere  quam  secundam, 
respondet  hoc  nihil  obstare  quominus  ex  modo 


agendi  causffi  secundse  sit  defectibihtas,  aut 
contingentia  in  efifectu,  Et  similiter  in  dicto 
capit.  G7,  hbr.  3  contra  gent,,  ration,  5,  dicit, 
si  causa  proxima  sit  contingens,  efFectum  esse 
contingentem,  etiamsi  remota  necessaria  sit. 
Idemque  repetit  libr.  3,  cap.  83,  ration.  2,  di- 
cens  a  causa  remota  necessario  agente  non 
sequi  efFectum  necessarium,  si  causa  proxima 
sit  contingens, 

12.  Bx  loco  citato  colUgitur  veritas  asser- 
tionis.  —  Ex  hoc  ergo  principio,  adeo  recepto 
in  schola  D.  Thomse,  colligimus  illum  non  po- 
suisse  in  vohmtate  libere  operante  concursum 
prsevium ,  et  prsedeterminationem  a  prima 
causa  in  ea  productam,  quia  cum  tali  concursu 
prffivio  omnibus  modis  esset  impossibile  intel- 
ligere  coalingentiam  in  actu  voluntatis  creatae, 
si  causa  prima  ex  necessitate  naturse  ageret. 
Probatur,  quia  tunc  taUs  actus  non  haberet 
contingentiam  ,  vel  indifFerentiam  a  causa 
prima ,  quia  ipsa  ex  necessitate  naturse  daret 
illum  impulsum  causse  secundse;  neque  etiam 
haberet  contingeutiam  ab  ipsomet  impulsu, 
quia  ille  etiam  movere  dicitur  tanta  necessi- 
tate  sibi  intrinseca,  ut  nec  Deus  ipse  possit 
impedire  quominus,  illo  posito,  non  sequatur 
effectus  ejus ;  et  consequenter  nec  a  voluntate 
creata  posset  actus  habere  contingentiam,  cum 
illa  non  moveatur  nisi  affecta  illo  impulsu, 
nec  possit  illi  resistere  quominus  illi  coopere- 
tur :  impossibile  ergo  esset  intelhgere  liberta- 
tem  in  tali  actu,  quia  nuUum  haberet  princi- 
pium  unde  illam  participare  potuisset  ;  actus 
autem  non  determinatur  Ubere  nisi  per  habi- 
tudinem  ad  principium  ,  seu  causam  aUquam 
a  qua  procedit.  Ergo  ut  possit  salvari  Ubertas 
actus  liumani  in  eo  casu,  quod  Deus  ex  neces- 
sitate  naturse  ageret,  necessarium  est  dicere 
tunc  Deum  non  fuisse  daturum  voluntati  con- 
cursum  pra^vium ,  quo  iUam  ad  unum  deter- 
minaret ;  ergo  idem  majori  ratione  dicendum 
nunc  est.  Vel  certe  si  tuuc  Deus,  per  eumdem 
iUum  coucursum  quem  nunc  dat,  necessitaret 
humanam  voluntatem,  etiam  nunc  necessita- 
bit  iUam.  Nam  quod  iUe  concursus  prsevius 
prsedeterminans  procedat  a  Deo  uaturaUter, 
vel  libere,  coufert  quidem,  ut  respectu  Dei  ef- 
fectus  quem  ad  extra  facit  sit  illi  liber,  vel  ne- 
cessarius;  tamen,  respectu  hominis,  non  erit 
actus  ipsi  liber,  si  motio  Dei  est  de  se  efficax 
ad  determinandam  voluntatem  hominis  ad 
unum,  et  efBciens  ad  necessitandam  illam, 
etsi  a  Deo  ex  necessitate  natui^ae  non  fieret. 

1 3 .  Testimonia  quce  pro  determinatione  obji- 
ciuntur.  —  His  tamen  accedit  quod,  cum  hsec 


CAP.  XLIV.  AUCTORITATE  D. 
testimonia  sint  satis  urgentia,  et  fere  expressa, 
et  iu  eis  D.  Thomas  in  particulari  et  specificc 
de  determinatione  et  indeterminatione  volun- 
tatis  loquatur^  nullum  in  contrarium  affertur, 
in  quo  vel  punctum  in  contrarium  attingat, 
vel  in  particulari  aliquid  pro  prsevia  determi- 
natione  seu  prasdeterminatione  voluntatis  di- 
cat ;  sed  aflferuntur  solum  variae  generales  lo- 
cutiones^  quae  ad  prseviam  illam  motionem  ac- 
commodantur^  cum  verba  D.  Thomae  genera- 
lia  sint,  et  facile  possint  de  aliis  motionibus 
intelligi,  et  saipe  ab  eodem  D.  Thoma  in  aliis 
locis  ita  exponantur,  quod  brevi  discursu  osten- 
dam,  attingendo  solum  ea  loca  quse  commn- 
nia  sunt  omnibus  actibus  liberis  voluntatis; 
nam  quee  pertinent  ad  actus  supernaturales 
et  auxilium  efficax  ad  illos  necessarium,  in 
librum  5  reservo.  Deinde  ex  prioribus  locis 
omitto  etiam  illa  qu»  omnibus  causis  secun- 
dis,  etiam  naturalibus,  communia  sunt  :  nam 
de  his  satis  dictum  jam  est.  Et  huc  spectant 
omnia  quse  de  necessitate  auxilii  seu  motionis 
primi  moventis  tradit  D.  Thomas  1.  2^,  q.  409, 
per  totam,  et  i  part.,  q.  405,  art.  5.  Nam  in 
superioribus  non  solum  hsec  loca  exposuimus, 
sed  etiam  oppositam  doctrinam  ex  illis  deduxi- 
mus,  et  hic  applicari  potest,  quia  etiam  in  vo- 
luntate  solum  unicum  simplicem  concursum 
Dei  ad  actus  liberos  D.  Thomas  requirit,  ne- 
que  propter  determinationem  voluntatis  aliam 
prseviam  motionem  in  illa  postulavit. 

44.  Explicatur  art.  4,  «^  3,  ^.  405.  —  Po- 
test  tamen  quis  haerere  in  quibusdam  verbis 
D.  Thomse  in  eadem  q.  405,  art.  4,  ad  3  ;  sic 
enim  ait :  Hoc  ipsum  quoi  causoe  secundce  or- 
dinentur  ad  determinatos  efectus,  est  illis  a 
Deo.  "Verumtamen  haec  verba  generalia  sunt 
de  omnibus  causis  secundis,  etiam  aaturaliter 
agentibus,  in  quibus  etiam  illi  auctores  faten- 
tur  non  esse  necessarium  prsevium  concur- 
sum  propter  determinationem  earum :  possunt 
ergo  illa  verba  per  se  spectata  optime  intelligi 
ratione  concursus  concomitantis  ;  nam  sicut 
causis  secundis  ipsum  agere  est  a  Deo ,  quia 
non  solum  virtutem  agendi  ab  illo  habent,  sed 
etiam  ipsam  actionem  sine  actaili  et  imme- 
diato  ejus  influxu  habere  non  possunt,  ita  de- 
terminatio  ad  definitos  effectus  est  illis  a  Deo, 
qaia  ab  illo  habent  non  solum  virtutem  ,  aut 
ex  se  determinatam,  aut  valentem  se  deter- 
minare ;  sed  etiam  determinationem  ipsam  in 
actu  secundo  sine  actuali  ejus  influxu  habere 
non  possunt,  quia  quatenus  illa  determinatio 
aliquid  est,  a  causa  secunda  fieri  non  potest 
sine  actuali  et  cooperante  influxu  Dei ;  quae 


TH05L€  ET  ALIQUORUM,  ETC.  213 

doctrina  est  quidem  in  se  verissima,  illi  tamen 
loco  non  necessaria,  quia  si  attente  considere- 
tur,  non  loquitur  ibi  D.  Thomas  de  causis  se- 
cundis,  sed  de  naturalibus,  quae  possunt  ma- 
teriam  ad  determinatam  formam  immutare. 
Quaerit  enim  ibi  an  Deus  possit  se  solo  id  fa- 
cere,  et  objecerat  nou  posse,  quia  determina- 
tio  effectus  pendet  ex  causa  determinata.  Et 
respondet  Deum  non  pendere  in  hac  determi- 
natione  a  causa  secunda,  quia  ipse  prsebuit 
determinatas  formas  causis  secundis,  et  deter- 
minationem  earum,  uude  optime  poterit  sine 
illis  immutare  materiam  ad  determiuatam 
formam,  prout  volucrit,  quia  nimirum  in  illo 
eminenter  existit  tota  virtus  causarum  secun- 
darum.  Unde  constat  etiam  quoad  causas  se- 
cundas  naturaliter  agentes  non  tractare  divum 
Thomam  de  determinatione  addita,  vel  adden- 
da  per  concursum  Dei,  sed  de  illa  quam  ha- 
beut  ex  naturali  virtute  et  conditione  suarum 
formarum,  uam  illa  etiam  a  Deo  habent,  ut 
constat. 

45,  Explicatur  c.  4  ad  2,  q.  83.  —  Omissis 
ergo  his  quae  generalia  sunt  omnibus  causis 
secundis,  attingemus  aliqua  quae  de  modo  ope- 
randi  Dei  in  causis  liberis  D.  Thomas  inter- 
dum  docet.  Et  quouiam  iu  fundamento  con- 
trariae  senteutiae,  duo  testimonia  D.  Thomae, 
quibus  juuiores  maxime  nituntur,  adduximus, 
illis  respondendo  iu  c.  46  satisfaciemus.  Ultra 
illa  vero  allegatur  in  4  part.,  q.  83,  art.  2,  ubi 
exponens  verba  Pauli  ad  Rom.  9  :  Non  est  vo- 
lentis,  etc,  ait  non  ssse  dicta,  quia  homo  uon 
velit  libero  arbitrio,  sed  quia  ad  id  uon  suffi- 
cit,  nisijuvetur  et  moveatur  a  JDeo.  Sed  nou  po- 
tuit  D.  Thomas  brevius  explicare  gratiam  ex- 
citantem  et  adjuvautem,  semperque  in  his  al- 
legationibus  contiuetur  illa  defectuosa  illatio  : 
Beusmovet  voluntatem  ;  ergo  determinai.  Simi- 
leque  est  argumentum  quod  ex  solutione  ad  3 
ejusdem  articuli  sumitur,  ubi  sanctus  Doctor 
inquit  :  Beus  estprima  causa  movens,  et  natu- 
rales  causas  et  liheras,  et  sicut  causis  naturali- 
lus,  movendo  eas,  non  aufert  quin  actus  earum 
sint  naturales,  ita  movendo  voluntarias  causas, 
non  aufert  quin  aciiones  earum  sint  voluntarice, 
sedpotius  hoc  in  eis  facit;  operatur  enim  in, 
unoquoque  secundum  ejus  proprietatem.  In  qui- 
bus  verbis  volunt  D.  Thomam  loqui  de  mo- 
tione  praevia  praedeterminante ,  quia  de  illa 
(inquit  quidam)  procedeiat  argumentum.  Sed 
unde  id  probet  non  video,  uam  in  argumento  3 
D.  Thomas  solum  subsumpsit  Deum  movere 
voluntatem  ;  quod  probat  duobus  testimoniis  ; 
Proverb.  24  :  Cor  regis  in  manu  Dei  est,  etc. ; 


2! 4  LIB,  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

et  Pliilipp.  2  :  Deus  est  qui  operatur  in  noMs 
velle,  etc.  In  quibus  noii  est  sermo  de  praede- 
lerminatioue  physica  voluntatis^  sed  de  exci- 
tatione,  etiuductione  morali  cum  physica  coo- 
peratione,  ut  in  libro  5  latius  exponemus.  Et 
iu  ipsa  solutione  aperte  loquitur  D.  Thomas  de 
motione  quam  Deus  exhibet  omnibus  causis 
secundis,  quam  esse  cooperationem  snprapro- 
bavimus,  et  hanc  dicit  esse  in  unaquaque 
causa  secunda  modo  illi  accommodato^  quod 
verissimum  est,  et  inde  nos  inferimus  in  causa 
hbera  non  esse  cum  antecedente  determina- 
tione  ad  unum ,  quia  hoc  non  est  consenta- 
neum  naturse  talis  causee. 

16.  Confirmatibr  explicatio.  —  Et  si  quis  at- 
tente  consideret  omnia  verba  illius  solutionis, 
iutelliget  Doctorem  sanctum  responsionem 
suam  iuchoare,  nostram  asserendo  sententiam ; 
argumentatus  enim  fuerat  voluntatem  moveri 
ab  aliOj  et  ideo  non  posse  esse  sui  juris,  id  est, 
domina  sui  actus,  ac  proinde  nec  hberam,  et 
ideo  respondendo  incipit,  dicens,  quod  liie- 
rum  arbitrium  seipsmn  movet  ad  agendum;  ubi 
expendo  non  tantum  dicere  Uberum  arbi- 
trium  agere,  sed  etiam  se  movere  ad  agen- 
dum^  quod  certe  non  est  ahud  quam  se  appli- 
care  et  sedeterminare  ad  actionem  suam;  nam 
si  ab  aho  solo  prsedeterminaretur,  moveretur 
quidem  ad  agendum,  sed  non  se  moveret  ad 
agendum.  Deinde  vero  respondet  ad  argumen- 
tum,  licet  hoc  modo  hberum  arbitrium  sit  do- 
minus  sui  actus ,  non  exchidere  superiorem 
Dominum  a  quo  in  motione  sua  pendeat^  et 
hoc  est  quod  ait  :  Non  est  de  necessitate  libsr- 
tatis,  ut  sit  prima  causa  sui  id  quod  liberum 
est,  nam  Deus  est  prima  causa  movens,  etc.  Ut 
autem  Hberum  arbitrium  creatum  non  sit  pri- 
ma  causa  sui  motus,  non  est  necesse  ut  prae- 
determinetur  ab  aUa,  sed  satis  est  quod  in  sua 
determinatione  essentiahter  pendeat  a  pri- 
ma  causa  modo  jam  ssepe  exphcato.  Atque  eo- 
dem  modo  nos  dicimiis^  ut  hberum  arbitrium 
se  determinet;,  non  oportere  ut  sit  prima  causa 
suaj  determinationis ;  nam  illa  etiam  a  Deo 
pendet,  tanquam  a  primo  agente  determina- 
tionem  ipsam.  Hla  ergo  sohitio  D.  Thomae  et 
nostram  sententiam  in  prioribus  verbis  con- 
fiirmat,  et  in  ahis  nihil  repugnat,  imo  tacite 
solvit  quod  frivole  objici  solet,  quia  si  vohm- 
tas  se  determinat  non  prius  determinata,  erit 
primum  principium  hberum ;  respondet  enim 
D.  Thomas,  ut  voluntassemovens  seu  determi- 
naus  ad  agendum  non  sit  prima  causa,  et  con- 
sequenter  nec  primum  hberum,  satis  esse  quod 
a  priori  hbero  in  sua  determinatione  pendeat. 


DIVIN.-E  GP.ATL^S  IN  GENERE. 

i7.  Explicatur  ex  -1.  %  q.  6^  art.  i,  ad.  3. 
— Secundo,  afferturD.Thomasin  1.  2,  qusest. 
6,  art.  1,  ad  3,  estque  hic  locus  simihs  prse- 
cedenti^  et  ideo  nihil  ihi  addere  oportet^  sed 
sohim  verba  notare.  Argumentum  enim  fue- 
rat  uon  posse  hominem  agere  voluntarie,  quia 
qui  vohmtarie  agit,  per  se  agere  potest,  quod 
homini  non  convenit,  dicitur  enim  Joan.  15  : 
Sine  me  nihil  potestis  agere.  Responsio  autem 
est^  quod  Deus  movet  hominem  ad  agendum, 
non  solum  sicut  proponens  sensui  appetibile, 
vel  sictit  imyjmtans  corpus,  sed  etiam  sicut 
movens  ipsam  voluntatem,  utique  proprie,  et 
eflfectivej  ac  physice  agendo  in  ipsam,  quod 
nos  etiam  fatemur.  Hinc  vero  coUigunt  etiam 
movere  concursu  prsevio  et  praedetermina- 
tione^  quam  illationem  nos  iterum  atque  ite- 
rum  negamusj  quia  est  a  genere  ad  speciem 
afhrmative;,  et  ex  puris  particularibus  :  movet 
enim  Deus  et  prsemovet  voluntatem  efliciendo 
physice  et  immediate  in  ipsam,  non  per  con- 
cursum  proevium^  sed  per  ahquem  bonum  af- 
fectum  indehberatumj  non  prsedeterminan- 
tem  iUam  ad  consensum,  sed  inchnantem  et 
aUicientem.  Deinde  movet  Deus  voluntatem 
ad  agendum  physice^  proprie  et  immediate  co- 
operando  cum  iUa  se  movente  ad  agendum 
sine  prsevia  determinatione.  Et  de  hoc  modo 
motionis  loquitur  ibi  aperte  D.  Thomas_,  sicut 
illum  inteUexit  ibi  Conradus  expUcans  hunc 
locum  per  aUa,  qusest.  199.  Et  probat  ex  ra- 
tione  quam  D.  Thomas  subjungit :  Quia  om- 
nis  motus,  tam  vohmtatis  quam  naturce,  ab 
ipso  procedit  tanquam  aprimo  movente,  utique 
immediate  et  principaUter,  quod  per  se  et  in- 
trinsece  verum  est  ratione  concursus  simulta- 
nei;,  in  quo  essentiaUter  pendet  omnis  motus 
voluntatis  vel  naturae  a  primo  movente,  non 
ratione  concursus  prsevii,  quia  neque  per  se 
necessarius  est^  neque  ratione  iUius  potest 
dici  motus  causse  secundse  pendere  immediate 
et  essentiaUter  a  Deo.  Unde  statim  declarat 
eumdem  actum  voluntarium,  qui  est  a  Deo, 
esse  etiam  necessario  a  principio  intrinseco  : 
ab  utroque  ergo  est  simul,  et  non  prius  a  solo 
Deo,  quod  eeque  de  ipsa  determinatione  vo- 
luntatis  procedit  :  aut  enim  dicendum  est 
non  esse  vohmtariam  homini,  quod  est  valde 
absurdum,  aut  asserendum  est  esse  ab  ipsa 
voluntate  cooperante  Deo  :  heee  est  divi  Tho- 
mse  doctrina. 

18.  ExplicatuT  ex  i.  1,  q.  9,  art.  A,  ad  i. — 
Tertius  locus  simiUs  aUegatur  ex  1.  2,  quaest. 
9j  art.  4,  ad  i,  ubi  D.  Thomas  ait  :  Zicet  de 
ratione  voluntarii  sit ,   quod  principium  ejus 


CAP.  XLIV.  AUCTOP.ITATE  D. 
sit  intra,  sed  non  oportet  g2iod  Tioc  principiuvi 
sitprlmim  7ion  motum  ai  alio,  quod  verissi- 
muni  est  ratione  dependentiee  essentialis  vo- 
limtatis  creatffi  a  Deo,  ratione  cnjus  idem  mo- 
tus  voluntarius,  qui  est  immediate  a  volun- 
tate,  ut  a  principio  proximo  intrinseco,  est 
etiam  a  Deo,  ut  a  primo  principio  estrinseco. 
Et  ita  simul  voluntas  movet  seipsam  proxime^ 
et  movetur  a  Deo  primo  et  principaliter,  eo- 
dem  utique  motu  qno  seipsara  movet,  etiamsi 
nullus  alius  a  solo  Deo  antecedat  :  lioc  enim 
est  per  se  ex  vi  essentialis  dependentiEe  neces- 
sarium^  licet  aliis  rationibus  possit  interdum 
Deus  prsemovere  voluntatem  absque  physica 
praedeterminatione^  ut  ssepe  est  dictum,  et  D. 
Thomee  doctrina  statim  explicabitur. 

49.  Ex-plicatur  ex  1.  %  q.  \0,  art.  A,  ad5. 
—  Quarto^  additur  ex  eadem  1.  2,  qusest.  40_, 
art.  A,  ad  3,  quod  D.  Thomas  ait :  Si  Deus 
movet  vohintatem  ad  aliquid,  impossiMle  est 
poni  quod  voluntas  adillud  non  moveatur;  non 
tamen  est  impossibile  simpliciter,  et  ideo  non 
consequitur  quod  voluntas  a  Beo  ex  necessitaie 
moveatur;  quem  locum  vokmt  etiam  juniores 
intelligi  de  motu  pra^vio  facto  in  voluntate  a 
solo  Deo^  et  ita  ex  hoc  loco  colligunt  neces- 
sitatem  in  sensu  composito,  etiamsi  suppositio 
sit  antecedens,  et  ex  sola  vohmtate  Dei  pro- 
ducta^  non  esse  contrariam  libertati.  Sed  nos, 
in  Prolegom.  4,  ex  sententia  Anselmi  ct  ejus- 
dem  D.  Thomse,  ostendimus  talem  sensum 
compositum  repugnare  Hbertati,  ideoque  hunc 
locum  intelhgimus  de  suppositioue  concomi- 
tante  ;  nam^  ut  in  prioribus  testimoniis  dixi- 
mus^  Deus  dicitur  movere  vohmtatem  eodem 
motu  quo  ipsa  se  movet^,  et  ideo,  si  suppona- 
tur  Deus  movere  voluntatem^  simul  suppo- 
nitur  voluntatem  ipsam  se  movere ,  et  ideo 
est  suppositio  consequens ,  seu  comitans,  et 
ideo  necessitas,  quae  ex  iha  sequitur,  non  re- 
pugnat  hbertati,  quia  jam  supponit  usum  h- 
bertatis  ;  quam  expositionem  probamus,  pri- 
mo-,  quia  est  propriissima,  et  consentanea  ver- 
bis,  et  ad  sohditatem  et  facuhatem  doctrinae 
necessaria.  Secundo,  quia  habet  consecutio- 
nem  cum  corpore  articuh  in  quo  clare  D.  Tho- 
mas  docuerat  Deum  ita  movere  vokmtatem, 
ut  non  determinet  iham  ad  unum  ex  necessi- 
tate,  id  est,  ex  sola  extrinseca  vi,  sed  illam 
contingenter  et  indifferenter  operari  sinat,  ut 
supra  late  declaravimus.  Tertio,  quia  in  locis 
proximeaUegatis,  etubique,  docet  D.  Thomas, 
de  ratione  ilhus  motus,  quo  Deus  movet  vo- 
hmtatem,  esse  ut  sit  a  principio  intriuseco,  ut 
patet  exlocis  supra  citatis  quaest.  6  et  9.  Ergo 


TKOJL^E  ET  ALIQUORUM,  ETG.  215 

dum  supponit  hic  Deum  movere  voluntatem, 
supponit  etiam  voluntatem  movere  se,  et  ila 
est  suppositio  comitans,  seu  necessitas  conse- 
quens,  qua  res,  dum  est,  dicitur  necessario  es- 
se  :  et  eodem  modo  dici  potest  quod,  si  volun- 
tas  se  movet ,  necessario  iham  movet  Deus, 
quia  in  suppositione  illa  motio  Dei  includi- 
tur  :  idem  ergo  est  e  converso.  Denique  obiter 
adverto  nunquam  apud  D.  Thomam  inveniri 
Deum  agere  proprie  physice  ac  directe  in  vo- 
kmtatem,  nisi  infundendo  habitus,  vel  effi- 
ciendo  in  vokmtate  ipsa  ahquem  motum  vita- 
lem  ejus,  omnisque  aha  motio  vitaks  est 
medio  intellectu,  ut  ex  sequenti  puncto  pate- 
bit.  Et  ita  nunquam  invenio  apud  D.  Tho- 
mam  quod  Deus  moveat  voluntatem  se  solo 
efficiendo  in  iha  aliquid  medium  inter  habi- 
tum  et  vitalem  actum  ejus,  quahs  prsedeter- 
minatio  seu  concursus  praivius  esse  fingitur. 

20.  Oijicitur  ex  i.  'i,  q.  9,  arf.  3  et  A.  — 
Ukimo,  retorquetur  contra  nos  doctrina  D. 
Thomee  in  dicta  quaist.  9,  1.  2,  art.  3  et  4, 
quatenus  in  iha  dicit,  licet  vokmtas  se  moveat 
p(>r  consikum  ad  electiouem  mediorum,  ad 
primam  intentionem  finis  non  se  movere,  sed 
a  Deo  moveri.  Et  ita  in  vokmtate  etiam  defen- 
dit  ilkid  principium  :  Omne  quod  movetur,  ab 
alio  movetur,  quia  voluntas  se  movet  ad  media 
ex  intentione  finis,  ad  ipsam  vero  intentio- 
nem  movetur  ab  ako,  scilicet  ab  auctore  suo; 
sic  enim  ait,  in  eadem  qusest.  9,  art.  6,  esse 
proprium  Dei  movere  vokmtatem,  efficiendo 
in  illa  incknationem  ad  universale  bonum. 
Ubi  videtur  loqui  de  inchnatione  non  tantum 
iunata,  sed  etiam  vitak  et  actuak ;  et  magis 
expkcat  4  p.,  qucest.  405,  art.  4,  ubi  eamdem 
habet  doctrinam,  et  addit  :  Velle  niliil  aliud 
est  quam  incUnatio  qucedam  in  objectum  volun- 
tatis,  quod  est  universale  bonum,  et  similia  ha- 
bet  3  contra  gent,,  cap.  89,  ration.  6,  et  ssepe 
ahas.  Ex  qua  doctrina  cokigi  videtur  sakem 
ad  primum  actum  suum  indigere  voluntatem 
divina  motione  prsedeterminante. 

24.  Explicatur  illa  doctrina.  —  Verumta- 
men  hcet  hoc  totum  concederemus,  inde  nihil 
probaretur  de  concursu  prsevio  prsedetermi- 
nante,  et  essentiahter  necessario  ad  actus  vo- 
kmtatis,  vel  propter  essentialem  dependen- 
tiam  a  prima  causa,  vel  propter  indetermina- 
tionem  suam.  Nam  (ut  supra  dicebam)  etiam 
post  intentionem  finis  est  vokmtas  de  se  inde- 
terminata  ad  media,  et  in  omnibus  actibus 
suis  pendet  a  prima  causa,  ut  a  primo  mo- 
vente.  Quocirca,  etiamsi  demus  primam  finis 
voktionem  esse  pecukari  modo  a  Deo,  non  id 


216  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

essetpropter  prseviam  motionem  distinctam  ab 
illa  volitione  prima  et  praBdeterminantem  vo- 
luntatem  ad  illam,  sed  quia  Deus  immediate 
et  per  se  aliquo  peculiari  modo  facit  talem  ac- 
tum  in  voluntate.  Unde  Capreolus  dixit  Deum 
solum  efEcere  in  voluntate  primam  illam  vo- 
iitionem  finis  sine  concursu  activo  ipsius  po- 
tentise  ;  quod  improbabile  est^  ut  in  Metapby- 
sica,  disp.  i9,  sect.  1,  dixi,  et  ideo  ab  omnibus 
rejicitur  ;  tamen  ex  illo  etiam  falso  opinandi 
modo  colligimus  non  intellexisse  Capreolum 
primam  voiitionem  finis  esse  a  Deo,  propter 
praevium  concursum,  sed  quia  est  eflfectus  so- 
lius  Dei. 

22.  Cajetani  expositio  rejicitur.  —  Cajeta- 
nus^  licet  concedat  illam  volitionem  esse  effec- 
tive  a  voluntate ,  ait  tamen  necessariam  esse 
quoad  exercitium ,  et  ideo  tribui  Deo.  In  quo 
quidem  falsum  dicit^  nam  ille  actus  semper  est 
liber  quoad  exercitium  in  hac  vita,  ut  probavi 
contra  Cajetanum^  etiam  ex  mente  D.  Tliomse, 
in  dicto  loco  Metapliysicse.  Quod  vero  Cajeta- 
nus  addit  in  dicta  qusestion.  9^  artic.  A,  illum 
primum  actum  non  esse  voluntarium,  est  ex- 
presse  contra  D.  Thomam  in  eodem  articulo, 
ad  i,  ubi  declarat  quomodo  ille  actus  vohm- 
tarius  esse  possit^  Hcet  sit  a  Deo.  Et  aliis  in  lo- 
cis  universaliter  dicit  de  ratione  actus  vo- 
hmtatis  esse  ut  sit  voluntarius,  et  inde  colli- 
git  voluntatem  non  posse  cogi^  prima  parte^ 
quaestion.  82,  artic.  1  ,  et  1.  2^  quaestion.  6, 
artic,  3.  Ratio  etiam  est  evidens,  quia  ille  ac- 
tus  est  a  principio  intrinseco  vitali ,  quia  est 
effective  a  voluntate,  ut  ipse  Cajetanus  ad- 
mittit^  et  est  cum  cogitatione  prsevia;  est  ergo 
vohmtarius.  Denique  amor  Dei  in  patria  est 
voluntarius^  et  motus  primo  primi  nostrse  vo- 
luntatis  sunt  voluntarii ;  ergo,  qhod  ille  actus 
necessarius  esset^  impertinens  est  ad  rationem 
voluntarii,  et  ad  explicandum  cur  dixerit  divus 
Thomas  voluntatem  nou  se  movere  iu  primo 
actu ,  sed  moveri  a  Deo.  Ex  illa  vero  explica- 
tione  etiam  colligimus  non  sensisse  Cajetanum 
D.  Thomam  fuisse  ita  locutum  propter  prae- 
vium  concursnm,  vel  praideterminationem  vo- 
hmtatis  ,  quae  possit  esse  simul  cum  libertate 
actus. 

23.  Expositio  Ferrar.  —  Aliter  Ferrarien., 
3  contra  gent.,  cap.  89,  sentit  illam  primam 
volitionem  esse  necessariam  quoad  specifica- 
tionem,  et  ideo  non  tribui  vohintati,  sed  auc- 
tori  naturse,  quantim  ad  id  quod  Jiahet  natura- 
litaiis  et  necessitatis.  Ita  enim  lirailat  asser- 
tionem ,  et  rationem  reddit,  quia  licet  fiat  a 
voluntate ,  non  fit  ut  a  principali  causa ,  sed 


DIVIN.-E  GRATI.E  IN  GENERE. 
principaliter  dicit  esse  a  Deo  ut  ab  agente 
quod;  ab  anima  vero  et  voluntate  ut  a  forma 
per  quam  agit  Deus.  Et  ita  etiam  Ferrarien. 
non  intelligit  hunc  locum  D.  Thomee  de  con- 
cursu  prsevio,  nec  de  determinatione  volunta- 
tis  quse  per  illum  fiat,  sed  de  illa  quai  prove- 
nit  ex  naturali  inclinatione  voluntatis  :  nihi- 
lominus  tamen  illa  expositio  nec  rem  genera- 
liter  declarat,  nec  in  rigore  veritatem  continet. 
24.  Confutatur  prima  pars  illius.  —  Pri- 
mum  patet,  quia  illa  necessitas  quoad  specifi- 
cationem  ad  summum  reperitur  in  volitione 
beatitudinis  formalis,  seu  boni  in  communi,  ut 
in  dicto  loco  Metaphysicai  declaravi.  At  ille 
actus  non  est  ex  necessitate  primus  in  omni 
deliberatione  et  negotio ;  frequenter  enim  in- 
cipimus  ab  intentione  finis  particularis,  ut  sa- 
nitatis,  scientise,  vel  similis;  imo  nec  oportet 
actum  illum  esse  primum  quem  homo  veniens 
ad  usum  ratiouis  habere  potest,  ut  eodem  loco 
probavi.  D.  Thomas  autem  non  loquitur  solum 
de  prima  volitione  totius  vitse,  sed  de  prima 
intentione  particidaris  finis,  in  quacumque  se- 
rie  electionum,  ut  patet  exemplo  quod  de  iu- 
teutione  sanitatis,  et  electione  medicinoe  seu 
curationis  adhibet.  At  in  intentionibus  parti- 
cularibus  non  invenitur  necessitas  quoad  spe- 
cificationem,  ut  per  se  patet,  quia  ad  bona 
particularia,  etiamsi  propter  se  intendi  pos- 
sint,  non  necessitatur  voluntas  etiam  quoad 
specificationem.  Unde  talis  intentio  potest  esse 
peccaminosa,  non  solum  in  uno  vel  alio  nego- 
tio,  sed  etiam  in  prima  intentione,  quam  homo 
hahet  cum  primum  pervenit  ad  usum  ratio- 
nis,  ut  fatetur  D.  Thomas  1.  2,  q.  89,  art.  6. 
Ergo  prima  volitio  non  tribuitur  Deo  propter 
necessitatem  quoad  specificationem. 

25.  Altera  pars  exposHionis  Ferrariensis 
rejicitur.  —  Deinde  probatur  altera  pars,  quia 
etiam  volitio  beatitudinis  vel  boni  in  commu- 
ni,  licet  sit  necessaria  quoad  specificationem, 
est  ab  homine,  ut  ab  agente  quod,  et  ut  prin- 
cipaliter  operante  ac  se  movente  per  virtutem 
propriam;  nam  viventia,  etiamsi  operentur 
ex  inchnatione  naturali,  et  non  moveantur  ab 
uno  actu  ad  alium,  sed  simpliciter  operari  in- 
cipiant ,  vere  et  proprie  dicuntur  operari ,  et 
quidem  tanquam  causae  principales  proximse, 
non  minus  quam  ignis  dicitur  calefacere ;  s ic 
enim  planta  efficit  nutritionem  suam,  et  visus 
visionem,  et  sic  de  aliis,  et  ita  proprie  se  mo- 
vent,  quia  hoc  est  de  intrinseca  ratione  actus 
vitahs.  Ergo  idem  erit  in  voluntate  circa  pri- 
mam  intentionem  finis,  vel  etiam  boni  in  com- 
muni,  quia  ex  virtute  intrinseca,  et  tanquam 


CAP.  XLIV.  AUCTORITATE  D. 
sibi  propria,  illiim  actiim  elicit.  Nec  oberit 
quod  eadem  voluntas  sit  principiiim  activum 
integrum,  et  receptivum  illius  actus,  quia  si- 
mul  est  potentia  activa  et  passiva  sine  repu- 
gnantia,  quia  est  in  potentia  receptiva  ad  ac- 
tum  secundum,  et  est  in  actu  primo,  non  per 
ipsum  actum  secundum ,  sed  per  eminentem 
virtutem  suam,  ut  argumentatur  Scotus  in  1, 
d.  37,  q.  1,  §  Ideo  merito;  et  patet  in  appetitu 
sensitivo,  qui  non  elicit  unum  actum  per 
alium ,  neque  babet  aliud  principium  proxi- 
mum  agendi  praeter  seipsum,  suppono  enim 
cognitionem  pbantasiae  non  concurrere  ad  ac- 
tus  appetitus ;  et  nihilominus  elicit  actus  suos 
in  seipso,  ut  principalis  virtus  activa  proxima, 
et  in  virtute  animse,  et  ideo  illi  sunt  proprii 
actus  vitales,  per  quos  animal  seipsum  movet 
et  actu  vivit ;  ergo  idem  est  in  primo  actu  vo- 
luntatis. 

26.  Benignior  alionm  interpretaiio  D.  Tho- 
mce.  —  Propter  quod  qui  benignius  interpre- 
tantur  D.  Tbomam,  dicunt  illiim  locutum 
fuisse  moraliter,  non  pbysice ;  nam  loquendo 
pbysice,  sine  dubio  voluntas  proprie  se  movet 
quoad  exercitium  actus  in  prima  intentione 
finis,  etiamsi  sit  de  bono  in  communi,  quia 
vere  efficit  illum  actum  propria  virtute  vitali, 
imo  et  determinat  se  ad  talem  actum,  quia 
cum  posset  illum  contiuere,  voluntarie  illum 
exercet.  Nibilominus  tamen  moraliter  dicitur 
voluntas  non  se  movere  in  illo  actu,  quia  non 
per  proprium  consilium,  nec  per  priorem  vo- 
luntatem  se  applicat  et  disponit  ad  talem  ac- 
tum  eliciendum ;  sed,  ab  alio  prseventa  quoad 
objecti  propositionem  per  cogitationem  non 
voluntariam,  sed  aliunde  immissam,  statim  ex 
aliqua  propensione  naturali  prodit  in  talem 
actum.  Unde  idem  D.  Thomas  \ .  2,  qusest.  17, 
art.  5,  ad  3,  dixit  primum  actum  voluntatis 
non  esse  imperatum  a  ratione ,  quia  non  est 
ex  ordinatione  rationis,  sed  ex  instinctu  natu- 
rse  aut  superioris  causifi. 

27.  Qimm  aliqui  rejiciunt.  —  Aliis  vero  boc 
non  satisfacit;  volunfc  enim  etiam  moraliter  se 
movere  voluntatem  in  illo  actu ,  quia  potest 
esse  liber  quoad  exercitium  et  specificatio- 
nem,  ut  dictum  est  ;  esse  autem  morale  inci- 
pit  per  esse  liberum ;  imo  in  eo  consistit;  ergo 
in  illo  actu  voluntas  moraliter  operatur;  er- 
go  moraliter  se  movet.  Imo  etiam  sola  liber- 
tas  quoad  exercitium  ad  boc  sufficit,  quia  illa 
satis  est  ut  actus  sit  humanus,  moralis  ac  me- 
ritorius.  Confirmatur  primo ,  quia  idem  D. 
Tliomas  1.  2,  qusest.  1,  art.  2,  generaliter  pro- 
nuntiat  voluntatem  se  movere  in  finem  ,  quia 


THOM^  ET  ALIQUOKUM,  ETC.  217 

est  domina  illius  actus  quo  tendit  in  fmem. 
Confirmatur  sectmdo,  quia  talis  intentio  finis 
semper  non  potest  tribui  Deo,  sed  solum  ho- 
mini  tanquam  moraliter  operanti,  nam  sem- 
per  illa  prima  voluntas  est  peccaminosa,  vel 
in  principio  usus  rationis,  ut  ex  D.  Thoma 
dixi ,  vel  frequentius  in  quotidianis  intentio- 
nibus,  nam  omnia  peccata  incipiunt  ex  prava 
aliqua  intentione  fiuis. 

28.  Disputatio  rediicitur  ad  modum  loquen- 
di.  — Verumtamen  quoad  hanc  partem  dispu- 
tatio  est  de  modo  loquendi,  et  diversis  sensi- 
bus  uterque  potest  esse  verus.  Nam  si  motio 
moralis  generaliter  dicatur  omnis  actio  libera, 
sine  dubio  dici  potest  homo  se  movere  mora- 
liter  in  prima  volitione  finis,  ut  probant  quse 
adduximus.  Loquendo  tamen  rigorosius  et 
quasi  per  antonomasiam  de  motione  morali, 
quasi  significat  discursum  moralem  habentem 
principium  in  aliquo  affectu  et  impulsu  ab  ip- 
somet  homine  sibi  comparato,  sic  dicitur  ho- 
mo  moraliter  moveri  ad  media  potius  quam 
ad  finem.  Unde  dixit  D.  Thomas,  qusest.  3  de 
Malo,  art.  3,  ad  5,  voluntatem  cum  sit  ad 
utrumlibet  determinari  ad  unum  per  consi- 
lium  rationis  :  Nec  oportet  (ait)  Jioc  esse  per 
aliquod  agens  extri^isecum.  Et  ad  hoc  magis 
declarandum  addidi  in  Metaphys.,  disp.  19, 
sect.  8,  in  omni  intentione  finis,  quatenus  li- 
bera  est,  includi  virtualiter  aliquam  electio- 
nem  in  quantum  vel  hic  finis  particularis  al- 
teri  prsefertur,  vel  quatenus  Iiic  et  nunc  exer- 
citium  talis  actus  volendi  prsefertur  carentise 
ejus.  Et  hinc  fit  ut,  quando  in  tali  intentione 
intervenit  culpa,  non  possit  tribui  auctori  na- 
turse ,  quia  defectus  ille  non  invenitur  in  illo 
actu,  ut  est  pura  intentio  ex  inclinatione  na- 
turse,  sed  ut  participat  aliquid  de  electione  ex 
applicatione  liberae  voluntatis.  Quod  secus  est, 
quando  intentio  est  bona  ;  potest  enim  suo 
modo  tribui  absolute  auctori  naturae,  non  qui- 
dem  ut  principali  agenti  proximo,  Tit  Ferra- 
riensis  insinuabat,  sed  ut  primse  causse  danti 
iuclinationem  ad  illum  finem ,  non  tantum  ut 
absolute  spectatum,  sed  etiam  ut  comparatum 
ad  fines,  etc. 

29.  Confutatur  tandem  objectio  allata  num. 
20.  —  Atque  hinc  tandem  facile  refellitnr  ob- 
jectio  quee  contra  nos  sumitur  ex  illa  doctrina 
D.  Tbomse ,  ob  quam  clarius  expediendam 
hsec  obiter  attingere  oportuit.  Illa  enim  doc- 
trina,  quod  voluntas  non  se  movet  ad  primum 
actum  circa  finem,  licet  alias  suam  difficulta- 
tem  habeat,  non  fundatur  in  concursu  prae- 
vio,  nec  in  speciali  praedeterminatione  phy- 


218  LIB.  Iir.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

sica,  quam  Deus  tribuat  voluntati  in  prima 
volitione^  seu  intentione  finis,  sed  in  incliua- 
tione  naturali^  vel  cogitatione  prgevia^  vel  ins- 
tiuctu  alicnjus  causae  superioris;  qnce  ratio  lo- 
cum  habetj  sive  intentio  finis  sit  ex  motione 
prasdeterminante,  sive  non  sit^  ut  est  verius  ; 
quia  ncc  inclinatio  naturalis^  nec  cogitatio  prae- 
via^  seu  instinctus  est  praevius  concursns  prse- 
determinans  voluntatem,  ut  per  senotum  est; 
unde  si  tafis  intentio  vel  volitio  finis  sit  om- 
nino  necessaria,  etiam  quoad  exercitium,  ut 
est  in  patria^  ad  illam  est  satis  determinata 
volunlas  per  innatam  inclinationem  suam,  et 
cbaritatis ;  si  vero  sit  aliquo  modo  libera,  eo 
ipso  includit  aliquam  determinationem  volun- 
tatis  se  applicantis  ad  banc  partem  potius 
quam  ad  illam,  per  aliquale  consilium  forma- 
le,  vel  virtuale^  et  ideo  (ut  D.  Tbomas  dixit) 
necesse  non  est  illam  determinationem  esse  ab 
aliquo  extrinseco  agente. 

GAPUT  XLV. 

EX  CONCURSU  DEI  AD  ACTUS  QUI  SUNT  PECGATA  , 
TECULIARI  RATIONE  SUPERIOR  DOCTRmA  GOMPRO- 
BATUR. 

4 .  Status  quwstionis.  —  Supponimus  actus 
peccatorum,  prout  actus  sunt,  non  miuus  de- 
pendere  a  generali  concursu  pbysico  primee 
caus8e_,  quam  actus  bonos,  in  quo  defensores 
utriusque  sententiae  conveniunt.  Ex  quo  ulte- 
rins  infertur^  si  ad  actus  malos,  prout  actus 
sunt  (ita  enim  de  illis  tractamuS;,  ne  sit  neces- 
sarium  declarationem  semper  repetere)  .,  non 
est  necessaria  prsevia  motio  determinans  Dei , 
nec  ad  alios  actus  liberos  ordinis  saltem  natu- 
ralis  esse  necessariam.  Quam  etiam  illationem 
necesse  est  omnes  admittere,  quia  si  causa 
secunda  essentialiter  postulat  illam  prseviam 
motionem  ex  gencrali  ratione  concursus ,  ad 
omnem  actionem  realem  causae  secimdse  erit 
necessaria^  sive  defectum  abunde  liabeat  ad- 
junctum,  sive  non  babeat^  quia  defectus  con- 
comitans  entitatem  actionis,  ut  procedentis  a 
voluntate,  posterius  quid  est,  et  supponit  in 
actione  entitatem  participatam  et  consequen- 
ter  essentiabter  dependentem  a  prima  causa. 
Quidquid  ergo  fuerit  de  intrinseca  ratione  bu- 
jus  essentialis  dependentiae  ,  invenietur  etiam 
in  actione  peccati,  ct  e  contrario  illa  motio 
Dei,  sine  qua  talis  actus  fieri  potest ,  non 
est  de  essentia  generalis  concursus  in  ceeteris 
actibus.  Propter  quam  rationem  fere  omnes 
moderni,  qui  praivium  influxum  in  causam 
dicunt  esse  de  ratione  essentialis  dependentiae 


DIVIN.^  GRATI^.  IN  GENERE. 
iu  agendo,  quam  causa  secunda  babet  a  pri- 
ma,  consequenter  fatentur  Deum  praemovere, 
et  prsedeterminare  voluntates  bumanas  ad  ac- 
tiones  peccatorum.  Si  "qui  autem  eorum  in 
aliis  actionibiis  putaut  illam  praedetermina- 
tionem  esse  necessariam  ex  vi  generalis  con- 
cursus  ,  et  negant  illam  in  actibus  malis , 
quoad  eorum  realitates ,  profecto  consequen- 
ter  non  loquuntur.  Unde  etiam  Gregorius  et 
Capreolus,  quia  motionem  illam  requirunt  ad 
actus  bonos  et  negant  in  malis,  negant  illam 
pertinere  ad  concursum  generalem,  sed  ad 
speciale  auxilium  gratiae  in  natura  lapsa  ne- 
cessarium  ad  bene  operandum,  de  quo  in  li- 
bro  1  visum  est, 

2.  Prima  ratio  ad  prmtiiam  motionem  etprce- 
determinationem  tollendam.  —  Nos  autem  ex 
contrario  principio  sic  argumentamur  :  causa 
prima  sufficienter  concurrit  cum  causa  se- 
cunda  ad  actus  reales  peccatorum ,  et  tamen 
non  praemovet  determinando  illam  ad  actum 
peccati ;  ergo  talis  motio  non  est  de  necessi- 
tate  divini  concursus  generalis,  etiam  res- 
pectu  causae  liberae,  et  consequenter,  quan- 
tum  est  ex  parte  Dei,  etiam  ad  actus  bouos 
poterit  libera  voluntas  se  determinare  cum 
solo  concursu  simultaueo  sive  praevio.  Mino- 
rem,  in  qua  est  difiicultas,  late  probavi  in 
libro  3  de  Auxiliis.  Postea  vero  moderni  scri- 
ptores  de  eodem  argumento,  omni  conatu  et 
argumentorum  genere,  conati  sunt  persua- 
dere  Deum  praemovere  bomines  ad  actus  pec- 
catorum,  eorum  voluutates  efiicienter  ad  illos 
praedeterminando.  Et  ad  nostra  argumenta  in 
summa  respondent  concedendo  omnia  quoe  ex 
illo  dogmate  nos  inferimus  ,  uno  excepto , 
nimirum  Deum  esse  causam  peccati :  boc  enim 
negant  sequi  ex  illa  praedeterminatioue ,  ma- 
gis  quam  ex  simultaneo  concursu  ;  putant 
eamdem  esse  utriusque  ratiouem,  quia  actus 
materialis  seu  realis  voluntatis  bumanae  non 
babet  quod  sit  peccatum  ,  ex  babitudine 
ad  voluntatem  Dei ,  sive  praemoventem  seu 
prsedeterminantem  j  sive  simultanee  concur- 
rentem  ,  sed  ex  babitudine  ad  voluntatem 
humanam  deficientem,  cujus  defectus  Deus 
non  est  causa ,  et  ideo  quomodocumque  con- 
currat  vel  praemoveat,  nunquam  est  causa 
peccati.  Et  ita  eludunt  omnia  testimonia 
Scripturse  et  Patrum.  Alia  vero  inconve- 
nientia  quae  nos  inferimus,  facile  devorant, 
ut ,  quod  Deus  faciat  nos  facere  haec  opera  , 
quod  absolnta  voluntate  voluerit  ex  aeterni- 
tate  nos  velle  illa,  priusquam  proeviderit  de- 
terminationem  nostram,  et  quod  talia  opera 


CAP.  XLV.  EX  CONCURSU  DEI  AD 
sint  per  se  intenta  ac  proinde  prsedestinata  a 
Deo.  Quapropter  niliil  fere  nobis  superest  ad- 
dendum^  eadem  autem  repetere  supervaca- 
neum  videri  potest.Nihilominus  tamen,  quia 
res  est  gravissima^  et  judicio  ac  definitione 
Ecclesise  dignissima,  non  gravabor  vim  ali- 
quarum  rationum  pressius  urgere,  et  non- 
nuUas  responsiones  accuratius  ponderare,  ut 
nnusquisque  vir  prudens  et  doctus,  nullo  af- 
fectu  privatae  opinionis  prffioccupatus ,  quid 
sit  magis  consentaneum  divinse  bonitati ,  et 
Scripturis  sanctis,  et  communi  Ecclesiae  sen- 
sui  judicare  possit ,  dum  infallibile  Ecclesice 
judicium  non  interponitur. 

3.  Fxplicatur  qucestio  suljecto  exemplo  lio- 
minis  deliherantis  an  peccato  consentire  deleat. 
In  illomomento non  dehettir  illl  determinatio  po- 
tiiis  ad  co?ise7isum  quam  ad  dissensum  ex  natura 
toluntatis.  —  Ut  autem  sensum  meum  et  ra- 
tionem,  qua  convincor,  explicem,  coram  ocu- 
lis  mentis  constituo  hominem  deliberantem 
an  consentire  debeat  peccato,  necne,  et  de  se 
liberum  et  aptum  ad  consentiendum,  vel  ad 
hanc  dispositionem  sufScienti  auxilio  Dei  actu 
prseventum.  Et  inlerrogo  an  in  illo  puncto  et 
momento,  in  quo  voluntas  hominis,  prius  na- 
tura  quam  a  Deo  prsedeterminetur ,  est  ad 
utrumque  indiflferens ,  debeatur  illi  determi- 
natio  ad  consensum,  magis  quam  ad  dissen- 
sum,  eo  utique  modo  quo  generalis  concursus 
est  illi  ad  operandum  debitus,  id  est,  an  ex 
se  talis  vohmtas  postulet  magis  determinari 
ad  consensum  quam  ad  dissensum ,  vel  ad 
utrumque  prorsus  sit  indiflferens.  Primum 
enim  non  videtur  verisiraile,  quia  nulla  ratio 
dari  posse  videtur,  cur  magis  postulet  aut  me- 
reatur  debitam  sibi  fieri  determinationem  ad 
consensum,  quam  ad  dissensum.  Quia  ex  sola 
natura  vohmtatis  liberse  hoc  non  postulatur ; 
imo  quia  talis  voluntas,  hcet  sit  indiflferens  , 
magis  ac  perfectius  inchnatur  ad  honestum 
quam  ad  quodcumque  ahud  bonum  repu- 
gnans  honestati ,  quantum  est  ex  se,  magis 
quodam  modo  ,postulat  determinationem  ad 
dissentiendum  illi;  ergo  ex  vi  sohus  innatae 
inclinationis  cum  indiflferentia  nec  debetur  illi 
determinatio  ad  talem  consensum  pravum  , 
nec  de  se  illam  postulat. 

4.  Neque  ex  aliquo  voluntati  superaddito.  — 
Deinde  neque  per  aliquid  additura  huic  natu- 
rah  hbertati  et  incHnationi,  postulat  homo, 
aut  fecil  sibi  debitam  talem  determinationem, 
quia  vel  illud  additum  est  aliqua  culpa,  velcst 
aliqua  infirmitas,  seu  defectus  aliquis  quem 
homo  patitur  sine  culpa  :  neutrum  dici  potest ; 


ACTUS  QUI  SUNT  PECCATA,  ETC.  2!9 

ergo  nullo  modo  potest  reddi  talis  ratio  ex 
parte  hominis.  Consequentia  evidens  est  ex 
suflQcieuti  partitione  posita  in  majori ,  per 
membraimmediate  et  contradictorie  opposita. 
Minor  autem  quoad  priorem  partem  etiam  est 
certa,  quia,  hcet  homo  peccando  mereri  possit 
privationem  divini  auxilii,  aut  aliam  similem 
desertionem,  nunquam  tamen  mereri  potest 
ut  directe  ad  actum  peccati  a  Deo  ipso  indu- 
catur,  juxta  communem  doctrinam  Sancto- 
rum  et  Tlieologorum,  quam  nunc  suppouo.  Et 
esto  esset  verum  aut  tolerabile  dicere,  posse 
peccatorem  id  ahquando  mereri,  nihilomiuus 
certum  est  etiam  tunc  illam  motionem  non 
pertinere  ad  generalem  concursum  debitum 
causse  Hberse,  sed  ad  specialem  poenam  quam 
Deus  vellet  in  eo  casu  inferre.  Unde  si  qui  Doc- 
tores  videntur  in  ahquo  casu  id  admittere, 
non  dicunt  illum  esse  ordinarium  modum  ope- 
randi  Dei  cum  peccatoribus,  sed  esse  rarum 
et  extraordinarium,  quando  multa  et  ingentia 
peccata  prsecesserunt.  Ut  autem  sit  res  eviden- 
tior,  et  extra  omnem  controversiam,  loquamur 
de  primo  peccato,  et  de  illo  puncto  in  quo  lio- 
mo  dehberat  de  illo  vitando  vel  committendo ; 
nam  tunc  non  potest  ratio  determinationis 
sumi  ex  priori  culpa,  cum  nulla  praecesserit, 
nisi  forte  quis  dicat  sumi  ex  peccato  originali, 
quod  per  se  improbabile  est,  preesertim  ubi 
peccatum  illud  jam  fuerit  remissum.  Verum- 
tamen  ut  omne  subterfugium  tollatur,  loqua- 
mur  de  primo  peccato  Adse  vel  Angeli ;  in  illo 
enim  fingi  non  potest  quod  prsedeterminatio 
ad  talem  consensum  orta  fuerit  ex  merito  ra- 
tione  prioris  culpse,  cum  nulla  praecesserit. 

5.  Q7iod  amplius  probattir. —  Supsrest  videa- 
dum  de  altero  membro,  forte  si  dicatur  defec- 
tum  aliquem,  prsecedentem  in  homine  prius 
natura  vel  tempore  immediato  ante  instans  in 
quo  peccat,  esse  rationem  ob  quam  homini 
debetur  talis  prsedeterminatio  ad  conseiisum, 
potius  quam  ad  dissensum,  vel  saltem  esse 
rationem  ob  quam  homo,  quantum  est  ex  se , 
magis  illam  determinationem  postulet,  quam 
aliam.  Nam  imprimis  longe  probabilius  est  vo- 
luntatem  liberara,  quomodocumque  tototem- 
pore  antecedente  ad  instans  consensus  aflfecta 
est,  nuUam  determinationem  ab  extrinseco 
agente  postulare,  quae  ordine  causalitatis  et 
naturae  suam  determinationem  et  efl&cientiam 
praecedat.  Nam  etiamsi  demus,  vel  permitta- 
mus  voluntatem  esse  capacem  illius  prisedeter- 
minationis,  salvo  usu  libertatis,  et  expectare 
illam  a  causa  prima  propter  subordinationem, 
adhuc  negari  non  potest  quin  in  illo  instanti 


2^20  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

in  quo  voluutas  cousentit^  prius  uatura  quam 
operetur,  non  obstante  quocumque  defectu  iu- 
voluntario  antecedente,  sit  capax  duplicis  de- 
terminationis  disjunctivej  scilicet,  vel  ad  con- 
sensum,  vel  ad  dissensum,  quia  alias  nullo 
modo  esset  tunc  voluntas  potens  ad  utrumli- 
bet  actum  sub  disjunctione ,  quia  neque  pro- 
xime  et  per  se  sola  esset  potens  ad  aliquem 
illorum,  neqne  remote  et  media  prsedetermi- 
natione  esset  potens  ad  utrumque,  si  unius 
tantum  prsedeterminationis  esset  capax;  ne- 
cesse  est  ergo  fateri  esse  in  eo  momento  vo- 
luntatem  capaccm  duplicis  determinationis. 

6.  Explicatur  onagis  non  deleri  hanc  prcB- 
determifiaiio7iem  illi  voluntati.  —  Unde  ulte- 
rius  fit,  in  casu  posito  voluntatem  nou  postu- 
lare  determinationem  ad  consensum  ab  extrin- 
seco  accipiendam,  vel  ex  debito^  vel  ex  con- 
gruitate  aliqua,  quse  ob  praeccdentem  defec- 
tum  inculpabilem  ex  parte  hominis  conside- 
rari  possit.  Quia  imprimis  debilum  illud  non 
potest  esse  morale,  quia  nullus  usus  liber  prse- 
cessit  in  quo  fundetur  moralitas,  nec  physi- 
cum,  seu  connaturalitatis,  prout  debetur  na- 
turalis  proprietas  unicuique  rei,  quia  illa  ca- 
pacitas,  respectu  prsedeterminationis  dandaa 
per  prffivium  concursum,  solum  est  potentia 
qusedam  receptiva  utriusque  determinationis, 
et  alterutram  natura  sua  postulans  ;  ergo  neu- 
tra  determinatio  est  illi  debita  debito  physico, 
seu  connaturaHtatis,  nec  defectus  antecedens 
facit  illam  debitam,  cum,  etiam  posito  illo  de- 
fectu^  et  in  sensu  composito  (ut  sic  dicam),  ad- 
huc  maneat  capacitas  illa  indifFerens  de  se^  ut 
probatum  est.  Item,  quiaalias  imperfectio  illa 
antecedens  esset  quasi  dispositio  ultima  ipsius 
voluntatis  hmitans  capacitatem  ejus  ad  talem 
prsedeterminationem,  et  secundum  naturalem 
ordinem  ac  secbiso  miraculo  necessitans  ad 
talem  prsedeterminationem  recipiendam,  po- 
tius  quam  aham,  sicut  ultima  dispositio  cor- 
poris  humani  necessitat  suo  modo  ad  creatio- 
nem  animse.  Ahas,  posita  illa  prsedetermina- 
tione,  cum  illa  etiam  necessitat  ad  consensum 
in  sensu  utique  composito,  respectu  iUius  con- 
sensus  in  peccato  necessaria  et  physica  con- 
nexione  causarum  antecedentium  omnem 
usum  hbertatis  prseveniret,  quod  quantum  de- 
negat  humanse  hbertati,  quantumque  excu- 
sare  valeat  lapsus  humanse  vohmtatis,  facile 
intelhget  quicumque  attenta  mente  et  puro 
affectu  rem  consideraverit.  Igitur  ex  parte  ho- 
minis  nulla  ratio  debiti  considerari  potest,  ob 
quam  tahs  prsedeterminatio  potius  quam  aha 
debeatur.  Nec  etiam  fmgi  potest  cum  funda- 


DIVIN.^  GRATI.^  IN  GENERE. 
mento  ratio  congruitatis,  quia  (  ut  dixi )  po- 
tentia  de  se  magis  postulat  et  naturahter 
appetit  quod  ilh  mehus  est.  Ahunde  vero  im- 
perfectio  antecedens  est  involuntaria  et  incul- 
pabihsj  ut  supponitur ;  ergo  non  inducit  con- 
gruitatem  moralem,  nec  etiam  physicam^  cum 
iha  imperfectio  non  excludat  perfectionem 
sufficientem  ad  vitandum  ihum  consensum 
per  dissensum,  vel  per  suspensionem  actus 
cujus  est  etiam  intrinsece  capax  ipsa  voluntas. 

7.  Rejicitur  instantia. — Dicetur  fortasse  ho- 
minem,  in  eo  instanti  in  quo  consentit  in  ob- 
jectum  pravum^  licet  prius  natura  sit  capax 
utriusque  determinationis^  semper  tamen  sup- 
ponijam  inchnatum,  et  magis  propensum  ad 
consen?um,  et  ideo  si  non  ex  debito^  sahem  ex 
quadam  congruitate,  ad  consensum  potius  de- 
termiuari  quam  ad  dissensum.  At  hoc  etiam 
facile  refutatur.  Primo,  quia  gratis  id  dicitur 
ac  supponitur^  quia  hcet  id  contiugat  quando 
peccatur  ex  passione  vel  consuetudine,  tamen 
in  peccatis  mere  spontaneis  fieri  potest,  ut 
ante  d^terminationem  ad  unam  partem  non 
sit  homo  magis  propensus  ad  alterutram,  sed 
quasi  pendens  in  utramque,  ut  statim  magis 
exphcabitur.  Secundo,  esto  ita  esset,  quse  con- 
grueutia  inde  nascitur,  ob  quam  homo  magis 
debeat  determinari  ad  consensum  quam  ad 
dissensum?Imo  vero  cum  illa  major  propensio, 
si  qua  est^  oriatur  vel  ex  infirmitate,  vel  ex 
inconsideratione  nondum  vohmtaria,  profecto 
congruentius  est  ut  juvetur  infirmitas^  vel  ex- 
citetur  considcratio,  quam  ut  deficiat  voluutas 
per  diviuam  prsemotionem. 

8.  Idem  tertio  confirmatur .  —  Unde  argu- 
mentor  tertio  in  hunc  modum,  quia  ille  de- 
fectus,  qui  antecedit  consensum  malum^vel  est 
ex  parte  appetitus  aut  pravi  habitus,  et  hsec 
accidentia  sunt,  et  ut  hsec  de  medio  toUantur, 
loquamur  de  primo  homine  in  statu  innocen- 
tise,  in  quo  ante  peccatum  nuUus  tahs  defectus 
prascessit :  vel  est  ex  parte  inteUectus,  ut  si 
dicatur  consistere  in  prsevia  cogitatioue  vel 
consideratione  pravi  objecti,  cum  remissa  con- 
sideratione  honestatis,  vel  in  alio  simili  actu, 
vel  ejus  omissione,  et  in  lioc  etiam  nuUa  po- 
test  fundari  congruitas,  quia  homo  vel  Auge  - 
lus  sic  dispositus  adhuc  erat  de  se  seque  poteus 
ad  non  consentiendum,  vel  directe  dissen- 
tiendo,  vel  saltem  applicando  intellectum  ad 
meliorem  considerationem.  Ergo  ex  illa  dispo- 
sitione  nuUa  nascitur  ratio  aut  congruitas  ob 
quam  Adam  fuerit  potius  determinatus  a  Deo 
ad  consensum,  quam  ad  dissensum  vel  ad  vo- 
lendum  melius  de  re  sibi  proposita  conside- 


CAP.  XLVI.  DEDUCENDO  AD  VARIA 
rare^  et  postea  media  consideratione  determi- 
nariad  dissentiendum.  Denique  bomo  quando^ 
per  suggestionem  dsemonis,  habet  vivam  con- 
siderationem  pravi  objecti^  nulla  congruitas 
inde  nascitur^  ut  Deus  impediat  voluntatem 
bominis  ne  intellectum  ad  contrariam  vel  me- 
borem  considerationem  appUcet,  id  enim  esset 
partes  dsemonis  tenere;,  seu  juvare ;  ergo  multo 
minus  potest  inde  nasci  congruitas  ut  Deus 
prsedeterminet  statim  vokmtatem  hominis, 
verbi  gratia,  Adami  sic  a  Daemone  tentati^,  ad 
consensum^  quia  nullo  efficaciori  modo  pole- 
rat  meliorem  considerationem  impedirej  quam 
dejiciendo  statim  voluntatem  in  consensum. 

9.  Ex  Ms  sequitur  Demi  pro  sua  sola  volun- 
tate  determinare  creaturam  ad  consensum  pec- 
cati.  —  ReUnquitur  ergo  in  hujusmodi  eventu 
nullam  rationem  posse  reddi  ex  parte  hominis, 
ob  quam  magis  prsedeterminetur  ad  consen- 
sum,  vel  dissensum^  ac  proinde  Deum  pro  sua 
sola  voluntate  id  facere ,  non  quia  id  exigat 
(ut  sic  dicam)  munus  causse  primae^  nam  seque 
bene  vel  melius  illud  expleret  determiuando 
voluntatem  hominis  ad  dissensum ,  sed  solum 
pro  suo  beneplacito,  quia  vult  tali  modo  illi 
homini  providere^  et  non  aho.  Quod  totum^  ut 
opinor,  facile  concedent  contrariffi  sententiae 
defensores ;  nam  ita  loqui  solent  de  praedeter- 
minatione  ad  bonum^  non  tantum  supernatu- 
rale^  sed  etiam  morale  ordinis  naturaUs;  conse- 
quenter  autem  idem  est  de  prEedeterminatione 
ad  consensum  in  objectum  pravum ;  nam  est 
eadem  ratio,  ut  declaravi.  Illud  autem  dogma_, 
per  se  spectatum  sine  ahis  argumentis,  vide- 
tur  nobis  indignum  divina  bonitate  et  sapien- 
tia.  Nullus  enim  homo  prudens,  sapiens  ac 
bonus^  qui  possit  ahum  hominem^  in  eo  discri- 
mine  constitutum ,  ad  honestum  potius  quam 
ad  delectabile  inchnare_,  eum  in  posteriorem 
partem  moveret.  Quis  ergo  credat  Deum^  qui  ex 
vi  universahs  muneris  primse  causse  seque  po- 
test  prsedeterminare  iUum  hominem  ad  dissen- 
sum  et  consensum,  ex  se  et  nuha  accepta  occa- 
sione  ex  parte  ipsius  hominis,  potius  ad  delec- 
tabile  objectum,  qijam  honestum,  non  solum 
inchnet  aut  moveat,  sed  etiam  prsedeterminet  ? 
Quibus  verbis  semper  utor^  et  nomen  peccati 
fugio,  ne  occasionem  proebeam  eludendi  ratio- 
nem,  per  vulgarem  distinctionem  de  formah 
et  materiaU  peccati ;  nunc  enim  nihil  de  forma- 
U  maUtialoquor^sed  desubstrato  ilUus;neces- 
sarium  autem  est  distincte  concipere  et  expU- 
care  quod  sit  iUud  substratum,  seu  materiale 
peccati,  ut  ponderari  possit  quam  sit  dissenta- 
neum  divinse  sapientiee  et  bouitati ,  ex  se ,  et 


INCOMMODA  EADEM  DOCTRINA,  ETC.  221 

solo  beueplacito  suo^,  eUgere  ac  veUe  determi- 
nare  voluntatem  hominis  ad  volenda  delecta- 
biUa,  potius  quam  honesta^  sine  occasione  ex 
parte  hominis^  solum  suo  arbitrio,  et  prseter 
aUa  consiUa  voluntatis  &w^,  ac  si  essent  Deo 
necessarii  homines  impii. 

CAPUT    XLVI. 

DEDUGENDO  AD  VARIA  INGOMMODA  EADEM  DOCTRINA 
COMPROBATUR. 

\ .  Primum  ahsurdum :  nulla  reddl  poterit 
ratio  propter  quam  Deus  peccatum  potius  per- 
mittat  quam  impediat.  —  Possumus  preeterea 
falsitatem  liujus  sententise  muUis  modis,  et  ab- 
surdis  quaj  ex  iUa  sequuntur,  declarare.  Pri- 
mum  sit^  quia  aUas  nuUam  rationem  moralem 
possumus  reddere ,  ob  quam  Deus  peccatum 
potius  permittat  quam  inipediat.  Sequelam 
declaro^  quialicet  multse  rationes  dari  soleant 
sumptse  ex  finibus  extrinsecis  (quia  Deus  ex 
peccatis  sumit  occasionem  majoraboua  facien- 
di),  omnes  tamen  supponunt,  ut  fundamenta- 
lem,  rationem  iUam  quae  ex  Ubertate  sumitur; 
permittit  cnim  Deus  peccata  ne  libertatem 
toUatj  aut  usum  ejus  impediat,  aut  Uget.  Et 
hac  ratione  defendit  innocentiam  Dei  in  per- 
mittendis  peccatis  D.  Thomas^,  in  \,  d.  ^l, 
q.  \,  art.  2^  ad  4.  Et  ibi  Doctores  communiter, 
et  Gajetanus,  1  p.,  q.  22_,  art.  2^  ad  2;  estque 
necessario  supponenda^ut  aUse  locum  habeant^ 
quia  aUas  non  uteretur  Deus  peccatis  tanquam 
occasionibus  benefaciendi  ^  sed  tanquam  me- 
diis  per  se  volitis  propter  tales  fines^  quod  est 
a  divina  bonitate  alienum;  non  euim  sunt  fa- 
cienda  mala  ut  inde  eveniant  bona,  teste  Paulo. 
lUa  autem  ratio  destruitur  juxta  iUam  senten- 
tiam;  quod  ita  osteudo_,  nam  vel  praedetermi- 
natio  tollit  Ubertatem,  vel  non  toUit.  Primum 
non  dicitur^  et  Ucet  diceretur^  eo  ipso  permis- 
sio  in  prsedeterminatione  fundata  non  esset 
libertatis  conservatI.Oj  sed  destructio.  Si  autem 
prsedeterminatio  non  toUit  Ubertatem ,  Deus , 
praedeterminando  semper  voluntatem  ad  bo- 
num  prosequendum,  et  malum  fugiendum, 
non  magis  ejus  toUeret  hbertatem,  quam  pree- 
determinando  illam  ad  malum  volendum ; 
ergo  taUs  praedeterminatio,  vel  permissio  in 
ea  fundata,  non  potest  vere  excusari  aut  ho- 
nestari  ex  ratione  libertatis  conservandse.  Si- 
mileque  argumentum  sumitur  ex  ratione_,  quae 
a  munere  causae  primae  cum  omuibus  concur- 
rentis  dari  solet.  Nam  si  coucursus  generaUs 
incipit  a  praedeterminatione^  aeque  satisfaceret 
Deus  suo  muneri  determinando  voluntatem 


222  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

ad  bonum;  cur  ergo  determinat  ad  malum. 

2.  Secundum  absurdim  :  non  minori  volun- 
tate  et  efficacitaU  faceret  Deus  hominem  velle 
turpia  quam  honesta.  —  Secundum  inconve- 
niens  sit^  quod  non  minori  voluntate  et  effica- 
citate  faceret  Deus  hominem  libere  velle  tur- 
pia  quam  bonesta,  sacrilega  quam  religiosa, 
injusta  quam  justa;  loquor  semper  de  bis  so- 
him^  ut  sunt  conversioues  quajdam,  seu  amo- 
res  vohmtatis  ad  taha  objecta,  sub  ahqua  ra- 
tione  boni  bonesti^  aut  delectabihs,,  vel  utihs, 
in  quibus ,  ut  sic  prsecise  spectatis ,  nondum 
ahqua  mahtia  morahs  consideratur.  Sic  ergo 
declaratse  ihationes  facile  probantur  juxta  con- 
trariam  sententiam ;  quia  Deus  dicitur  facere 
ut  vehmus  et  faciamus  honesta,  quia  per  ihum 
praevium  concursum  sua  sola  hbertate  in  nobis 
factum^  determinat  nostras  vohmtates  ad  vo 
lendas  et  faciendas  actiones  bonestas ;  sed  si- 
mih  voluntate  ac  prsevio  influxu  determinat 
nostras  vohmtates  ad  prosequenda  bona  tem- 
poraha  vel  sensibilia  propter  quamcumque  ra- 
tionem  inferioris  boni ;  ergo  in  re  ipsa  eeque 
facit  Deus  ut  bomines  vehnt  et  faciant  turpia 
ac  bonesta,  et  simiha.  Quod  si  ita  est,  non  vi- 
deo  qua  efficaci  ratione  possimus  persuadere 
peccatoribus  ne  bis  inferioribus  bonis  affician- 
tur,  nec  illa  bonestis  et  altioribus  prseferant, 
cum  possint  respondere  qui  iha  ehgunt,  non 
minus  Deum  vehe  et  facere  ut  ea  ipsi  ament  et 
ehgant ,  quam  in  ahis  faciat  afFectum  ad  res 
spirituales  et  bonestas.  Et  ideo  merito  dixit 
Augustinus  ^  hb.  1  de  hber.  Arbitr.,  cap.  11  : 
Regnanti  menti  coonpotique  virtutis ,  quidquid 
par  aut  prcelatum  est,  non  eam  facit  servam 
HMdinis,  propter  justitiam.  Sentiens  boc  repu- 
gnare  justitise,  ac  propterea  Deum  id  non  fa- 
cere.  At  profecto  si  Deus  faceret  vohmtatem 
nostram  amare  bonum  delectabile  sensui,  ma- 
xime  faceret  eam  servam  hbidinis ;  unde  con- 
cludit :  Nulla  res  alia  mentem  cupiditatis  co- 
mitem  facit,  nisi  propria  voluntas  et  liherum 
arbitrium.  Et  ex  boc  principio,  hb.  3,  cap.  \, 
rationem  reddit  ob  quam  Deus  non  est  causa 
peccati,  ut  infra  dicam. 

3.  Tertium  ahsurdum:  Deus  efficaci  volun- 
iate  prcedeterminavit  Judam  ut  velUt  tradere 
Christum. — Tertio,  boc  fere  argumentum  ex- 
plicuiinhb.  2  de  Auxihis,  exemplo  desumpto 
ex  Conciho  Tridentino  ,  nam  sequitur  efficaci 
vohmtate  Deum  prseordinasse  ac  decrevisse  ut 
Judas  vehet  vendere  Cbristum,  et  efficaciter  et 
antecedenter  fecisse  ut  id  faceret,  quod  piae 
aures  audire  recusant ,  et  verbis  Concilii  re- 
pugnare  videtur,  ut  paulo  post  referam.  Res- 


DIVIN.E  GRATI.-E  IN  GENERE. 
pondet  vir  quidam  pius  et  doctus,  absolute 
loquendo,  Deum  non  vohiisse  ut  Judas  vende- 
ret  Christum  et  id  vellet,  sed  sohim  cum  addi- 
to,  considerando  illam  actionem  in  quantum 
erat  actio,  et  sub  ratione  entitatis  :  sub  bac 
autem  ratione  id  voluisse  Deum^  et  sic  etiam 
veram  esse  illam  causalem  :  Ideo  Judas  vohiit 
iham  actionem,  in  quantum  actio  est,  quia 
Deus  voluit  ut  illam  vehet,  in  quantum  ens 
est.  Sed  nos  non  de  verbis  contendimus_,  sed 
de  re  ipsa  :  nam  si  res  vera  est,  ac  Deum  de- 
cens,  non  oportet  verbis  eam  pahiare^  sed 
nude  et  aperte,  prout  ipsa  est,  eam  confiteri : 
si  autem  erubescimus  rem  ipsam  nude  fateri, 
non  expedit  de  Deo  sentire  quod  pudet  verbis 
aperte  confiteri. 

4.  Id  a^nplius  cxplicatur.  —  Si  ergo  rem 
evolvamus  et  penitius  inspiciamus,  si  Deus 
prsevohiit  et  efficaciter  prasordinavit  iham  ac- 
tionem  Judse^  non  tantum  voluit  iUam  ut  ens, 
vel  ut  actio  est^,  sed  vohiit  iham  ut  talis  actio 
est,  et  ut  ad  talem  personam  terminatur,  et 
prout  bic  et  mmc  hbere  a  Juda  efficiendam ; 
tum  quia  nibil  positivum  et  reale  in  actione 
ilia  invenitur,  quod  Deus  eodem  modo  non 
vohierit  et  cfTeceritj  ut  iidem  auctores  maxime 
defendunt;  tum  etiam  quia  (consequenter  lo- 
queudo  in  eorum  sententia)  Deus  non  prsede- 
terminavit  voluntatem  Judse  ad  actionem  tan- 
tum^  ut  actio  est,  sed  ut  tahs  actio,  et  tale  ens, 
cum  omnibus  conditionibus  reahbus  et  respec- 
tibus  quos  in  re  ipsa  babuit,  seu  erat  babi- 
tura^  quia  quidquid  Deus  fecit  in  actione  iha 
Judse,  sive  externse  venditionis,  sive  internse 
voluntatis,  fecit  praiordinando  illud  per  abso- 
hitam  voluntatem,  et  prse.determinando  vo- 
luntatem  Judte  ad  id  volendum,  et  potentias 
reliquas  ad  id  exequendum.  Omne  enim  id, 
ad  quod  Deus  concurrit  per  simultaneum  con- 
cursum,  prsedeterminat  efficaciter  per  prse- 
vium  :  concurrit  autem  cum  Juda  ad  actionem 
qua  vendidit  Cbristum ,  non  sohim  ut  ens  vel 
actio  est,  sed  etiam  ut  tahs  actio^  atque  ideo 
ut  venditio  Cbristi  fuit;  ergo  eodem  modo  il- 
lam  prgeordinavit,  prsevoluit  efficaciter,  prse- 
determinavit_,  et  fecit  ut  Judas  illam  faceret. 
Ergo  sicut  simpliciter  vere  |dicimus  Deum 
concurrisse  cum  Juda  ad  volendum  vendere 
Cbristum  et  ad  veudendum  illum ,  ita  simpli- 
citer  in  illa  sententia  fatendum  est  fecisse 
Deum  ut  Jadas  vellet  vendere  Cbristum,  et  ut 
iUum  venderet;  quod  tam  est  absurdum,  ut 
ipsimet  illud  admittere  non  audeant.  Oportet 
igitur  ut  non  tantum  verba  recusent  ,  sed 
multo  magis  rem  ipsam  abnegeut. 


CAP.  XLVI.  DEDUCENDO  AD  VARIA 

5.  Qmrttim  absurdum  :  Deus  alsoluta  m- 
luntate  ex  se  milt  hominum  peccata.  —  Quarto, 
liinc  ulterius  infero,  ex  illa  sententia,  Deum, 
simpliciter  loquendo,  absoluta  voluntate  et  ex 
se  velle  bominum  peccata^  quod  sine  dubio 
viri  Catholici  non  concedent.  Probamus  au- 
tem  sequelam,  quia  qui  vult  aliquid,  distincte 
cognoscens  quid  illud  sit,  et  quid  necessario 
cum  illo  conjunctum  sit,  totum  illud  simpli- 
citer  et  absokite  vult  :  sed  Deus  absolute  vult 
ut  Judas,  verbi  gratia,  bic  et  nunc  babens  de 
Chrislo  talem  cognitionem  et  existimationem, 
iUum  libere  vendat,  ut  ex  contraria  sententia 
supponimus ;  ergo  absokite  vuk  Deus  totum 
iliud  objectuin  cum  omnibus  suis  circumstan- 
tiis  realibus,  et  quidquid  cum  illa  actione  sic 
sumpta  necessario  conjunctum  est ;  sed  cum 
illa  actione,  sic  facta,  uecessario  est  conjuncta 
malitia  peccati,  et  quod  is  qui  illam  facit  pec- 
cot,  ut  est  per  se  notum  ;  ergo  Deus  absokite 
vult  peccatum,  et  ut  Judas  peccet.  Vis  hujus 
argumenti  pendet  ex  propositione  assumpta 
ad  probandam  sequelam  ;  csetera  enim  evi- 
deuter  consequuntur.  Illa  vero  propositio  non 
sokim  in  morak  philosophia  et  Theologia,  sed 
etiam  iu  naturaU  philosophia  videtur  per  se 
nota  :  nam  vokmtas  fertur  in  rem  sibi  propo- 
sitam,  prout  in  se  est,  si  distincte  et  prout  in 
se  est  cognoscilur  ;  ergo  si  proponitur  ut  ha- 
bens  tales  proprietates  inseparabiles,  et  abso- 
kite  ut  in  se  est,  placet  et  amatur  non  sokim 
res,  sed  etiam  ejus  proprietates  omnes  aman- 
tur,  vel  kbere  per  vokintatem  acceptantur. 
Nam  kcet  non  seque  primo  et  per  se  akquis 
vekt  rei  proprietates  et  rem  ipsam,  nikilomi- 
nus  volendo  rem  ipsam  absolufe  et  simpkci- 
ter,  consequenter  vuU  proprietates  et  condi- 
tiones  ab  ipsa  inseparabiles.  Et  ideo  sicut  in 
naturakbus  dicitur,  qui  dat  formam,  dare  con- 
sequentia  ad  formam,  seu  actionem,  ita  etiam 
dicendum  est  veUe  quse  illam  consequuntur, 
vel  cum  iUa  necessario  conjuncta  sunt,  si  iUa 
non  ignoret.  Et  in  morakbus,  qui  vult  akum 
facere  akquid  quod  iUe  sine  peccato  facere 
non  potest,  consequenter  vuU  peccatum  ejus. 
6.  Responsio  communis  confutatur. —  Res- 
ponderi  solet,  Ucet  cum  tak  actu  reak,  sic  fac- 
to,  necessario  coujuncta  sit  maktia,  uihilomi- 
nus  non  sequi  seu  comitari  actum ,  ut  est  a 
Deo  voktum,  seu  preedelinitum,  sed  prout  a 
proxima  vokmtate  deficiente  egreditur,  nam 
sub  eo  respectu  deficit  a  regula  rationis,  et 
ideo  maktiam  contrahit ,  et  propterea  non 
posse  Deo  tribui.  Hsec  vero  responsio  difficul- 
tatem  rationis  non  evacuat,  quia  in  iUa  nos 


INCOMMODA  EADEM  DOCTRINA,  ETC  223 

non  intukmus  Deum  peccare  volendo  pecca- 
tum  kominis  (cui  iUationi  possit  obviare  iUa 
responsio  ,  negando  ikam ,  quia  actus  iUe  non 
liabet  defectum  in  ordine  ad  divinam  vokmta- 
tem,  sed  ad  humanam)  ;  sed  intukmus  Deum 
veUe  efficaciter  ut  in  voluntate  humana  sit 
peccatum,  et  hsec  iUatio  non  evitatur  ex  eo 
quod  maUtia  consurgat  ex  actu,  ut  est  a  vo- 
luntate  humana ,  quia  totum  hoc  potest  esse 
objectum  alterius  voluntatis,  et  hoc  dicimus 
sequi  ex  eo  quod  Deus  ex  se,  et  absokito  ac 
praivenienti  decreto,  vekt  hominem  efficere 
actum  aliquem  vokmtarie,  ac  kbere,  qui  ne- 
cessario  habet  adjunctam  malitiam,  quatenus 
ab  eadem  deficiente  vokmtate  manat.  Sicut  si 
unus  homo  vekt  vel  gaudeat  aUerum  efficere 
actum  cum  iUis  circumstantiis  quse  ad  peccan- 
dum  sufficiunt,  revera  vuU  peccatum  ejus,kcet 
talis  actus  kabeat  defectum  et  malitiam  per 
habitudinem  ad  voluntatem  iUius  hominis  a 
quo  proxime  fit,  et  non  aUerius  qui  de  illo 
gaudet.  Unde  fieri  potest  ut  peccatum  iUud, 
prout  a  taU  homine  fit,  sit,  verbi  gratia,  pec- 
catum  injustitiee  ,  et  in  voluntate  aUerius  qui 
de  iUo  gaudet,  sit  contra  charitatem,  vel  ali- 
quid  simile.  Optime  ergo  inteUigitur  pecca- 
tum  unius  voluntatis,  quod,  ut  ab  iUa  nascitur, 
habet  rationem  peccati,  esse  objectumvoUtum 
per  aUam  voluntatem,  etiamsi  peccati  ratio- 
nem  non  habeat  per  kabitudinem  ad  iUam. 
Sic  ergo  probat  ratio  facta  peccatum  hominis 
esse  objectum  divinse  vokmtatis,  ab  illa  pro- 
prie  et  efficaciter  voktum ,  etiamsi  maktiam 
peccati  non  kabeat  ex  kabitudine  ad  divinam 
voluntatem,  sed  ad  kumanam.  Sic  potest  Deus 
veUe  visionem,  ut  visio  et  actus  vitalis  est,  li- 
cet  visio  non  habeat  quod  sit  actus  vitaks  ex 
habitudine  ad  Deum,  sed  ad  intrinsecum  prin- 
cipium  proximum  a  quo  manat.  Vel  sicut  Deus 
scit  peccatum  hominis,  quamvis  non  habeat 
rationem  peccati  ex  habitudine  ad  scientiam 
Dei,  sed  ad  vokmtatem  humanam,  nam  hoc 
totum  scit  Deus.  Ita  ergo  inferimus  Deum 
veUe  peccatum  hominis,  licet  actus  iUe  non  sit 
peccatum  quia  voUtus  a  Deo,  sed  ab  homine, 
quia  hoc  ipsum  est  quod  Deus  vuU,  sciUcet  ut 
voluntas  defectibiUs  homiuis  talem  actum  fa- 
ciat,  quem  sine  tak  maUtia  facere  non  potest. 
7.  Quinticm  alsurdum  :  Deus  vere  et  proprie 
non  permitteret  peccatum.  —  Quinto,  ratio  h«c 
ex  ako  iucommodo  declaratur,  nam  sequitur 
Deum  vere  et  proprie  non  permittere  pecca- 
tum ;  ergo  sequitur  ut  vekt  illud,  quia  nihil  in 
muudo  fit  nisi  volente  Deo  aut  permittente,  ut 
estcertissimum.  Si  ergo  peccatum  non  fitper- 


2^4  LII).  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

mittente  Deo,  optime  concluditiir  fieri  ipso  vo- 
lente.  Probatur  ergo  sequela,  quia  Deus  non 
permisit  ut  Judas  vellet  vendere  Christum  li- 
bere^  etcumtalibus  circumstantiis,  quiajuxta 
iliam  sententiam,  id  efficaciter  voluit  et  prae- 
ordinavit,  ut  probatum  est ;  ergo  nec  permisit 
malitiam  annexam  illi  actui;  ergo  voluit  illam, 
saltem  cousequenter  et  secundario.  Probatur 
prima  consequentia ,  quia  illud  vere  dicitur 
permitti,  quod  et  a  Deo  permittente,  et  ab  lio- 
mine,  cui  fit  permissio,  vitari  potest^  et  libere 
non  vitatur  :  supposita  autem  illa  praeordina- 
tione  divina^  qua  voluit  efficaciter  Judam  sic 
operari,  non  erat  in  potestate  Dei  vel  hominis 
impedire  ut  ad  talem  voluntatem  Judee  uon 
sequeretur  malitia  et  deformitas  peccati ;  ergo 
revera  non  potest  dici  permissa.  Major  ex  vi 
ipsius  verbi  per  se  evidens  videtur,  et  ex  com- 
muni  cousensu  Theologorum  fit  clarior ;  om- 
nes  enim,  ad  permissionem,  potestatem  vitau- 
di  aut  impediendi  id  quod  permittitur  requi- 
runt  :  ideoque  divinam  permissionem  per  ne- 
gationem  declarant,  scilicet,  quia  non  vult  im- 
pedire,  licet  posset,  quam  negationem  aliqui 
ponunt  in  actu  vokmtatis  Dei,  qui  uec  vult 
actum  fieri,  nec  impedire  illum  vult,  per  so- 
lam  negationem  actus^  ut  exponit  Scotus  in 
2,  distinct.  Ai,  quaest.  unic,  iu  fine;  et  ibideiji 
Gregorius,  §  QmmTis  mUem.  Alii  vero  nega- 
tionem  tantum  ponunt  in  objecto^  dicunlque 
tantum  esse  vohintatem  non  impediendi,  ut 
significat  D.  Thomas,  1  part.,  quaest.  19_,  art.  9, 
ad  3,  et  artic.  12;  Cajetanus,  quaest.  22^  art.  2, 
in  fine,  dicens  permissionem  (qnam  per  ne- 
gationem  explicat)  esse  a  Deo  intentam,  non 
autem  actum  permissum.  Omnes  autem  sup- 
ponunt  in  permittente  potestatem  impediendi 
effectum  permissum,  ut  expresse  dicunt  Scotus, 
Gregorius  et  Cajetanus,  1  part.,  qusest.  23, 
art,  5,  in  fine;  et  Durandus  in  1,  distinct.  Al, 
quaest.  i,  et  alii  in  i,  distinct.  45,  46  et  47. 
Unde  frustra  aUi  Doctores  respondent,  non 
obstante  prsedetermiuatione  et  prceordinatione 
diviua  de  tali  actu  libero  hujus  objecti  cum 
suis  circumstantiis,  necessario  requiri  ut  Deus 
permittat  ejus  malitiam;  contrarium  enim 
probat  ratio  facta,  quia  ex  actu  sic  prsedeter- 
minato  necessario  sequitur  malitia,  ita  ut  nec 
Deus  possit  illam  impedire,  et  consequenter 
nec  velle  ut  nou  sequatur;  ad  quid  ergo  est 
necessaria  uova  permissio,  quse  sit  vera  vo- 
luntas  tantum  permissiva  et  ratione  distincta 
a  voluntate  preedeterminante  ?  Nam,  posita 
volitione  Dei  praedeterminante ,  et  praecisa 
omni  alia  vohmtate  circa  mahtiam,  sequetur 


DIVIN.^  GRATLE  IN  GENERE. 
mahtia,  consummabiturque  peccatum :  non  est 
ergo  necessaria,  imo  nec  possibihs  vera  et  pro- 
pria  permissio;  ergo  nec  peccatum  potest  dici 
vere  permissum. 

8.  Con/irmatur  in  Mmanis.  —  Confirmatur 
et  declaratur  ex  humanis  rebus,  nam  si  ego 
peto  ab  aho  id  quod  ille  sine  peccato  praestare 
non  potest,  non  dicar  permittere  solum  pecca- 
tum  alterius,  vel  mahtiam  ejus,  sed  conse- 
quenter  etiam  vehe  illam  formahter,  vel  vir- 
tuahter.  Unde  tunc  vere  dicar  permittere  pec- 
catum,  quando  ego  peto  ab  aho  actum  quem 
sine  peccato  prajstare  potest,  quamvis  sciam 
iUum  id  non  facturum,  uisi  deficiendo  a  re- 
gula  rationis.  Ego  enim  tunc  hunc  defectum 
nec  directe,  nec  indirecte  peto,  sed  aUer  iUum 
sua  voluntate  uUra  petitionem  adjungit.  Ergo 
simihter,  si  Deus  movet  et  determinat  me  ad 
id  quod  sine  peccato  praestare  non  possum, 
certe  non  me  determinat  tantum  ad  actum, 
sed  etiam  ad  lapsum,  ac  proinde  non  permittit 
tantum  peccatum  in  quo  lapsus  consistit,  sed 
etiam  iUud  vuU.  Ut  ergo  vere  dicatur  Deus 
solum  permittere  peccatum,  necesse  est  ut  ita 
hominem  moveat  vel  praemoveat  ad  actum,  ut 
sit  in  potestate  Dei  facere  ut  actus  fiat  sine 
macula  peccati,  et  consequenter  sit  in  potes- 
tate  hominis  actum,  ad  quem  movetur,  siue 
peccato  operari. 

9.  Saltem  Deus  non  permittet  actum  ^uo 
Jiomo  peccaf. —  Praeterea  saUem  sequitur  Deum 
non  permiltere  actum  ipsum  quo  homo  pec- 
cat,  quod  est  satis  magnum  inconveniens;  se- 
quela  patet,  quia  quod  Deus  directe  vuU,  et 
per  se,  ut  ab  homine  fiat,  non  potest  dici  per- 
missum,  ut  ex  dictis  patet ;  sed  juxta  iUam 
sententiam,  Deus  directe  et  per  se  vuU  actum 
materialem  peccati^  prout  hic  et  nunc  fit  cum 
sufficienti  circumstantiarura  omnium  cogni- 
tione ;  ergo  non  permittit  talem  actum ;  hoc 
autem  esse  absurdum  probatur,  quia  id  Deus 
permittit  quod  prohibet ;  prohibet  autem  ta- 
lem  actum  hic  et  nunc  circa  objectum  bonum 
sensuij  cura  his  circumstantiis  et  cognitione 
fieri  :  non  enim  prohibet  Deus  per  negativum 
praeceptum  solam  mahtiam,  sed  etiam  actum^ 
hcet  prohibeat  actum  propter  mahtiam;  nec 
etiara  prohibet  cum  mahtia  fieri  talem  actum, 
si  fiat ;  id  enim  impossibile  est ;  prohibet  ergo 
actum,  quia  inseparabilem  habet  mahtiam, 
vel  ex  se,  vel  saUem  quia  prohibitus  est ;  ergo 
eodem  modo  non  vuU,  sed  permittit  tantum 
ipsum  actum.  Nam  plane  repugnat  Deura  de 
se,  et  pro  sua  tantum  hbertate,  veUe  efficaciter 
quod  vere  et  ex  animo  prohibet  fieri,  etiam 


CAP.  XLVI.  DEDUCENDO  AD  VARIA 
propter  duas  diversas  rationes^  qiiia  iu  ipsis 
actibus,  ratione  objectorum  quasi  materia- 
lium,  est  repugnantia,  et  respectu  divinse  vo- 
luntatis  magna  indecentia. 

10.  Co7ifirmaiur  ulterms.  —  Aliter  etiam 
idem  declaro.  quia  si  Deus  prsedeterminat  vo- 
luntatem  hominis  ad  «Uciendum  actum  pec- 
cati,  multo  magis  determinat  intellectum  ad 
illud  judicium^  quo  in  eodem  instanti,  cum 
tali  advertentia  et  consideratione^,  judicat  hoc 
esse  volendumj  tum  quia  etiam  intellectus  est 
causa  secunda  qusB  non  operatur,  nisi  prcemota 
a  Deo_,  tum  etiam  quia  in  eo  instanti  in  quo 
Deus  prgedeterminat  voluntatem  ad  talem  ac- 
tum,  supponit  in  intellectu  totam  cogitationem 
et  dispositionem  cum  qua  voluntas  operatura 
est;  ergo  preedeterminat  voluntatem  ad  volen- 
dum  sequi  ductum  illius  judicii  rationis;  ?ed 
in  hoc  magis  intrincese  includitur,  ut  volun- 
tas  velit,  deficiendo  a  recta  regula  rationis^ 
cum  illud  judicium  nou  sit  recta  regula  ratio- 
nis;  ergo  necesse  est  ut  Deus^  sic  prsedeter- 
minando  voluntatem^  velit  illam  velle  defi- 
ciendo  a  recta  ratione^  quod  est  peccare.  Nam 
certe  qui  vult  aliquid  fieri  simile  nigredini, 
eo  ipso  vult  fieri  dissimile  albedini ,  nisi  sit 
ignorans ,  et  nesciat  quid  velit.  Ita  ergo  si 
Deus  vult  humanam  voluntatem  conformari 
tdli  judicio  rationis^  quod  est  dissimile  dicta- 
mini  rectse  rationis ,  eo  ipso  vult  discordare 
(ut  sic  dicam)  a  regula  rectae  rationis ,  quod 
est  peccare.  Unde  sicut  non  permittit  tantum 
vokmtatem  sequi  tale  judicium  rationis^  sed 
vult  illud^  ita  non  permittit  tantum  peccatum^ 
sed  illud  vult. 

11.  SexUim  alsurdim:  Deiis  erit  causa  pec- 
cati.  —  SextO;,  inde  ulterius  inferimus  vulgare 
inconveniens,  nimirum  sequi  Deum  esse  cau- 
sam  peccati,  vere  et  simpliciter  loquendo,  quod 
viri  catholici  non  concedunt.  Ideoque  respon- 
deut  non  magis  hoc  sequi  ex  preevia  illa  prae- 
determinatione,  quam  exsimultaneo  consensu. 
Unde  sicut  nos  fatemur  Deum  efficienter  cou- 
currere  ad  actum  peccati,  et  ad  omne  illud  quod 
materiale  est  in  illo_,  et  nihilominus  negamus 
Deum  esse  causam  peccati,  ita  illi  respondent  de 
preedeterminatione^  quod  causet  actum  peccati^ 
non  peccatum.  Est  tamen  longe  diversa  ratio; 
quia  nos  non  concedimus  Deum  f acere  ut  homo 
faciat  et  velit  id  quod  sine  peccato  facere  non 
potest,  sed  solum  fatemur^  homine  id  faciente^ 
Deum  etiam  cooperari  pro  suo  munere  causae 
universalis.  At  posita  illa  praedeterminatione^ 
necessario  sequitur  Deum^  qui  illam  immittit^ 
etiam  facere  ut  homo  faciat  et  velit  aliquid 

VIII. 


INCOMMODA  EADEM  DOCTRINA,  ETC.  225 

quod  sine  peccato  facere  non  potest_,  quia  facit 
eum  velle  tale  objectum^  et  cum  tali  judicio 
rationis_,  ut  impossibile  sit  facere  aut  velle  si- 
ne  peccato,  vcl  ex  natura  rei^  vel  hic  et  nunc, 
supposita  objecti  prohibitione.  Ex  hoc  ergo 
speciali  modo  operandi  efficaciter,  videtur  in- 
ferri  Deum  esse  causam  peccati.  Primo,  quia 
voluntas  efficax,  et  (ut  sic  dicam)  executiva 
Dei  est  causa  eorum  qua3  simpliciter  vult ;  sed 
Deus  absolute  vult  peccatum  hominis,  seu  ho- 
minem  peccare  ,  quatenus  absolute  vult  eum 
facere  quod  sine  peccato  facere  non  potest^  ut 
explicatum  est;  ergo  est  causa  peccati  homi- 
nis.  Item  Deus  est  causa  omnium  quse  facit 
facere;  sed  facit  facere  peccatum;  ergo.  Minor 
probatur,  quia  qui  fecit  efficaciter  alium  face- 
re  opus  quod  sine  peccato  facere  non  potest, 
profecto  fecit  eum  peccare^  nam  qui  fecit  fa- 
cere  aliquod  opus,  consequenter  facit  facere 
omnia  sine  quibus  tale  opus  fieri  non  potest, 
seu  quse  necessario  sunt  conjuncta  tali  operi  : 
nam  sicut  qui  dat  formam^  dat  consequentia 
ad  formam ,  ita  qui  facit  facere^  dat  conse- 
quentia  ad  tale  facere;  sed  cum  tali  facere  ho- 
minis  necessario  est  conjuncta  malitia;  ergo. 
Imo  ipsemet  homo  qui  facit  peccamm^  non 
alia  ratione  est  oausa  sui  peccati,  nisi  quia  vo- 
luntate  sua  se  efficaciter  determinat  ad  volen- 
dum  id  quod  sine  malitia  velle  aut  facere  non 
potest.  Neque  enim  directe  vult  ipsam  mali- 
tiam ;  imo  soepe  nollet  illam;  tameu  quia  suo 
arbitrio  et  voluntate  elegit  id  a  quo  non  sepa- 
ratur  malitia^  virtualiter  ac  morahter  vult  il- 
lam ;,  et  hoc  modo  est  propria  causa  peccati ; 
ergo  similiter  Deus_,  volendo  et  faciendo  ut  al- 
ter  faciat  quod  sine  peccato  facere  non  potest_, 
causat  peccatum  ejus. 

12.  Responsio  confutatur.  —  Nec  vis  hujus 
rationis  eluditur^  dicendo  Deum  non  peccare, 
volendo  et  faciendo  ut  homo  faciat  quod  sine 
peccato  facere  non  potest,  quia  hoc  dato^  licet 
non  concesso^  nihilominus  esset  causa  peccati, 
faciendo  hominem  peccare.  Unde  Calvinus^  et 
similes^  qui  affirmant  Deum  esse  causam  pec- 
cati^  negant  Deum  iu  eo  peccarO;,  quia  revera 
qusestiones  sunt  formaliter  diversa?^  unde  aiunt 
Deum  non  peccare  in  eo  quod  facit^,  quia  non 
deficit  a  regula  suse  voluntatis,  quce  est  vel 
suamet  scientia  et  ratio^  vel  ipsamet  voluutas 
ejus,  quse  est  per  se  regula  sui_,  et  ita  non 
potest  a  seipsa  discordare ;  nihilominus  tamenj 
faciendo  ut  homo  faciat  quod  sine  peccato  fa- 
cere  non  potest^  esse  causam  peccati,  non  sui, 
sed  hominis.  Nec  etiam  ejusdem  rationis  efB- 
cacia  tollitur,,  dicendo  actum  hominis  non  ha- 

15 


2^20  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

bere  rationem  peccati,  ut  absoliite  fit,  sed  ut 
deficieuter  fit^  et  Deum  non  velle  nec  facere  ut 
actus  ille  deficienter  fiat^  sed  tantum  ut  fiat. 
Contra  hoc  enim  instatur  ratione  jam  facta^ 
quia  actum  illum  deficienter  fieri  ab  hominej 
nihil  est  aliud  quam  fieri  libere  cum  tali  ad- 
vertentia  et  judicio  rationis,  quod  in  re  non 
est  recta  regulaj  sed  hoc  modo  Deus  est  prima 
radiX;,  et  causa  (ut  ipsi  expresse  docent)  quod 
homo  hic  et  nunc  cum  tali  advertentia  rationis 
habeat  vohtionem  circa  objectum  contrarium 
rationi;  ergo  impossibile  est  Deum  facere  ut 
tahs  actus  sic  ab  homine  fiat,  quin  faciat  ut 
deficienter  fiat^  quia  haec  vel  sunt  prorsus  idem^ 
vel  Kcet  ratione  distingui  valeant^  sunt  pror- 
sus  inseparabilia. 

13.  Alia  respo?isio  ex  Aiigttstino.  —  Sed 
instant,  quia  simile  argumentum  objiciebat 
Julianus^  ad  probandum  non  dari  peccatum 
originaie,  vel  si  datur,  Deum  esse  causam  ejus, 
et  illud  solvit  Augustinus^  lib.  3  contra  illum, 
cap.  9.  Idemque  argumentum  circa  peccalum 
actuale  ponit  et  solvit  lib.  2  de  liber.  Arbitr.. 
cap.  dO  et  20^  dicens,  quidquid  est  bonitatis  in 
actu  peccati  esse  ex  Deo,  defectum  autem  non 
esse  exDeo.  Eodemque  modo  solvit  argumen- 
tum  D.  Thomas  1.  %  queest.  79^  art.  2^  et 
qusest.  3  de  Malo^  art.  2 ,  et  in  2^  distinct.  37^ 
qu83st.  2,  art.  2, 

1-4.  Rejicitur.  —  Respondemus  vel  objectio- 

nem  hsereticorum  non  processisse  ex  eisdem 

principiis,  vel  non  fuisse  recte  applicatam. 

Nam  optime  fieri  potest  ut  idem  argumentum 

male  objiciatur  contra  doctrinam  fidei,  et  ideo 

facile  solvatur,  optime  tamen  inducatur  con- 

tra  falsam  doctrinam^  et  ideo  non  possit  illi 

eadem  sokitio  argumenti  accommodari.  Quod 

in  hac  eadem  materia  ssepe  accidisse,  in  libro  5 

tractando  de  auxiUo  efiicaci  videbimus.  Ita 

ergo  in  proesenti  dicimus  non  recte  dictos  Pa- 

tres  allegari,  quod  brevitcr  ostendo.  Nam  Ju- 

lianus,  ex  eo  quod  Deus  facit  humana  corpora 

sexibus  distincta;,  cum  aUis  ad  generationem 

neccssariis,  inferebat^  si  homo  inpeccato  con- 

cipitur,  auctorem  illius  peccati  esse  Deum ; 

quai  illatio  facile  negatur  ab  Augustino^  quia 

mahnn  illud,  quod  invenitur  in  prole  con- 

cepta ,  noii  fructus  (inquit)  corporum,  sexmcm, 

conjimctiomm,  secl  originalis,  veterisqu/e  pec- 

cati ;  et  iterum  infra  :  Malum  cum  qiio  nasci- 

tuT  liomo  non  est  fructus  corporum,  etc,  quo- 

rum  lonorum  auctor  est  Deiis,  sed  primce  prce- 

varicationis,  cvjics  attctor  est  cliaholus. 

15.  Continuatur  confiUatio,  et  qtiomoclo  pa- 
rentes  non  sunt  causa  peccati  originalis  in 


DIVIN^  GRATI^  IN  GENERE. 

prole,  et  Deus  prcccletermina^is  ad  actum  ma- 
lum  sit  caicsa  peccati.  —  Non  ergo  est  similis 
illatio_,  quia  peccatum  origiuale  non  sequitur 
intrincese  (ut  sic  dicam)  et  causaliter  ex  gene- 
ratione  naturali,  sed  conjungitur  illi  ex  alio 
influxu  morali  prioris  peccati  Adse  in  prolem^ 
seminali  ratione  ab  ipso  conceptam  :  neque 
enim  fieri  posset  ullo  modo  ut  homo  in  origi- 
nali  peccato  conciperetur,  nisi  actuale  in  pa- 
rente  prsecessisset.  At  vero  malitia  actualis  pec- 
cati  sequitur  intrinsece  et  causaliter  ex  actu 
ipso  positivo_,  cum  tali  advertentia_,  et  circa  ta- 
lem  materiam  libere  elicito_,  et  ideo  vere  est 
homo  causa  talis  malitise^  ex  vi  necessariae 
consecutionis ,  licet  physice  non  efliciat  nisi 
actum  ipsum  materialem.  Parens  autem  proxi- 
mus  non  est  causa  peccati  originalis  prolis^ 
etiamsi  totum  effectum  positivum  naturce  phy- 
sice  efiiciat.  Et  ob  eamdem  causam,  licet  da- 
remus  Deum  determinare  voluntatem  paren- 
tum  ad  generationem  prolis^  et  facere  ut  illam 
faciant  _,  nihilominus  non  esset  causa  origina- 
lis  pcccati^  quia  hoc  malum  omuino  accidenta- 
rium  est  naturali  generationi,  et  ab  extrinseco 
malo  morali  venit^  non  ab  ipsa  generatione, 
Secus  vero  esset  si  Deus  prsedeterminaret  vo- 
luntatem  liberam  ad  actum  quem  sine  peccato 
ab  ipsamet  hominis  voluntate  proveniente  fa- 
cere  non  posset^  nam  in  hoc  opere  ipse  actus 
hominis  est  vera  causa  malitise  -,  et  ideo  qui 
ipsi  homini  esset  auctor  et  radix^  imo  et  efli- 
cax  motor  determinans  ad  talem  actum^  excu- 
sari  etiam  non  posset  quin  esset  auctor  mali- 
tiee^,  qu83  ex  illo  intrinsece  sequitur.  Quod  dis- 
crimen  ex  alio  genere  causalitatis  evidentius 
explicatur  :  nam  si  quis  consulat  et  procuret 
ut  homo  generet  hominem  es  legitimo  matri- 
monio,  non  censetur  causa  peccati  originalis 
prolis^  et  ideo  Deus  ipse  potest  id  consulere^ 
vel  pra^cipere.  At  vero  si  quis  consulat  homini 
ut  talem  actum  liberum  hic  et  nunc  in  hac 
materia  faciat^  qui  sine  malitia  ab  eo,  cui  da- 
tur  consilium;,  fieri  non  potest,  censebitur 
causa  ipsius  malitise  et  peccati  :  et  ideo  non 
potest  Deus  illo  modo  preemovere  hominem  ad 
actum  positivum  peccati.  Est  ergo  evidens  dif- 
ferentia  inter  peccatum  originale  et  actuale. 
Unde  obiter  novum  argumentum  nobis  resul- 
tat,  quod  post  completam  responsionem  hujus 
instantise  proponemus. 

16.  £!xplicatur  Augustimcs.  — In  altero  ita- 
que  loco  Augustinus  de  actu  peccati  tractat , 
et  non  solvit  objectionem  hoereticorum,  sed 
quoniam  dixerat  hominem  peccare  cum  vo- 
luntarie  se  avertit  ab  incommutabili  bono^ 


CAP.  XLYI.  DEDUCENDO  AD  VAKIA 
et  ad  commutabile  se  convertit ,  quserit ,  cum 
vohmtas  faciat  hoc  moiu  suo,  unde  iste  onotus 
existat:  si  eiiim  motus  iste,  id  est,  adversio 
voluntatis  a  Deo,  sine  dubio  peccatum  est,  num 
fossumus  auctorem  peccati  Deum  dicere?  Non 
erit  ergo  iste  motus  ex  Deo  ;  unde  igitur  erit  ? 
Et  in  summa  respondet  motum  illum  aver- 
sionis^  quod  fatemur  esse  peccatum;,  ad  Deum 
non  pertinere_,  licet  actus  ijise,  quatenus  ali- 
quid  entis  est^  seu  formoe  inchoatio^  aliquid 
boni  sit,  ac  proinde  sit  ex  Deo.  Ex  qua  res- 
ponsione^  solum  habetur  posse  Deum  efficere 
actum  materialem  peccati,  non  causando  pec- 
catum,  quod  verissimum  est ;  non  tamen  ha- 
betur  posse  Deum  pr^determinare  vohmta- 
tem  humanam  ad  actum  qui  sine  maUtia  fieri 
non  potest,  et  non  esse  auctorem  et  causam 
peccati.  Nam  illa  duo  valde  diversa  sunt^  et 
multo  major  est  influentia  praedeterminans  et 
cooperans  simul,  quam  sohim  cooperans. 

17.  Confirmatur  ex  aliis  Augustini  erhis. 
—  Unde  idem  Augustinus,  quia  eo  loco  bre- 
vibus  et  generahbus  verbis  questionem  expe- 
dierat^  statim  in  hbro  tertio  eam  exactius  de- 
clarare  aggreditur ,  et  totam  rationem  ob 
quam  voluntas  hominis  est  causa  peccati^,  et 
non  voluntas  Dei^,  in  eo  ponit  quod  antea  in 
h  \,  c.  \\,  dixerat,  et  supra  a  me  allegatum 
est :  Quia  nulla  re  fit  mens  serva  libidinis, 
nisi  propria  voluntate,  quia  nec  superiori,  nec 
tequali  voluntas  potest  ad  lioc  dedecus  cogi  ; 
quod  in  rigore  nostro  scholastico  positum 
non  est ,  ut  significat  propriam  violentiam 
contra  internum  appetitum,  sed  ut  significat 
necessitatem  vel  motionem  ab  extrinseco  pro- 
venientem^,  cui  resisti  non  possit.  Unde  paulo 
antea  dixerat  Augustinus^  si  natura^  vel  ne- 
cessitate  existeret  tahs  motuS;,  non  foxe  culpa- 
bilem;  ubi  naturss  nomine  indicat  necessita- 
tem  ab  intrinseco;  nomine  autem  necessitatis 
illam  quae  est  ab  extrinseco.  Utramque  ergo 
ab  hoc  motu  exchidit^  unde  conchidit:  Restat 
igitur  ict  ejus  sit  proprius  iste  motus,  quo 
fruendi  voluntatem  ad  creaturam  a  creatore 
convertit  :  et  infra  :  Prceterea,  qu/id  opus  est 
qucerere  unde  iste  motus  existat,  quce  voluntas 
avertitur  ah  incommutabili  bono  ad  commuta- 
bile  bonum ,  cum  eum  non  nisi  animi,  et  vo- 
luntarium  (id  est,  liberum)^  et  propter  Jioc  cul- 
pabilem  esse  fateamur?  In  quo  cUscursu,  ad- 
junctis  verbis  supra  allegatis  ex  hbro  l^c.  \\, 
satis  profecto  indicatur  sensisse  Augustinum^ 
ideo  non  esse  Deum  causam  peccati  hominis^ 
quia  hcet  faciat  motum  ihum  quo  homo  pec- 
cat^  concurrendo  cum  homine,  non  tameu  fa- 


INCOMMODA  EADEM  DOCTRINA,  ETC.  2ii7 

ciendo  ut homo iUum faciataut  veUt^  nec  iUum 
movendo_,  sed  sinendo  ut  se  moveat,  ofierendo 
iUi  concursum,  quatenus  ratio  et  munus  causse 
primse  id  postulat. 

18.  Ciir  Deus  non  sit  peccati  causa. — Tan- 
tum  ergo  abest  ut  ex  Ula  responsione  Augus- 
tini  ratio  a  nobis  facta  enervetur^  ut  roboretur 
potius  et  confirmetur.  Nam  revera  potissima 
ratio^  et  fortasse  unica^  cur  Deus^  concurrendo 
ad  totum  materiale  peccati,  nuUo  modo  causat 
formale^  est  quia  ad  iUum  actum^  cui  con- 
juncta  est  maUtia^  non  impeUit  uUo  modo 
humanam  voluntatem,  sed  sinit  iUam  se  de- 
terminare.,  et  ex  parte  sua  sohim  ofiert  con- 
cursum  modo  quodam  de  se  indifferente  ex 
generaU  lege  non  subtrahendi  causis  secundis 
cooperationem  necessariam^  et  suis  naturaU- 
bus  facuhatibus  consentaneam.  Nam  quia  U- 
berum  arbitrium  dupUcis  determinatiouis  est 
capax^  in  bonum^  scUicet^  et  in  mahim,  Ucet 
Deus  ex  se  bonam  ejus  determinationem  cu- 
piat,  nihilominus  neutram  dare  vohut;,  gene- 
raUter  loquendo,  ne  usum  naturaUs  U}»ertatis 
impediret^  ac  propterea  vohuitati  commisit  ut 
in  quam  veUet  partem  se  determinaret,  et  ad 
utramque  determinationem  coucursum  suffi- 
cientem  obtuUt;  ideoque,  Ucet  determiuatio 
ad  objectum  prohibitum  non  fiat  sine  concursu 
Dei^  radix  tamen  ejus  et  propria  origo  est 
voluntas  creata^  et  ideo  ipsa  est  causa  iUius 
maU  quod  ex  taji  actu  sequitur,  non  Deus.  Et 
ideo  etiam  Deus  propriissime  dicitur  iUam 
maUtiam  permittere^  quia  iUam  non  intendit, 
neque  aUquid  ex  quo  ilia  necessario  sequatur, 
sed  soium  sinit  vohmtatem_,  ut.ipsa  se  quo 
vohierit  determinet;,  neutram  partem  impe- 
diendo  efficaciter^  et  hoc  est  propriissime  per- 
mittere.  At  vero  si  Deus  esset  prima  radix^  et 
causa  faciens  voluntatem  determinari  ad  ob- 
jectum  cui  est  vel  intrinsece^  vel  hic  et  nunc 
inseparabihter  conjuncta  maUtia^,  iUi  esset 
attribuendus  lapsus  tanquam  impeUenti  in 
Ulum_,  et  non  posset  dici  sohim  permittere 
iUum^  sed  potius  facere  :  neque  haberet  excu- 
sationem  uUam,  quia  uon  ex  vi  generalis  ne- 
cessitatis  causae  primae^  sed  ex  sua  tantum 
voluntate  determinaret  suum  concursum  ad 
hanc  partem  potius  quam  ad  iUam  :  qiiod  non 
ita  est  in  concursu  concomitante.  quem  ne- 
gare  non  debet,  neque  impedire  quominus  in 
particulari  talis  sit  quaUs  per  Ubcri  arbitrii 
concomitantiam  fuerit  determinatus.  Nec  aU- 
ter  hanc  rem  explicare  potuerunt  antiqui 
Theologi^  Bonaventura^  ScotuS;,  Gabriel^  et  aUi 
cap.  19  aUegati^  ncc  D.  Thomas  aUter  eam- 


228 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN^  GRATL^  IN  GENERE. 


dem  difficultatem  resolvit,  ut  mox  videbimus. 
49.  Sepiimwn  absurdum  :  Deus  consulendo 
peccatum  esset  ejus  causa;  ergo  multo  magis 
voluntatem  ad  illud  efficaciter  movmdo. — Sep- 
tima  ratiO;,  quae  (ut  supra  dixi)  ex  prsecedenti 
resultatj  et  eam  confirmat,  est^  quia  si  Deus  ex 
parte  rationis  moveret  voluntatem  ad  objec- 
tum  peccati,  consulendo  illud,  vel  considera- 
tionem  ejus  excitando  aut  augendo,  quamvis 
non  consuleret  malitiam  directe,  esset  niliilo- 
minus  simpliciter  causa  peccati,  et  ideo  repu- 
gnat  bonitati  Dei  ita  movere  ad  actum  peccati^ 
etiam  pro  materiali;  ergo  multo  magis  erit 
Deus  causa  peccati,  si  efficaciter  voluntatem 
impellat  in  talem  actum,  quem  sine  peccato 
facere  non  potest,  magisque  hoc  bonitati  Dei 
repugnat.  Respondebunt  fortasse  diversitatem 
aliquam  rationis  excogitando.  Nam  si  Deus 
suadendo  induceret  ad  actum  peccati,  Gsset 
causa  moralis  ejus^  et  ideo  esset  causa  malitice 
moraliSj  quia  eliectus  unius  generis  in  causam 
ejusdem  generis  reducitur  :  at  vero  cum  mo- 
vet  preedeterminando  potentiam,  operatur  ut 
causa  physica,  et  ideo  est  causa  entitatis  phy- 
sicae,  non  mahtiai  morahs.  Sed  hffic  suasio 
facile  refellitur^  quia  causa  denominalur  mo- 
rahs,  vel  ex  modo  operandi  ex  parte  sua,  sci- 
hcet,  hbere,  vel  ex  modo  influendi  in  effec- 
tum,  quia  non  est  directe  et  per  se  ihi  dando 
esse ,  sed  inducendo  vel  inchnando  causam 
priori  modo  moralem  ad  effectum.  Prior  causa, 
licet  sit  morahS;,  simul  potest  esse  physica, 
sicut  vohmtas  ipsa  est  causa  morahs  et  phy- 
sica  sui  actus  hberi ;  hoc  autem  modo,  Deus 
est  etiam  causa  morahs^  quia  hbere  agit;  imo 
jam  probavi  quod,  si  prffideterminat  ad  actum 
peccati  hominis  voluntatem  summa  efficacia, 
pro  sola  sua  hbertate  id  facit;  ergo  hcet  phy- 
sice  etiam  determinet;,  erit  causa  morahs  et 
physica :  ergo  erit  muho  magis  causa  peccati, 
quam  si  solum  consuleret  peccatum  :  sicut 
vohmtas  consentiens  tentationi  dsemonis  ma- 
gis  est  causa  sui  peccati,  quam  daemon,  hcet 
ipsa  sit  causa  physica  sui  actus  reahs^  et  dse- 
mon  tantum  sit  causa  morahs.  Unde  posterior 
modus  causse  morahs,  licet  sufficiat  ad  ah- 
quem  modum  causandi  peccatum,  non  est 
simphciter  necessarius^  quia  si  ccelum,  verbi 
gratia^  per  impossibile  determinaret  volunta- 
tem  ad  actum  peccati  per  suum  influxum, 
esset  causa  peccati,  hcet  non  morahs,  sed 
physica ;  et  habitus  vitii  potest  dici  causa  pec- 
cati,  licet  non  influat  in  actum  modo  morah^ 
sed  physico^  et  quia  suo  pondere  inchnat  vo- 
luutatem  ad  actum  positivum  peccati ;  Deus 


autem  si  inchnaret  vohmtatem  ad  actum  pec- 
cati,  speciali  modo  excitando  passionem  in  ap- 
petitu,  diceretur  causa  peccati^  quia  iho  mo- 
do  induceret  hominem  ad  peccatum,  etiam- 
si  passionem  iham  physice  causaret.  Denique 
minus  influit  in  actum  causa  morahs,  quam 
physica ;  ergo  si  morahs  causahtas  sufficit  ut 
ahquis  dicatur  causa  peccati^  a  fortiori  per  mo- 
tionem  physicam  erit  causa  peccati,  quamvis,  ut 
dicatur  causa  morahs,  necessarium  sit  ut  iham 
motionem  physicam  moraliter,  id  est,  libere 
tribuat,  quod  etiam  in  Deo  invenitur,  ut  dixi. 
20.  Octavum  absurdnm :  Deus  esset  causa 
non  modo  physica,  sed  etiam  moralis  peccati. 
— Unde  sumi  potest  octava  ratio,  quia  si  Deus 
prajmovet,  apphcat  et  efficaciter  determinat 
vohmtatem  hominis  ad  actum  qui  peccami- 
nose  fit,  nec  ahter  hic  et  nunc  fieri  potest,  se- 
quitur  non  sohim  esse  causam  physicam,  sed 
etiam  moralem  :  consequens  muho  magis  fal- 
sum  est;  ergo.  Probatur  ■sequela,  quia  Deus 
est  non  tantum  causa  physica  ihius  actus  ad 
quem  preedeterminat,  et  ipsiusmet  prsedeter- 
minationiS;,  sed  etiam  est  causa  morahs  utrius- 
que ;  ergo  est  etiam  causa  moralis  peccati. 
Probatur  consequentia^  quia  dsemon  tentans, 
et  homo  male  consulens,  non  alia  ratione  est 
causa  peccati^  nisi  quia  est  moralis  causa  in- 
ducens  hominem  ad  illum  actum  :  nam  ad  ma- 
litiam  ipsam  in  se  et  directe  non  inducit,  sed 
sohim  quatenus  ad  actum  consequitur  ;  ergo 
si  Deus  est  causa  moralis  non  solum  inducens^ 
sed  etiam  impellens  efficacissime,  est  profecto 
causa  moralis  peccati.  Quod  autem  Deus  in 
illa  actione  sit  causa  moralis  ex  parte  suse  li- 
bertatis,  manifestum  est,  nam  Deus  libere  mo- 
vet  et  determinat  voluntatem.  Deinde  quoad 
modum  causalitatis  seu  influxus  in  volunta- 
tem,  probatur,  quia  prater  iufluxum  physi- 
cum  liabet  etiam  moralem,  quia  Deus  non 
tantum  prsedeterminat  vohmtatem  immediate 
ad  concursum^  juxta  illam  sententiam,  sed 
etiam  prsedeterminat  intellectum  ad  cogitan- 
dum  de  tali  objecto,  et  ad  tale  judicium  de  illo 
ferendum.  Et  quando  objectum  illud  per  alias 
causas  secundas  applicandum  est^  illas  etiam 
ad  illam  applicationem  preedeterminat ,  ac 
tandem  etiam  prEedeterminat  intellectum  ad 
tale  judicium  de  tali  objecto  ferendum  ;  ergo 
mediante  tali  cogitatione  et  judicio^  est  causa 
moralis  iuducens  voluutatem  ad  talem  consen- 
sum  :  non  enim  dsemon  vel  malus  homo  alia 
ratione  est  causa  moralis  similis  consensus_, 
nisi  quia  medio  aliquo  objecto  vel  consilio  mo- 
raliter  movet  vohmtatem. 


CAP.  XLYI.  DEDUCEWDO  AD  VARIA 

21 .  Confirmatur  luec  ratio. — Accedit  quod  si 
Deus^per  deliberationem  sufficientem  ad  con- 
sensum^  determinat  voluntatem  ad  illum, 
etiam  ante  perfectam  deliberationem^  existente 
in  intellectu  imperfecta  cogitatione,  determi- 
nabit  voluntatem  et  appetitum  ad  indeliberatos 
motus  concupiscentia3,  et  affectiones  inclinan- 
tes  ad  consensum ;  ergo  hac  etiam  ratione  erit 
causa  moralis  talis  consensus  :  nam  bic  etiam 
modus  causandi^  quo  appetitus  inferior  excitat 
superiorem^  et  affectio  indeliberata  ad  deli- 
beratum  consensum  inducit^  moralis  est^  ut 
in  superioribus  in  excitante  gratia  est  decla- 
ratum  :  eadem  enim  est  proportio  in  caeteris 
actibus.  Sicut  ergo  Deus  est  causa  moralis  ac- 
tuum  perfectorum  gratiae,  excitando  volunta- 
tem^  non  solum  medio  intellectn^  sed  etiam 
per  antecedentes  affectiones  ejus  bonas^  ita  erit 
causa  moralis  illius  consensus  realis  quo  pec- 
catur,  inclinando  voluntatem,  tam  per  intel- 
lectum,  quam  per  priBevios  motus  ejusdem  vo- 
luntatis  ;  nihil  ergo  deerit  ut  absolute  et  sim- 
pliciter  sit  causa  peccati.  Potest  autem  quis 
objicere  hoc  argumentum  eodem  modo  pro- 
cedere  contra  concursum  simultaneum  Dei^ 
quia  per  illum  etiam  efficit  cogitationem  et 
judicium  intellectus,  et  omnes  praevios  motus 
concupiscentise.  Respondemus  autem  esse 
longe  diversam  rationem^  supponendo  quod 
Deus  nullam  causam  praemoveat  ad  actionem 
suam;,  quia  tunc  solum  ad  modum  causa  na- 
turalis  cum  singulis  concurrit^  non  vero  mo- 
raliter  inducit^  ut  in  sequenti  ratione  amplius 
explicabo. 

22.  Nonum  alsurdum :  Deus  voluntate  di- 
recta  prcedeterminadit  ad  peccatum,  quod  ejus 
bonitati  repugnat.  —  Nono^  confirmantur  ra- 
tiones  tactee  :  nam  sequitur  Deum,  ex  inten- 
tione  directa  qua  ex  se  decrevit  ut  vohmtas 
hominis  habeat  talem  actum;,  quem  scit  sine 
peccato  ejusdem  hominis  fieri  nonposse^  pra;- 
determinare  hominem  ad  ilhim  actum  :  hoc 
autem  repugnare  videtur  divinse  bonitati  et 
sapientiae ;  ergo  et  prsedeterminatio  illa.  Se- 
quela  probatur,  quia  qui  ponunt  Deum  effi- 
cere  iu  voluntatem  hominis  illam  prsedetermi- 
nationem^  consequenter  dicunt  illam  suppo- 
nere  in  Deo  vohintatem  absolutam  et  effica- 
cem^,  qua  vult  ut  homo  hic  etnunc^  et  circa  tale 
objectum^  habeat  talem  consensum,  et  ab  illa 
vohmtate  dicunt  procedere  prsedeterminatio- 
nem  ad  extra  :  illa  autem  voluntas  Dei  est  ef- 
ficax  intentio  talis  effectus;ergo  exintentione 
absohita  ejusdem  effectus^  et  propter  ilhim;, 
dat  Deus  illam  praedeterminatiouem.  Atque 


INCOMMODA  EADEM  DOCTRINA,  ETC.  229 

ita  videntur  plane  confiteri  auctores  contrarite 
sententise.  Dicent  tamen  non  repugnare  divi- 
nae  bonitati^  quia  Deus  non  intendit  maUtiam 
iUius  actus^  sed  actum  ipsum,  qui  naturaUter 
bonus  est. 

23.  Rejicitur  responsio  adversariorum.  — 
Nihilominus  tamen  hoc  non  evacuat  difficul- 
tatem.  Primo,  quia  non  solum  est  contra  pru- 
dentiam  et  integram^lbonitatem  intendere  ma- 
htiam  actus^  quod  vix  Dsemones  faciunt ;  sed 
etiam  intendere  ex  se^  ex  propria  tantum  vo- 
luntate_,  actum  alterius,  a  quo  in  illo  mahtia 
est  inseparabihs ;  nam  ex  objecto  ipso  et  ex 
terminis  apparet  in  tali  intentione  qusedam 
indecentiaj  et  improportio  cum  summa  pru- 
dentia  et  purissima  bonitate.  Deinde,  quia  ho- 
mo  provocans  ahum  ad  cooperandum  peccato 
suo,  non  intendit  ut  ille  cooperetur  ad  mali- 
tiam^  sed  solum  ad  entitatem  operis  sibi  utihs_, 
vel  delectabilis ;  tamen  quia  ilh  cooperationi 
positivse  necessario  est  conjuncta  malitia, 
ideo  iham  intendere  contra  prudentiam  et  bo- 
nitatem  est ;  ergo  multo  magis  repugnat  bo- 
nitati  divinas  similis  intontio.  Nec  refert  si 
dicas  liomini  esse  prohibitum  inducere  alte- 
rum  ad  sibi  cooperandum  in  actu  peccati,  et 
ideo  in  eo  peccare,  Deum  autem  non  peccare. 
Jam  enim  dixi  nunc  non  tractari  au  Deus  pec- 
cet_,  necne,  sed  an  illa  sit  intentio  virtuahs 
mahtise^  propter  quam  repugnet  Deo,  et  quoad 
hoc  videtur  concludere  exemphim  a  paritate 
rationis.  Accedit  quod  in  homine  id  non  est 
mahim,  quia  prohibitum  :  quod  autem  tale 
est,  etiam  repugnat  DeO;,  non  propter  prohi- 
bitionem^  sed  propter  intrinsecam  bonitatem 
ejus_,  sicut  est  mentiri^  et  similia.  Nam  certe 
non  videtur  minus  ahena  a  divina  bonitate 
tahs  intentio,  quam  mendacium  ;  quam  pro- 
portionem  in  sequenti  ratione  amphus  expU- 
cabo. 

24.  Gonfirmatur. —  Ledesmce  doctrina  inso- 
lita,  Deo  praideterminationem  moralem  ad  pec- 
catum  trihuens.  —  Denique  si  Deus  efficaci- 
ter  intendit  ut  homo  habeat  talem  actum, 
certe  ex  vi  ilUus  intentionis  efficit  in  iUo  talem 
cogitationem  ;  imo  et  procurat  ut  iUa  sit  apta 
et  congrua  ad  iUum  consensum  obtinendum  ; 
ergo  inducit  ad  illum  actum,  ut  propriissima 
causa  moraUs,  quia  et  moraUter  operatur  ex 
intentione  taUs  finis,  et  ex  eadem  intentione 
appUcat  media  quae  moiaUter  possint  homi- 
nem  moverC;,  et  inducere  ad  talem  actum ;  est 
ergo  causa  moraUs  talis  actus  cum  omni  pro- 
prietate.  Verumtamen  non  deest  auctor  qui 
non  solum  hoc  concedat,   sed  etiam  doccat 


230  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  mTERNIS 

Deiim  prcedeteraiinare  moraliter  voluutatem 
liominis  ad  conscnsum,  cui  necessario  est  con- 
juncta  malitia.  Ledesma  enim^  art.  43,  con- 
clus.  A  et  5,  licet  certissimum  esse  dicat,  Deum 
non  prsedeterminare  moraliter  voluutatem 
liominis  ad  actum,  qui  est  peccatum,  consu- 
lendo  vel  praacipiendo  illum  ,  nihilominus  ad- 
dit  esse  certum  Deum  prasdeterminare  mora- 
Jiter  et  morali  modo  voluntatem  liominis  ad 
actum  peccati,  quoad  substautiam  ejus^  seque 
et  ad  actum  virtutis,  tum  preedeterminando  im- 
mediate  voluntatem  modo  accommodato  sute 
natur^e,  tum  per  cogitationem  proponendo 
voluntati  objectum  secundum  quamdam  ra- 
tionem  boni  et  convenientis ;  fateturque  hoc 
sequi  es  illa  sententia  physicas  prtedetermi- 
nationis. 

25.  Con/irmatur. — At  hoc  ipsum  nobis  suf- 
ficere  videtur  ad  evitandam  et  fugiendam  il- 
lam  sententiam.  Unde  non  invenio  aUum  sec- 
tatorem  ilhus  assertionis  de  physica  prasde- 
terminatione,  qui  ausus  fuerit  etiam  preede- 
terminationem  moralem  ad  actum  peccati  Deo 
tribuere.  Et  licet  forte  Ledesma  magis  conse- 
quenter  vim  illationis  viderit,  nimium  tamen 
videtur  excedere  admittendo  tale  consequens, 
quia  non  apparet  qua  ratione  negari  conse- 
quenter  possit  Deum  esse  causam  moralem 
peccati,  quia  quod  non  intendat  directe  mali- 
tiam,  non  est  sufficiens  ratio,  ut  ssepe  proba- 
tum  est :  in  rehquis  autem  habet  omnia  quae 
in  quacumque  causa  peccati,  extra  ipsummet 
hominem  peccantem,  iuveuiri  aut  desiderari 
possint;  sed  ait  Deum,  ex  parte  intellectus, 
solum  tribuere  id  quod  necessarium  est  ad 
determinandam  morahter  vohuitatem,  ut  H- 
bere  ehciat  talem  actum;  ultra  hoc  vero  non 
addere  quidpiam  aUud  quo  voluntatem  aUiciat 
ad  talem  actum,  vel  iUum  consulat.  Et  hoc 
satis  esse  putat  ut  Deus  non  causet  peccatum ; 
sed  hoc  improbatur  efficaciter.  Primo,  quia 
ad  absohitam  rationem  causa^  non  est  necesse 
ut  faciat  superabundanti  aut  excedenti  mo- 
tione  (ut  sic  dicam),  sed  est  quod  faciat  suffi- 
cienti  et  efficaci,  et  hoc  conceditur  Deo  re- 
spectu  peccati,  tam  in  genere  causae  physicse, 
quam  moraUsj  ergo  iu  utroque  genere  est 
causa  peccati.  Secundo,  quia  inde  optime  de- 
monstratur,  ut  Deus  sit  causa  peccati,  non 
esse  necessarium  ut  intendat  maUtiam;  nam 
si  cousuleret  vel  speciaU  modo  aUiceret  ad 
iUum  actum,  esset  causa  peccati,  etiamsi  maU- 
tiam  non  directe  intenderet;ergo  ut  sit  causa 
peccati_,  nou  est  necessaria  iUa  directa  inten- 
tio ;  ergo  si  inducit  sufficienter  et  efficaciter 


DIVIN^  GRATL^  IN  GENERE. 
ad  actum  habentem  intrinsece  annexam  ma- 
Utiam,  Ucet  iUam  non  intendat,  neque  extra- 
ordinariam  motionem  preebeat,  iUa  sufficiet 
ut  sit  vera  causa  moraUs  et  physica  peccati. 

26.  Prajterea  ad  idem  argumentor,  quia 
iUud  judicium,  quod  sufficit  et  necessario  proe- 
cedere  debet,  ut  vokmtas  peccet,  est  quoddam 
consilium,  vel  potius  suppouit  iUud,  et  est 
quasi  consummatio  consiUi,  juxta  doctrinam 
generalem  de  actibus  humanis ;  ergo  si  Deus 
ita  praemovet,  et  prsedeterminat  inteUectum 
ad  iUam  cogitationem  et  consuUationem,  ut 
taudem  perveuiat  ad  tale  judicium,  ideo  dici- 
tur  determinare  voUintatem  moraUter;  eadem 
ratione  dicendus  est  movere  consulendo,  quia 
iUud  consiUum  totum  ex  prsedeterminatione 
Dei  est,  et  ideo  iUi  tribuendum  est;  est  ergo 
Deus  co.usa  moraUs  ilUits  actus,  consulendo 
iUum ;  ergo  est,  in  eodem  genere  moraU,  causa 
peccati :  nam  si  consuleret  vehementiori  aut 
speciaUori  modo,  Ucet  id  faceret  iutentando 
sohim  actum  sine  inteutione  maUtiee^  esset 
nihiiominus  causa  maUtise  peccati ;  ergo  etiam 
consiUendo  quantum  sufficit  et  efficax  est  ad 
prsedeterminandum  moraUter,  erit  causa  ma- 
Utiee. 

27.  Ledesmce  respo7isio.  —  Videtur  autem 
dictus  auctor  tacite  ad  hoc  respondere  quadam 
mirabiU  doctrina ,  videUcet  judicium  quod 
pra3cedit  actum  peccati,  Ucet  in  se  sit  uuum, 
habere  dupUcem  rationem,  unam,  secimdum 
quam  judicat,  verbi  gratia,  actum  dicendi 
falsum,  hic  et  nunc  esse  convenientem  et  uti- 
lem,  ac  proinde  sub  aUqua  ratioue  bonum; 
aUam,  secundum  quam  judicat  esse  makim 
contra  rectam  rationem;  et  sub  priori  ratione 
dicit  judicium  iUud  esse  a  Deo,  non  autem 
sub  posteriori  ratione :  Qicia  Deiis  (ait)  non 
prochicit  illucljucUcium,  cjuatenus  clictat  de  ipso 
peccato  ut  sic,  quia  tale  judicium  est  peccatum, 
et  hac  ratione  videtur  concludere  Deum  non 
esse  causam  moralem  peccati,  Ucet  sit  causa 
moraUs  ipsius  actus,  qui  est  peccatum. 

28.  Confutatu,r.  —  Sed  doctrina  iUa  neque 
evacuat  difficultatem ,  nam  vel  est  sermo  de 
judicio  inteUectus,  ut  ordine  naturaa  antece- 
dit  consensum  Uberum  vokmtatis,  vel  ut  sub- 
sequitiu\  Priorimodo,  nuUa  rationc  conside- 
rari  potest  sub  qua  non  producatur  a  Deo ; 
tum  quia  sub  nuUa  ratione  potest  esse  pecca- 
tum,  ciim  sit  aute  Uberum  consensum  vokin- 
tatis ;  tum  quia  judicium  de  actu  peccati,  ut 
makim  est  et  contra  rationem,  id  est,  quo  ju- 
dicatur  tale  esse,  verum  est ;  ergo  simpUciter 
bonum,  et  a  Deo ;  imo  etiam  per  se  potest  esse 


CAP.  XLVII.  SENTENTIA  SUPERIORIS  CAPITIS  EX  SCRIPTURA,  ETC, 


231 


intentum,  et  datum  a  Deo  sub  illa  ratione  po- 
tius  quam  sub  alia,  quia  sub  illa  magis  avertit 
voluntatem  ab  effectu ,  quam  invitet  illam. 
Judicium  autem  de  actu  peccati,  quod  sit  de- 
lectabilis,  vel  alia  inferiori  ratione  conveniens. 
licet  sit  verum^  et  fiat  concurrente  Deo^  cum 
de  se  magis  incliuet  ad  peccatum,  seu  actum 
peccati^  non  est  sub  ea  ratione  ab  eo  intentum^ 
sed  permissum.  Judicium  vero  practicum , 
quod  potest  esse  de  actu  peceati  exercendo^ 
vel  per  consensum  amplectendo,  licet,  in 
quantum  preefert  bonum  commutabile  in- 
commutabili,  sit  falsum,  nihilominus  a  Deo 
producitur  per  concursum  generalem ,  quia 
habitudo  talis  judicii  ad  tale  objectum  quid 
reale  est^  et  ideo  non  potest  esse  sine  efEcacia 
Dei ;  ergo  nuUum  est  judicium  de  actu  pec- 
cati,  quod  non  producatur  a  Deo ;  ergo  eva- 
nescit  illa  distinctio  ;  ergo  si  Deus  prsedeter- 
minat  bomini,  vel  procurat  baec  duo  poste- 
riora  judicia,  ut  bominem  ad  materialem  con- 
sensum  circa  materiam  peccati  inducunt,  non 
videtur  posse  negari,  quin  ad  peccatum  mo- 
raliter  inducat^  sitque  vera  causa  ejus^  quod 
nec  conceditur,  nec  concedi  potest. 

29.  Altera  o^esponsio,  et  evasio  rejicitiir.  — 
Hic  autem  iterum  occurrit  evasiO;,  quia  simile 
argumentum  fieri  potest ,  licet  demus  Deum 
concurrere  ad  substantiam  actus  peccati  per 
sokim  concursum  simultaneum;,  quia^  hoc  non 
obstantB;,  semper  pra^cedit  judicium  intellec- 
tuSj  quo  voluntas  moraliter  movetur  et  indu- 
citur^  et  Deus  efficit  illud  judicium ;  ergo  per 
illud  dicetur  inducere  moraliter  voluntatem 
ad  actum  peccati^  ac  proinde  esse  causam  mo- 
ralem  peccati.  Respondemus  esse  longe  dissi- 
milem  rationem  ;  nam  e  medio  sublata  prse- 
determinatione  pbysica ,  etiam  ipsum  judi- 
cium  fit  a  Deo  pbysice  solum  per  concursum 
concomitantem,  qui  concursus  non  datur  ex 
peculiari  et  efficaci  intentione  inducendi  vo- 
luntatem  in  talem  consensum  (in  quo  nos  po- 
nimus  deformitatem  causalitatis  moralis,  quee 
ex  contraria  sententia  sequitur),  sed  datur  ex 
generali  intentione  concurrendi  cum  causis 
secundis,  juxta  exigentiam  earum.  Unde  de- 
terminatio  ad  tale  judicium  non  est  primario 
ex  Deo  ,  sed  ex  eoncursu  causarum  secunda- 
rum ,  et  ideo  non  potest  dici  Deus  moraliter 
influere  in  tale  judicium^  sed  pbysice_,  licet  il- 
lummet  influxum  libere  ac  subinde  moraliter 
quoad  modum  agendi  ex  parte  Dei  tribuat. 
Aliunde  vero  licet  judicium  illud  semel  fac- 
tum,  et  existens  in  intellectu,  moraliter  indu- 
cat  bominem,  nihiLominus  illa  inductio  ut  mo- 


ralis  non  tribuetur  Deo,  quia  neque  est  a  Deo 
intenta,  neque  fit  per  novam  actionem,  sed 
pes  solam  metaplioricam  motionem ,  et  quasi 
per  formalem  cognitionem  quam  prajbet  ipsum 
judicium,  ideoque  nullo  modo  potest  tribui 
Deo^  ut  moraliter  moventi;,  seu  inducenti  vo- 
luntatem. 

30.  Confirmatur  doctrina,  allata.  —  Nec 
enim  necesse  est  ut  omnis  efiectus  formse  effi- 
cienter  a  Deo  productae  refundatur  in  Deum 
in  eodem  genere  causse  :  nam  licet  forma  det 
formaliter  suum  effectum  ,  Deus  non  dat  for- 
maliter^  sed  effective ;  sic  ergo  licet  illud  ju- 
dicium  moraliter  seu  metaphorice  moveat  vo- 
luntatem,  Deus  non  movet  illam^  moraliter 
inducendo  illam ,  quia  nec  Deus  illam  induc- 
tionem  intendit.,  neque  ad  illam  aliquid  ex 
parte  sua  adhibet  praeter  physicum  concursum 
ad  entitatem  ipsius  judicii.  Longe  autem  di- 
versa  ratio  est,  si  omnes  hi  actus  ex  praedeter- 
minatione  et  primaria  Dei  intentione  fiant ; 
sic  enim  Deus  prseordinat ,  et  quasi  utitur  in- 
tellectu  et  ejus  judicio  ad  inducendam  mora- 
liter  voluntatem  in  talem  actum^  per  quam 
intentionem  et  ordiuationemj  motionem  illam 
moralem  suam  facit^  atque  ita  ipse  est  prima 
causa  moralis  et  efficacissima  illius  actus. 
Item^  quia  consequenter  dicendum  erit  Deum 
observare  occasiones,  et  disponere  causas  ex- 
citantes  talem  cogitationem^  tali  modo  et  op- 
portunitate^  ut  effectum  illum  consequantur. 
Et  licet  de  solo  actu  materiali  admittatur,  est 
satis  magnum  absurdum  et  indignum  divina 
bonitate^  quod  suo  solo  arbitrio,  et  providen- 
tia  physica  et  morali  procuraverit  Deus,  ut 
essent  in  humano  genere  infmiti  pene  actus  a 
quibus  est  inseparabilis  malitia ,  prseterquam 
quod,  illo  posito,  vitari  non  potest,  quin  Deus 
sit  causa  moralis  peccati  et  ipsius  malitise^  ut 
satis  probatum  est. 

CAPUT  XLVII. 

SENTENTIA   SUPERIORIS   CAPITIS   EX  SGRIPTURA  ET 
CONCILIIS  GOLLIGITUR. 

I .  Deim  non  determinare  ad  acttmi  peccati 
ostenditur  ex  Scriptiira.  —  Ex  his  rationibuS;, 
quibus  veritatem  nostrse  sententia^  ejusque 
pietatem  ostendimus,  colligimus  ulterius  quam 
sit  contraria  sententia  aliena  a  modo  quo 
Scriptura  loquitur  de  affectu  Dei  erga  pecca- 
tum^  et  eos  qni  illud  committunt.  Nam  de 
peccato  dicit  Sap.  \k:  Odio  Deo  snnt  impins 
et  impietas  ejus.  Respondebunt  hoc  dictum 


232  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

esse  de  peccato,  ut  peccatum  est,  et  de  ma- 
litia  ejus.  Et  est  quidem  hoc  verum,  sed  non 
iufringit  vim  testimonii.  Nam  quomodo  cre- 
dibile  est  ut  qui  malitiam  non  ficto,  sed  vero 
et  ingenti  odio  prosequitur ,  actus  ipsos  a 
quibus  est  inseparabilis  malitia^  tanto  amore 
prosequatur^  ut  absoluta  voluntate  primaria^ 
et  solius  sui  beneplaciti^  ex  eeternitate  tot 
actus  similes  fieri  disposuerit,  quos  in  tem- 
pore  efficaci  preedeterminatione  faciat  ut  a 
voluntatibus  humanis  fiant?  Certe  hoc  non 
esset  odii  indicium  ,  sed  magnum  argumen- 
tum  amoris  erga  malitiam  quse  tales  actus 
comitatur,  quod  absit  de  Deo  sentire ;  eodem- 
que  modo  induci  possunt  verba  Abac.  i :  M^m- 
di  simt  oculi  tui  ne  mdeant  malim,  et  ad  ini- 
quitatem  respicere  non  potest.  Si  enim  Deus 
voluntate  beneplaciti  vult  et  facit  facere  ac- 
tus  peccatorum ,  approbat  illos,  et  libenter 
videt  ac  respicit  approbationis  scientia,  con- 
tineturque  sub  illis  verbis  :  Vidit\  Detis  cunc- 
ta  guce  fecerat,  et  erant  valde  lona.  Qui  ergo 
fieri  potest  ut  qui  ita  odit  malitiam^  ut  in  il- 
lam  respicere  non  possit^  ita  approbet^  sciat, 
et  velit  actus  sine  quibus  illa  mahtia  non  esset^ 
neque  ipsi  possunt  esse  quin  illa  sequatur  ? 
Certe  hgec  duo  non  cohajrent  cum  prudenti 
dispositione  et  mundissima  vokmtate. 

2.  Alialom  Scripturce. — Prasterea  ad  pec- 
eatorem  dicitur  Ecclesiast.  15  :  iV^  dicas:  Per 
Deum  abest ;  ille  me  hnplanamt,  cujus  testi- 
monii  priora  verba  in  Ubro  sequenti  sgepe 
repetemus,  ad  colligendum  ex  illis  auxihum 
sufficicns  ex  parte  Dei  ad  non  peccandum. 
Unde  a  fortiori  sumitur  argumentnm ;  nam 
illa  excusatio  carentigs  auxilii  sufficientis,  si 
vera  esset^  sufficiens  esset,  ut  ibi  ostende- 
mus  ;  ergo  multo  magis  erit  justissima  excu- 
satio  peccatoris,  si  possit  dicere  Deum  prae- 
determinasse  voluntatem  suam  ad  actum 
peccati;  quid  cnim  poterat  ipse  facere_,  ne 
talem  determinationem  reciperet ,  vel  ne  illa 
recepta  consentiret  ?  Item  in  hac  excusatio- 
ne  revera  inchiditur  altera  de  negatione  auxi- 
lii  sufficientis,  quia  illa  preedeterminatio  est 
efficacissima  motio  ad  consentiendum^  seu  vo- 
lendum  bonum  delectabile  vel  utile  proposi- 
tum;  ergo  qui  non  habet  auxilium  ad  ca- 
vendam  illam  necessitatem ;,  vel  resistendum 
illi^  non  potest  dici  habere  auxilium  suffi- 
ciens  ad  non  habendum  ilkim  consensum,  vel 
actum  volendi,  et  multo  minus  habet  potes- 
tatem  ad  liabendum  ilkim  sine  peccato  ;  ergo 
non  habet  auxikum  sufficiens  ad  non  peccan- 
dum;  praeterquam  quod  nec  ad  dissentien- 


DIVIN-^  GRATI.-E  IN  GENERE. 

dum  habet  necessarium  auxilium,  quia  non 

habet  preedeterminationem  sine  qua  impossi- 

bile   est  habere  actum  dissentiendi  :    quod 

argumentum  in  kbro  S    latius  tractandum 

est. 

3.  TJrgetur  idem  locus.  —  Posteriora  autem 
verba  ilkus  testimouii  videntur  pro  causa 
prcesenti  satis  expressa ;  quid  enim  est  pecca- 
torem  implanare,  nisi  vel  decipere^  vel  indu- 
cere,  ut  legit  Augustinus  de  Grat.  et  kb.  ar- 
bitr.^  cap.  2.  Utrumque  autem  facitDeus,  si 
ad  actus;,  quibus  homines  peccant,  eos  prsede- 
terminat ;  quia^  ut  ostendimus,  si  Deus  pra3- 
venit  voluntatem,  ut  velit  objectum  pravum^ 
multo  magis  praevenit  intenectum^  ut  judicet 
ikud  esse  volendum ;  cum  autem  Sapiens  di- 
cat :  Errant  qui  operantur  onalum,  ikud  judi- 
cium  semper  includit  practicam  deceptionem ; 
ergo  si  Deus  illam  per  concursum  prsevium 
immittit^  non  sine  causa  dicere  potest  pecca- 
tor :  Ille  me  implanamt.  Secundum  probatur, 
quia  ille  qui  impekit  ad  actum  cum  quo  J^pec- 
catur,  et  sine  quo  non  peccaretur,  in  eumdem 
maxime  inducit ;  ita  vero  se  habet  Deus  erga 
hominem  peccatorem_,  si  ikum  prsedeterminat, 
quia  priBdeterminatio  ika  est  quidam  vehe- 
mens  impulsus ,  non  sokim  inducens ,  sed 
quasi  etiam  prsecipitans  peccatorem  in  talem 
actum.  Cur  ergo  miser  homo  jure  non  dicat  : 
Ille  me  implanavit  ? 

A.  Confirmatur .  —  Cum  ergo  Sapiens  ta- 
lem  excusationem  ut  frivolam  rejiciat^  satis 
certe  inckidit  talem  de  Deo  opinionem;,  quod 
preedeterminet  homines  ad  actus  quibus  pec- 
cata  committuntur.  Nam  quod  Sapiens  lo- 
quatur  non  solum  de  maktia  actuum ,  sed 
etiam  de  ipsis  actibus^  ratio  quam  subjungit 
manifestat^  dicens :  Ne  dicas :  Ille  me  impla- 
navit ;  non  enim  necessarii  sunt  illi  Jiomines 
impii.  Qui  enim  akum  in  peccatum  ^inducit , 
non  solet  id  facere  quia  indiget  ejus  maktia, 
sed  quia  necessariam  sibi  reputat  ejus  actio- 
nem.,  vel  ad  suam  delectationem,  vel  ad  uti- 
ktatem,  vel  ad  explendum  akud  desiderium 
suum.  Sic  ergo  ait  Sapiens  non  esse  Deo  ne- 
cessarios  komines  impios^  quia  non  indiget , 
ad  fines  providentise  suse^  actionibus  quibus 
ipsi  fiunt  impii.  Unde  etiam  cokigitur  Deum 
ex  se  non"  prseordinare  aut  veke  ut  tales  ac- 
tiones  fiant^  sed  permittere  tantum  illas^  non 
negando  necessarium  concursum ;  et  postquam 
preevidet  futuras^  ikas  ad  poenam  ordinare,  vel 
occasionem  majus  akquod  bonum  faciendi  ex 
eis  sumere. 

5.  Alia  loca  Scripturw.  -—  Atque  ad  eum- 


CAP.  XLVII.  SENTENTIA  SUPERIORIS  CAPITIS  EX  SCRIPTURA,  ETC. 


233 


dem  modum  confirmari  potest  eadem  veritas 
ex  aliis  locis  Scriptura?^  in  quibus  dicitur, 
Deiim  neminem  tentare ,  Jacob.  1;  utique  ad 
malum_,  sive  ut  malum  est ,  sive  ut  est  ac- 
tus  a  quo  non  separatur  malitia.  Hunc  enim 
sensum  prfficedentia  et  subsequentia  verba 
manifeste  postulant ;  ait  enim  Jacob  :  Nemo 
cum  tentatur  dicat  quoniam  a  Deo  tentatiir. 
At  non  dicuntur  bomines  tentari  quaudo  in- 
ducuntur  vel  sollicitantur  ad  malitiam,  vel 
ad  peccatum  formaliter ;  vix  enim  aut  nun- 
quam  talis  tentatio  accidit ;  sed  tentantur 
quaudo  sollicitantur ,  vel  inducuntur  ut  fa- 
ciant  talem  vel  talem  actum  cui  conjuncta 
est  malitia ;  hoc  ergo  modo  probibetur  unus- 
quisque  dicere  quoniam  a  Deo  tentatur ;  |eo- 
dem  ergo  modo  dicitur  Deus  neminem  ten- 
tare.  Item  additur  ibi :  Sed  tmusquiscjue  ten- 
tatur  a  concupiscentia  sna.  At  coucupiscentia 
non  tentat  inducendo  ad  malitiam  lormaliter^ 
ut  est  per  se  notum ,  quia  malitia  non  cadit 
sub  sensum ;  sed  inclinando  vohmtatem  ad 
bonum  sensibile^  quae  inclinatio  de  se  non 
est  ad  mahimj  cum  naturahs  sit ;  ergo  eodem 
modo  non  tentat  Deus  :  ergo  multo  minus 
voluntatem  ad  tale  bonum  amandum  deter- 
minat.  Probatur  heec  uhima  consequentia , 
quia  muUo  major  et  efficacior  esset  tahs  mo- 
tio,  quam  quEehbet  aha  tentatio^  qu£e  ab  ho- 
mine  vel  dffimone  fieri  solet ,  imo  etiam  quam 
tentatio  ipsiusmet  Dei^  si  per  impossibile  per 
quamcumque  aham  motionem  prseviam^  vel 
excitationem,  ex  parte  objecti^  vel  vohmtatis 
a  Deo  fieret;  nuha  enim  tam  efficax  esset 
sicut  preedeterminatio. 

6.  Evasio  rejicitur.  —  Sed  forte  quis  elu- 
det  testimonium,  dicendo  iham  prsedetermi- 
nationem  non  csse  tentationem ,  quia  tenta- 
tioni  resisti  potest ;  ihi  autem  prsedetermina- 
tioni  resisti  non  potest.  At  hoc  est  tantum 
voce  ludere^  et  majus  absurdum  in  re  conce- 
dere.  Nam  si  turpe  estj  et  Deo  indignum,  ita 
nos  prajmovere  ad  tales  actus  materiales ,  ut 
ei  resistere  possimus,  profecto  turpius  et  de- 
formius  est  ita  prsemovere  nos  ad  eosdem 
actus^  ut  ilh  non  possimus  resistere ;  preeter 
aha  muha  absurda  quse  inde  sequuntur,  nimi- 
rum^  quod  vim  quamdam  inferat  Deus  vohan- 
tati  humanse,  ut  eam  facere  faciat  hujusmodi 
actus,  et  nihilominus  eam  puniat,  vel  quia 
nonresistit^  vel  propter  mahtiam  quee  inde  ne- 
cessario  resuhat.  Item  revera  quod  Deus  sit 
prima  radix  perditionis  hominum^  contra  ihud 
Osese  \  3  :  Perditio  tua,  Israel,  ex  te.  Et  se- 
quela  patet  _,  uam  perditio  hominis  consistit 


in  aversione  a  Deo;  proxima  autem  radix 
aversionis  a  Deo  est  conversio  ad  commuta- 
bilebonum;  hujus  autem  conversionis  prima 
radix  est  efficax  Dei  voluntaSj  et  praedetermi- 
uatio  humanse  vohmtatis  ad  tale  objectum , 
quam  Deus  sola  sua  voluntate  facit ;  ergo  ad 
illam^  ut  ad  primam  radicem,  hominis  perditio 
revocatur^  quod  abest.  Quantum  ergo  iha 
sententia  est  a  ScripturiB  locutionibus  ahena, 
tantum  nostra  est  ihis  conformis. 

7.  Auctoritas  Conciliorum  idem  ostendit.  — 
Prima  propositio  definita  a  Concilio. — Secun- 
dOj  ex  dictis  cohigitur  idem  dicendum  esse  de 
auctoritate  Concihorum ,  et  imprimis  Conchii 
Tridentini,  sess.  6,  can.  6,  damuantis  dicentes 
no7i  esse  in  potestate  hominis  mas  suas  malas 
facere,  sed  mala  opera,  ita  ut  lona  Deim  ope- 
rari,  non  perniissive  solum,  sed  etiam  proprie 
et  per  se,  adeo  ut  sit  proprium  ejus  opus  non 
minus  proditio  Judce ,  quam  vocatio  Paidi, 
quse  verba  doctissime  expendit  Diotalevius 
in  capite  septimo  primoepartis  hbri  sui,  notat- 
que  tres  propositiones  a  Conciho  damnatas, 
quibus  respondent  tres  definitce.  Prima  defi- 
nita  est^  esse  in  potestate  hominis  vias  suas 
malas  facere^  in  qua  imprimis  adverto^  per 
vias  non  posse  intehigi  nisi  actus  morales  ho- 
minis^  quia  ihi  sunt  vise  sahitis  aut  perditionis, 
inide  statim  explicantur  per  bona  vel  mala 
opera.  Dicuntur  autem  esse  in  hominis  potes- 
tate_,  uticj;ue  libera_,  non  prsecise  quoad  mali- 
tiam;,  sed  quoad  ipsos  materiales  actus  (ut  sic 
dicam);  imo  malitia  ipsa  proprie  etper  se  non 
est  in  hominis  potestate,  nisi  mediante  actu, 
quia  si  homo  faciat  talem  actum  moralem  hic 
et  nunc^  non  est  in  nova  ejus  potestate  facere 
ut  sit  malus  aut  bonus ;  ergo  malitia  ipsa,  vel 
actus,  ut  malus,  non  est  in  potestate  volunta- 
tis,  nisi  in  quantum  actus  ipse  realis,  ad  quem 
malitia  sequitur^  est  in  ejus  potestate.  Definit 
ergo  Concilium  actus  ipsos  reales  quibus  homo 
efficitur  malus,  esse  in  hominis  potestate  ;  lioc 
autem  non  videtur  posse  cum  prsedetermina- 
tione  subsistere^  quia  non  habet  in  sua  potes- 
tate  prsedeterminationem  ad  bonum  actum, 
nec  etiam  potest  impedire  quin  recipiat  prse- 
determiuationem  ad  actum  qui  sit  malus  ,  si 
Deus  velit  iham  dare^  neque^  illa  posita^  est  in 
potestate  ejus  facere  quin  malitia  sequatur  ac- 
tum  ;  quando  ergo  vel  quomodo  est  in  potes- 
tate  libera  hominis  vias  suas  malas  facere  ? 

8.  Secicnda  propositio  definita  a  Concilio. — 
Secunda  propositio  a  Conchio  defiuita  est, 
Deum  non  operari  onala  proprie  et  per  se ,  sed 
permissive  solum.  Coutrarium  autem  videtur 


234  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

sequi  ex  prsecleterminatione  ad  actus  qui  sunt 
peccata.  Jam  enim  supra  ostensum  est,  ex  po- 
sitione  illius  determinationiSj  sequi  peccatum 
non  esse  permissum,  sed  factum  aut  volitum  ; 
ergo  multo  minus  subsistere  poterit  quod  Con- 
cilium  cum  exclusione  ait,  fieTi  per^nissive  so- 
him.  Dices  loqui  Concilium  de  actu  ut  malo, 
seu  de  malitia  ipsa ,  non  de  actu  ipso  mate- 
rialij  alias  falsa  esset  exclusiva,  quia  materia- 
lis  actus  non  tantum  permissive,  sed  etiam 
proprie  et  efBcienter  necesse  est  a  Deo  fieri 
per  generalem  concursum.  Sed  contra^  quia  de 
eodem  actu  malo  dicit  Goncilium  fieri  a  Deo 
tantum  permissive,  de  quo  dixerat  esse  in 
potestate  hominis ;  sed  illud  prius  dixerat  de 
ipso  actu  qui  per  se  ac  realiter  fit  in  voluntate 
bominis ;  ergo  de  illo  etiam  dixit  Concilium 
fieri  a  Deo  permissive  solum.  Ac  proinde  sicut 
malitia  non  est  in  potestate  liominis  ,  nisi  in 
quantum  actus  ad  quem  illa  sequitur  est  in 
liominis  potestate ,  ita  etiam  malitia  est  tan- 
tum  permissive  a  Deo,  quia  actus  ad  'quem 
illa  sequitur  non  est  Deo  proprie  ac  per  se^ 
sed  permissive  solum  ;  ergo  e  converso  si  actus 
ipse  non  est  a  Deo  permissive  solum,  sed  pro- 
prie  ac  ,per  se,  etiam  peccatum  seu  malitia 
non  est  tantum  permissive  a  Deo ,  sed  per  se^ 
et  ex  intentione  Dei^  saltem  virtualiter ,  seu 
fundamentaliter.  Et  coufirmatur^  nam  Conci- 
lium  in  illo  canone  prsecipue  intendit  senten- 
tiam  Calvini  damnare.  Calvini  autem  senten- 
tia  fuit^  Deum  esse  causam  per  se  peccatorum, 
quia  est  causa  per  se  et  efficaciter  induceus 
liomines  in  illos  actus  reales  quibus  peccant , 
quibusque  est  intrinsece  annexa  malitia  pec- 
cati ;  ergo  etiam  Concilium  loquitur  de  ipsis 
actibuSj  alias  non  sufficienter  damnasset  Cal- 
vini  sententiam.  Unde  idem  Calvinus,  in  An- 
tidotOj  circa  illum  canonem,  licet  expresse  fa- 
teatur  malitiam  non  esse  opus  Dei ,  nihilomi- 
nus  sentit  hanc  definitionem  Concilii  Triden- 
tiui  sibi  contrariam,  et  idcirco  contra  illam 
objicit  varia  Scripturse  et  Augustini  testimonia 
male  intellecta^  quse  in  libro  secundo  de  Auxi- 
liis  late  tractavi,  et  infra  attingam. 

9.  Evasio  occludikir.  —  Ncc  huic  defmitioni 
sic  intellectai  obstat  quod  Deus  concurrat  ef- 
fective  per  concursum  simultaneum  ad  actum 
peccati_,  quia  illa  particula  exclusiva,  solitm, 
non  excludit  concomitantia  :  in  ipso  autem 
conceptu  et  significatione  verbi  permittendi  in 
tali  materia  includitur,  quod  Deus,  quautum 
est  ex  se,  offerat  libero  arbitrio  coucursum  si- 
multaneum,  et  in  manu  cjus  usum  illius  cous- 
tituat,  et  consoquenter  quod  ex  ccrta  Icge  cum 


DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 
ipso  libero  arbitrio  se  determinante  concurrat. 
Cum  ergo  Concilium  dicit :  Solum  permissive, 
non  excludit  hunc  concursum,  sed  excludit 
omnia  quse  ultra  puram  j)ermissionem  Galvi- 
uus  divinee  voluntati  tribuebat,  quale  est  prte- 
ordinare  et  prsedeterminare  voluntatem  homi- 
nis  ad  actum  peccati,  et  per  se  intendere  actus 
reales  peccatorum,  etiamsi  inseparabiles  ha- 
beant  malitias,  et  in  hoc  sensu  damnat  Conci- 
lium  dicentes  Deum  operari  proprie  et  per  se 
mala  opera,  utique  illa  procurando,  et  libe- 
rum  arliitrium  ad  ea  determinando,  et  per  se 
illa  intendendoy  non  propter  malitiam,  sed 
propter  aliam  naturalem  bonitatem  quam  ha- 
bent ;  sic  enim  homo  peccans  per  se  et  pro- 
prie  facit  actum  malum,  etiamsi  malitiam  non 
per  se  intendat,  sed  delectationem,  vel  aliquid 
hujusmodi ;  ergo  si  Deus  per  se  ac  directe  in- 
tendit  actum  malum,  et  ad  illum  voluntatcs 
nostras  determinat,  per  se  et  proprie  operatur 
illum;,  quod  est  contra  Concilium. 

10.  Tertia  propositio  definita  a  Concilio.  — 
Quod  magis  explicuit  Goncilium  addendo  ter- 
tiam  propositionem,  nimirum,  non  ita  esse 
proprium  opus  Dei  proditioncm  Judcs ,  siciit 
vocationem  Pauli,  et  contrarium  asserentes 
anathemate  ferit.  Videtur  autem  illud  clogma 
contrarium  ex  physica  pra^determinatione  se- 
qui,  loquendo  de  ipsis  actibus  realibus,  ut  jam 
ostendimus  loqui  Goncilium,  et  in  preedictis 
verbis  expressius  declarat,  agens  de  ipsis  ac- 
tionibus  externis.  Bonum  ergo  opus  dicitur 
proprium  Dei,  quia  et  illud  intendit  et  facit^ 
et  ut  nos  faciamus  efficaciter  operatur  :  at 
juxta  illam  sententiam,  eodem  modo  intendit 
Deus  per  se  et  facit  proditionem  Judse;  nam  ut 
Judas  vellet  vendere  et  actu  veuderet  Ghris- 
tum;,  Deus  ipse  fecit ,  ut  supra  probatum 
est  contra  illam  sententiam ;  ergo  fuit  tam 
opus  Dei,  sicut  quodlibet  opus  bonum.  Item, 
sicut  homo  accipit  a  Deo  opus  bonum,  tam 
proprie  recipit  ab  illo  opus  malum ;  et  sicut 
Paulus  quoad  bona  opera  unicuique  dicit : 
Quis  enim  te  discernit  ?  ita  cum  eadem  veritate 
et  proprietate  id  dicere  possumus,  juxta  illam 
sententiam,  de  operante  malum,  quia  illud 
prius  intelligunt  dictum  esse  a  Paulo  propter 
praideterminationem  praiviam  efficacem ;  ergo 
si  eamdem  dat  Deus  ad  malum  opus,  ipse  est 
qui  discernit  male  operantem  a  c£eteris ;  ergo 
teque  proprie  operatur  Deus  in  homine  malum 
opus  ac  bonum.  Unde  sicut  bene  operanti  di- 
citur  :  Quid  gloriaris  quasinon  accepeo-is?  ita 
male  operanti  dici  potest :  Quid  accusaris  qua- 
si  non  acceperis  ? 


CAP.  XLVIT.  SENTENTIA  SUPERIORIS  CAPITIS  EX  SCRIPTURA,  ETG. 


41.  Ocmrrihir  evasioni.  — Dicent  forte  esse 
differentiam ,  quod  ad  opus  bonum  Deus  con- 
currit  moraliter  consulendo^  non  vero  ad  ma- 
lum.  Sed  liaec  differentia  nec  juvat,  nec  est 
vera  iu  illorum  sententia^  si  consequenter  lo- 
quuntur;  tum  quia  dicunt  moralem  causali- 
tatem  esse  impropriam  et  metaphoricam ;  et 
ideo,  cum  Deo  tribuuntur  nostra  opera  ut  pro- 
priee  causae  efficienti,  propter  physicam  effi- 
cientiam  et  prcedeterminationem  esse  intelli- 
gendum^  non  propter  moralem ;  ergo  si  in  illa 
effectione  et  preedeterminatione  physiea  est 
sequalrtas,  illa  satis  est  ut  makim  opus  dicatur 
tam  proprium  opus  Dei^  sicut  bonum;  tum 
etiam  quia  supra  ostensum  est  Deura,  juxta 
illam  sententiam,  non  tantum  physice,  sed 
etiam  moraliter  efficere  opera  mala,  et  ut  illa 
fiant  operari,  quia  non  sohim  vohuitatem,  sed 
etiam  intellectum  praBdeterminat  ad  tale  judi- 
cium,  et  praecipitando  vohmtatem  impedit  nie- 
h-orem  boni  cousiderationem ,  et  si  qui  sunt 
suasores  ad  mahim ,  ipse  illos  incitat  et  prae- 
determinat  ut  ita  suadeant ;  ergo  in  utroque 
genere  est  mahim  opus  proprium  Dei_,  non  mi- 
nus  ac  bonum. 

42.  AUera  evasio  obstruitur.  —  Quod  si  di- 
cant  diflferentiam  esse,  quia  Deus  per  se  influit 
bonitatem  actus,  non  autem  mahtiam,  re- 
spondemus  imprimis  Concihum  non  sohim 
loqui  de  efFectione  operis  mah,  ut  mahim  est, 
sed  etiam  ut  tale  opus  est,  et  reahter  ac  vere 
fieri  potest.  Et  in  hoc  sensu  damnat  dicentes 
non  minus  esse  opus  Dei  proprie  proditionem 
Judee,  quam  vocationem  Pauh,  ut  ostendi. 
Deinde  esto  ut  mahtia  non  pef  se  fiat  a  Deo, 
quia  a  nemine  potest  per  se  fieri,  ut  docet  di- 
vus  Tliomas,  4  part.,  q.  i,  art.  i,  satis  est 
quod  eo  modo,  quo  fieri  potest,  eeque  fiat  a 
Deo  ac  bonitas,  servata  proportione,  quia  sicut 
Deus  facit  nos  vehe  objecta  honesta,  unde  nos- 
tri  actus  habent  directe  bonitatem  ( ut  sic  di- 
cam),  ita  nos  facit  vehe  objecta  delectabiha 
habentia  annexam  turpitudinem ,  a  quibus 
nostri  actus  babent  inseparabilem  mahtiam. 
Sicut  homo  qui  inducit  alium  hominem  ad 
actum  peccati,  uon  minus  proprie  dicetur  ope- 
rari  peccatum  aherhis,  quam  is,  qui  consuht 
opus  honestum,  opus  virtutis  operatur.  Ac  de- 
nique,  hcet  in  physico  influxu  in  ipsam  boni- 
tatem  et  mahtiam  intercedat  ahqua  diversitas, 
iha  nullius  considerationis  esse  potest  aut  de- 
bet  in  re  morali.  Nam,  morahter  loquendo,  si 
Deus  eeque  nostras  voluntates  determinat  ad 
opera  quoe  sunt  mala,  sicut  ad  bona,  tam  pro- 
prie  operatur  peccatum  iu  nobis ,  sicut  opus 


235 

bonum ;  narn  si  quid  minus  influit  in  mah- 
tiam,  ideo  est  quia  iha  non  est  capax  majoris 
influxus,  non  quia  propriissime  non  faciat 
quidquid  necessarium  est  ut  iha,  sicut  potest 
fieri,  ita  fiat. 

43.  Alia  veria  THdentini  expenduntiir,  et 
Arausicani  II.  —  Huc  aocedunt  verba  ejus- 
dem  Concilii,  canone  47,  nullos  esse  liomi' 
nes  divina  potestate  prcpdestinatos  ad  malum. 
Et  similia  fere  verba  habentur  in  Conciho 
Arausicano  II,  capite  vigesimo-quinto ,  pos- 
suntque  intehigi  vel  de  malo  poenae,  vel  de 
malo  culpse ;  in  utroque  habent  verum  sensum 
prsesenti  causse  deservientem ,  nam  relata  ad 
mahim  poenee,  intehigi  debent  iha  verba  de 
prsedestinatione,  qu£e  secundum  rationem  an- 
tecedat  prsescientiam  absohitam  culpse  futuroe; 
nam  post  preescientiam  culpse  sine  dubio  prae- 
destinat  Deus  ad  mahim  poenas,  ut  est  notum 
ex  Prospero  ad  decimam-quintam  objectiouem 
Gahorum,  et  ahi3.  Heec  autem  preedestinatio 
ad  malum  poense ,  cum  sit  ex  prsescientia  cid- 
p£e,  est  ex  justitia,  et  ideo  chci  non  potest  esse 
ex  absoluta  Dei  potestate,  quod  Conchia  dam- 
nant.  Si  autem  definitio  iha  de  malo  culpae 
intehigatur,  non  est  intehigenda  sohim  de 
preedestinatione  ad  mahim,  ut  mahim  est ;  de 
lioc  enim  nuha  fuit  unquam  controversia,  ne- 
que  aliqui  hseretici  hoc  asseruerunt.  In  hoc 
enim  sensu,  tempore  Coucihi  Arausicani,  di- 
xerunt  ahqui  Deum  prsedestinare  aliquos  ad 
male  operandum,  vel  ad  non  credendum  ,  et 
similia,  ut  supra  in  uhimo  Prolegomeno  nota- 
vimus,  et  sumitur  ex  Prospero  ad  objectiones 
Gahorum,  et  Vincentii,  etc.  ;  et  eodem  modo 
hseretici  hujus  temporis  ponunt  prsedestina- 
tionem  ad  male  operandum;  ergo  in  eodem 
sensu  reprobant  Concilia  iham  propositionem. 
Si  autem  Deus  in  tempore  preedeterminat  vo- 
hmtates  ad  mala  opera  dicto  modo,  profecto 
ex  seternitate  prsedestinavit  ihas  ad  mahim, 
id  est,  ad  opera  quse  sine  mahtia  facerc  non 
possunt,  nam  illa  duo,  scilicet  prEedetermi- 
nare  et  prsedestinare  ad  actum  mahmi,  sese 
consequuntur,  vel  sunt  idem,  ut  adversarii  vo- 
hmt,  ct  ex  eorum  sententiis  aperte  sequitur. 

4-4.  Concilii  Ara^isicani  testimo7iium.  — De- 
nique ,  si  opera  hsec  quse  semper  male  fiunt, 
per  se  spectata,  adeo  placent  Deo,  ut  absoluta 
voluntate  ex  se  et  autc  omnem  prcescientiam 
illa  prsefiniat,  et  si  facit  ut  ab  homine  fiant, 
non  video  quomodo  verum  esse  possit  quod 
idem  Concilium  Arausicanum,  capite  23,  dicit, 
homines  ,  cum  heec  agimt ,  suam  voluntatem 
facere,  non  Dei,  quia  id  agunt  quod  Deo  dis- 


236  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  miERNIS 

plicet ;  uam  revera  faciunt  quod  Deo  placet , 
quando  facinnt  quod  Deus  eos  facit  facere,  et 
volunt  quod  Deus  vult  eos  velle.  Nec  aliter  vo- 
lunt  aut  faciunt  malitiam  quam  ipse  Deus;  non 
euim  per  se  illam  volunt  aut  intendunt,  sed 
solum  quatenus  volunt  actus  seu  objecta  ex 
quibus  illa  resultat';  at  hoc  modo  etiam  Deus 
vult  et  |operatur  malitiam,  ut  soepe  ostensum 
est;  ergo  illo  etiam  modo  quo  bomini  placet 
malitia  (si  tamen  placet  saltem  interpretative), 
placet  etiam  Deo ;  ergo  cum  bomo  aliquid  tale 
agit,  nibil  agit  quod  Deo  displiceat,  vel  certe 
si  per  illam  vohmtatem  Deo  disphcet^  ipse 
etiam  Deus  agit  quod  sibi  displicet ;  prseter- 
qiiam  quod  si  bomines  ad  bas  voluntates  seu 
volitiones  per  divinam  voluntatem,  et  motio- 
nem  efficacem  prsedeterminantur  _,  profecto 
magis  Dei  vohmtatem  quam  suam  facere  di- 
cendi  sunt.  Igitur  omnibus  bis  modis  satis , 
ut  existimo,  declaratur  quantum  iha  doctrina 
a  Conciliorum  sententiis  ac  definitionibus 
ahena  sit. 

CAPUT  XLVIII. 

EX  PATRIBUS    EADEM   DOCTRINA    CONFIRMATUR. 

4.  Patnim  testimonia  non  eludi  commmii 
distinctione  peccati  formalis  et  materialis.  — 
Quod  sententia  docens^  Deum  ex  se  pra^defi- 
nire  et  prsedeterminare  actus  malos,  juxta 
Patrum  doctrinam  non  subsistere  possit,  variis 
testimoniis  confirmavi,  I.  2  de  Auxihis^  c.  2, 
quee  noviores  Scriptores  parvi  pendunt^  dicen- 
tes^  Patres  esse  locutos  de  peccatis  formahter, 
non  de  actibus  materiahbus  seu  reahbus  pec- 
catorum.  Si  autem  considerantur  ratioues 
factai ,  quibus  probatum  est  respectu  pliysicce 
prsedeterminationis  vel  antecedentis  prsedesti- 
nationis  non  posse  illa  duo  separari,  profecto 
testimonia  Patrum  urgcntissima  sunt,  et  no- 
tanda  imprimis  sunt  quce  dicunt^  Deum  non 
impellere  ad  furia,  adulteria,  et  simiha  vitia. 
Nam  hcet  demus  illas  voces  significare  peccata 
formaha^  nibilominus  bomo  non  impellitur 
ad  illa ,  uisi  quatenus  ad  materiales  actus  im- 
pehitur  ;  multo  autem  magis  est  prtedetermi- 
nari  quam  imper.i.  Et  simih  modo  efficacia 
sunt  te.stimonia  Patrum,  quaj  negant  Deum 
inducere  aut  trabere  bominem  ad  peccandum, 
nam  ut  bsec  sint  vera  de  peccato  formah,  opor- 
tet  etiam  ut  de  actibus  ipsis^  quibus  peccamus, 
vera  sint ,  quia  inductio  et  tractio  ad  peccan- 
dum  ,  non  fit  iuducendo  et  trabcndo  ad  for- 


DIVIN.E  GRATLE  IN  GENERE. 
malem  malitiam,  sed  ad  ipsum  peccatum. 
Unde  Damascenus  dixit  Jiominem  fieri  malum 
propria  a7wni  et  vohntaiis  sucb  inductione, 
utique  non  Dei;  sic  enim  docent  originem 
malorum  actuum,  non  in  Deum^  sed  inipsum 
bominem  ultimate  reduci,  quod  verum  noa 
esset^  si  origo  prima  et  causa  faciens  fa- 
cere  tales  actus  esset  Deus,  quia  nos  non 
facimus  peccata  ,  nisi  faciendo  tales  actus  ; 
et  ita  sunt  optima  verba  Gregorii  Nysseni 
in  Orat.  catecb.,  cap.  30^  ubi  postquam  os- 
tenderat  vocationem  Dei  ad  bonum  de  se  ge- 
neralem  esse,  concludit :  Nec  enim  par  erat  ut, 
gratia  in  communi  proposita,  is  qui  volunta- 
rie  ab  ea  ahscesserit,  non  siii,  sed  alii  malam 
suam  sortem  adscrileret.  Sicetiam  dixit  Cyril- 
lus,  non  cadere  Jiominem  inexpugnaUli  Bei  ju- 
dicio  ;  et  Tbeodoretus  :  JSJeque  Deus  Conm  fecit 
liomicidam..  Et  ad  bunc  modum  csetera  ibi  al- 
legata  satis ,  ut  opinor^  efficaciter  induci  pos- 
sunt. 

2.  TertuUiani  ttstimonium  urgetur.  —  Ad- 
dam  vero  nunc  duo  vel  tria  testimonia.  Unum 
est  Tertulliani^  hb.  de  Exbort.  castitat.,  c.  2, 
dicentis  :  Non  est  lonce  ac  solidce  fidei  sic  omnia 
ad  Dei  voluntatem  referre,  et  ita  adulari  sili 
unumquemque,  dicendo  nihil  fieri  sine  jussione 
ejus,  ut  non  inteUigamj.is  aliquid  esse  noUs  ip- 
sis.  Cceterum  excusalitur  omne  delictum,  si 
contenderimus ,  nihil  fieri  a  noUs  sine  Dei  vo- 
limtate.  Quse  posteriora  verba  valde  notauda 
sunt ;  nam  loquendo  proprie  nibil  fit  a  pecca- 
tore,  cum  peccat,  nisi  actus  realis  ;  malitia 
enim  non  proprie  fit^  sed  consequitur  :  si  au- 
tem  bomo  non  facit  talem  actum^  nisi  prasde- 
terminatus  a  Deo_.  profecto  nibil  ab  bomine  fit 
siue  efficaci  Dei  voluntate  beneplaciti,  et  prse- 
determinante ;  ergo  excusabitur  omne  delic- 
tum.  Unde  conchidit  nobis  rehctam  esse  vo- 
luntatem  ehgendi.  aiterum,  et  inducit  locum 
Ecclesiast.  15.,  et  adjungit  :  Et  idco  non  dehe- 
mus  quod  nostro  expositum  est  arUtrio,  in  Dei 
referre  voluntatem,  qiws  mU  ipse  et  veUe,  qui 
walum  non  mU.  Ita  nostra  est  voluntas  cum 
malum  volimus  conira  Dei  vohmtatem,  qui  ho- 
num  vuU.  Porro  si  quceris  unde  veniat  ista  vo- 
limtas,  qua  quid  volumus  adversus  Dei  volun- 
tatem,  ut  hreviter  dicam,  exnodis  ipsis;  et  in- 
fra  :  Per  volimtatis  Uhertatem  volens  devergis 
in  id  qiLod  Deus  noluit.  Per  quse  omuia  ostendit 
ipsam  etiam  determinationem  talis  actus  non 
esse  Deo  adscribendam,  sed  hbertati  createe 
voluntatis;  cui  consonant  optime  verba  Ber- 
nardi,  lib.  de  Grat.  et  lib.  arbitr. :  Ut  esset  li- 
lerum  arhitrium,  creans  gratiafecit;  ut  profi- 


CAP.  XLVIII.  EX  PATRIBUS  EADEM  DOCTRINA  CONFIRMATUR. 


237 


ciat,  servans  gratia  fecit;  ut  deficiat,  ipsum  se 
dejicit. 

3.  Amhrosii  verla.  —  Alter  lociis  est  Am- 
brosii,  lib.  1  Exaemer,  cap.  8  :  Non  igiiur  ab 
extraneis  est  7ioUs,  quam  a  noUs  ipsis,  onajtcs 
'periculwn.  Intus  est  adversarius,  intus  auctor 
erroris,  intiis,  inquam,  clausus  in  noUsmetip- 
.sis.  Propositum  tuum  speculare,  luibitum  tuce 
mentis  explora,  excudias  oMende  adversum  men- 
tis  tucB  cogitationes  et  animi  cupiditates.  Tu 
ipse  es  causa  improUtatis,  tu  ipse  dux  flagi- 
tiorum  tuorum,  atque  incentor  criminum.  Quid 
alienam  naturam  accersis  ad  excusationem  tuo- 
o'um  lapsuum  ?  Utinam  teipsum  non  impelleres, 
utinam  nonprwcipitao-es,  utinam  non  corrueres, 
aut  studiis  immoderatiorihis,  aut  indignatio- 
ne,  aut  cupiditatibus ,  quce  nos  innexos  velut 
guiiusdam  relibus  tenent.  In  qiiibus  multa  ex- 
pendi  poEsunt.  Primum  quod  ait,  non  ab  extra- 
neis,  etc;  nam  certe  si  a  Dei  prsedetermina- 
tione  incipit  lapsus  ,  profecto  ab  extra  venit, 
saltem  quoad  primum  initium  necessarium 
et  efficax.  Unde  non  baberet  locum  quod  sub- 
dit :  Quid  alienam  naturam  accersis  ad  iuam 
excusationeml  Quse  enim  rationabilior  excu- 
satio^  quam  quse  ex  Dei  prsedeterminatione 
sumeretur^,  si  vera  esset?  Unde  quod  subdit : 
Utinam  teipsu^n  non  impelleres,  profecto  sup- 
ponit  a  Deo  non  impelli ;  nam  si  bomo  a  Deo 
impulsus  se  impelleretj  quid  mirum  ?  Aut  cur 
excusabilis  non  est  ?  Sedminusest^  utaiebam, 
prgeimpelli,  quam  prsedeterminari^  nam  im- 
pulsui  resisti  posset,  non  autem  prsedetermina- 
tioni.  Et  ideo  etiam  ait  bominem  se  pr^cipi- 
tare^  utique  solum,  et  non  ab  alio.  Item  dicit : 
Tu  tibi  es  dux  flagitiorum  tu,orum,  utique  quo- 
ad  ipsos  actus  reales  concupiscentige,  et  simi- 
les,  quod  inferius  magis  declarat,  dicens :  Illa 
cavenda  quce  ex  nostra  voluntate  prodeimt  delic- 
tajuventutis,  et  irrationaUles  passiones  corpo- 
ris.  Quonm  igitur  nos  sicmus  doonini,  Tiorum 
p)rincipia  exirinsecus  non  requiramus,  nec  de- 
rivemics  in  alios,  sed  agnoscamus  ea  quce  pro- 
prie  nostra  sunt;  quod  enim  possionus  non  fa- 
cere,  si  nolumus,  hujus  electionem  mali  oiobis 
poiius  debemus  quam  aliis  adscribere. 

4.  Augustinus  eripitur  adversariis. —  Jam 
vero  quoniam  adversarii  de  Augustini  aucto- 
ritate  ita  confidunt,  ut  suam  sententiam  ex- 
pressam  Augustini  esse  dicant;,  breviter  osten- 
damus  ilkim  aperte  cum  cateris  Patribus  in 
bac  veritate  asserenda  consentire,  et  i  mmerito 
aliqua  ejus  verba  in  contrarium  sensum  de- 
torqueri.  Primum  satis  aperte  colligitur  ex  li- 
bro  primo  de  liber.  Arbitr.,  capite  undecimo^ 


ubi  docet  mentem  nostram  non  fieri  servam 
libidinis  a  superiori  mente  propter  justitiam, 
neque  ab  inferiori  propter  inlirmitatem,  seu 
impotentiam  ejus.  Unde  conckidit :  NuIIa  res 
alia  onentem  cupiditatis  cotnitem  facit,  quam 
propria  vohmtas,  et  liberum  arbitoium.  Ger- 
te  non  fit  mens  serva  kbidinis^  aut  cupidita- 
tis  comes,  nisi  per  actum  ipsum  realem^  et 
inde  in  ea  resukat  maktia  moraks  ',  ergo  de 
ikomet  actu  docet  Augustinus  Deum^  qui  per 
antonomasiam  superior  mens  dici  potest^  non 
reducere  nos  in  ikam  servitutem^  quod  certe 
faceret  si  bominum  voluntatem  ad  amorem 
delectabikum  preedeterminaret ;  unde  inl.  3, 
cap.  '2.,  ex  eodem  principio  infert :  Restat  igi- 
tiir  ut  ejus  (id  est^,  bumanee  vokuitatis)  sit 
proprius  iste  onotus,  quo  fruendi  voluntatem 
a  creatore  ad  creaturam  convertit ;  qui  onotus 
si  cuIp(B  depuiatur,  non  est  utique  oiaturalis, 
sed  voluntarius  ;  ubi  illum  motum,  de  quo 
dixerat  non  esse  ex  motioue  superioris  mentis^ 
a  culpee  formaktate  manifeste  distinguit_,  cum 
iUum  ad  culpam  imputari  dicit.  Unde  infra 
concludit :  Qidd  opus  est  qucerere  unde  iste  mo- 
tus  existat,  cum  illum  non  oiisi  animi,  et  volun- 
tari^m,  et  ob  id  culpabilem,  esse  fateamur  ?  Per 
quee  non  excludit  concursum  Dei  simultaneum 
ad  talem  actum,  sed  excludit  talem  influxum 
causse    superioris  ,  ratione  cujus  potius  illi_, 
quam  soli  kbertati  voluntatis^  adscribi  possit 
taksmotus.  Et  eodem  sensu  dixit  kb.  12Con- 
fessioii.,,  c.  ll^  motum  voluntatis^  qui  est  de- 
kctum  et  peccatum,  a  Deo  non  esse. 

5.  Bjusdem  alia  loca. —  Hinc  aliis  locis  do- 
cet  Augustinus  nefas  esse  dicere  malas  volun- 
tates  ad  Deuni;,  tanquam  ad  auctorem,  esse 
referendas ;  ita  habet  lib.  2^de  Peccator.  me- 
rit.;,  cap.  19,  ubi  tractat  locum  Pauli  1  Cor. 
4  :  Quid  liabes  quod  non  accepisti  ?  et  refert 
expositionem  Pelagianorum  dicentium  ideo 
dictum  esse  a  Paulo,  quia  ipsum  esse  hominis 
et  liberum  arbitrium  a  quo  sunt  bona  opera, 
est  donum_,  et  beneficium  Dei,  quam  expositio- 
nem  ipse  reprobat,  quia  alias  etiammala  opera 
in  Deum,  ut  auctorem,  essent  referenda,  et 
propter  ea  etiam  dici  posset  homini :  Qidd  la- 
bes  quod  nou  accepisti  ?  Quod  profecto  iutel- 
ligit  Augustinus  non  solum  de  actibus  malis, 
ut  mali  sunt,  sed  etiam  ut  tales  actus  reales 
sunt,  alias  non  satis  gratiam  Dei  defenderet, 
nec  Pelagio  contradiceret.  Igitur  etiam  de  ilks 
actibus,  prout  effectus  reales  sunt,  absurdum 
putat  Augustinus  primam  radicem  et  causam 
in  Deum  referre^,  sive  tribuere  quod  nos  fa- 
ciat  illos  facere  aut  velle.  Unde  cap.   19  sub- 


238  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

jungit  :  Extolli  in  s2iperMam  proprie  volunta- 
tis  est  liomimmi,  non  opcris  Dei,  nec  enim  ad 
lioc  eos  compellit  aitt  acljiivat  Deus.  Similem 
doctriuam  habet  lib.  de  Grat.  Gbristi^  cap.  V\, 
et  sequentibuS;,  ubi  contra  Pelagium  dieentem 
bona  opera  tribui  Deo,  solum  quia  dedit  po- 
testatem  bene  operandi^  infert  similiter  mala 
opera  tribuenda  Deo.  Potestatem  autem  defi- 
ciendi  a  se  bomo  habet^  quia  est  ex  nihilo^  ut  in 
aliis  locis  passim  docet  idem  Augustinus.Unde 
non  satis  contradiceret  Pelagio^  nisi  de  ipsis 
actibus  realibus^  qui  sunt  mali^  doceret  non 
posse  ita  tribui  Deo  sicut  bonos.  Et  similem 
doctrinam  habet  lib.  de  Spir.  et  litter.,  cap.  2>h:, 
ubi^  ad  reddendam  rationem  ob  quam  de  bo- 
nis  actibus  recte  dicitur  :  Q;id(l  Jiahes  qiiod  non 
accepisti  ?  et  non  de  mahs^  coustituit  discri- 
meu  quod  in  bonis  Deus  agit  ut  veUmus^  nou 
vero  in  mahs.  Quod  ipse  quidem  declarat  per 
gratiam  escitantem,  ut  infra  videbimus,  Nunc 
autem  contra  eos  qui  putant  illa  verba  ac  si- 
milia  dici  propter  physicam  preedeterminatio- 
nem^  aperte  convincimus,  juxta  mentem  Au- 
gustini,  talem  prsedeterminationem  non  posse 
iu  actibus  malis  constitui^  aiias  etiam  in  iUis 
ageret  Deus  ut  vehmus,  quod  Augustinus  ne- 
gat ;  uhi  etiain  obiter  noto  Augustinum  repu- 
tasse  necessarium^i  Deum  non  agere  ut  veh- 
mus^  ut  ei  nonp^ossit  attribui  peccatum. 

6.  Augustini  vera  doctrina  in  Mc  contro- 
versia.  —  Quapropter  in  eodem  sensu  acci- 
piendum  est  quod  aUis  locis  Augustinus  docet^ 
Deum  non  esse  auctorem  omnium  voluntatum, 
quamvis  omnium  potestatum  auctor  sit;  sic 
ait  Ub.  de  Spirit.  et  Utter.^  cap.  31  :  Nunquam 
leghmis  in  Scripturis  :  Non  est  voluntas  nisi  a 
Deo,  et  recte  non  scriptum  est,  quia  verum  non 
est,  alioqui  peccatorum  etiam,  quod  alsit,  auc- 
tor  est  Deus,  si  no7i  est  voluntas  nisi  ah  illo  : 
quo  in  loco  dici  non  potest  Augustinum  loqui 
tantum  de  voUmtate  mala  formaUter^  ut  mala 
est ,  sed  etiam  de  ipso  reaU  actu  voUmtatis, 
quem  maUtia  comitatur ;  distinguit  enim  vo- 
luntatem  a  peccatO;,  et  ex  eo  quod  Deus  non 
est  auctor  pcccatorum ,  infert  nou  omnem 
voluntatem  esse  a  Deo ;  ergo,  ne  idem  per 
idem  probet,  necesse  est  ut  ab  actibus  volun- 
tatis,  ut  reales  actus  sunt,  ad  peccata  argu- 
mentetur.  Ait  ergo  non  omnes  voUmtates  esse 
a  Deo,  quia  Deus  non  immittit  omnes  voUmta- 
tis  actus,  nec  facit  eos  facere,  physice  praede- 
terminando  vohmtatem,  aUas  esset  auctor  pec- 
catorum  quce  per  tales  actus  committuntur. 
Hsec  ergo  est  mens  et  argumentatio  Augustini, 
ut  soUda  sit,  Item  cum  de  potestate  ct  volun- 


DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 
tate  loquatur_,  oportet  cum  proportione  de  iUis 
loqui ;  loquitur  autem  de  potestate  faciendi,  sic 
enim  omnis  potestas  est  a  Deo  :  nam,  quate- 
nus  potestas  deficiendi,  est  ex  nihilo,  ut  idem 
Augustinus  Ubris  de  Ub.  Arb.,  et  saspe  aUas, 
docet,  et  exponit  optime  D.  Thomas  in  2,  d.  37, 
q.  2,  a,  \,  ad  2.  Ergo  simiU  modo  loquitur  Au- 
gustinus  de  voUmtate,  quatenus  cst  voUdo  aU-  - 
quid  faciendi,  vel  aUquid  faciens,  et  sic  dicit 
non  omnem  voluntatem  esse  a  Deo_,  utique  ut 
primo  auctore  movente  ad  iUam,  quia  alias, 
inquit,  esset  Deus  aiictor  peccatorum. 

7.  Differentia  inter  potestatem  et  vohmtatem 
quoad  malitioi  origifiem.  —  Est  enim  notanda 
differentia  inter  potestatem  et  voUmtatem,  id 
est,  voUtionem,  quod  ad  potestatem  non  ne- 
cessario  sequitur  maUtia,  sed  potest  sequi,  non 
exDeo,  sed  ex  defectu  hominis ;  ideo  Ucet 
Deus  sit  primus  auctor  potestatis,  non  sequitur 
esse  auctorem  maUtiae.  Ex  voUtione  autem 
aUqua,  inevitabiUter  sequitur  maUtia,  et  ideo 
si  Deus  esset  auctor  taUs  voluntatis,  conse- 
quenter  etiam  esset  auctor  peccati.  Et  Usec 
difiereutia  aUter  etiam  notari  potest_,  inter 
concursum  generalem  concomitantem  et  pree- 
viam  determinationem  :  nam  prior,  quatenus 
ex  parte  Dei  offertur,  est  tanquam  potestas, 
et  de  se  sufficieus  ad  bonum  :  unde  Ucet  ex 
defectu  Uominis,  iUo  etiam  possit  uti  ad  ma- 
lum,  tamen  ex  vi  modi  quo  a  Deo  offertur, 
non  habet  necessario  adjunctam  maUtiam, 
ideoque  Ucet  per  talem  concursum  Deus  ad 
actum  realem  concurrat,  non  est  auctor  pec- 
cati,  quia  ex  se  non  determinat  arbitrium  ad 
talem  voluntatem  :  si  autem  uUra  iUum  con- 
cursum  prius  determinat  voluntatem  ad  ac- 
tum,  qui  sine  peccato  fieri  non  potest,  et  hoc 
modo  omnis  voluntas  esset  a  Deo,  plane  etiam 
peccata  a  Deo  esseut,  ut  optime  coUigit  Au- 
gustinus,  qui  eamdem  habet  doctrinam,  Ub. 
15  de  Civitat.,  cap.  9,  ubi  ait  :  Deim  esse  da- 
torem  omniim  potestatum ,  non  voluntatum; 
et  reddit  rationem,  quia  aUquse  voUmtates 
contra  naturam  sunt;  quod  verum  est  non  so- 
lum  de  actibus  voUmtatis  ut  maU  sunt,  sed 
etiam;,  utactus  tales  sunt,  non  dantur  a  Deo  ut 
a  primo  determinante  voluntatem  ad  iUoS;,  U- 
cet  siue  concursu  iUius  non  fiant.  Et  optime 
hoc  confirmat  quod  ait  Ub.  3  de  Uber,  Arbitr.^ 
cap.  4;  :  Dei(,s  omnia  quonm  ipse  auctor  cst 
prcescit,  nec  tamen  omniim  quce  prcescit  auctor 
cst,  quod  dicit  propter  prajscientiam  peccato- 
rum,  et  verum  non  esset,  si  Deus  prosdetermi- 
naret  voUmtatem  ad  actus  peccatorum,  quia 
tuuc  sicut  praesciret  illos  actus  esse  futuros^  ita 


CAP.  XLVIII.  EX  PATRIBUS  EADEM  DOCTRINA  CONFIRMATUR. 


239 


esset  aiictor  illorum_,  et  in  illis  necessario  pree- 
sciret  malitiam  qnse  ab  illis  inseparabilis  est^ 
et  sicut  illam  in  ipso  actu  f uturo  prfesciret  esse 
futuram,  ita  illius  auctor  existeret,  quia  per 
cousecutiOnem  ad  actum^  cujus  ipse  auctor 
est-,  etiam  illius  auctor  existeret. 

8,  AUa  loca  Augustini. — Prseterea  ejusdem 
sensus  est  argumeutum  quod  ex  eodem  Au- 
gustino  sumitur  lib.  83  Qusest.,  q.  3,  ubi  ait, 
Deo  auctore  neminem  deteriorem  fieri,  quod 
probat  quia  nullo  sapie^ite  aicctore  flt  liomo  de- 
terior  ;  sed  Beus  est  simme  sapiens  ;  ergo  ipso 
auctore  mdlus  fit  deterior.  At  certe  siDeus  est 
quiin  momento  humanse  deliberationis  volun- 
tatem  hominis  ad  actum,  quo  infallibiliter  pec- 
cat,  prsedeterminat^,  nuUus  negare  potest  quin 
Deo  auctore  fiat  homo  deterior,  quiaiDeo  auc- 
tore  et  primo  motore^  determinatur  ad  actum 
quo  necesse  est  deteriorem  fieri.  Unde  statim 
in  quaist.  4^  quaerens  Augustinus  quse  sit  causa 
unde  homo  fit  deterior^  solum  voluntati  pro- 
prise  obediendo  id  esse  dicit^  quia  Deus  illi 
nullam  vim  [infert,  et  tamen  lonoriim  causa 
est,  utique  prsemovendo  et  instigando.  Quseli- 
bet  autem  alia  causa  exterior  ad  summum  po- 
test  hominem  suadere ;  suasio  autem  non  cogit 
invitum.  Unde  concludit:  Adfiamdem  Jiominis 
voluntatem  causa  depravatiojiis  ejus  redit.  Sen- 
tit  ergo  determinationem  voluntatis  ad  volen- 
dum  illud  objectum,  in  quo  depravatur^  non 
Deo,  sed  soli  voluntati  esse  tribuendam. 

9.  Excictiuntiir  loca  Augustini  ab  adversa- 
riis  allata.  —  Denique  nuUibi  Augustinus 
aliud  de  divina  operatione  in  cordibus  pecca- 
torum  significavit ;  solent  enim  in  contrarium 
allegari  aliqua  Augustini  loca,  in  quibus  inter- 
dum  dicit  Deum  operari  in  cordibus  homi- 
num^  non  solum  bonas^  sed  etiam  malas  vo- 
luntates.  Et  lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  c. 
20  et  sequentibuSj  et  lib.  5  contra  Julian.^ 
cap.  3_,  ubi  etiam  ait  Deum  non  solum  per  pa- 
tientiam^  sed  etiam  per  potentiam  interdum 
malos  indurare ;  ■  sed  his  et  similibus  locis^ 
quse  satis  vulgaria  sunt,  abutitur  etiam  Calvi- 
nus  ad  suam  hseresim  suadendam,  immerito- 
que  a  Catholicis  in  prsesenti  causa  afferuntur. 
PrimO;,  quia  Augustinus^  nec  de  omnibus  pec- 
catis^  nec  de  generali  modo  quo  Deus  influit 
in  actus  omnium  peccatorum,  loquitur^  sed 
de  quibusdam  peccatis  et  effectibus  eorum_, 
quEe  dicuntur  esse  poense  aUorum  peccatorum^ 
ut  sunt  illa  quEe  recenset  Paulus  ad  Ptoman.  l : 
Po'0'pter  quod  tradidit  illos  Deus  in  reprohum 
senstmi,  etc,  et  alia  vulgaria  de  induratione, 
obcsecatione  et  deceptione  peccatorum^  quse 


Augustinus  ibi  copiose  allegat.  Secundo,  quia 
modus  ille  causandi  tales  effectus  malos^  qua- 
tenus  positivus  esse  potest^  non  est  determi- 
nando  voluntatem  ex  parte  illiuS;  sed  ex  parte 
objecti,  et  mediante  intellectu,  ut  est  evidens, 
tam  in  Scriptura  quam  in  Augustino.  Unde 
fit,  tertio,  ut  non  possint  illa  loca  intelligi  de 
propria  et  directa  inductione  ex  parte  Dei^ 
alias  Deus  esset  suasor  et  provocator  ad  ma- 
lum  ex  parte  objecti,  quod  viri  catholici  non 
admittunt, 

40.  Communis  expositio  illorum  locorum  de- 
fenditur.  —  Est  ergo  communis  et  trita  expo- 
sitio^  heec  omnia  intelligi  posse  vel  permis- 
sive,  seu  negative,  vel  aliquid  positive  ope- 
rando^  vel  mixtum.  Primo  modo,  dicitur  Deus 
tradere  hominem  in  reprobum'sensum^  vel 
indurare,  etc^  quia  praevidens  lapsurum  nisi 
subveniat^  negat  auxilium  hic  et  nunc  tali 
homini  necessarium  secundum  Dei  prosscien- 
tiam;  et  quia  ,  hoc  facit  Deus  certo  judicio,  et 
in  posnam^  illamet  permissio  solet  in  Scriptura 
vocari  preeceptum,  vel  operatio  Dei.  Secundo 
modo^  dicitur  Deus  aliqua  positive  operari, 
bona  etiam  conferendO;,  quibus  prsevidet  ho- 
minem  deteriorem  reddendum^  non  impulsu 
aut  occasione  data  ex  parte  Dei^,  sed  sumpta 
ex  malitia  peccatoris ;  et  quia,  non  obstante 
hac  pra3scientia,  Deus  operari  ac  benefacere 
non  desistit;,  dicitur  quodammodo  positive  ob- 
durare  hominem^  sicut  exponit  Augustinus  ibi 
illud  Psalm.  104  :  Convertit  (scilicet  Deus)  cor 
eorum,  ut  odirent  populum  ejus,  utique  bene- 
faciendo  populo  suo  :  nam  inde  provocati  Cha- 
nanaei  ad  invidiam^  conversi  sunt  in  odium 
in  populum  Dei.  Tertio_,  interdum  permittit 
Deus  da3mones  gravissime  tentare  et  decipere 
homineSj  et  tunc  inductio  ad  peccatum  ex 
parte  deemonis  est  positiva  et  moralis^  ex  parte 
vero  Dei  tantum  est  permissiva;,  et  ideo  voco 
illam  mixtam.  Solet  tamen  Deo  per  exaggera- 
tionem  tribui,  quia  posset  impedire  daemo- 
nem^  et  non  facit^  in  vindictam  peccatorum_, 
juxta  illud  Psalm.  77  :  Misitin  eos  iram  in- 
dignationis  suce,  immissiones  per  Angelos  ma- 
los,  quse  omnia  sumpta  sunt  ex  eisdem  locis 
Augustini^  et  lib.  20  de  Civit.^  cap.  49;  et 
libr.  83  Quisestion.,  qusest.  68;  et  libr.  1  ad 
Simplicianum^  qusest.  2,  et  epist.  405. 

11.  Confirmatur  ex  aliis  Patrilu^s.  —  Et 
confirmari  potest  ex  multis  Patribus  eodcm 
modo  similes  Scripturse  locutiones  exponenti- 
bus^  praesertim  DamascenOj  libro  4  de  Fide, 
cap.  20;,  ubi  regulam  ponit  morem  esse  Scri- 
pturse^  ut  Dei  permissionem  ipsius  actionem 


240 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTEMIS  DIVIN.E  GRATIj:  IN  GENERE. 


interdum  appellet^  quod  multis  exemplis  de- 
monstrat_,  et  de  eadem  regula  videri  potest 
Gregor,,  lib.  25  Moral.,  cap.  9,  alias  12,  et 
homil.  li  in  Ezechiel.;  et  Chrys'ostomus,  ho- 
mil.  67  in  Joan. ;  et  Origen.,  lib.  3  Periarch., 
cap.  i,  et  homil.  2  in  hbro  Judicum.  Multa 
etiam  in  eamdem  sententiam  tradit  Prosper 
in  lib.  ad  objectiones  Vincentianas,  ubi  spe- 
ciaUter  iu  decima-sexta  notanda  sunt  illa 
verba :  Qui  a  pieiale  defioiunt,  non  ex  Dei 
opere,  sed  ex  sua  vokmtaie  deficiunt,  nec  im- 
pelluntur  ut  cadant,  nec  ejiciunttcr  ut  deserani; 
casuri  tamen  et  recesssuri  ah  eo  qui  falli  ?w7i 
potest,  prcesciuniur.  Quamdiu  iia  in  oratione 
Dominica  dicunt :  Fiat  voluntas  tua,  non  hoc 
conira  se  petunt,  quod  Detis  nullo  modo  idla 
ratione  facturus  est,  id  est,  uilcada^it  et  ruant, 
lioc  enim  ipsorum  nequitia,  ipsorum  est  co7i- 
sum^natura  lihertas;  et  ad  d3  :  Nefas  est  (iu- 
quit)  Deo  adscrilere  causas  ialiimi  ruinarum, 
qui  etsi  ex  ceier7ia  scie7itia  prcecog7iitum  hahet, 
quid  uniuscujusque  oneritis  retribulurus  sit , 
nemini  tamen,  per  hoc  quod  falli  no7ipotest,  aut 
necessiiatem,  aut  voluntatem  i7itulit  delinqimi- 
di;  et  infra  conchidit :  Nec  i7i  iali  negotio 
quidcquam  divvnce  volimiatis  i^itervenit,  cujus 
ope  sci77ius  multos  7ie  lalereniur  reteiiios,  nullos 
autem  %d  lalereniur  impulsos ;  quee  omnia,  et 
aha  muha  quse  tam  in  illo  hbro,  quam  re- 
spondendo  ad  GaUos  et  Genuenses,  dicit,  nec 
in  rigore  vera  esse  possent,  uec  objectionibus 
satisfacerent,  si  Deus  ad  actum  peccati,  a  quo 
mahtia  inseparabihs  est,  voluntatem  praede- 
terminat,  aut  si  voluutate  absoluta  ante  om- 
nem  preescientiam  futurorum  hujusmodi  actus 
pra3definisset.  Sic  enim  peccata  futura  Deus 
in  sua  preedefinitione  seu  prsedestinatione  co- 
gnovisset,  quod  reprobat  idem  Prosper  ad  ob- 
jectiones  GaUorum,  cap.  2_,  et  sentit  d5,  ubi 
ait  posse  esse  preescientiam  sine  preedestina- 
tione,  quamvis  prsedestinatio  sine  prajscientia 
esse  non  possit ;  nam  prsedestinat  DeuS;,  quce 
ipso  auctore  erant  facienda,  vel  quce  onalis  77ie- 
ritis  justo  era7it  judicio  retrihuenda ,  7ion  vero 
qucB  7ion  ex  ipso  era7it  causa^n  operationis  ha- 
Utura.  Quarto,  ex  dictis  colhgi  facile  potest 
quid  iu  hoc  puncto  D.  Thomas  senserit,  nam 
de  iho  sicut  et  de  Augustino  P.  Alvarez  di- 
xit  suam  sententiam  csse  expressam  sancti 
Thomce. 


CAPUT  XLIX. 

QDID  DE  CONCURSU   rR^VIO  AG  PRtEDETERMINANTE 
AD  AGTUM  PEGGATI  DIVUS  THOMAS  SENSERIT. 

1.  Tesiimo7iia  sa^icti  Tho7nce  ah  adversariis 
adducta.  —  Asserunt  hujus  praedeterminatio- 
nis  defensores  sententiam  iUam  esse  expres- 
sam  sancti  Thomee ,  et  mauifestissimis  ejus 
testimoniis  probari.  Et  imprimis  inducunt  iUa 
quae  generahter  de  concursu  Dei  cum  causis 
secundis  loquuntur,  de  quibus  jam  supra  dic- 
tum  est.  Deinde  addunt  iUa  in  quibus  de  causa 
peccati  in  particulari  tractat,  et  inter  ea  po- 
tissimum  refert  P.  Alvarez  integrum  articu- 
him  2,  in  2,  distinct.  37,  qua3st.  2,  ubi  dicit 
clarissime  D.  Thomam  docere  suam  senten- 
tiam,  et  tamen  nuUum  verbum  de  prsedeter- 
minatione  physica,  imo  nec  de  prffivio  influxu 
Dei  in  vohmtatem  prius  natura  quam  actum 
peccati  ehciat,  in  toto  iUo  articulo  invenitur  ; 
sed  solum  quod  quidquid  esi  e^ititatis  et  honi  in 
actu,  a  Deo  procedit  media^ite  volimtate.  Quod 
nemo  est  qui  neget,  cum  ad  id  concursusgene- 
rahs  et  simuUaneus  sufficiat.  Sed  instat,  quia 
periUum  coucursum  non  influit  Deus  mediante 
vohmtate  ;  vuU  enim  iUud  verbum,  mediante 
volimtate,  perinde  valere  ac^,  influendo  prius 
in  ipsam  voluntatem,  prsemovendo  iUam ;  sed 
hoc  voluntarium  est,  et  sine  fundamento,  ni- 
hil  euim  ahud  iUo  verbo  significare  voluitD. 
Thomas,  quam  quod  communiter  dicunt  om- 
nes,  Deum  operari  medus  causis  secundis  ef- 
fectus  earum,  quod  verum  est,  ut  supra  dixi, 
non  quia  in  iUas  agat,  aut  quia  non  immedia- 
tius  quam  iUse,  sed  quia  cum  iUis,  easque  ju- 
vaudo  operatur.  Quia  vero  D.  Thomas,  in  so- 
lut.  ad  2  et  3,  ait  Deum  in  concursu  ad  actum 
peccati  influere  agenti  posse  et  agere,  et  quid- 
quid  perfectionis  in  eo  est,  infert  influere  prse- 
determinando,  quia  ahas  non  influeret  agere. 
Sed  heec  etiam  iUatio  nuUius  momenti  est, 
quia,  ut  supra  etiam  probavi,  Deus  per  ip- 
sum  concursum  simuUaneum  influit  agere, 
et  hcet  daret  concursum  preevium,  per  iUum 
non  per  se  iuflueret  agere,  sed  principium  ah- 
quod,  vel  conditionem  prseviam  ad  agendum. 
Nec  sunt  dissimiha  aha  loca  quse  dictus  auctor 
aUegat,  ex  quibus  contrarium  argumentum 
sumendum  est,  vel  negativum,  quia  si  rem 
tam  gravem,  tamque  creditu  difficilem  docere 
voluisset,  Ulam  ahquando  expressisset,  vel  sal- 
tcm  indicasset,  ubi  de  causahtate  Dei  circa  ac- 
tum  peccati  tractat;  nunquam  autemquidpiam 


CAP.  XLIX.  QUID  DE  CONCURSU  PR^VIO  AC  PR^EDETERMINANTE,  ETC. 


241 


insinuavit,  ut  ex  dicto  loco,  qui  dicitur  esse 
potissimus.  manifestura  est;  vel  etiam  sumi- 
mus  argumentum  positivum^  non  unum^  sed 
plura^  ut  jam  ostendimus. 

2.  B.  Thomas  1.  2_,  qucest.  l^,  artic.  1.  — 
Primo  ergo  exponendo  doctrinam  divi  Tho- 
mee  1.  2,  queest.  79,  art.  \,  ubi  quserens  an 
Deus  sit  causa  peccati,  distinguit  duos  modos 
quibus  homo  potest  esse  causa  peccati  sui,  vel 
alterius,  scihcet,  vel  directe,  inclinando  volunta- 
tem  suam,  vel  alterius,  ad  peccandum,  vel  in- 
directe,  etc,  et  utroque  modo  Deum  non  esse 
posse  causam  peccati.  Omisso  autem  posteriori 
modo,  de  quo  non  est  controversia,  in  priori 
considero  vocare  D.  Thomam  directam  causam 
peccati,  eam  quse  inclinat  voluntatem  suam 
vel  alterius  ad  peccandum.  Certum  est  autem 
hominem  non  inclinare  voluntatem  suam  vel 
alterius  directe  ad  peccatum,  ut  peccatum  est, 
sed  ad  illum  actum  huraanum  et  realem,  et  sub 
aliqua  ratione  bonura,  quia  non  intendit  per 
se  ac  principaliter  suam  malitiam,  seu  aver- 
sionem,  ut  in  2,  distinct.  37,  in  eadem  quaest.  2, 
art.  2,  ad  2,  idem  D.  Thomas  docuit.  Idemque 
late  docuerat  quaest.  75;,  art.  i,  et  qusest.  3  de 
Malo,  art.  2  ad  1 .  Ergo  dicitur  horao  a  divo 
Thoma  directa  causa  peccati,  quia  directe  in- 
clinat  voluntatera  suam  ad  actum  qui  talis  est, 
ut  in  re  non  possit  sine  peccato  fieri.  Cum 
ergo  subdit  Deum  non  esse  causam  directam 
peccati,  quia  non  inchnat  hominem  ad  pec- 
candum,  evidenter  docet  Deura  non  inclinare 
horainera  ad  actura  illum  realera  quo  peccat, 
et  consequenter  etiara  docet,  si  ita  inclinaret 
Deus  voluntatem  hominis  ad  peccandura,  recte 
sequi  illum  esse  causam  directam  peccati.  At 
prsedeterminare  vokmtatem  ad  talem  actum, 
est  directe  incUnare  illam,  vel  aliquid  amplius; 
ergo  si  non  inclinat,  multo  minus  prsedeter- 
minat. 

3.  Evasio  occluditur.  —  Neque  dici  potest 
loqui  D.  Tliomam  de  inclinatione  morali,  vel 
ex  parte  objecti,  quia  quando  homo  inclinat 
voluutatem  suam  ad  peccandum  directe,  non 
solum  ex  parte  objecti,  sed  maxirae  ex  parte 
vokmtatis,  ad  actum  peccati  illara  deterrainat ; 
praesertim  quia^ut  supra  dicebam,  major  et  ef- 
ficacior  inchnatio  est,  determinatio  ex  parte 
potontise,  quam  motio  ex  parte  objecti.  Unde 
concluditur  argumentura,  quia  qui  se  determi- 
nat  ad  actum  peccati,  directe  est  causa  sui  pec- 
cati ;  et  inclinando  voluntatem  alterius  homi- 
nis  esset  directe  causa  peccati  ejus,  juxta  dis- 
cursum  D.  Thomse  ;  ergo  si  Deus  proedetermi- 
naret  voluntatem  hominis  ad  actum  peccati, 

VIII. 


esset  directa  causa  peccati ;  ergo  a  coutrario_, 
cum  D.  Tliomas  coUigit  non  esse  Deum  causam 
peccati  directe,  quia  non  inclinat  voluntatem 
hominis  ad  peccatum,  plane  sentit  non  incli- 
nare  nec  prseraovere  ad  actum  peccati,  ac  su- 
hinde  muko  minus  praedeterminare.  Et  hoc 
etiam  convincit  ratio  D.  Thorase,  quia  Deus 
orania  convertit  ad  se  tanquara  in  ultimum 
fmem,  et  ideo  impossibile  est  quod  sit  horaini 
causa  discedendi  ab  ordine  qui  est  in  ipsum ; 
homo  enim  non  discedit  a  Deo,  nisi  conver- 
tendo  se  ad  comrautabile  bonum ;  ergo  impos- 
sibile  est  quod  Deus  sit  causa  talis  conversio- 
nis,  inducendo,  inclinando,  vel  prsedetermi- 
nando  vokmtatem  hominis  ad  illam.  Accedit 
quod  ibidem  iu  solutione  ad  1 ,  locutiones  Au- 
gustini  et  Scripturse,  quse  significant  Deum 
ahquando  inclinare  corda  hominum  ad  ma- 
lum,  exponit  intelUgendas  esse  negative,  qua- 
tenus  non  impedit  similes  actiones,  et  eodem 
modo  exponit  excsecationem  vel  obduratio- 
nera;  et  in  art.  3,  ubi  directe  quaerit  an  sit 
Deus  causa  peccati,  dicit  quidem  esse  causam, 
quoad  generalem  concursum ;  de  prredetermi- 
natione  autem  nec  verbum  autjndicium  apud 
ilkim  inveuitur. 

4.  Locus  ex  i.^i,  qucest.  80,  art.  4 .  —  Atque 
hanc  fnisse  mentem  suam  declaravit  idem  di- 
vus  Tlioraas,  quaest.  80,  artic.  \,  ubi,  ut  pro- 
bet  Daeraonem  non  posse  esse  causam  direc- 
tam  peccati  hominis,  sed  tantum  ex  parte  ob- 
jecti  per  modum  persuadentis,  vel  proponentis 
appetibile,  sic  inquit  :  Peccatum  actus  qnidem 
est ;  unde  hoc  modo  potest  esse  aliquis  directa 
causa  peccati,  per  quem  modum  aliquis  potest 
esse  directa  causa  alicujus  actics :  quod  quidem 
non  contingit,  nisiper  hoc  quodproprium  prin- 
cipium  illius  actus  movet  ad  agendum.  Pro- 
prium  autem  principium  actus  peccati  est  vo- 
luntas,  unde  nihil  potest  esse  directe  causa  pec- 
cati,  nisi  quod  potest  movere  voluntatem  ad 
agendum.  Sub  quo  principio  sumit  Daemonem 
non  posse  interius  movere  voluntatem  ad  pec- 
candum,  et  inde  concludit  non  posse  esse  di- 
rectam  causam  peccati,  sed  solum  hominia 
vokuitatem;  nam  de  Deo  supponit  non  esse, 
neque  esse  posse,  quia  kcet  interius  possit  in- 
cknare  voluntatem  ad  volendum,  non  tamen 
ad  talem  actum.  In  quo  toto  discursu  distin- 
guit  D.  Thomas  intcr  peccatum  et  actum  ejus, 
et  ikum  dicit  esse  causam  peccati  directe,  qui 
interius  incknat  voluntatem  hominis  ad  talem 
actum,  quam  iuckuatiouem  sok  vokmtati  tri- 
buit,  et  negat  Daeraoni  propter  impotentiam 
ejus,  et  Deo  propter  bonitatem  ejus  :  incliua- 

16 


242 


LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVIN.E  GRATIvE  IN  GENERE. 


tio  autem  qna  volimtas  seipsam  interiiis  in- 
clinat  ad  actum  peccati,  non  est  nisi  determi- 
natio  ejus.  Hanc  ergo  divus  Tliomas  concedit 
voluntati,  et  negat  Deo ;  ergo  a  fortiori  negat 
Deo  prffdetermiuationem^nam  illa  esset  maxi- 
ma  iucliuatio;  imo,  ut  infra  videbimus,  auc- 
tores  contrariee  sententise  nomine  inclinationis 
praedeterminationem  quasi  per  antonomasiam 
interpretari  solent.  Accedit  quod  in  solutione 
ad  3  ejusdem  articuli  sic  D.  Tliomas  ait  :  Deiis 
est  universale  principium  interioris  onotus  liu- 
mani;sed  quod  determinetur  ad  mahim  consi- 
lium  voluntas  Jiumana,  hoc  directe  quidem  est 
ex  voluntate  Jiumana,  et  a  Diaholo  per  modum 
ftrsuadentis,  td  appetibilia  proponentis.  Nullo 
ergo  modo  tribuit  D.  Tliomas  Deo  determina- 
tionem  voluntatis  humanee,  sed  soli  voluntati 
et  Daemoni ,  diversis  modis  et  generibus  cau- 
sarum.  Deo  autem  tribuit  esse  universale  prin- 
cipium,  non  vero  esse  prsemotorem  aut  deter- 
minatorem,  quia  sine  tali  preemotione  consis- 
tere  potest  generalis  concursus  primae  causse. 
5.  Zocus  ex  qucest.  3  de  Malo,  a7'tic.  4.  — 
Possumus  tertio  hoc  amplius  persuadere  ex 
quaest.  3  de  Malo,  artic.  i,  in  corpore,  ubi  do- 
cet  Deum  non  esse  causam  peccati,  quia  non 
potest  facere  alterum  peccare;  ergo  consequen- 
tcr  docet  non  posse  facere  efficaciter  ut  homo 
faciat  actum  quo  peccat,  quia  non  aliter  potest 
unus  facere  alterum  peccare,  nisi  faciendo  ut 
faciat  talem  actum;  nam  Kcet  possit  etiam  fa- 
cere  ut  omittat  bonum  actum  debitum_,  id  ta- 
men  et  perinde  est_,  et  morahter  non  fit,  nisi 
faciendo  ut  eUciat  voluntatem  omittendi.  Si 
ergo  non  faciat  Deus  hominem  peccare,  pro- 
fecto  nec  facit  facere  tales  actus.  Idem  autem 
probat  D.  Thomas,  quia  Deus  non  avertit  a  se 
vohmtatem  hominis,,  quod  ideo  verum  est, 
quia  Deus  non  convertit  voluntatem  hominis 
ad  aUquid  Deo  repugnans,  sed  ad  se  tantum. 
At  si  faceret  hominem  facere  actum  quo  peccat, 
jam  converteret  hominem  ad  objectum  Deo  re- 
pugnans,  et  ita  faceret  ut  homo  a  Deo  averte- 
retur.  Unde  in  sohitione  ad  1 ,  exponendo 
Scripturam,  dicit  Deum  non  tradere  hominem 
in  reprobum  sensum,  vel  incUnare  voUinta- 
tem  in  malum,  agendo,  movendo,  sed  potius 
deserendo,  vel  non  impediendo.  Et  idem  re- 
petit  in  soUitione  ad  6,  ubi  certum  est,  cum 
D.  Thomas  loquitur  de  incUnatione  ad  malum_, 
non  inteUigcre  de  incUuatione  ad  maUim ,  ut 
maUim  est,  sic  enim  nemo  incUnat  vel  incU- 
natur  ad  mahim ;  loquitur  ergo  de  incUnatione 
ad  maUim  inateriaUter,  id  est,  ad  iufimum 
bonum,  cui  est  inordinatio  adjuucta,  sicut  po- 


nit  exemplum  ibi  D.  Thomas  de  intentione 
inanis  gloriae.  Sic  ergo  ait  Deum  non  incUnare 
hominem  ad  mahim^  agendo  vel  movendo; 
ergo  muUo  minus  incUnat  prsedeterminando 
voUmtatem  hominis  ad  amanda  infitna  bona 
rationi  contraria,  hoc  enim  esset  incUnare  ad 
maUim  agendo  et  movendo. 

6.  Articulus  secundus  ejusdem  qu(Bstionis  ex- 
penditur.  —  In  articulo  vero  secundo  ejusdem 
qusestionis,  qui  in  contrarium  allegatur,  tam 
in  corpore  quam  in  solutione  ad  4,  solum  dicit 
Deum  esse  principium  iiUus  motus  quo  peccator 
se  movet,  cum  peccat;  non  tamen  dicit  Deum 
esse  principium  prsemovens,  vel  prsedetermi- 
nans  ad  iUum  motum  ;  per  concursum  autem 
simultaneum  est  principium  universale  iUius 
motus,  sicut  1.  2  dixerat;  imo  ibidem  ait,  quod 
a  voUmtate  prodeant  actiones  pravse  potius 
quam  bonse,  non  provenire  ex  motione  primi 
moventis,  sed  ex  defectu  et  dispositione  proxi- 
mae  causse;  contrarium  autem  verum  est  si 
Deus  voUmtatem  ad  unamquamque  actionem 
in  particulari  prsedeterminat ;  tunc  enim  ex 
tali  prsemotione  Dei  proveniet,  quod  voUmtas 
faceret  talem  actionem,  quam  sine  defectu  fa- 
cere  non  potest. 

7.  Locus  ex  2,  dist.  37,  qucest.  1,  artic.  \, 
adi. — Antiqui  Thomistce  idemsentiu?it. — Pree- 
terea  sumitur  eadem  doctrina  ex  D.  Thoma. 
in  2,  d.  37,  q.  2,  a.  1,  ad  !_,  ubi  ait:  Detis  non 
eodem  modo  inclinat  voluntatem  in  lonum  et  in 
onalum;  nam  ad  honum  inclhiat  directe  moven- 
do,  sed  ad  malum  dicitur  incUnare,  in  quantum 
gratiam,  per  quam  quis  a  malo  retraheretur, 
non  prcehet,  et  non  quod  directe  voluntatem  in 
onalum  ordinet,  ubi,  ut  jam  ostendi,  nonintelli- 
git  de  malo  sub  ratione  maU,  sed  de  actu,  vel 
objecto  illo^  quod  malum  est.  Huc  accedunt 
alia  testimonia  supra  allegata,  in  quibus  de- 
terminationem  liberam  generaliter  divus  Tho- 
mas  tribuit  ipsi  voluntati,  sentiens  prsedeter- 
minationem  ab  alio  repugnare  voluntati.  Qui- 
bus  omnibus  addi  possunt  antiqui  Thomistse, 
quia  ita  D.  Thomam  iutellexerunt,  Capreolus, 
Conradus  et  Cajetanus ,  quos  supra  allegavi. 
Et  in  particulari,  in  causa  peccati  id  explicuit 
Conradus  1.  2,  qusest.  79,  art.  1,  in  fine  ar- 
ticuli ,  proxime  ante  solutionem  ad  \,  ubi 
dicit  ideo  non  tribui  Deo  defectum  rectitudi- 
nis  existentis  in  actn  peccati,  quia  Deus  non 
determinat  de  se  suum  concursum  ad  talem 
actum,  sed  paratus  est  dare  actum  rectum,  si 
voluntas  concurrere  velit,  et  ita  de  se,  in  actu 
primo  seu  antecedenter,  ofi^ert  concursum  in- 
difTerentem  seu  multiplicem.,  tam  ad  bonum 


CAP.  XLIX.  QUID  DE  CONCURSU  PR 
quam  ad  malum  actum  :  voluntas  autem  pro 
sua  libertate  ad  deteriorem  flectitur^  et  eam 
comitatur  Dei  concursus  quasi  ab  illa  determi- 
natus.  Et  ideo  in  articulo  secundo  dicit  quod 
Deus  nec  per  se^  nec  per  accidens,  seu  conse- 
quenter^  vult  malitiam,  sicut  homo  peccans 
vult  illam,  quia,  scilicet,  Deus  non  vult  abso- 
lute  liominem  velle,  neque  ad  talem  actum 
hominem  efficaciter  prffimovet.  In  eadem  sen- 
tentia  fuit  Cajetanus  auferendo  prseviam  mo- 
tionemj  ut  supra  vidimus.  Unde  in  1  part., 
qucest.  22,  artic.  2,  agens  de  peccato  solum, 
ait  potuisse  quidem  Deus  illos  actus  non  per- 
mittere,  tamen  ad  suavem  et  sapientissimam 
Dei  providentiam  pertinuisse  illos  non  inipe- 
dirc,  quia  (ait)  suavis  dispositio  Hberi  arbitrii 
creati  hoc  exigit,  ut  magis  ex  sua  vi  seip- 
sum  agat. 

8.  Mens  Capreoli.  —  Idem  docuit  expresse 
Capreohis  in  2,  distinct.  28,  q.  \,  a.  3,  ad  12; 
nam  hcet  ad  bonos  actus  putet  esse  necessa- 
riam  prseviam  motionem  in  natura  lapsa,  ne- 
gat  iham  pertinere  ad  generalem  concursum 
primse  causee,  et  in  particulari  de  actu  malo 
dicit  ad  illum  dare  Deum  concursum  simuha- 
neum,  non  prffivium,  nec  facere  ut  vohmtas 
illum  faciat :  quapropter  aha  verba  quee  ex 
illo  citantur  in  eodem  2,  distinct.  37,  qusest.  \, 
a.  3,  ad  \,  ubi  de  actione  peccati  dicit  actionem 
voluntatis  createe  esse  posteriorem  actione 
Dei,  quia  creatura  non  agit  nisi  mota  a  Deo, 
et  addit  motionem  Dei  determinare  vohmta- 
tem  creatam,  hsec  (inquam)  verba,  cum  sunt 
posteriora,  ita  exphcanda  sunt,  ut  non  sint 
prioribus  contraria,  ne  dicamus  in  eodem  U- 
bro,  et  post  paucas  distinctiones,  Capreohim 
contrarium  docuisse  :  priora  autem  verba  sunt 
negativa,  et  tam  expressa,  ut  nuUam  interpre- 
tationem  admittant  :  hcec  autem  posteriora 
possunt  facile  exponi  de  motione  Dei  coopera- 
tiva,  quse  dicitur  esse  prior  dignitate  et  inde- 
pendentia,  et  per  eam  determinatur  vohmtas, 
non  sine  sua  simuhanea  determinatione ;  nec 
enim  necessarium  est,  nec  verisimile  ibi  locu- 
tum  fuisse  Capreohim  de  prsevia  determina- 
tione,  quse  a  solo  Deo  fiat ;  imo  aperte  sentit 
totum  id  quod  ibi  a  Deo  fit,  fieri  a  vohmtate, 
et  e  converso,  hcet  diverso  modo. 

9.  Soti  testimonium  male  adductum  al)  ad- 
versariis.  —  Nec  ahud  docuit  Soto,  qui  etiam 
in  contrarium  aiiegari  solet,  hb.  1  de  Natur.  et 
Grat.,  cap.  18,  nam  in  fine  solum  dicit  actio- 
nem  peccati  esse  a  Deo  :  J^o  (inquit)  efficien- 
tice  genere,  quo  cuncta  ad  suas  actio?ies  prcemo- 
vet.  Quia  ergo  dicit  prcemovet,  trahitur  ejus 


-^VIO  AC  PR.^DETERMINANTE,  ETC.  2i3 

sententia  ad  prseviam  motionem,  de  quacerte 
nihil  cogitavit,  sed  vulgari  modo  loquendi 
usus  est.  Alioqui  vero  in  toto  discursu  capitis 
docet  Deum  tantum  permissive ,  et  per  se  di- 
recte  neminem  inducere  ad  malum,  sed  potius 
ita  sinere  lihere  agere  voluntatem,  ut  sit  para- 
tissimtis  manum  porrigere,  nisi  per  hominem 
steterit ;  et  infra  ait  longe  distareinter  permit- 
tere  et  intenta  actione  facere,  quse  omnia  non 
stant  cum  physica  prsedeterminatione,  ut  ex 
supradictis  patet.  Neque  ahud  sentit  Cano,  qui 
etiam  allegatur  lib.  2  de  Locis,  cap.  4,  ad  7; 
nullum  enim  ibi  verbum  habet  de  prajmotione 
Dei  ad  actum  peccati,  imo  generaliter  ait  fal- 
sum  esse  dicere  :  Deo  volente,  vel  instigante, 
peccata  provenire.  Ex  modernioribus  autem 
Thomistis  nostram  sententiam  docuit  Joannes 
Vincentius,  nam,  ut  refert  Ledesma,  a.  2  et  3, 
etiam  ad  actus  bonos  illam  praedeterminatio- 
nem  necessariam  esse  negavit.  At  vero  P.  Cu- 
mel,  licet  in  bonis  actibus  illam  admittat,  in 
actibus  peccatorum  illam  negat,  dicens  non 
esse  sance  doctrince  consentaneum  talem  prcede- 
terminationem  ponere;  ita  habet  1  part.,  q.  22, 
art.  4,  in  nova  appendice  ad  primum  dubium, 
et  \,  queest.  79,  art.  2,  disput.  2  et  3;  et  no- 
vissime  late  defendit  hanc  sententiam  P.  Lorca 
i.  2,  quaest.  79,  art.  2,  disput.  37  de  Peccatis, 
et  disput.  20  de  Gratia. 

10.  JScoti  mens.  —  Eamdem  doctrinam  in 
propriis  et  expressis  terminis  tradidit  Scotus 
in  2,  distinct.  31,%  Ad  solutionem,  ut  late  su- 
pra,  cap.  35  retuli.  Ahqui  vero  in  coutrariam 
sententiam  illum  trahere  conantur,  quia  dicit 
etiam  peccata  prcesciri  a  Deo  in  sua  voluntate, 
vel  necessario  fuisse  eventura  ex  vi  motionis 
Dei,  si  Deus  ex  necessitate  naturce  ageret;  sed 
quidquid  sit ,  quomodo  iu  his  Scotus  locutus 
fuerit  consequenter,  cum  egit  in  particulari  de 
concursu  Dei  ad  peccatum,  evideuter  docuit 
vohmtatem  habere  in  potestate  sua  determi- 
nare  concursum  Dei  ad  rectam  vel  deficientem 
actionem  :  quapropter  in  hoc  puncto  huic  tes- 
timonio  standum  est;  in  aliis  autem,  vel  con- 
secutionem  doctrinse  non  animadvertit,  vel, 
quod  verisimilius  est.  in  alio  sensu  est  locutus 
quam  communiter  intelligatur.  Nam  posita 
voluntate  concurrendi  ex  parte  Dei,  licet  illa 
ex  se  indifierens  sit,  dixit  determinationem 
voluntatis  creatae  futuram  prsesciri  a  Deo,  non 
quia  illa  voluntas  Dei  sit  prasdefinitiva,  aut 
preedeterminativa,  sed  forte  quia  supposuit  a 
Deo  prsescientiam  fiiturorum  sub  conditione 
non  haberi,  ut  in  Prolegomeno  2  dicemus.  Sic 
enim  etiam  aliqui  sententiam  illam  seqmmtur. 


244 


LIB.  Iir.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DIVINvE  GRATI^  IN  GENERE. 


qui  praedeterminationem  non  admittunt,  Quod 
vero  Scotus  dixit  fnturum  ex  hypothesi;,  si  Deus 
ageret  ex  necessitate  naturae,  non  est  propter 
determinationem^  sed  quia  tunc  Deus  vehemen- 
tius  moveret  quam  nunc,  ut  supra  tetigimus. 
Denique  phires  alios  antiquos  Doctores  Scho- 
lasticos  pro  hac  sententia  retuh  1.  2  de  Auxi- 
liis,  cap.  1,  quos  hic  iterum  referre  necessa- 
rium  non  est.  Novissime  autem  sententiam 
hanc  defendit,  et  ingeniose  ac  elHcaciter  per- 
suadet  Franciscus  Diotallevi^  in  hbro  de  Con- 
cursu  Dei  ad  actus  liberos^  cap.  1,  per  totum. 
Quse  autem  contra  hanc  sententiam  objici 
solent  non  habent  pecuHarem  difficultatem, 
prseter  illam  qute  communis  est  omnibus  ac- 
tibus  liberis  ordinis  naturse,,  et  ideo  in  capite 
sequenti  dissolventur. 

CAPUT  L. 

PUNDAMENTIS  CONTRARI^  SENTENTIjE  SATISFACIT. 

1.  F^mdamentalis  ratio  adversariorum  ex 
indifferentla  vohmtatis  simpta  confutatur.  — 
Priusquam  de  concursu  prsevio  ad  supernatu- 
rales  actus  dicamus,  necessarium  est  ad  funda- 
menta  contrariee  sententise  respondere^  quse 
omnibus  actibus  Hberis  generaha  sunt^  et  su- 
pra  cap.  29^  in  octava  ratione  contrarise  opi- 
nionis,  cum  suis  confirmationibus_,  illa  bre- 
viter  comprehendimus.  Principalis  autem  ra- 
tio  sumebatur  ex  ipsa  indiflferentia  voluntatis, 
addito  illo  principio  quod  a  causa  indetermi- 
nata  nihil  determinatum  potest  prodire.  Jam 
vero  a  nobis  ostensum  est,  vel  ob  hoc  ipsum 
necessariam  non  esse  illam  prseviam  motio- 
nem;,  quia  oportet  ut  ipsamet  voluntas,  in  actu 
primo  indeterminata,  ad  actum  secundum  se 
determinet,  ut  proprio  et  connaturaU  modo 
operetur,  alioqui  non  esset  illa  indifferentia 
activa,  sed  passiva^  respectu  determinationis, 
quahs  est  iu  potentia  motiva  manus  ad  mo- 
vendum  vel  non  movendum,  vel  ad  sursum, 
vel  ad  deorsum  movendum.  Et  sic  dixit  D. 
Thomasj  iu  4,  distinct.  46,  qusest.  \,  artic.  3 , 
qusest.  2,  a.  5,  quod  volmitas  potest  in  opposi- 
tum  eorum  gu(c  ipsa  sili  detcrminat,  et  mul- 
ta  alia  in  superioribus  adduximus.  Ad  illud 
vero  principium^  quod  a  causa  indetermina- 
ta  non  prodit  determinatus  effectus^  respon- 
det  optime  Scotus,,  in  2,  distiuct.  25;,  qusest. 
unic,  ad  ult.,  illud  esse  verum  in  principiis 
scu  potcntiiS;  qua3,  licet  aliquo  modo  univer- 
salia  sintj  sunt  tamen  imperfecta,  quantum 


ad  hoc  quod  non  habent  dominium  suse  actio- 
nis,  et  ideo  indigent  aHquo  determinante  ad 
alterutram  partem.  AHoqui,  ut  Aristoteles 
ait^  9  Metaphys.^  cap.  5,  text.  10,  si  ex  se  et 
sine  aho  determinante  procederent  in  actum, 
simul  efficerent  contraria,  quia  utrumqne  pos- 
sunt,  et  non  esset  major  ratio  de  uno  quam  de 
aho.  Et  hoc  aperte  patet  in  exemplo  potentise 
motivse,  et  idem  est  de  inteHectu,  et  arte,  et 
simiHbus.  Secus  vero  est  de  voluntate,  quse 
est  perfecta  potentia  cum  dominio  sui  actus, 
et  ideo  Hcet  sit  potentia  contrariorum  vel  con- 
tradictoriorum ,  potest  objeeto  prsesente  ad 
unam  partem  se  determinare. 

2.  Quce  ad  eam  rationem  adducehaniur  reji- 
ciunlur.  —  Primo,  ex  D.  Thoma.  —  Neque 
obstant  quee  ad  probandum  iHud  principium 
afferuntur,  Primum  est  exD.  Thoma,  1  part., 
qusest.  19,  art.  3,  ad  5,  ubi  admittit  iHud  prin- 
cipium  in  omnibus  causis  creatis,  solamque 
excipit  divinam  vohmtatem,  et  rationem  red- 
dit,  quia  causa  quce  est  ex  se  cojitingens,  opor- 
tet  quod  determinetur  ah  aliquo  exteriori  ad 
effectum;  sed  voluntas  divina,  quce  ex  se  neces- 
sitatem  Tialet,  determinat  seipsam  ad  volitum 
ad  quod  lialet  halitudinem  non  necessariam. 
Hoc  autem  discrimen  appHcatum  ad  vohmta- 
tes  creatas ,  fundatur  in  hoc  quod  voHmtas 
creata  est  ex  se  indeterminata,  non  solum  ac- 
tive,  sed  etiam  passive,  ita  ut  non  possit  se  de- 
terminare  nisi  ahquid  in  se  agendo  :  voHmtas 
autem  divina  aUiori  modo  se  determinat  nihil 
in  se  recipiendo ,  propter  summam  actuaHta- 
tem  et  uecessitatem  essendi  quam  habet;  et 
hinc  fit  ut  voluntas  creata  per  se  sola  non 
possit  se  determinare  sine  dependentia  ab  aHo, 
quia  sicut  in  suo  esse  dependet  a  Deo,  ita  etiam 
in  sua  determinatione,  et  in  hoc  sensu  oportet 
quod  ab  aHquo  exteriori  determinetur;  ubi  ex- 
pendo  D.  Thomam  non  dixisse  prcedetermi- 
netur,  quia  non  oportet  ut  solus  Deus  faciat 
determinationem  ,  sed  satis  est  ut  cooperetur 
voHmtati  se  determinanti. 

3.  Deinde  ex  ratione.  —  Ratio  autem  iHa , 
quia  non  est  cur  causa  indeterminata  hunc 
magis  quam  iHum  effectum  faciat,  habet  lo- 
cum  (ut  cum  Scoto  dixi)  in  causis  et  potentiis 
quarum  actioues  non  sunt  intrinsece  voHmta- 
rise,  neque  sub  domiuio  iHarum.  In  vohmtate 
autem  facile  redditur  ratio  cur  existens  in  actu 
primo  indeterminata  aHquid  determinare  ve- 
lit,  sciHcet,  quia  vult,  et  eo  ipso  quod  iu  oD- 
jecto  proponitur  sufficiens  ratio  volendi  iHud, 
est  etiam  ratio  sufficiens  volendi  ipsummet 
vehe.  Neque  est  verum  voluntatem,  supposita 


CAP.  L.  FUNDAMENTIS  CONTRARI^  SENTENTI/E  SATISFACIT. 


245 


propositione  talis  objecti,  nou  esse  sufficienter 
coustitutam  in  actu  primo^  tam  ad  eliciendum 
actum  volitionis,  quam  nolitionis;  liabet  enim 
ad  utrumque  sufficientem  et  quasi  eminentem 
virtutem^  ut  declaratum  est.  Intelligitur  autem 
hoc  absolute  loquendo  de  actibus  proportio- 
natis  viribus  voluntatis  :  nam  si  sint  actus 
superioris  ordinis ,  oportebit  principium  com- 
pleri  per  quid  superius  principium,  non  pro- 
pter  rationem  generalis  concursus,  sed  ut  de- 
fectum  virium  ex  parte  causse  secundee  sup- 
pleat :  postquam  autem  completa  fuerit  vo- 
hintas  iu  ratione  principii  proximi^  jam  non 
indigebit  concursu  praevio^  sed  concomitante. 
4.  Tertia  instantiaconfutatur. — Cum  autem 
instatur,  quia  agens  quod  quandoque  est  actus, 
quandoque  in  potentia  debet  prius  moveri , 
quam  de  poteutia  reducatur  in  actun^,  aperta 
fit  sequivocatio;  nam  illud  principium  est  ve- 
rum  de  agente^  quod  interdum  est  in  potentia 
passiva  ad  ipsum  principium  agendi,  vel  com- 
plementum  ejus;  ut  quia  aqua  potest  esse  et 
actu  calida,  etinpotentia^  ideoquando  tantum 
est  in  potentia,  non  potest  calefacere  quin  prius 
ipsa  calefiat;  et  quia  visus  potest  esse  interdum 
in  actu^  interdum  tantum  in  potentia  ad  spe- 
ciem  visibilem,  ideo,  quando  est  in  potentia, 
oportet  prius  reduci  iu  actum  speciei  quam  eli- 
ciat  visionem.  Hoc  autemnon  habet  locum  in 
potentia  pure  activa,  ut  activa  sit^  id  est^  qua- 
tenus  potest  esse  agens  in  actu  secundo^  vel 
tantum  in  actu  primo,  in  quo  statim  dicitur 
etiam  esse  in  potentia  ad  agendum  :  tunc  enim 
si  actus  primus  sit  completus  in  suo  ordiue,  ut 
reducatur  de  tali  potentia  ad  actum^  non  indi- 
get  prsevia  motione,  vel  actuahtate,  sed  vel  nul- 
la,  vel  subsequente.  Unde  si  agens  solum  per 
transeuntem  actionem  reducatur  in  actum,  in 
se  non  magis  actuatur,  si  antea  erat  completum 
in  virtute  agendi,  sed  per  solam  denomina- 
tionem  extrinsecam  dicitur  constitui  in  actu 
secundo.  Quia  vero  tale  agens  ex  necessitate 
naturse  operatur,  si  supponatur  esse  comple- 
tum  in  actu  primo,  quoad  virtutem  intrinse- 
cam,  non  potest  esse  in  potentia  ad  actionem, 
uisi  ex  defectu  alicujus  conditionis  requisitse 
ad  agendum^  et  ideo  necessarium  erit  prsece- 
dere  aliquam  motiouem  per  qua^i  talis  con- 
ditio  compleatur;  id  autem  seepe  fieri  pote- 
rit  sine  motione  agentis,  appUcando  passum, 
veltollendo  impedimentum,  etc.  Sivero  agens 
reducatur  in  actum  per  actionem  immanen- 
tem.  illud  quidem  movetur  quando  se  in  ac- 
tum  reducit,  non  tamen  movetur  ut  agens  est, 
sed  ut  recipiens,  neque  movetur  ut  agat,  sed 


movetur  quia  agit,  et  ideo  secuudum  talem 
motionem  non  preemovetur  ab  alio  prius  na- 
tura  quam  ipsum  se  moveat^  sed  simul^  cum 
ipsum  se  movet^  movetur  a  Deo  per  concur- 
sum  simullaneum ;  ergo  ex  vi  illius  reductio- 
nis  de  poteutia  in  actum  non  est  necessarius 
concursus  praevius.  Quod  si  illa  reductio  de 
potentia  in  actum  preecise  consicleretur,  ut  est 
a  potentia  apta  ad  agendum,  in  actionem 
quam  antea  non  eUciebat,  tunc  si  actus  pri- 
mus  supponatur  completus,  non  est  necessaria 
prsevia  motio  ab  extrinseco  proveniens^  sed 
intrinseca  apphcatio  per  vohmtatem  sufficit, 
nam  ad  illam  pertinet  hujusmodi  potentias^ 
et  seipsam  ad  exercitium  applicare. 

5.  Confirmationes  ah  adversariis  in  siia 
fundamentali  adductce  rejiciuntur.  —  Prima, 
quia  alioquin  ormes  actiones  liberce  essent  Dep 
fortuitce.  —  Prima  confirmatio  erat,  quia 
ahas  determinationes  Uberee  essent  fortuito  et 
contingenter  respectu  Dei,  quae  illatio  videtur 
fundari  in  hoc  principio,  quia  omnia  quse  non 
prajdeterminantur  a  Deo,  fortuito  eveniunt 
respectu  illius^  quod  manifeste  falsum  est : 
nam  peccata^  ut  peccata^  non  preedetermi- 
nantur  a  Deo,  et  tamen  non  fortuito  eveniunt 
respectu  illius.  Respondebunt  Deum  preede- 
terminare  actum  qui  est  peccatum,  et  in  illa 
preedeterminatione  praiscire  mahtiam  conse- 
quentem  actum,  et  illam  permittere,  et  ideo 
peccatum  nou  fortuito  evenire.  Quse  responsio 
falsum  quidem  supponit,  quod  satis  jam  im- 
pugnatum  est ;  nihilominus  tamen  nobis  occa- 
sionem  prsebet  solvendi  argumeutum,  servata 
proportione,  et  sechisa  illa  prsedeterminatio- 
ne,  quse  in  actibus  peccatorum  habet  absur- 
ditatem ;  in  ahis  vero  saltem  non  est  neces- 
saria  ad  excludendum  casum  seu  fortunam 
ab  actibus  hberi  arbitrii,  respectu  Dei.  Nam 
Deus  voluntarie  facit  et  providet  omnia  preere- 
quisita,  ut  voluntas  hic  et  nunc  hbero  possit 
hoc  vel  iUud  operari  :  prsevidet  etiam  quid 
sit  operatura  voluntas^  si  ipse  suum  concur- 
sum  offerat,  eamque  operari  sinat^  et  decernit 
eam  sinere^  vel  permittendo  actum,  si  malus 
futurus  sit^  vel  iUum  acceptando  et  volendo, 
si  sit  bonus,  quod  totum  optime  inteUigitur 
sine  prsevio  concursu  aut  praedeterminatione, 
et  sufficit  ut  casu  actus  non  eveniat,  vel  for- 
tuito  respectu  Dei.  Quis  enim  dicat  casu  aUcui 
accidere  quod^  eo  prsesciente^  et  non  impe- 
diente  cum  posset^  vel  quod  magis  est,  ipso 
admittente  et  cooperante,  evenit  ? 

6.  Saltem  evenirent  prceter  intentionem  Dei. 
—  Dices  Ulud  saUem  eveuire  prseter  inten- 


246  LIB.  III.  DE  AUXILnS  INTERNIS 

tionem,  quod  etiam  est  inconveniens  in  efiec- 
tibus  creatis  respectu  Dei.  Respondeo  in  pec- 
catis  simpliciter  dicendum  esse  evenire  praa- 
ter  intentionem  Dei^,  quod  est  maxime  certum 
de  peccatisj  ut  peccata  sunt,  cum  etiam  sint 
contra  voluntatem  Dei ;  de  ipsis  vero  actibus 
quibus  conjuncta  est  malitia,  etiam  est  sim- 
pliciter  verum,  Deum  neque  intendere,  ne- 
que  velle  ut  tales  actus  sint,  quia  lioc  per 
se  non  est  bonum ,  uec  decens  Deum ;  sed 
dicendum  est  intendere  ac  velle  Deum  si- 
nere,  ut  tales  actus  fiant^  volendo  etiam  con- 
currere  ad  illos^  si  voluntas  creata  illos  ope- 
rari  velit.  Et  ad  hoc  insinuandum  Augus- 
tinus  in  Encbiridion,  cap.  95,  sub  distinc- 
tione  dixit  :  No7i  fit  aliquid,  nisi  Omnipotens 
fieri  velit,  vel  sinenclo  ut  faciat,  vel  ipse  fa- 
ciendo.  Actus  autem  simpliciter  boni  dici  non 
possunt  prseter  intentionem  Dei,  quia  licet 
ad  illos  non  det  concursum  prsevium,  cupit 
illos  fieri,  et  ex  boc  affectu  prsebet  omnia 
prserequisita  ad  tales  actus,  et  offert  concur- 
sum  concomitantem  qui  illos  physice  efiicit ; 
ergo  sunt  ab  illo  per  se  intenti,  sive  illa  in- 
tentio  sit  prsedefinitiva  et  absoluta,  sive  tan- 
tum  antecedens,  seu  conditionata;  neuter  enim 
ex  his  duobus  modis  est  determinate  neces- 
sarius  ad  debitum  ordinem  divinae  provi- 
dentise,  et  neuter  etiam  est  impossibilis,  imo 
uterque  subsistere  potest  cum  usu  libertatisj 
et  sine  concursu  prsevio,  et  cum  sufficienti 
dependentia  nostree  hberffi  determinationis  a 
voluntate  et  providentia  divina;  nam  heec  de- 
pendentia  non  est,  iu  singulis  actibus,  ejus- 
dem  mocli  quoad  divinam  intentionem ;  sed  in 
solo  concursu  concomitante  necessario  habent 
eumdem  dependentiae  modum,  de  qua  re  la- 
tiusin  Hb.  5  dicturi  sumus. 

7.  Secunda  confirmatio .  —  Determinatio 
voluntatis  non  erit  a  Deo  ut  a  causa  prima.  — 
Secunda  confirmatio  erat,  quia  sequitur  de- 
terminationem  voluntatis  non  esse  a  Deo,  ut 
a  causa  prima,  quia  erit  a  sola  vohmtate  prius 
natura  se  appUcante  et  determinante,  quam 
causa  prima  in  illam  determinationem  in- 
fluat.  Respondetur  tamen  negando  sequelam, 
quia  determinatio  voluntatis  nihil  est  ahud 
quam  actio  ejus  ;  neque  euim  voluntas  prius 
natura  se  determinat  ad  eliciendum  amorem, 
verbi  gratia,  et  deinde  iUum  ehcit,  neque  iUa 
duo  in  re  sunt  distincta,  aUas  cum  determi- 
natio  sit  Ubera,  ex  aUa  determinatione  voUin- 
tatis  procedet,  et  sic  procedetur  in  infinitum. 
Sistendum  est  ergo  in  prima  actione  Ubera 
vohmtatis,  quaUs  est,  verbi  gratia,  actio  amo- 


DIYIN.^E  GRATI.E  IN  GENERE. 

ris,  et  qutelibet  aUa  simiUs :  nam  sicut  iUa 
per  seipsam  intrincese  voluntaria  est,  ita  per 
iUammet  determinatur  voUmtas  ad  aman- 
dum  ;  sicut  ergo  actio  voluntatis  et  cujus- 
cumque  causse  secundaa  est  a  Deo,  ut  a  prima 
causa  influente  per  concursum  simultaneum, 
etiamsi  preevius  non  antecedat,  ita  determina- 
tio  ipsa  voluntatis  est  a  Deo  ut  a  causa  prima 
ratione  ejusdem  concursus,  et  ideo  illatio  ob- 
jecta  nuUius  est  momenti.  Quod  etiam  ad 
hominem  potest  fieri  evidens,  quia,  dato  con- 
cursu  praevio,  dicti  auctores  non  negant  vo- 
luntatem  se  determinare,  ne  libertatem  om- 
nino  negent,  et  nihilominus  negare  non  pos- 
sunt  quin  in  illo  signo,  in  quo  vohmtas  se 
determinat,  iUa  determinatio  in  actu  secundo 
simul  natura  sit  non  solum  a  voluntate  et 
concursu  preevio,  sed  etiam  ab  ipsomet  Deo, 
quia  cum  iUa  determinatio  sit  aUquid  crea- 
tum,  non  potest  non  pendere  per  se  et  imme- 
diate  ab  ipso  Deo  ;  imo  per  se  et  proprie  hac 
ratione  pendet  a  Deo,  ut  a  prima  causa  :  nam 
aha  dependentia,  mediante  concursu  prajvio, 
respectu  Dei  revera  est  mediata,  et  ideo  qua- 
si  per  accidens,  ac  propterea  iUa  de  medio 
sublata,  subsistere  potest  essentiaUs  depeu- 
dentia  determinationis  voluntatis  createe  ab 
increata.  Merito  ergo  illatio  illa  rejicitur. 

8.  Sensus  illius  propositionis  :  Voluntas  se 
primo  determinat.  —  Cum  vero  objicitur  quia 
voluntas  est  quse  primo  se  determinat,  distin- 
guenda  est  illa  particula  primo,  nam  dicere 
potest  vel  modum  causandi  primarium  (ut 
sic  dicam),  ita  ut  idem  sit  primo  causare, 
quod  principaliter  et  independenter  causare. 
Secundo,  dicere  potest  ordinem  causandi  se- 
cundum  duralionem  temporis.  Tertio,  potest 
dicere  ordinem  etiam  causandi,  non  temporis, 
sed  naturse.  In  primo  sensu  falsa  est  assum- 
ptio  ;  nemo  enim  dixit  primariam  causam  de- 
terminationis  voUmtatis  esse  ipsam  voUm- 
tatem,  quia  in  iUamet  determinatione  se 
gerit  ut  causa  secunda  essentiaUter  pen- 
dens  a  prima,  quee  sola  est  primaria  causa 
et  indepeudens,  et  primarias  partes  habens 
in  efBcacia  ilUus  determinationis.  In  secundo 
sensu  etiam  est  propositio  manifeste  falsa, 
quia  voUmtas  non  prius  tempore  se  deter- 
minat,  quam  Deus  cum  iUa  concurrat.  De 
his  ergo  nuUa  est  controversia,  nec  potuit 
argueus  cum  aliqua  probabihtate  illam  pro- 
positionem  assumere  in  ahquo  ex  dictis  sen- 
sibus  tanquam  a  nobis  concessam. 

9.  Tertius  sensus  subdistinguitur  :  primum 
memhrum.  —  Tertius  autem  sensus  subdistin- 


CAP  L.  FUNDAMENTIS  CONTR 
guendus  est ,  nam  illa  particula  pnmo  potest 
sumi  negative  et  positive ;  in  priori  sensu,  so- 
lum  dicit  negationem  alterius  causse  prius  na- 
tura  influentis_,  et  sic  verissima  est  propositio^, 
nam,  suppositis  omnibus  prserequisitis  ad 
agendum  ( in  quibus  multiplex  Dei  causalitas 
ordine  naturse  preecedit) ,  in  illo  signo  in  quo 
voluntas  incipit  elicere  actum  et  actionem 
suam,  nulla  causa  prius  natura  facit  illam  ac- 
tionem  quam  ipsa  voluntas  :  nam  licet  faciat 
illam  etiam  Deus,  non  tamen  prius  ordine  cau- 
salitatiSj  nam  illa  actio  dicit  essentialem  habi- 
tudinem  ad  voluntatem  creatam,  et  ideo  non 
potest  prius  emanare  ab  alia  causa  quam  ab 
ipsa.  Neque  est  bona  illatio  :  Emanat  a  prima 
causa ;  ergo  prius  emauat  :  nam  committitur 
sequivocatio  in  vocibus^Wma  etprius,  ut  jam 
explicatum  est,  neque  oportet  ut  causa^  quse 
est  prima  in  independentia  et  modo  causandi, 
in  omni  actione  antecedat,  etiam  in  ordine 
causandi. 

dO.  Secundum  memhrum  illms  suidistinc- 
tionis. — In  alio  sensu,  particula  primo  positive 
sumpta^  dicit  relationem  prioritatis  respectu 
alterius,  etboc  modo  admittunt  aliqui  volun- 
tatem  primo  causare  suam  determinationem, 
Deum  autem  concurrere,  quasi  sequendo  de- 
terminationem  voluntatis;  dicunt  enim  non 
posse  iutelligi  coucursum  omnino  simulta- 
neum  duarum  voluntatum  ad  unam  actionem, 
quia  oportet  alterutram  ab  altera  determinari, 
alias  non  conjungerentur  per  se,  sed  quasi  per 
accidens  et  casu.  Sed  illa  sententia  sine  dubio 
falsa  est,  quia  illa  determinatio  magis  essen- 
tialiter  pendet  a  voluntate  divina  ,  quam  a 
creata ;  ergo  in  nullo  signo  potest  intelligi  ut 
procedens  a  sola  voluntate  creata ;  nam  licet 
abstractione  preecisiva  possit  concipi  unus  res- 
pectus,  non  concepto  aiio_,  abstractione  tamen 
n^  'gativa  non  potest  intelligi,  quod  ordine  cau- 
salitatisprocedat  prius  asola  voluntate  creata, 
et  postea  a  Deo.  Prseterquam  quod  si  concur- 
sus  Dei  esset  quasi  subsequens  ordine  causali- 
tatis,  essetquasisupervacaneus  :  nam  prior  es- 
se  posset  sine  posteriori^  et  posterior  iterum 
faceret  quod  jam  esset  sufficienter  factum,  de 
qua  re  multa  in  superioribus  dicta  sunt .  et 
libro  5  plura  dicemus. 

W.  In  quo  sensu  sit  vera  propositio.  —  Dico 
ergo  propositionem  in  illo  sensu  esse  falsam, 
et  non  sequi  ex  eo  quod  Deus  concurrat  per 
concursum  simultaneum^  quia  ad  boc  satis  est 
ut  neutra  causa  prius  influat  quam  alia  in  illo 
genere  concursus,  quod  fateri  debent  etiam 
qui  ponunt  concursum  prsevium,  utique  quan- 


ARI.-E  SENTENTLf:  SATISFACIT.  247 

tum  ad  actionem,  quse  ab  ipso  et  a  voluntate 
manat,  ut  supra  etiam  probavi.  Nec  oportetut 
voluntas  divina  et  liumana  quasi  casu  conjun- 
gantur^  ad  influendum  simul  in  eamdem  de- 
terminatioQem  voluntatis  creatae,  quia,  ut  di- 
xi,  Deus,  ex  certa  scientia  prsevidens  quid  vo- 
iuntas  creata  sit  operatura  siconcursum  suum 
illi  offerat ,  destinata  voluntate  decrevit  cum 
illa  coucurrere  ad  talem  actum^  ipsa  etiam  se 
determinante^  et  ita  non  casu,  sed  ex  vi  bujus 
decreti^  in  ipso  momento  in  quo  determinatio 
fit^  et  in  quocumque  siguo  iliius^  influxus  Dei 
coujuugitur  influxui  voluntatis  sine  ullo  ordi- 
ne  causalitatis,  seu  prioritatis  quee  in  illa  fun- 
detur. 

12.  Diferentia  inter  volimtatem  divinam  et 
creatam.  —  Est  tamen  liic  uotanda  diflerentia 
inter  utramque  voluntatem  ;  nam  voluntas 
creata^  ut  ordine  naturee  supponitur  ad  illam 
actionemj  est  indifferens  in  actu  primo  ad  agen- 
dum^  vel  non  agendum,  velboc  autillud  agen- 
dum ;  voluntas  autem  divina  prius  non  tan- 
tum  natura,  sed  etiam  aiternitate,  quam  exte- 
rius  efficiat  illam  actionem  voluntatis  creata;, 
est  in  se  et  interius  determinata  (nostro  modo 
loquendi)  in  actu  secundo  respectu  ipsius  Dei, 
per  decretum  seu  voluntatem  concurrendi 
cum  voluntate  creata  ad  talcm  actum;,  tali 
tempore ;  et  ita  voluntas  creata  propriissime 
dicitur  se  determinare,  quia  efficit  illum 
actum  qui  est  immanens  in  illa,  et  ideo  per 
illum  voluntarie  reducitur  ex  actu  primo 
indifferente  in  actum  secundum  determina- 
tum,  nec  per  hoc  excluditur  concursus  Dei  ad 
eamdem  determinationem,  sed  potius  includi- 
tur,  quia  essentialiter  imbibitur  in  omni  ac- 
tione  creaturee.  Deus  autem^  concurrendo  cum 
voluntate  ad  illam  determinatiouem,  non  di- 
citur  determinare  se,  quia  illa  actio  quse  a  vo- 
luntate  creata  fit^  est  solum  transiens  respectu 
voluntatis  Dei ,  ct  ad  illam  erat  jam  Deus  ex 
se  determinatus  per  decretum  eeternum.  Neque 
etiam  simpliciter  dicendus  est  Deus  determi- 
nare  physice  voluntatem  ad  talem  actum^  quia 
verbum  illud  determinandi,  respectu  causae  li- 
beree,  connotare  videtur  respectum  ad  ipsam 
causam  proximam,  vel  etiam  ne  videatur  ex- 
cludi  cooperatio  voIuntatiS;,  et  soli  Deo  attribui 
illius  determinatio.  Ad  tollendam  ergo  ambi- 
guitdtem  ,  propriissime  dicitur  Deus  condeter- 
minare  voluntatem  creatam,  vel  coefficere  de- 
terminatiouem  ejus,  seu  ad  illam  concurrere. 
Hsec  autem  intelligimus  ex  vi  geueralis  con- 
cursus;  nam  de  modo  quo,  per  auxilia  prseve- 
nieutia,  Deus  est  causa  ipsiusmet  cooperationis 


248  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  I??TEimiS 

liberi  arbitrii ,  et  in  superioribus  dictum  est^ 
et  in  libro  5  latius  est  diccndum. 

13.  Confirmatiotertia,  lihertas  creataforma- 
Uter  reducitur  in  divinatn  libertatem  ut  in  pri- 
mam  cansam  physicam,  confutatur.  —  Tertia 
confirmatio  fuudabaturin  boc  principio^  quod 
libertas  creata  ita  subordinatur  divince,  ut 
formaliter  reducatur  in  divinam  voluntatem  et 
libertatem^  tanquam  in  primam  causam  pby- 
sicam,  et  in  genere  pbysico.  Ex  quo  principio 
inferebatur  praevium  concursum  esse  necessa- 
rium^  ut  ex  libera  prsemotione  Dei  babeat  vo- 
luntas  creata  voluntatem  suae  determiuationis, 
quee  ratio  sumpta  dicitur  ex  doctrina  D.  Tbo- 
msBj  et  communi  Tbomistarum,  1  part.^quaest. 
29^  art.  8.  Ego  vero  apud  D.  Tbomam  ibi  so- 
lumlego  primam  causam  et  radicem  effectuum 
contingentium  et  liberorum,  esse  divinam  vo- 
luntatem  et  ejus  efEcaciam.  Nam  volens  Deus 
ut  esset  in  universo  varietas  efiectuum  natura- 
lium  contingentium  et  liberorum^  efficaciter 
etiam  providit^  ut  essent  in  universo  causse 
illis  efiectibus  et  modis  agendi  accommodatse^ 
simulque  voluit  ita  cum  omnibus  et  singulis 
concurrere^  ut  eas  suos  motus_,  modo  unicui- 
que  accommodato,  agere  sineret.  Ex  qua  doc- 
trina ,  quse  verissima  est ,  solum  sequitur  vo- 
luntatem  Dei  esse  primam  causam  efficientem 
voluntatis  bumanae  ac  libertatis  ejus,  et  ita 
etiam  cum  illa  cooperari,  ut  usum  libertatis 
ejus  non  impediat. 

14f.  Mens  sancti  Tliomce  et  a^itiquorum  Theo- 
logorum  circa  falsitates  illius  principii;  duplex 
sensus  illius  propositionis,  et  particulce  forma- 
liter  in  illa.  —  Non  legi  autem  in  D.  Tboma, 
nec  apud  aliquem  ex  antiquis  Tbomistis  me 
legisse  memini,  quod  libertas  bumanse  volun- 
tatis,  vel  efi^ectuum  ejus_,  formaliter  reducatur 
in  divinam  voluntatem  et  Ubertatem.  Neque 
video  quomodo  id  possit  intelligi^  si  particula 
illa  formalitcr  aliquid  addat  ultra  dictam  effi- 
caciam  diviuam  jam  explicatam^  ut  videtur 
esse  de  mente  arguentis;  nam  si  ilkid  forma- 
liter  nibil  addat,  sed  significet  tantum  liber- 
tatera  divinse  voluutatis^  quse  in  Deo  est  forma- 
liter,  esse  primam  originem  et  causam  a  qua 
efficienter  manat  libertas  bumanse  voluntatis_, 
et  actus  ejus ,  sic  antecedeus  verum  est^  sed 
consequentia  de  concursu  prsevio  nullam  ba- 
bet  connexionem  cum  illo  antecedente.  Nam 
quod  attinet  ad  libertatem  ipsius  potentise  vo- 
luntatis  nostrse,  illa  non  datur  per  aliquem 
concursum^  sed  concreatur  cum  anima  et  vo- 
bmtate.  Si  vero  sit  sermo  de  libertate  actus_, 
tantum  abest  ut  illa  sumenda  sit  ex  concursu 


DIVIN.E  GRATLf:  IN  GEKERE. 
praivio,  ut  vix,  aut  ne  vix  quidem  stante  illo, 
possit  intelligi,  ut  ex  dictis  in  Prolegomeno  1 
et  in  discursu  bujus  libri  facile  potest  legenti 
constare^et  in  libro  5  pressius  urgebimus.Gum 
concursu  autem  comitante  facile  inteUigitur, 
et  sufficientissime  declaratur  quomodo  actua- 
lis  libertas  voluntatis  bumanse  radicaliter  pro- 
veniat  a  libertate  divina^  quatenus  per  illam 
suum  concomitantem  concursum  ita  Deus  ac- 
commodat,  ut  et  actus  voluntatis  bumanse 
efficiat^  etejus  libertatem  non  impediat. 

15.  Alter  sensus  illius  particuke.  — Atvero 
si  illa  particula  formaliter  aliquid  prseter  dic- 
tam  Dei  efficientiam  addat,  nibil  aliud  signifi- 
care  potest^  nisi  quod  actus  nostrse  voluntaiis 
formaliter  constituatur  liber  per  denominatio- 
nem  a  Ubertate  divina,  vel  a  concursu  preevio 
ab  illa  sola  pendente  :  utrumque  autem  et  fal- 
sum  est  et  aUenum  ab  omni  vero  sensu,  nam 
meus  actus  non  est  in  se  et  formaUter  Uber , 
quia  Deus  Ubere  operatur,  sed  quia  ego  per  fa- 
cuUatem  formaliter  liberam  illum  efficio,  alio- 
qui  non  ego  essem  dominus  mei  actus,  sed  so- 
Uis  Deus ;,  nec  propter  iUum  essem  dignus 
laude  ,  nec  actus  voUuitatis  mese  esset  magis 
Uber  quam  inteUectus^  imo  neque  magis  quam 
actus  brutorum  :  nam  etiam  cum  his  Deus  li- 
bere  operatur  et  concurrit.  Item  sicut  Deus 
est  prima  causa  libertatis,  ita  etiam  est  prima 
causa  vitse,,  et  sicut  concurrit  cum  potentia  U- 
bera,  ita  etiam  cum  potentia  vitaU^  modouti- 
que  accommodatOj  et  nibilominus  actus  vitaUs 
creatus  non  babet  formaUter^  quod  vitaUs  sit, 
ex  emanatione  a  Deo,  sed  ex  emanatione  a 
proximo  et  intrinseco  principio  vitse,  quamvis 
effective  totum  suum  esse  recipiat  a  Deo_,  ut  a 
prima  causa  efficiente ;  ergo  similiter  actus  U- 
ber^  Ucet  efiective  babeat  primam  et  princi- 
palem  originem  a  Deo_,  niliilominuSj  ut  est 
actus  bominis,  non  est  formaliter  Uber  ex  U- 
bertate  Dei^  sed  ex  intrinseca  bomiuis  liber- 
tate;  nam  esse  liberum  includit  esse  vitale,  et 
addit  voluutarium  cum  indifferentia^  et  domi- 
nio  proximse  facultatis.  In  iUo  ergo  sensu  fal- 
sum  est  quod  in  ea  confirmatione  sumitur  : 
ideo  vel  antecedens  estfalsum,  vel  consequen- 
tia  nuUa,  ut  explicatum  est. 

16.  Ultima  confirmatio  quce  cumprima  et 
secunda  coincidit  rejicitur. —  Ultima  confirma- 
tio  coincidit  fere  cum  prima  et  secuuda_,  in 
quibus  jam  dictum  est  voluntatem  bumanam, 
neque  solam  se  determinare,  neque  a  sola  vo- 
luntate  divina  determinari,  sed  ipsam  se  de- 
terminare  cooperaute  divina  voluntate,  ideo- 
que  in  taU  determinatioue  neutra  voluntas 


CAP.  L.  FUNDAMENTIS  CONTRARI.^  SENTENTLE  SATISFACIT. 


prius  quam  alia  agit.  Neque  hoc  est  contra 
perfectionem  divina^  voluntatis^  quia  licet  non 
sit  prior  in  causando,  semper  est  prior  in 
modo  et  perfectione  causandi^  et  quod  in  cau- 
sando  non  praecedat^  non  est  quia  pendeat  a 
voluntate  creata,  neque  quia  ab  illius  influxu 
in  aliquo  genere  causse  determinetur,  sed  quia 
ipsa  vult  suam  actionem  et  concursum  juxta 
indigentiam  taliscausse  secundse  determinaro. 
Unde  licet,  respectu  propriae  determinationis 
ad  extra^  voluntas  creata  sit  propria  causa  efB- 
ciens  determinationem  ipsam^  et  quasi  deter- 
minans  actionem  ad  talem  speciem ,  tamen 
respectu  divinse  voluntatis  solum  se  habet  per 
modum  occasionisj  et  quasi  materise  postu- 
lantis  a  suo  primo  auctore  talem  modum  con- 
cursus,  vel  auxilii,  et  quasi  trahentis  vel  invi- 
tantis  divinam  vohmtatem  ad  illud  prsestan- 
dum. 

17,  Cur  divina  voluntas  non  sit  concursus 
frcBvius.  —  Statim  vero  insurgit  antiqua 
qusestio  de  ipsa  divina  vohmtate,  quomodo  per 
habitudinem  ad  illam  non  habeat  efficientia 
Dei  rationem  concursus  prsevii,  et  praedeter- 
minantis  \  nam  licet  ille  concursus^  prout  fit  ad 
extra^  sit  simul  cum  influxu  voluntatis  creatse, 
nihilominus  vohmtas  ipsa  divina^  quatenus 
ab  seterno  voluit  et  decrevit  talem  actum  fa- 
cere  in  tempore,  est  cdusa  prior  et  antecedens 
in  ratione  causandi,  et  ahoqui  est  eflicacissi- 
ma  \  ergo  preecedit  etiam  efiiciendo,  et  conse- 
quenter  etiam  determinando  vohintatem  crea- 
tam.  Qua  difiicultate  superati^  antiqui  heeretici 
arbitrii  hbertatem  negabantj,  sicque  argumen- 
tabantur,  ut  de  Simone  Mago  disputante  cum 
Petro  refertur  in  Hb,  3  Recognitionum^  sub 
nomine  Clementis :  Si  qicod  Deus  mlt  esse  est, 
et  si  quod  non  vult  esse  non  est,  quomodo  in  Jio- 
mine  est  potestas  volendi  et  non  volendi  ?  Cui 
post  pauca  ita  fere  Petrus  respondet :  Ignoras, 
0  Simon,  quomodo  in  singulis  quiiusque  vo- 
luntas  sit  Dei  .■  qucedam  enim  voluit ,  ut  dixi- 
mus,  ita  esse,  ut  aliud  esse  non  possent  quam  id 
quod  ah  ipso  instituta  sunt,  et  his  neque  prcemia 
neque  supplicia  statuit ;  qucedam  vero  ita  esse 
voluit,  ut  in  sua  poiestate  habeant  agere  quod 
velint,  et  his  pro  actidus  ac  voluntatihus  suis 
statuit,  ut  aut  remunerationes  mereantur  aut 
pcems.  Cum  ergo  in  duas,  ut  docui,  dividantur 
cuncta  quce  moventur,  secundum  eam  distinctio- 
nem  quam  supra  diximus,  omne  quod  Deus  vult 
est,  et  quod  non  vult  non  est.  Hsec  sunt  verba 
Petri  apud  Clementem,  quse,  si  recte  inspi- 
ciantur^  et  doctrinam  datam  confirmant,  et 
vulgarem  difficultatem  expediunt. 


48.  Solvitur  ex  doctri?ia  Clementis.  —  An- 
tecedit  enim  vohmtas  Dei  respectu  causarum 
secundarum,  sed  non  eodem  modo  :  nam  cau- 
sis  naturalibus  vult  dare  determinatum  con- 
cursum,  hberis  etiam  indifferentem,  ut  supra 
etiam  declaravi  :  et  ideo  in  prioribus  facile 
potest  antecedere  absoluta  voluntas  Dei  de  ipso 
effectu,  in  posterioribus  vero  non  est  necesse 
ut  tahs  vohmtas  antecedat,  sed  sufficit  vohm- 
tas  concurrendij  quae  includit  conditionem, 
si  voluntas  creata  consentiat.  Et  ideo,  hcet 
tahs  voluntas  Dei  antecedat  in  suo  esse,  et 
quasi  m  applicatione  proxima  ad  influendum 
quantum  est  de  se,  nihilominus  nihil  sola  agit, 
ideoque,  quantum  ad  actualem  influentiam, 
non  est  antecedens,  sed  concomitans,  ac  pro- 
pterea  neque  efficit  prsevium  concursum,  ne- 
que  ex  necessitate  infert  effectum,  quia  con- 
cursus  quem  offert  a  libera  concomitantia  vo- 
luntatis  creatse  pendere  potest. 

49.  An  Deus  prcedefiniat  actum  futurim. — 
Dixi  autem  ad  prsestandum  concursum  causae 
liberse^  non  esse  necessarium  ut  Deus  actu  ab- 
soluto  preedefiniat  futurum  actum  voluntatis 
creatse^  quia,  ex  vi  dependentise  causse  secun- 
dse  a  prima,  sulficit  voluntas  concurrendi  Dei, 
quam  explicavi.  Et  quoad  actus  peccatorum 
etiam,  pro  materiali,  censeo  non  praicedere 
aliam  Dei  voluntatem,  ut  in  libro  2  de  Auxi- 
liis  late  tractavi.  An  vero  ad  actus  bonos  prse- 
cedat  talis  voluntas  Dei^  quse  solet  praedefinitio 
vocari,  disputavi  eodem  loco,  et  in  libro  5  ali- 
quid  iterum  de  illo  puncto  dicam.  In  prsesenti 
vero  necessarium  non  est,  quia  licet  praecedat 
illa  praedefinitio  Dei  volentis  illo  modo  provi- 
dere  aliquos  effectus  suos,  nunquam  tamen  est 
illa  voluntas  necessaria  ad  concursum,  neque 
est  quasi  proximum  principium  ejus,  nam  est 
tantum  voluntas  prsedestinativa,  non  execu- 
tiva  Et  ideo  nullum  concursum  prsevium  effi- 
cit  in  voluntate  creata,  quo  illam  praedeter- 
miuet  ad  actum  praedestiuatum  a  Deo;  sed 
providet  alium  modum  quo,  praevia  excita- 
tione  morali,  vel  adjuncto  concursu  phj^sico 
concomitante,  voluntas  humana  libere  et  in- 
falhbiliter  eflQciat  actum  quem  divinavoluntas 
praedefiuierat^  seu  prsedestinaverat ;  quis  au- 
tem  hic  modus  sit^  in  libro  5  explicabimus. 


250 


LIB.  ni.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DTYINyE  GRATI^  IN  GENERE. 


CAPUT  LI. 

AD  ACTUS  SUPERNATURALES  NECESSARIUM  NON  ESSE 
AUXILIUM  PR.EVIUM  PER  MODUM  GONGURSUS,  SED 
SIMULTANEUM  SUFFICERE. 

1.  Connexio  hujus  doctrince.  —  Assertio  : 
Actiones  supernaturales  non  magis  fostulant 
concursum  prcevium  ,  quam  naturales.  —  Hgec 
est  conclusio  principalis,  propter  quam  elicien- 
danij  ad  omnia,  quse  de  concursu  Dei  in  proe- 
cedentibus  capitibus  dicta  sunt^  necessitate 
compulsi  digressi  sumus ,  quia  neque  sine  illo 
]irincipio  hsec  asssertio  fundari  poterat,  nec 
illo  principio  stabilito  alia  probatio  necessaria 
est ,  quia  est  evidens  consecutio ,  ut  auctores 
contrarise  sententiee  etiam  fatentur ;  nec  enim 
ob  aliud  requirunt  ad  actus  gratiae  concursum 
prsevium  ejusdem  ordinis ,  nisi  quia  putant 
esse  per  se  necessarium  ex  generali  ratione 
actionis  creatffi;,  seu  causse  secundee.  Sic  igitur 
nos  ex  contrario  principio  ita  concludimus  : 
Acliones  naturaleS;,  sive  necessarise^  sive  libe- 
rse,  ex  vi  dependentise  essentialis  a  prima  cau- 
sa,  non  requirunt  concursum  preevium  in  cau- 
sa ;  ergo  nec  actiones  supernaturales  et  gratiae 
illum  necessario  postulant.  Probatur  conse- 
quentia;  tum  quia  eadem  est  ratio  dependen- 
Xidd,  proportione  servata^  respectu  Dei,  ut  est 
prima  causa  natui^alis,  vel  supernaturalis ;  tum 
etiam  quia  non  minus  potens  est  habitus^,  verbi 
gratia,  charitatis,  aut  hmien  gloriee^  respectu 
suarum  actionum  supernaturalium,  quam  sit 
vohmtas  vel  intellectus  in  ordine  ad  actiones 
sibi  connaturales  ;  ergo  sicut  hoe  potentise  so- 
kim  indigent  concursu  concomitante,  ita  etiam 
illse  virtutes;  tum  denique  quia  omnes  ratio- 
nes  factee  de  aliis  causis  tam  naturahbus  quam 
hberis,  servata  propor!ione,  hic  locum  habent. 

2.  Prohatur  auctoritate  sancti  TJiomcp.  — 
Unde  possumus  assertionem  hanc  auctoritate 
D.  Thomae  confirmare,  nam  in  d.  2,  q.  109, 
nou  alium  concursum  Dei  postulat  ad  super- 
naturahter  operandum,  supposito  sufficienti 
principio  interno  gratiae,  nisi  generalem  illum 
quem  Deus  prEebet  causis  secundis,  unicuique 
accommodatum ,  seu  magis  vel  minus  perfec- 
tum,  et  inferioris  vel  superioris  ordinis,  juxta 
gradum  et  perfectionem  causae.  Sic  in  arti- 
culo  4  dicit  hominem ,  tam  in  statu  uaturse 
integrffi,  quam  lapsae,  indigere  gratia,  id  est, 
interno  superuaturah  principio  operativo  ad 
dihgendum  Deum  ex  charitate,  et  insuper  in 


utroque  statu  indigere  auxilio  Dei  moventis, 
per  quod  concursum  simuhaneum  inteUigit, 
ut  supra  declaratum  est.  Et  in  art.  9,  ad  opera 
supernaturaha,  duo  dicit  esse  per  se  et  in  imi- 
versum  necessaria,  scihcet,  habitum  gratiee,  et 
motionem  illam  Dei  quse,  ex  generah  ratione 
dependentise  omnis  rei  creatse  a  Deo,  necessa- 
ria  est,  quee  est  tantnm  motio  cooperativa,  \\- 
cet  in  statu  natura^  corruptse,  ob  ahas  rationes 
indigeat  homo  ahis  auxihis. 

3.  Item  Augustini.  —  Possumus  etiam,  ad 
conclusionem  confirmandam,  Augustini  auc- 
toritatem  inducere,  quatenus  in  multis  locis 
dicit  esse  in  potestate  hominis  vocati  et  suffi- 
cienter  preeparati,  habere  operationem  liberam 
et  supernaturalem  ,  si  velit ,  et  consequenter 
habiturum  etiam  concursum  necessarium  ex 
parte  Dei,  si  per  eum  non  stet  :  hsec  enim  sub- 
sistere  non  possunt  si  praevius  concursus  ultra 
simultaneum  esset  in  operibus  gratiae  neces- 
sarius,  quia  tahs  prsevius  concursus,  cum  a  so- 
lo  Deo  fiat ,  ab  ejus  sola  voluntate  pendet,  ut 
paulo  antea  de  praedeterminatione  ad  actum 
peccati  ostendimus.  Est  enim  eadem  propor- 
tionahs  ratio  in  prsesenti,  quia  homo  non  po- 
test  se  disponere  ad  iHum  concursum  prae- 
vium  :  naturahs  dispositio  deberet  esse  super- 
naturahs ,  et  ad  iham  esset  necessarius  con- 
cursus  preevius,  et  sic  procederetur  in  infini- 
tum,  et  sic  sistendum  est  in  primo,  qui  a  solo 
Dei  arbitrio  pendeat.  Unde  e  converso,  ex  om- 
nibus  locis  in  quibus  Augustinus  docet,  posita 
vocatione  et  principio  sufficienti  gratiae  ,  esse 
in  nostra  potestate  velle  aut  nohe,  et  ad  hanc 
aut  illam  partem  determinari,  aperte  docet 
concursum  Dei  ad  utrumque  necessarium  esse 
nobis  oblatum,  et  in  nostra  esse  potestate,  ac 
subinde  non  esse  prsevium,  neque  ad  unum 
determinatum  ;  tale  est  iUud  Augustini :  Con- 
sentire  et  dissentire  nostrce  voluntatis  est,  de 
Spirit.  et  htter.,  cap.  34.  Quod  velimus  nos- 
trum  esse,  licet  Dei  sit  voca^ido  ,  dicta  quaest. 
2  ad  Simphcianum ;  Dei  esse  ofl^erre,  et  in- 
choare  gratiam,  accipere  esse  in  nohis ,  epis- 
tol.  54.  Denique  posse  hominem  sibi  tribuere, 
quod  venerit  vocatus,  hb.  83  Queest.,  quaest. 
68.  Unde  eisdem  locis  carentiam  consensus 
homini  dicit  esse  tribuendam,  quod  certe  in- 
teUigi  non  posset  nisi  concursus  esset  in  ho- 
minis  potestate,  quod  proprium  est  concursus 
simuhanei ;  sed  haec  phiribus  discutienda 
sunt,  tractando  inferius  de  auxiho  efficacij  de 
quo  ferc  eadem  est  ratio. 

4.  Rationes  ab  incommodis  indicatce  tantum 
et  reniissce  in  lihr.  sequent.  —  Et  ob    eam- 


CAP.  LT.  AD  ACTUS  SUPERNATURALES  NECESSARIUM  NON  ESSE,  ETC. 


251 


dem  causam  omitto  liic  duas  fundamentales 
rationes  ab  inconvenienti  sumptas,  ob  quas 
etiam  in  operibus  gratise  non  potest  talis  con- 
cursus  praevius  essenecessarius.Una  est,  quod 
si  talis  concursus  prcBvius  est  necessarius,  et 
Dei  arbitrio  datur,  quibus  non  datur  ita  fit  im- 
possibilis  via  salutis,  ut  non  sit  in  potestate  eo- 
rum  habere  id  sine  quo  non  possunt  viam  illam 
ingredi,  nedum  in  ea  progredi,  et  eam  consum- 
mare,  id  est,  ut  non  sit  in  eorum  potestate  vel- 
le  credere,  sperare,  amare,  quia  hsec  sine  auxi- 
lio  prsevio  fieri  non  possunt,  neque  ad  illud 
habendum  quidquam  facere  possunt.  AHa  ra- 
tio  estj  quia  opera  facta  ex  impulsu  talis  con- 
cursus  praevii  non  essent  libera,  quia  talis  con- 
cursus  a  solo  Deo  fit  antecedenter  in  vokm- 
tate,  cui  illa  resistere  aut  dissentire  non  po- 
test.  Sed  hse  rationes  communes  sunt  ad  omno 
auxihum  de  se  efficax  ac  praedeterminans  sua 
vi  voluntatem,  et  ideo  iUas  pressius  hbro  5  ex- 
pendemus.  Nunc  duo  adverto.  Unum  est,  dicta 
omnia  facile  procedere  respectu  habituum  in- 
fusorum;,  habere  autem  nonnullam  difficulta- 
tem  iu  actibus  supernaturaUbus  qui  sine  habi- 
tibus  fiunt;  nihilominus  tamen  in  ilhs  vera 
sunt  quia  Hcet  necessarium  sit  efficaciam  ha- 
bituSj  per  aliud  principium  supernaturalcj  sive 
inhserens^,  sive  assistens,  suppleri,  nihilominus 
iUud  principium  non  datur  per  modum  con- 
cursus  preevii,  sed  per  modum  proximse  virtu- 
tis^  seu  adjutorii,  quo  posito  solum  expectatur 
concursus  simultaueus. 

5.  Quomodo  sit  intelligenda  assertio. —  Unde 
ahud  advertendum  est^  assertionem  in  univer- 
sum  procedere,  quando  potentia  liominis  ex 
omni  parte  est  sufficienter  constituta  in  actu 
primo  ad  operandum  supernaturaUter ;  ita  ut 
virtutem  per  se  effectivam  supernaturahs  or- 
dinis,  et  omnia  ad  operandum  prterequisita 
ex  parte  principii  habeat.  Unde  maxime  ha- 
bet  locum  in  potentia  habitu  supernaturah  in- 
structa,  et  in  suo  ordine  sufficienter  excitata. 
Ideoque  cavendum  est  ne  per  ajquivocatiouem 
a  necessitate  auxilii  prsevenientis  fiat  transi- 
tus  ad  concursum  prsevium  ;  plus  enim  quam 
coehim  a  terra  distant,  nam  concursus  nec  lo- 
cum  habet^  nisi  postquam  potentia  uecessariis 
auxihis  sufficienter  prfeventa  est.  Item  quia 
prsevenientia  auxiha  ad  gratiam  excitantem 
pertinent,  ut  supra  visum  est  :  concursus  au- 
tem  simultaneus  imbibitur  in  actu  gratiee  coo- 
perantis,  et  si  daretur  prsevius,  nou'esset  per 
modum  excitationis,  quse  est  actus  vitahs,  sed 
per  modum  motionis  non  vitalis,  et  ab  extrin- 
seco  agente  tantum  receptee^  et  hauc  dicimus 


etiam  ad  opera  gratice  per  modum  concursus 
prsevii  non  requiri. 

6.  Fundamentum  unicum  adversariorum, 
initium  salutis  fore  a  nohis,  destruitur.  — 
Atque  hac  unica  animadversione  facile  solvi- 
tur  fundamentum  contrariee  sententiee,  quate- 
nus  de  his  actibus  supernaturahbus  prsecipue 
loquitur  ;  erat  autem  fundamentum  cap.  29, 
uhimo  loco  propositum,  quia  ahas  initium 
sahitis,  seu  actus,  verbi  gratia,  fidei,  vel  amo- 
ris  Dei  super  omnia,  in  quibus  nostra  sahis 
consistit,  esset  ex  nobis,  quod  Scripturis  sanc- 
tis  et  Concihis  repugnat.  Hoc  ergo  fundamen- 
tum  dicimus  solum  niti  in  sequivocatione  ver- 
borum.  Nam  initium  salutis,  vel  justitise,  aut 
boni  operis,  in  usu  Concihorum  et  Patrum, 
non  significat  actum  ipsum  hberum,  prout  a 
Deo  vel  ab  homine  prius  fit,  sed  significat  ac- 
tum  aliquem  priorem  actu  ipso  libero,  qui  sit 
principium  ejus,  et  a  quo  salus  hominis  in- 
choetnr.  Hoc  probamus  aperte^  primo  ex  Cou- 
cilio  Tridentino,  sess.  6,  dicente  :  Declarat 
sancta  Synodus  ipsius  justificationis  exordium 
in  adultis  a  Dei  per  Christum  Jesum  prceve- 
niente  gratia  sumendum  esse,  hoc  est,  ab  ejus 
vocatione.  Numquid  vocatio  est  prsevius  con- 
cursus  ad  consensum,  quem  potest  tempore 
antecedere  ?  Secundo,  idem  initium  vocavit 
Concihum,  prsevenientem  Spiritus  Sancti  ins- 
pirationem  ,  in  canon.  3  dum  definit :  Si 
quis  sine  prceveniente  Spirittis  Sancti  inspira- 
tione,  atque  ejus  adjutorio,  etc. ;  iha  enim  duo 
auxiha  ad  omnes  actus  supernaturales  requi- 
rit,  et  inspirationem  prsevenientem  ponit,  ut 
primam  gratiam,  quse  est  exordium  salutis. 
Quam  enim  in  cap.  5,  vocationem  appellave- 
rat,  statim  vocat  excitantem  gratiam,  et  hanc 
deinde  vocat  Spiritus  Sancti  ihuminatiouem 
et  inspirationem.  Hoc  ergo  est  initium  salu- 
tis,  et  singulorum  actuum  fidei  et  spei,  etc. 
Tertio,  hoc  ipsum  satis  probat  illud  ipsum 
Goncilium,  quod  in  contrarium  ahcgatur, 
Arausicanum  II ;  nam  in  cap.  5,  dum  initium 
fidei  in  nobis  fieri  per  gratise  donum  definit, 
ita  exponit  ihud  gratise  donum :  Id  est,  per 
inspiratio7ie?n  Spiritus  Sancti  ,  corrigentem 
volmtatem  nostram.  Et  eodem  modo  loquitur 
in  cap.  6,  7,  et  sequentibus,  ac  tandem  in  25, 
ubi  dicit  :  Hoc  salubriter  confitemur,  quod  in 
omni  opere  bono  nos  non  incipirmis,  et  statim 
declarat  quomodo  Deus  incipiat,  dicens :  Sed 
ipse  nobis,  nullis  prcecedentibus  r)ieritis,  et  fi- 
dem  et  amorem  sui  pritcs  inspirat. 

7.  Quid  sit  initium  salutis  apud  Augusti- 
num,  —  Eademque  fuit  senteutia  Augustiui, 


252  LIB.  III.  DE  AUXILIIS  INTERNIS 

semper  enim  salutis  initium  ad  vocationem 
vel  sanctam  cogitationem  reducit,  et  ideo  di- 
cit  omnem  pium  voluntatis  motum  Deo  tri- 
bui,  ut  videre  licet  dicta  quast.  2  ad  Simpli- 
cianum,  cap.  8,  ubi  ait^  ideo  initium  boni 
operis  esse  ex  Deo,  quia  non  sumus  idonei  co- 
gitare  aliquid  ex  nobis,  quasi  ex  nobis,  sen- 
tieus  ex  sancta  cogitatione  initium  illud  sumi. 
Et  de  eadem  re  est  egregium  testimonium  Zo- 
zimi  Papse,  Coelestini  et  Concilii  Africani  et 
Prosperi  auctoritate  firmatum  in  Epistol.  Goe- 
lestini,  cap.  8,  ubi  hoc  initium  instinctus  Dei 
appellatur,  et  illo  mediante  omnia  bona  ad 
Deum  auctorem  suum  referenda  dicuntur. 
Idem  confirmat  aliis  locis  Prosper,  preecipue 
ad  excerpta  Geuuensiumj,  et  contra  Gollator.  ; 
et  Fulgentius,  lib.  1  ad  Monim.,  cap.  8,  et 
lib.  delncarnat.  etgratia^  cap.  17  et  18. 

8.  Confirmatur.  —  Hoc  etiam  probat  quod 
capitibus  1  et  2  hujus  libri  diximus,  excita- 
tionem  esse  primam  gratiam,  quia  a  sancta 
cogitatione  incipere  debet  omnis  sancta  vo- 
luntas  et  operatio  :  in  unoquoque  autem  ordi- 
ne,  id  quod  est  primum  est  initium  totius  rei ; 
unde  quia  gratia  est  causa  salutis,  primum 
auxilium  gratiae  est  initium  sahitis.  Et  prsete- 
rea  usi  sunt  Patres  illo  modo  loquendi  contra 
Semipelagianos,  cum  quibus  non  erat  discep- 
tatio  de  modo  concursus  divini,  sed  de  primo 
auxilio.  Nam  Semipelagiani  dicebant  nullum 
esse,  quia  etiam  vocatio  datur  ex  humano 
merito,  ut  in  Prolegomenis  visum  est.  Patres 
autem^  ut  gratiam  defenderent,  dixerunt  pri- 
mum  auxihum  esse  gratise  ac  salutis  initiumj 
ac  proiude  esse  prius  omni  humano  merito  et 
libera  cooperatione.  In  hoc  ergo  sensu  loqui 
oportet  de  initio  sahitis,  ut  sententias  Conciho- 
rum  et  Patrum,  a  quibus  istse  voces  sumptae 
sunt,  intelhgere  possimus ;  ahoqui  si  per  no- 
vas  impositiones  significatio  reddatur  incer- 
ta,  etiam  definitiones  Patrum  eludentur,  et  ad 
falsa  dogmata  probanda  retorqueri  poterunt. 

9.  Respondetur  argumento  numero  6  propo- 
sito.  —  3IuUis  modis  potest  voluntas  primo  in- 
cipere  actum. — Hinc  ergo  facile  inteUigitur 
probationem  illam  parum  rei  preesenti  deser- 
vire  :  ut  autem  res  evidentior  fiat,  formahus 
ihi  respondebimus.  Nam  cum  in  iUo  funda- 
mento  iufertur^  si  vohuitas,  afi^ecta  charitatis 
habitu,  sine  concursu  praevio  posset  uti  iho 
habitu  ex  innata  hbertate,  primo  eam  incipere 
actum  ihum^  distinguenda  imprimis  est  parti- 
cula  primo,  fere  eodem  modo  quo  supra  iUam 
distinximus  ,  servata  proportione  :  nam  po- 
test  dicere  relationem  ad  priorem  gratiam,  et 


DIVIN.^  GRATI^  IN  GENERE. 
illam  exchidere^  et  sic  negatur  sequela,  quia, 
secundum  sententiam  nostram,  etiam  potentia 
habitu  infuso  perfecta  non  potest  operari  sine 
prffivia  excitante  gratia,  et  ita  non  ipsa  po- 
tentia  primo  incipit  actum,  sed  gratia  quse 
iham  excitat.  Qui  autem  putant  poteutiam 
aS^ectam  habitu  non  indigere  semper  excita- 
tione,  etiam  uegabunt  sequelam,  vel  quia  ante 
habitum  preecessit  excitatio  quaj  virtute  ma- 
net ,  vel  quia  ipsemet  habitus  habet  vim  ex- 
citationis  ;  lioc  enim  etiam  ipse  arguens  ahbi 
fatetur,  quod  tameu  nuho  modo  nobis  placet, 
ut  supra  cap.  1  et  2  diximus ,  et  ideo  verius 
est  requiri  proprias  excitationes,  etiam  ad  ac- 
tus  procedentes  ex  habitu  ;  imo  hcet  danthis 
esset  prsevius  concursus,  adhuc  praecederet 
excitans  gratia.  Ergo  respectu  ihius  nuhum 
fundamentum  habet  iUatio. 

10.  Alia  prioritas  quce  suhdistinguitur. — 
Potest  autem  ahter  particula  primo  dicere  re- 
lationem  ad  ipsummet  charitatis  habitum,  et 
tunc  potest  iha  particula  ulterius  positive  sumi 
aut  negative.  Priori  modo,  significat  vohmta- 
tem  prius  efiicere  amoris  opus  quam  chari- 
tatis  habitum,  et  sic  falsum  est  consequens  et 
mala  illatio.  Nam  hcet  voluntas  sine  prae- 
vio  concursu  utatur  habitu,  non  tamen  utitur 
iUo  sine  influxu  iUius,  neque  prius  ehcit  ac- 
tum  quam  ipse  habitus,  nec  se  determinat, 
quin  simul  habitus  determinationem  effi- 
ciat.  Nam  hcet  habitus  charitatis  dicatur  de- 
terminari  ad  usum  et  exercitium  a  vohin- 
tate  in  qua  inest,  quia  hbertas  et  indifife- 
rentia,  quse  est  proxima  radix  iUius  determi- 
nationis,  est  a  voluntate,  nihilominus  ibi  nou 
intercedit  ordo  prioritatis  in  causahtatC;,  sed 
sohim  speciahs  habitudo  ad  talem  actionem 
propriam  voluntatis,  ratione  cujus,  respectu 
iUius  peculiari  modo  denominatur  determi- 
natio.  Posteriori  autem  modo,  scilicet,  nega- 
tive,  verum  est  consequens,  et  optima  iUatio, 
quia  habitus  charitatis  ordine  causahtatis  non 
prius  influit  in  actum  quam  voluntas ,  ut  per 
se  notum  est,  et  iufra  iu  hbro  6  ex  professo 
dicetur. 

11.  Tertia  prioritas  consideratur  positive. 
—  Tertio,  potest  iUa  particula,  primo,  dice- 
re  relationem  seu  comparationem  ad  Deum 
concurrentem  cum  voluntate ,  et  eadem  sub- 
distinctione  utendum  est,  nam  potest  et  ue- 
gative  et  positive  inteUigi.  Positive  significat, 
liberum  arbitrium  prius  operari  quam  Deus 
concurrat,  et  quia  hoc  falsum  est,  tam  male  in- 
fertur  :  uam  cum  dicamus  coucursum  iUum 
esse  simultaneum,  unde  inferri  potest  influ- 


CAP.  LI.  AD  ACTUS  SUPERNATURALES  NECESSARIUM  NON  ESSE,  ETC. 


253 


xum  liberi  arbitrii  esse  priorem  ?  Imo  ex  illo 
antecedente  contrarium  aperte  sequitur;  tum 
quia  simul  et  prius  opponuntur  ;  tum  etiam 
quia  illa  simultas  est  per  essentialem  depen- 
dentiam  actionis  causee  secundae  a  prima  ,  et 
ideo  contradictionem  implicat  talem  actionem 
esse  prius  ordine  causalitatis  a  causa  secunda, 
quam  a  prima^,  quia  repugnat  rem  esse  prius- 
quam  suam  essentiam  habeat, 

12.  Et  negative.  —  At  vero  negative  signi- 
ficat  illa  particula,  Deum  non  prius  efficereper 
se  et  immediate  illum  actum  per  suum  con- 
cursum  generalem,  quam]liberum  arbitrium 
per  suum_,  et  sic  admittimus  sequelam ,  nam 
et  illatio  optima  est,  et  consequens  verissi- 
mum,  loqueudo  de  prioritate  causalitatis  ,  se- 
cus  vero  de  prioritate  independentise,  et  di- 
gnitatis,  ac  efficacitatis,  sicut  in  aliis  actio- 
nibus  causarum  secundarum  declaravimus  : 
nam  quoad  hoc  nihil  habent  peculiare  opera 
gratise,  sed  solum  in  excellentia  et  perfectione 
ipsiusmet  concursus  simultanei ,  ut  jam  satis 
exphcavimus.  Neque  hoc  possunt  negare  auc- 
tores  primse  sententiee;,  quoad  simultaneum 
concursum  :  nam,  hcet  ponant  preevium,  ne- 
gare  non  possunt  simultaneum,  etiam  in  ope- 
ribus  gratiae,  sicut  revera  non  negant ;  ergo 
in  eo  signo  naturse,  in  quo  jam  ehcitur  et  im- 
mediate  fit  ipsa  actio  vohmtatis  supernatura- 
hs  ,  necesse  est  ut  homo  sit  primo  operans  in 
dicto  sensu,  quia  in  eam  actionem  non"prius 
operatur  Deus.  Dicent  jam  prsecessisse  opera- 
rationem  Dei  per  praevium  concursum,  ratione 
cujus  initium  ilUus  actionis  tribuatur  Deo. 
Respondemus  irao  pr38ce.ssisse  excitationem  et 
vocationem  Dei,  quee  est  verum  initium  gratise 
et  sahitis,  nobis  traditum  a  Gonciliis  et  Augus- 
tino :  ahud  autem  initium  in  eis  non  legimuSj 
neque  necessarium  reputamus,  saltera  ratione 
generahs  concursus  ;  an  vcro  ob  aham  pecu- 
harem  causam  ponendum  sit,  in  hbro  5  ex- 
pendemus. 

13.  Solvitur  ohjectio  ex  Concilio  Senonensi. 
■ — Simihs  sequivocatio  committitur  in  ahera 
probatione;  sumpta  ex  Concilio  Seuonensi, 
quia  in  prsefatione  dicit :  In  ionis  operibus 
efficiendis,  et  liberwm  arUtrium  operatur,  et 
gratia,  primo  taynen  et  principalius  gratia,  et 
qui  primatum  boni  operis  libero  arbitrio  ad- 
scribit,  non  gratice,  Pelagianus  censendus  est ; 
quasi  ex  his  bene  inferatur,  qui  dicit  hberum 
arbitrium  simul  cum  Deo  operari  bonum  ac- 
tum,  et  Deum  per  generalem  concursum 
non  prius  natura  ihum  actum  efficere,  pri- 
matum  tribuere  hbero  arbitrio ,  quse  iUatio 


prorsus  sophistica  et  absurda  est.  Nam  im- 
prirais  ibi  Concihum  nou  loquitur  in  specie 
de  concursu,  sed  in  genere  de  gratia,  et  ita 
nuhum  arguraentum  sumi  potest  ab  inferiori 
ad  superius  negative  ;  ut  non  sequitur  :  Non 
est  horao  ;  ergo  non  est  aniraal ;  ita  etiam  non 
sequitur  :  Concursus  Dei  non  prius  operatur 
quam  inffiixus  hberi  arbitrii ;  ergo  gratia  in 
bonis  operibus  efficiendisjnon  est  prior.  Quo- 
circa  hcet  priori  sententiae  demus  particulam 
primo  significare  ordinera  causahtatis  et  na- 
turae,  nihil  inde  probatur,  quia  illud  est  veris- 
simum  ratione  gratise  prsevenientis,  quse  prse- 
cedit  semper  omnia  opera  nostra ,  et  in  suo 
genere  est  principahs  causa  eorum,  hcet, 
physice  loquendo,  principahor  sit  causa  adju- 
vans  quam  liberum  arbitrium;,  et  ita  ratione 
utriusque  gratiae  propriissime  positae  suut  ihse 
duoe  particulae  primo  et  principaliter.  Neque 
posterior  consequentia  majori  probabilitate 
inducitur,  quia  primatus  non  siguificat  ordi- 
nera  causahtatis,  sed  dignitatis  et  virtutis,  et 
iu  hoc  praestat  gratia ,  non  solura  ut  est  spe- 
cialis  virtus  causse  secundse  in  suo  ordine , 
quahs  est  charitas,  et  ahse  virtutes  infusse , 
sed  etiam  ut  extenditur  ad  concursura  gene- 
ralem  in  aUo  ordine.  Imo  non  solum  in  ope- 
ribus  gratiae,  sed  etiam  in  oranibus  actionibus 
causarum  secundarura  primatum  habet  effl- 
cientia  Dei  per  suum  generalem  coucursum, 
etiamsi  simultaneus  sit.  Ac  denique,  hcet  gratis 
demus  vocem  primatus  positam  esse  propter 
ordinem  causalitatis,  non  adstruitur  respectu 
concursus,  sed  respectu  gratiae ,  de  qua  cer- 
tissimum  est  esse  primam  in  causando  et  mo- 
vendo  hberum  arbitriumj  quod  solum  potest 
ad  primatum  sic  impropriissime  exphcatum 
pertinere. 

44.  Ratio  adversariorum  •  Homo  in  negotio 
salutis  Jiaberet  aliquid  proprium. — UUima  pro- 
batio  erat,  quia  alias  haberet  homo  in  nego- 
tio  salutis  aliquid  proprium,  quod  non  habe- 
ret  ex  gratia^  contra  ilhid  Pauli  :  Quid  habes 
qmd  non  accepisti  ?  quod  argumentura  raagni 
facere  solent  dicti  auctores,  ad  probandum  au- 
xilium  efficax  physice  prsedeterminans.  Nunc 
quidquid  sit  de  auxilio  efficaci,  an  ex  pecuhari 
ratione  ordinis  gratiie  requiratur,  solum  di- 
cimus  non  recte  appUcari  arguraentum  ad 
concursura  generalem  ;  aUas  peccator  in  pec- 
catis  suis  dicere  posset :  Quid  habeo  quod  uon 
accepi  a  Deo,  quia  quidquid  feci,  ipse  fecit  ut 
facerem,  concursu  praevio  nou  minus  efflcaci 
in  suo  genere,  quam  concursus  gratiae  sit  in 
suo  ordine. 


254 


LIB.  lil.  DE  AUXILIIS  INTERNIS  DlVlN.E  GRATL-S  IN  GENERE. 


15.  Sohitur. — Respondemus  ergo  negando 
sequelam^  quia  etiamsi  non  detur  coucursus 
praevius  in  ordine  gratise^  nihilominus  quidquid 
est  in  bomine  hene  operante  conferens  ad  sa- 
lutem^,  totum  id  habet  a  Deo^  quia  in  homine 
nibil  hujusmodi  invenitur,  nisi  velanteceden- 
tia  auxilia,  vel  habitus  infusi,  et  actiones  eo- 
rum,  vel  in  fieri^  vel  prout  sunt  actus  perfecti^ 
etqualitates  quaedam.  Omnia  autem  bsec babet 
homo  a  Deo,  ut  ab  auctore  gratise;  de  antece- 
dentibus  enim  auxibis  jam  satis  id  ostensum 
est ;  de  babitibus  id  nuuc  suppono  ut  certum 
apud  omnes ;  de  actionibus  in  fieri  patet  ex 
proxims  dictis^,  quia  illge  actiones  immediate 
fluunt  a  Deo,  a  quo  essentiabter  pendent;  me- 
dianlibus  ibis  actionibus,  etiam  actus,  seu  qua- 
htates  actuales  sunt  dona  gratise  Dei,  ut  supra 
etiam  est  declaratum.  Quid  ergo  subtrabitur 
gratia3  Dei?  Numquid  quod  actiones  et  actus 


non  sunt  a  solo  Deo  ?  At  hoo,  etiam  posito  con- 
cursu  prsevio,  necessario  dicendum  est.  Dicent 
forte,  hoc  quod  est  agere,  seu  determinari  ad 
actionem,  non  tribui  gratiae  Dei.  Verumta- 
men  hoc  etiam  est  falsum,  quia  agere  non  est 
aliquid  ultra  actiouem ;  ergo  si  actio  est  a  Deo 
per  concursum  simultaneum,  etiam  agere  est 
a  Deo,  ex  vi  ejusdem  concursus,  et  remoto 
praivio.  Determinatio  autem,  si  sumatur  ante 
ipsam  actionem,  nulla  est,  et  ita  nihil  ex  bac 
parte  tribuitur  bomini  -,  si  vero  sumatur,  ut 
per  actionem  ipsam  formaliter  fit,  sic  nihil  ad- 
dit  ipsi  actioni,  neque  in  se  habet  aliquid  quod 
non  sit  a  Deo  per  generalem  concursum  simul- 
taneum.  Quid  ergo  reale  est  in  donis  gratiee, 
quod  dicatur  bomo  habere  sine  Deo,  seu  abs- 
que  influxu  gratuito  Dei  ?  Nulla  est  ergo  ne- 
cessitas  preevii  concursus.  Et  haec  de  specie- 
bus  auxiliorum  gratiee  dixisse  sufficiat. 


PINIS   LIBRI   TERTir. 


(q    9~q) 


immasm 


Ey 


DE  AUXILIO  SUFFIGIENTE,  QUID  SIT,  QUIBUSQUE  DETUR,  ET  QUOMODO 

AD  LIBERTATEM  YOLUNTATIS  GIRGA  SUPERNATUUALES 

AGTUS  NEGESSAUIUM  SIT. 


Cap.  I.   An  recte  auxitiiim  gratice   in 

sufficiens  et  efficax  dividatur. 
Cap.  II.  Utrum  auxiiium  sufficiens  non 

solum  liomini  sit  necessarium  ut  pos- 

sit  operari,  sed  etiam  ut  operetur  ali- 

quo  modo  tribuat. 
Cap.  III.  Utriim  auxilium  sufficiens  sit 

verum  auxilium  gratice  internce,  dis- 

tinctum  a  lege ,   revelatione  et  doc- 

trina. 
Cap.  IV.  Utrum  auxilium  sufficiens  in- 

ternum  in  sola  gratia  excitante  consis- 

tat,  et  cum  illa  convertatur,  seu  idem 

omnino  sit. 
Cap.  V.  Utnim  gratia  sufficiens  sit  tan- 

tum  actualis  ,   vel  etiam  habitualem 

includat. 
Cap.  YI.  An  auxiiium  aliquod  vere  suf- 

ficiens  sit  ex  se   inefficax,  vel  unde 

id  habeat,  quando  tale  esse  contingit. 
Cap.  VII.  Utimm  auxilium  sufficiens  de- 

tur  interdum  prcedestinatis,  vel  repro- 

bis. 
Cap.  VIII.    Utimm  auxilium    sufficiens 

detur   omnibus   adultis,   quantumvis 

reprobi  sint. 
Cap.  IX.  An  et  quomodo  fideiibus  se- 

mei  justificatis,  qui  tandem  non  sai- 

vantur,  detur  auxiiium  sufficiens  ad 

saiutem  cBternam. 
Cap.  X.  An  et  quomodo  fideiibus  pec- 

catoribus  semper,   dum  viviuit,   gra- 

tia  sufficiens  tribuatur,  qua  converti 

et justificari  possiut. 


Cap.  XI.  Quomodo  infideiibus  omnibus 
detur  auxiiium  sufficiens  ad  fidem  et 
saiutem. 

Cap.  XII.  Difficuitas  circa  superiorem 
doctrinam  proponitur,  ejusque  occa- 
sione  tractari  incipit  axioma:  Fa- 
cienti  qiiod  in  se  est  Deus  non  dene- 
gat  gratiam. 

Cap.  XIII.  Tractatur  aitera  sententia 
prcecedenti  contraria,  negans  datam 
esse  a  Deo  iegem  dandi  auxiiium  gra- 
ticB  facienti  quod  in  se  est  per  vires 
naturce  ad  servandam  iegem  natura- 
iem. 

Cap.  XIV.  Tractatur  tertia  opinio,  quce 
partim  a  prcecedentibus  recedit,  par- 
tim  cum  utraque  convenit. 

Cap.  XV.  Propositce  difficuitati  satisfit, 
et  axioma  propositum  in  vero  et  ca-, 
thoiico  sensu  expiicatur. 

Cap.  XVI.  Difficuitati  cap.  12  propo- 
sitce  satisfit. 

Cap.  XVII.  Objectionibus  in  cap.  13 
propositis  satisfit. 

Cap.  XVIII.  Qiiid  Augustinus  senserit, 
de  sufficienti  auxiiio  ,  an  omnibus 
aduiiis  detur. 

Cap.  XIX.  Utrum  auxiiia  sufficientia 
omnibus  hominibus  cequaiiter  confe- 
rantur  ex  parte  Dei,  vei  unde  eo- 
rum  varietas  seu  incequaiitas  oriatur. 

Cap.  XX.  De  concordia  iiberi  arbitrii 
cum  necessitaie  sufficientis  auxiiii 
prcEvenientis. 


LIBER  QUARTUS. 


DE  AUXILIO  SUFFICIENTE 


QULD  SIT,  QUIBUSQUE  DETUR,  ET  QUOMODO  AD  LIBERTATEM  VOLUNTATIS  GIRCA 
SUPERNATURALES  AGTUS  NEGESSARIUM  SIT. 


PRJELUDIUM. 


i.  Cardo  diffimltatis.  —  Explicuimiis  hac- 
teniis  omnes  tam  habituales  quam  actuales 
gratias,  quibus  Deus  liberum  arbitrium  ad 
bene  operandum  confortare,  excitare  et  adju- 
vare  solet ;  divisionesque  omnes  quas  D.  Tho- 
mas  et  alii  Theologi  antiqui  de  utraque  gratia 
nobis  tradiderunt,  pro  viribus  declaravimus. 
Nunc  tractanda  succedit  illa  non  minus  anti- 
qua  quam  obscura  difficultas ,  quomodo  hsec 
necessitas  et  efficacitas  gratise ,  prassertim  ac- 
tualiSj  cum  libertate  arbitrii  ejusque  usu  com- 
poni,  et  in  concordautiam  redigi  possit.  Quod 
ex  duobus  punctis  pendet:  unum  est,  quomodo 
hsec  auxilia  dent  voluntati  liberae  potestatem 
volendi ;  aliud  est ,  quomodo  dent  illi  ipsum 
velle ;  duo  enim  ad  hbertatem  necessaria  sunt, 
scilicet  posse  velle ,  et  posse  nolle  seu  non 
velle  ,  ideoque  ut  voluntas  sit  libera  circa  su- 
pernaturales  actus  ,  necessaria  sunt  auxilia 
quee  volendi  facultatem  conferant,  et  quee  dent 
ita  ipsum  velle ,  ut  potestatem  nolendi  non 
auferant.  Ad  utramque  autem  explicandum 
data  est  a  Theologis  alia  divisio  auxiliantis 
gratise  in  sufficientem  et  efficacem^  quain  licet 
antiquiores  Theologi  sub  his  terminis  expresse 
et  formaliter  non  tradiderint,  rem  ipsam  in 
diversis  locis  frequenter,,  et  prout  ^occasiones 
occurrebant,  docuerunt. 

2.  Proponitur  distrilutio  tractandorum.  — 
IIoc  vero  tempore,  proptcr  novorum  hseretico- 
rum  iiistantiam,  et  propter  aliqnas  controver- 
sias  etiam  inter  Catholicos  ea  occasione  subor- 
tas,  illa  divisio  expressius  tradita  et  accuratius 
declarata  est  :  ideoque  in  hoc  et  sequenti  li- 
bro,  circa  illius  disputationem  et  explicatio- 
nem  immorabimur,  in  hujus  initio  illam  prse- 
mittendo,  et  deinde  prius  membrum  sufficien- 


tis  gratiffi  in  ejus  discursu  declarando,  de  al- 
tero  vero  membro  efficacis  gratiae  in  sequenti 
libro  dicemus.  Quoniam  vero  I.  2  et  3  diximus 
auxilia  gratise ,  tam  ad  naturales  actus  bonos, 
quam  ad  supernaturales  esse  necessaria ,  ideo 
divisio  haec  respectu  utrorumque  dari  et  in- 
telligi  potest  :  potissime  autem  locum  habet 
in  actibus  supernaturalibus^  et  ideo  in  ordine 
ad  illos  eam  explicabimus.  Doctriua  vero  cum 
proportione  de  auxiliis  etiam  necessariis  ad 
naturales  actus  intelligenda  est^  facileque  erit 
legentibus  illam  applicare  et  accommodare, 
suppositis  principiis  in  superioribus  positis. 
Nos  itaque ,  ne  prolixiores  simus ,  in  generali 
loquemur ;  ubi  autem  aliqua  differentia  notatu 
digna  occurrerit ,  illam  indicare  non  omitte- 
mus. 

CAPUT  I. 

AN    REGTE    AUXILIUM    GRATIJ;    IN    SUFFICIENS     ET 
EFFICAX   DIVIDATUR. 

1.  Bationes  dubitandi  proponimtur. — Prima. 
—  Rationes  dnbitandi  esse  possunt :  prima, 
quia  vel  hic  dividitur  gratia  actualis  sola,  vel 
habitualis  sola,  vel  gratia  dans  vires  voluntati 
ut  abstrahit  ab  utraque.  Primiim  dici  non  po- 
test,  quia  gratia  actualis  sine  habituali  non 
sufficit^  neque  efficax  est^  alias  superflua  esset 
habitualis.  Eademque  ratione  non  potest  dici 
secundum,  quia  multo  minus  sufficit  habitua- 
lis  gratia  sine  actuali,  ut  per  se  notum  est.  Nec 
etiam  dici  potest  tertium,  quia  parvulis  datur 
sufficieus  gratia,  et  tamen  non  datur  actualis, 
sed  habitualis  sola.  Adulti  vero  habent  suffi- 
cientem  gratiam  cum  sola  actuali  sine  habi- 
tuali^  ut  de  iufidelibus  constat_,  imo  etiam  effi- 


CAP.  I.  AN  RECTE  AUXILIUM  GRATL^  IN  SUFFICIENS  ET  EFFICAX,  ETC. 


257 


cacem  possunt  habere  ad  aliquas  operationes 
sine  habituali  gratia  :  ergo  nuUo  ex  dictis  mo- 
dis  potest  divisum  illius  partitionis  subsistere, 
ac  proiude  neque  ipsa  divisio.  Secundo,  est  si- 
milis  difEcultas,  quia  vel  ibi  dividitur  gratia 
excitans  tantum,  aut  adjuvans  tantum,  aut 
utraque  simul  :  nibil  autem  horum  videtur 
dici  possej  ergo.  Probatur  minor  quoad  sin- 
gulas  partes  :  nam  gratia  excitans,   pra^cise 
sumpta,   nunquam  potest  esse   efiicax,  quia 
sine  adjuvante  non  potest  in  opus  prodire,  et 
si  non  operatur,  efficax  non  est.  E  contrario 
vcro  ad juvans  gratia  nunquam  est  tantum  suf- 
ficiens^  quia  semper  operatur,  ut  supra  visum 
estj  et  ita  semper  est  efficax;  et  eadem  ratione 
non  potest  hic  dividi  aggregatum  ex  utraque 
gratia,  quia  ubi  gratia  excitans  et  adjuvans 
simul   concurrunt,  semper  habent  efFectum, 
et  ita  semper  ex  illis  consurgit  gratia  efficax ; 
ergo  non  datur  locus  sufficienti.  Unde  est  ter- 
tia  ratio,  quia  illo  duo  membra  non  possunt 
convenienter  distingui,  nam  imprimis  omnis 
gratia   efficax  est  sufficiens;  quomodo   enim 
faciet  nisi  sit  ad  efficiendum  siiiBciens.  Res- 
pondebit  aliquis  sufficientem  dici  quee  est  tan- 
tum  sufficiens,  id  est,  quae  ita  sufficit,  ut  nun- 
quam  faciat ;  sed  contra,  quia  vel  gratia  suf- 
ficiens  nunquam  faciet,  quia  de  se  est  inef- 
ficax,  vel  solum  quia  voktntas  non  vult.  Si 
primum  dicatur,  revera  illa  gratia  non  est 
sufficiens,  quia  si  de  se  est  inefficax,  de  se  est 
impotens ;  non  ergo  sufficiens  :  si  vero  dicatur 
secundum,   sequitur  gratiam    reddi  ineffica- 
cem  per  liberum  arbitrium,  ac  subinde  gra- 
tiam  uon  recte  dividi  in  sufficientem,  sed  de- 
beret  dividi  in  eam  cui  non  adjungitur  hberi 
arbitrii  cooperatio.  Quarto ,   argumentor   in 
hunc  modum,  quia  gratia  sufficiens,  vel  inclu- 
dit  omnem  gratiam  necessariam  ad  actum,  seu 
ad  vincendum  peccatum,  vel  ad  sakttem,  aut 
illam  nou  inckidit.  Si  dicatur  primum,   illa 
gratia  non  est  tantum  sufficiens,  sed  etiam  ef- 
ficax,  quia  efficax  gratia  est  una  ex  necessa- 
riis  ad  salutem.  Si  vero  dicatur  secundum,  ta- 
hs  gratia  non  potest  dici  sufficiens,  nam  illa 
causa  est  sufficiens  ad  aliquem  effectum,  quse 
ad   minimum  includit  necessaria  ad  produ- 
cendum  talem  eflfectum  ;  non  ergo  apparet 
quomodo  possint  illa  membra  distingui. 

2.  Divisio  gratice  in  suf/icientem  et  effica- 
cem  displicet  Semipelagianis.  —  Et  aliquiius 
recentioris  cr^vi  Theologis. —  Hanc  partitionem 
videntur  okm  Semipelagiani  abhorruisse  ex 
parte  ilkus  membri  gratise  efficacis.  Cum  enim 
AugustinuSj  kb.  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  i\, 

VIII. 


d2  et  13,  akis  verbis  iUam  tradere  visus  esset, 
dicens  unam  esse  gratiam  quse  dat  homini 
bene  operari,  aut  perseverare,  si  velit ;  aliam 
vero  esse  quee  dat  ut  perseveremus,  vel  non 
peccemus,  aut  bonum  vekmus,  ikis  maxime 
displicuit,  ut  Hilarius  in  Epistol.  ad  Augusti- 
num  refert,  dicens  :  Moleste  ferunt  ita  dividi 
gratiam  qucevel  tunc  primo  Jiomini  data  est,  vel 
nunc  omnihus  datur,  ut  ille  acceperit  perseveran- 
tiam,non  qua  fieret  lUperseveraret,  sed  binc  qua 
per  liierum  arbitrium  perseverare  non  posset : 
nunc  vero  Sanctis  ad  regnum  prcedestinatis  non 
tale  acljutorium  perseverantice  detur,  sed  tale  ut 
eis  perseverantia  ipsa  donetur,  non  solum  ut  sine 
isto  dono  perseverantes  esse  non  possint,  verum 
etiam  iit  per  hoc  clonum  non  nisi  perseveran- 
tes  sint.  Hsec  enim  sunt  verba  Augustini,  in 
quibus  ika  divisio  contineri  visa  est,   et  ideo 
ikam   moleste   tuleruut  Semipelagiani,   quia 
putabaut  juxta  ika  duo  gratise  membra  qui- 
busdam  fieri  impossibilem  viam  salutis,  quia 
non  datur  eis  gratia  qua  perseverent ;  aliis  ve- 
ro  imponi  necessitatem  salutis,  quia  datur  eis 
gratia  qua  non  nisi  perseverantes  sint.   His 
etiam  temporibus  divisio  haec  ex  eodem  capite 
akquibus  impugnata  est,  prasertimque  contra 
ikam  ex  professo  scripsit  Paulus  Bennius,Theo- 
logus  Patavinus,  in  kbeko  quem  ad  dirimen- 
das  coutroversias  de  auxiko  sufficiente  et  effi- 
caci  scripsit.  Gredidit  non  melius  dirimi  posse, 
quam  divisionem  hanc  de  medio  tokendo :  nam 
illam  putat  esse  novam,  et  a  Scriptura  divina, 
et  a  Patribus  alienam,  occasionemque  dissen- 
tiendi  inter  se  Cathokcis  tribuisse.  Et  in  hanc 
sententiam  akegat  Osorium,  lib.  9  de  Justitia, 
ubi  prope  initium  in  hanc  divisionem  invehi- 
tur,  quamvis,  si  attente  legatur,  non  tam  divi- 
sionem  quam  indebitum  modum  illam  inteki- 
gendi    et  interpretandi  improbare  videatur. 
Akegat  etiara  J.  Anton.  Delphium  in  lib.  de 
Justific,  inter  expkcandas  gratiae  partitiones, 
et  Coekum,  kb.  2  Instit.,  c.  3,  et  lib.  A,  c.  24, 
quinegathanc  divisionem  ex  akera  parte  gra- 
tise  sufficientis ;  dicit  enim  facukatem  conse- 
quendi  sakitem  nikli  promitti,  vel  dari,  nisi 
ilks  qui  efficaciter  illuminantur  et  salvantur, 
et  loquitur  consequenter  cum  efficacem  gra- 
tiam  ponat  in  motione  necessitante  volunta- 
tem,  ut  infra  videbimus. 

3.  Tenenda  tamen  est,  sed  explicatione  a  ver- 
lorum  ambiguitate  purganda. —  Vox  gratice  cf- 
ficacis  quomodo  sumenda. — Crvatia  sufficiens  et 
efficax  quomodo  distinguantur. —  JNiliiiomiuus 
tamen  negari  non  debet  nec  potest  quin  illa 
divisio,  in  aliquo  vero  sensu,  bona  et  ueces- 

M 


238  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

saria  sit  :  oportet  taraen  verborum  ambigui- 
tatem  cavere,  ne  divisio  male  intellecta  er- 
rnndi  occasio  sit,  et  imprimis  vox  illa  efficox 
est  sequivoca  :  interdum  enim  dicitur  causa 
vel  principium  efficax  in  actu  primo  tantum, 
quia  vim  activam  habet  potentissimam  ad  ef- 
fectum  preestandum,  quantum  est  ex  se  :  in- 
tcrdum  vero  ille  terminus,  efficax,  involvit 
non  tantum  actum  primum,  sed  etiam  secun- 
dum;  sic  dicitur  causa  efficax,  quia  non  tan- 
tumvimhabet,  sed  etiam  in  seipsa  consequi- 
tur  effectum.  Priori  modo  dici  poterit  auxi- 
lium  gratiee  efficax,  licet  actu  non  faciat  in- 
tentum  effectum,  quia  de  se  efficaciam  habet, 
et  sic  minima  charitas  dicitur  efficax  ad  vin- 
cenda  omnia  peccata,  licet  illa  effectu  non  vin- 
cat,  et  hoc  modo  si^epe  Patres  vocant  gratiam 
Dei  efficacem,  ut  in  sequentibus  videbimus,  et 
sumitur  ex  verbis  D.  Pauli  ad  Hebr.  4  :  Vhus 
enim  est  sermo  Dei,  et  efficax,  et  penetraMlior 
07)ini  gJadio  ancipite,  etc;  non  potest  autem 
in  boc  seiisu  sumi  in  hac  divisione,  quia  hoc 
modo  auxilium  sufficiens  est  efficax  de  se,  quia 
quantum  est  ex  se,  potestatem  habetet  effica- 
ciam  in  actu  primo,  respectu  effectus  per  ilhid 
intenti.  Sumitur  ergo  in  praesenti  illa  vox  ef- 
ficax  posteriori  modo  :  sic  enim  diciturvoca- 
tio  efficax  quse  consequitur  effectum  :  sicut 
dicitur  oratio  efficax  quse  impetrat  postula- 
tum.  Constat  autem  causam  sic  efficacem  esse 
etiam  sufficientem,  quia  non  consequeretur 
effectum  nisi  ad  ilhid  esset  sufficiens,  sicque 
dixit  D.  Paulo  :  Sufficit  tihi  gratia  mea ;  vir- 
tus  in  infirmitate  perficitur,  2  Corinth.  11; 
gratia  enim  illa  quae  dabatur  Paulo  ad  stimu- 
lum  carnis  superandum,  et  ad  proficiendum 
in  infirmitate,  efficax  profecto  erat,  et  ef- 
fectum  consequebatur,  et  nihilominus  merito 
dicitur  sufficiens  contra  adversarium.  Quod 
etiam  idem  PauUis  ait  2  Corinth.  3  :  Non  su- 
mus  sufficientes  cogitare  aliquid  ex  nohis  qiiasi 
ex  nolis,  sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  est, 
verissimum  est  de  suffieientia  quse  conjunc- 
tam  habet  efficaciam,  et  ita  allegatur  in  Con- 
cilio  Arausic,  cap.  7,  licet  possit  etiam  de  qua- 
cumque  intelligi.  Ut  ergo  gratia  sufficiens  ab 
efficaci  distinguatur,  necesse  est  ut  illud  suf- 
ficiens  cum  prcecisione  sumatur,  significetque 
gratiam  illam,  quoe  licet  sufficiens  sit,  ac 
proinde  efficax  in  actu  primo,  nihilominus  ta- 
men  sufficiens  permanet,  et  effectum  non  con- 
soquitur.  Efficax  autem  dicitur  qune  non  so- 
him  est  sufficiens,  sed  etiam  effectum  opera- 
tur.  Unde  autem  habeat  sufficiens  utultra  non 
ingrediatur,  nec  consequatur  effectum,  efficax 


.-E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
vero  habeat  actu  operari,  in  discursu  hujus  et 
sequentis  Ubri  exponendum  est,  in  hoc  enim 
tota  difficultas  hujus  materiae  posita  est.  Opor- 
tet  autemuUerius  hocloco  advertere  auxiUum 
gratise,  de  quo  tractamus,  dari  vohuitati  ad 
operandum,  unde  comparari  potest,  vel  ad  ef- 
fectum,  seu  ad  actum  vohmtatis,  vel  ad  vo- 
Uintatem  ipsam  ;  et  priori  quidem  modo,  sci- 
Ucet  respectu  actus  procedunt  recte  omnia  quse 
in  prrecedenti  puncto  animadvertimus.  Dice- 
turque  more  loquendi  Augustini,  auxiUum 
sufficiens  quod  dat  potestatem  efficiendi  ac- 
tum  ;  efficax  vero  dicetur  quod  non  dat  tan- 
tum  posse,  sed  etiam  facere.  Et  hoc  modo  dis- 
tinguit  ssepe  D.  Thomas  Christi  meritum,  vel 
quoad  sufficientiam,  vel  quoad  efficaciam,  ut 
in3,  d.  13,  q.2,  art.  2,  quaestiunc  l,ad  5,  et  d. 
19,  q.  1,  art.  1,  queest.  2,  ad  3;quoad  efficieu- 
tiam  enim  vocat,  id  est,  quoad  effectum,  ut 
expUcat  3  p.,  qusest.  79,  art.  2,  ad  2.  Quia 
vero,  ut  dictum  est  libro  preecedenti,  per  auxi- 
lia  gratise  non  soUim  facit  Deus  actus  volun- 
tatis  nostrse,  sed  etiam  inducit  voluntatem  ad 
volendum,  et  facit  ut  veUt  et  faciat,  ideo  etiam 
respectu  voUmtatis  nostrse  potest  auxiUum  suf- 
ficiens  et  efficax  denominari.  Diceturque  suf- 
ficiens  quando  de  se  inducit  et  movet  voUmta- 
tem  ut  efficiat  si  veUt,  ipsa  autem  voluntas 
non  vuU.  Efficax  autem  dicitur  quando  ita 
inducit  voluntatem,  ut  cum  effectu  consensum 
ab  illa  obtiiieat.  Et  quamvis  isti  duo  respectus 
saepe  conjuugantur,  nihilominus  non  suut 
confundendi,  quia  distincti  sunt  et  separabi- 
les  :  nam  in  actibus  maUs  auxiUum  generale 
per  modum  concursus  distingui  potest,  priori 
modo,  in  sufficiens  et  efficax,  ut  per  se  patet, 
quia  ei  qui  non  peccat,  prsebet  Deus  de  se  suf- 
ficientem  concursum,  ut  actum  qui  est  pra- 
vus  facere  possit  si  veUt  ;  ei  autem  qui  peccat 
etiam  efficacem  concursum  prsebet,  dando  non 
tantum  potestatem,  sed  actum ;  et  tamen  pos- 
teriori  loco  non  habet  locum  divisio  in  acti- 
bus  maUs,  quia  Deus  nec  sufficienter,  nec  ef- 
ficaciter  ad  iUos  inducit,  neutroque  modo  fa- 
cit  ut  illos  faciamus;  sed  hoc  est  maxime  pro- 
prium  auxiUum  gratise.  Et  ideo  in  hoc  poste- 
riori  sensu  prsecipue  inteUigitur  divisio,  Ucet 
etiam  in  priori  procedat. 

4.  Prohatiir  divisio  gratice  sufficientis  et  ef- 
ficacis. — Gratia  sufficiens  ex  sacra  Scriptura. 
—  Sic  ergo  terminis  expUcatis  probatur,  pri- 
mo  ex  Scriptura,  divisio,  quia  res  per  iUa 
membra  intentse  prsecipue  in  Scriptura  dicun- 
tur  :  nam  imprimis  auxihum  sufficiens  tra- 
ditur  in  omnibus  locis  in  quibus  hominibus 


CAP.  I.  AN  RECTE  AUXILIUM  GRATI^  IN  SUFFICIENS  ET  EFFICAX,  ETC. 


239 


imputatur^  quod  non  operantur  ea  quse  ad  sa- 
Intem  pertinent^  cum  per  auxilinm  Dei  pos- 
sint;  quod  enim  auxiiia  gratise  dent  voluntati 
humanse  potestatem  ad  supernaturaliter  ope- 
randum^  probant  illa  verba  Joan.  1  :  Dedit  eis 
'pctestatem  filios  Dei  fieri;  et  illa  Cliristi :  Si7ie 
onenihil  potestis  facere,  Joan.  6;  et  illa  Pau- 
li :  Sufficientia  nostra  ex  Deo  est,  2  Corinth. 
3  ;  quia  a  Deo  habemus  posse  cogitare  sicut 
oportet^  ut  ibi  notat  D.  Thomas,  et  ssepe  in 
superioribus  dictum  est.  Item  4  Cor.  40  :  Fide- 
lis  Deus  qui  non  patietur  vos  tentari  ultra  id 
qmd  potestis;  quia  nlmirum  sine  illius  auxilio 
non  possumus,  ipse  autem  non  negabit  auxi- 
lium  quo  possimus  tentationi  resistere.  Unde 
est  etiam  ad  Phihp.  4  :  Omnia  possum  in  eo 
qui  me  confortat.  Deinde  hoec  auxilia  saepe 
dare  potestatem  sine  operatione,  quia  homo 
consentire  non  vult,  in  Scriptura  frequenter 
asseritur^  Matth.  23  :  Quoties  volui  congre- 
gare  filios  tuos,  quemadmodum  gallina  congre- 
gat  pullos  suos  sul  alas,  et  noluisti?  et  Joan. 
45  :  Si  non  venissem,  et  locutus  eis  fuissem, 
peccatum  non  haierent  :  mmc  autem  excusa- 
tionem  7ion  habent  de  peccato  suo;  et  infra  :  Si 
opera  non  fecissem  in  eis,  quce  nemo  alius  fecit, 
peccatum  non  haherent,  usque  ad  ilhid :  JJt  im- 
pleatur  sermo  qui  in  lege  eorum  scriptus  est:  Et 
odio  me  habuerunt  gratis  ;  ubi  ponderanda  est 
illa  particula,  gratis,  quee  aperte  significat  ex 
suo  arbitrio  vohmtate  prava  restitisse  divino 
auxilio  de  se  sufficientissimo.  Quod  etiam  sa- 
tis  convincunt  illa  verba :  Dlunc  autem  excusa- 
tionem  non  hahent ;  nam  si  ex  parte  Dei  ah- 
quid  necessarium  defuisset ,  quod  in  homi- 
num  illorum  potestate  non  esset ,  haberent 
plane  excusationem  de  peccato  suo.  Quapro- 
pter  licet  Christus  Dominus  exteriora  tantum 
auxilia  commemoret,  sub  illis  comprehendit 
interna,  quee  medio  verbo  Dei  tanquam  orga- 
no  divinse  virlutis  tribuuntur.  Ita  ergo  Chris- 
tus  ad  aures  corporis  loquebatur,  ut  etiam  cor 
excitaret,  quia  vivus  est  sermo  Dei  et  efficax, 
ut  dixit  Paulus^  et  ita  Christus  faciebat  signa 
et  virtutes  coram  Judseis,  ut  etiam  illorum 
mentem  illumiuaret  ad  vim  illorum  intelli- 
gendam^  si  per  eos  nou  staret,  alioqui  excu- 
sationem  haberent  de  peccato  suo,  quia  ex- 
terna  objecta  osteuduut  tantum  veritatem, 
non  tamen  dant  homini  potestatem  intelli- 
gendi  et  credendi  sicut  oportet,  nisi  adsit  in- 
ternum  Dei  auxilium  :  si  ergo  hoc  interuum 
omnino  defuisset  ilhs  hominibus.  excusatio- 
nem  profecto  haberent;  cum  ergo  Christus 
dicat  non  habuisse  excusationem^  profecto  de- 


clarat  illa  opera  et  verba  externa  habuisse 
conjunctum,  vel  paratum  auxilium  internum, 
quia  non  ficte  ab  ipso  dicebanturj  vcl  fiebant, 
sed  ita  ut  possent  cor  illuminare  et  immu- 
tare. 

5.  Et  ideo  dicebat  Stephanus  ad  Judceos, 
Actor.  7  :  Vos  semper  Spiritui  Sancto  restitis- 
tis,  quia  non  solum  externee  Christi  et  Aposto- 
lorum,  et  Prophetarum  prcedicationi,  sed  in- 
ternse  etiam  Spiritus  Sancti  inspirationi  resti- 
terunt,  ut  in  eodemsensu  dixit  Matth.  \.\  :  Vce 
tihi,  Corozain,  vub  tibi,  Bethsaida,  quia  si  in 
Tyro  et  Sidone  factw  essent  virtutes  qure  factce 
sunt  in  vohis ;  et  infra  :  Verumtamen  dico  vo- 
his,  Tyro  et  Sidoni  remissius  erit  in  diejudi- 
cii,  quam  vobis.  Hinc  enim  constat  anxilium 
illud,  datum  Judseorum  populo,  fuisse  de  se 
sufficiens,  licet  effectum  non  habuerit,  ut  pon- 
derat  Auguslinus  in  Enchirid.,  cap.  95,  unde 
hanc  gratiam  supponit  Petrus,  2  can.,  cap.  1, 
cum  dicit :  Satagite  ut  per  bona  opera  certam 
vestram  vocationem  et  electionem  faciatis. 

6.  Denique  quod  exparte  Dei  nihil  desit  cum 
confert  hujusmodi  auxilium,  etiamsi  in  lio- 
mine  non  habeat  effectum,  testatur  ipse  Deus, 
dicens  per  Isai.,  cap.  5  :  Qiiid  amplius  dehui 
facere  vinece  mece,  et  non  feci  ?  Osese  43  :  Per- 
ditio  tua,  Israel,  ex  te;  quasi  dicat :  Tibi  soli 
attribue  perditionem  tuam,  qua  ex  parte  mea 
nihil  defuit,  et  hoc  est  quod  subjungit :  Tan- 
tummodo  in  me  auxilium  tuiim,  utique  suffi- 
ciens  :  nam  si  esset  deficiens,  ex  ea  parte  non 
Israeli,  sed  Deo  esset  tribuenda  Israelis  perdi- 
tio.  Et  ideo  Sapiens,  Eccles.  45,  cum  de  justis 
dixisset  :  Qui  timet  Deum  faciet  bona,  et  qui 
continens  est  justitice,  apprehendet  illam,  etc, 
de  peccatoribus  vero  addidisset  :  HowAnes 
stulti  non  apprehendent  illam,  etc,  adjungit  : 
Non  dixeris :  Per  Deum  ahest;  ac  si  diceret :  Si 
cares  justitia,non  dicas :  Per  Deum  mihi  abest; 
non  enim  per  Deum  stat  quod  illa  absit,  sed 
per  te,  et  ideo  uon  potest  Deo  imputari  injus- 
titia  tua ;  ut  notavit  Augustinus  de  Grat.  et 
liber.  arbitr.,  cap.  2. 

7.  Gratia  efficax  ex  eadem  Scriptura.  — 
Alterum  membrum  de  gratia  efficaci,  si  gene- 
ratim  sumatur  pro  gratia,  non  tantum  dante 
potestatem,  sed  etiam  faciente  in  nobis  ipsum 
velle,  seu  actum,  et  operationem,  juxta  men- 
tem  Augustini,  lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr., 
cap.  44  et  j  7,  probatur  omnibns  illis  locis  qui- 
bus  hic  effectus  tribuitur  gratiai  Dei,  ut  cum 
Paulus  ait  ad  Ephes.  2  :  Cfrdtia  estis  salcati 
per  fidem,  et  hoc  non  ex  vobis,  donum  enim  Dei 
est,  ubi  non  solum  posse  justificari  aut  cre- 


260  LIB-  IV.  DE  AUXiUO  GRATI^ 

dere^,  sed  ipsum  justificari  et  credere;,  dicitur 
esse  donum  gratiae ;  ergo  illa  gratia  quae  illos 
effectus  in  nobis  facit,  est  efficax  :  unde  sub- 
dit  :  Ipsius  sumus  factura,  creati  in  operibus 
bonis,  qu(B  prceparahit  Deus  ut  in  ipsis  amlu- 
lemus;  ipsum  ergo  bene  operari  est  iu  nobis 
ex  efficaci  gratia  Dei ;  nec  solum  operari,  sed 
etiam  velle  ;  dicit  enim  Paulus  ad  Philipp.  2 : 
Deus  enim  est  qui  operatur  in  vobis  et  velle  et 
perficere,  pro  hona  voluntate ,  utique  ipsius 
Dei,  gratis  et  pro  sua  benevolentia  nobis  tri- 
bnentis  auxilium  efficax  bonse  voluntatis,  et 
non  tautum  possibilitatis  :  unde  cap.  1  non 
solum  opus,  sed  etiam  initium  et  consumma- 
tionem  operis^,  gratise  tribuit  dicens :  Qui  cce- 
pit  in  vobis  opus  bomm,  ipse  perficiet  usque  in 
diefn  Chrisii  Jesu. 

8.  Deus  facit  ut  faciamus^  quomodo  intelli- 
gatur.  —  Si  autem  strictius  et  proprius  suma- 
tur  auxilium  efficax,  non  solum  respectu  ef- 
fectus,  sed  etiam  respectu  voluntatis,  seu  ho- 
minis  operantis,  probatur  imprimis   ex  ilHs 
locis,  in  quibus  non  solum  dicitur  Deus  facere 
nostra  bona,  sed  etiam  facere  ut  illa  faciamus  : 
ut  autem  in  hac  locutione  caveatur  sequivoca- 
tio,  considerare  oportet  hunc  loquendi  mo- 
dum,  Deus  facit  ut  faciamus,  duphcem  posse 
habere  sensum;  unus  est,  quia  quantum  est 
ex  se  facit  ut  nos  faciamus,  inducendo,  sua- 
dendo,  et  voluntates  nostras  inclinando,  et  hoc 
modo  vere  dicitur  Deus  facere  ut  faciamus, 
licet  re  ipsa  et  cum  effectu  nos  non  respon- 
deamus,  nec  faciamus  :  si  quis  tamen  attente 
consideret,  tota  illa  Dei  actio  tantum  dat  nobis 
posse,  vel  ad  summum  posse  cum  faciUtate, 
iuclinatione  et  suavitate,  et  ideo  tota  illa  mo- 
tio  et  attractio  intra  limites  gratise  sufficien- 
tis  sistere  potest ;  alius  ergo  sensus  illius  locu- 
tionis  est  Deum,  non  sohim  quantum  est  ex 
se,  sed  simpliciter  et  absohite  facere  ut  facia- 
mus,  et  tunc  significatur  gratia  quse  non  tan- 
tum  dat  posse,  sed  etiam  facere,  nec  solum 
dat  ipsum   facere  concomitanter,  sed  etiam 
quasi  preemovendo  et  prseappHcando  poten- 
tiam,  ut  omnino  et  infalhbihter  faciat. 

9.  Gratia  efficax  in  sensu  explicato  proba- 
iur  iterum  ex  Sacra  Scriptura.  —  In  hoc  igi- 
tur  sensu,  aliqui  Scholastici  nolunt  auxilium 
efficax  gratiffi  admittere,  propter  difficilem 
concordantiam  quam  cum  libertate  arbitrii 
habere  posse  videtur  :  nos  autem  talem  effi- 
cacem  gratiam  supponimus,  et  etiam  divi- 
sionem  admittimus  ex  mente  D.  Augustini, 
qui  ex  sequentibus  locis  Scripturae  illam 
colligit.  Primo  ex  illo  Ezechiel.  H  :  Cor  no- 


SUFFICIENTE  ET  EFFIGACI. 

tum  et  Spiritum  nozum  tribuam  in  visceribus 
eorum,  et  auferam  cor  lapideum  de  carne  eo- 
rum,  et  dabo  eis  cor  carneum,  ut  in  prceceptis 
meis  ambulent,  etjudicia  mea  custodiant,  fa- 
ciantque  ea ;  ubi  aperte  promittit  Deus  inter- 
num  auxilium  gratiee,  quod  vocat  spiritum 
novum,  in  visceribus  cordis  immissum,  et  ita 
efficax,  ut  cor  immutet,  et  in  prceceptis  Dei 
ambulare  faciat,  ut  expressius  in  cap.  36  pro- 
mittit :  Spiritum  meum  ponam  in  medio  vestri, 
et  faciam  ut  in  prteceptis  meis  ambuletis,  etju- 
dicia  mea  custodiatis  et  operemini ;  quse  pro  - 
missio  absoluta  est,  unde  per  eam  non  solum 
potestatem  operandi,  sed  eliam  operationem 
ipsam  Deus  promittit,   ut  faciendam  ab  ho- 
mine  ex  efficacia  spiritus,  quam  Deus  promit- 
tit.  Prseterea  de  hac  efficaci  gratia  intelligun- 
tur  ab  Augustino,  hb.  de  Grat.  et  liber.  arbit., 
cap.  5,  illa  verba  :  Coyiverte  nos,  Domine,  et 
convertemur,  ex  Jerem.  31,  et  illa  Psahn.  84  : 
Converte  nos  Deus  salutaris  noster ,  et  similia; 
et  verba  Christi  Joan.  6  :  Omnis  qui  audivit  a 
Patre,  et  didicit,  venit  ad  me,  id  est,  omnis 
qui  ita  audit  ut  discat.  Item  iUa  :  Nemo  potest 
tenire  ad  me,  nisi  Pater,  qui  misit  me,  traxe- 
rit  eum-.  Item  ea  :  Omne  quod  dat  7nihi  Pater, 
ad  me  ve^iit.  Hsec  enim  verba  significant  infal- 
libilem  effectum  hujus  gratiae,  per  quam  Deus 
dat  Christo  illos  quos  vult  esse  participes  glo- 
riae  ejus  ;  uam  quos  sic  dat,  venient,  quia  effi- 
caciter  facit  illos  venire,  et  ad  hoc  pond(>rat 
Augustinus  Christum,  Joan.  15,  iion  solum  di- 
xisse  :  Sine  me  nihil  potestis  facere,  sed  etiam 
dixisse  :  Non  vos  me  elegistis,  sed  ego  elegi 
vos,  ut  fructum  afferatis,  et  fructus  vester  ma- 
neat,  quibus  verbis  significare  vult  Cliristum 
non  solum  potestatem  dedisse,  sed  etiam  ef- 
fectum. 

10.  Et  hoc  ipsum  indicant  omnia  Scripturoe 
loca,  in  quibus  dicitur  Deus  peculiari  quodam 
modo  vocare,  vel  custodire  aliquos,  ut  recte 
agant,  vel  ne  peccent,  ac  tandem  ut  salven- 
tur.  Hujusmodi  est  illud  Christi  Joan.  10,  ubi 
de  ovibus  ait  ;  Nemo  rapiet  eas  de  maiiu  mea, 
et  illud  Matth.  24  :  Ut  in  errorem  inducantur, 
si  fieri  potest,  etiam  electi ;  illa  enim  interpo- 
sita  conditio  indicat  non  posse  fieri,  quia  Deus 
suo  efficaci  auxilio  protegit  illos.  Ad  quod 
etiam  pertinet  illud  :  Sed  propter  electos  bre- 
viabuntur  dies  illi;  et  sic  etiam  optime  intel- 
ligi  potestillud  Luc.  14  :  Compelle  eosintrare, 
ubi  gratia  efficax  faciens  hominem  intrare  Ec- 
clesiam,  per  metaphoram  compulsio  vocatur, 
non  quia  revera  hominem  cogat,  neque  ad 
fidem  trahatur,  nisi  volens,  sed  quia  efficaci- 


CAP.  I.  AN  RECTE  AUXILIUM  GRATl^  IN  SUFFICIEN5  ET  EFFICAX,  ETC. 


261 


ter  facit  hominem  velle  credere.  Denique  hac 
ratione  dixit  Panlus  ad  Roman.  9,  ut  Augus- 
tinus  exponit  :  N071  est  volentis,  neque  mrren- 
tis,  sed  Dei  miserentis,  quia  licet  homo  vere 
ac  Hbere  veUt,  et  currat  per  viam  mandato- 
rum,  tamen  speciaUter  tribuitur  hoc  soli  Deo, 
quia  ipse  sohis  potest  ita  movere  et  trahe- 
re  hominem  auxilio  suo,  ut  faciat  iUum  velle 
et  currere. 

11.  Secundo,  ex  Conciliis.  — ■  Praeterea,  eo- 
dem  modo  potest  hsec  divisio  colHgi  ex  Conci- 
liis,  nam  ubicumque  docent  dari  nobis  gra- 
tiam,  qua  possumus  credere,  sperare,  etc.,  et 
in  universum  salutem  operari ,  vel  consequij 
si  vehmus,  docent  gratiam  sufEcientem;  quo- 
tiescumque  vero,  Deum  nos  convertere,  et  fa- 
cere  dihgentes^  poenitentes,  etc.;,  docent  gra- 
tiam  efficacem;  de  sufficiente  ergo  auxiho  lo- 
quitur  Goncihum  Arausicanum ,  can.  1,  qua- 
teiius  dicit  per  inspirationem  Spiritus  Sancti 
dari  nobis,  ut  possimus  credere,  etc. ;  simiha 
habet  canon.  8,  et  canon.  13,  quatenus  dicit 
arbitrium  infirmatum  per  lapsum  primi  homi- 
nis  per  gratiam  reparari ;  et  cap.  19,  quatenus 
dicit  sine  gratia  non  posse  hominem  vel  re- 
parare  salutem  quam  perdidit,  vel  custodire 
quam  acceperit;  et  cap.  25,  quatenus  ait  om- 
nes  baptizatos,  Christo  auxihante,  posse,  si 
vehnt,  quai  ad  salutem  pertinent  adimplere ; 
et  eodem  modo  suniitur  haec  gratia  ex  Concilio 
Milevitauo,  cap.  1,  dicente  per  gratiam  justi- 
ficationis  dari  nobisadjutorium  ut  non  pecce- 
mus,  seu  ut  possimus  non  peccare,  ut  dicitur 
cap.  3  ;  preeterea  Concihum  Trideut.,  cap.  5, 
gratiam  sufficientem  describit,  dum  dicit  ho- 
minem  sine  gratiaDei  movere  se  ad  justitiam 
coram  Deo  non  posse,  praeventum  autem  in- 
spiratione  SpiritusSancti  posse,  siveht;  c.  11, 
dum  docet  prfficepta  Dei  non  esse  ad  obser- 
vandum  impossibilia,  quia  cum  divino  auxi- 
ho,  quo  Deus  nos  adjuvat,  id  prastare  possu- 
mus;  et  canon.  18,  eodem  modo  definit,  ho- 
mini  sub  gratia  constituto  possibile  esse  ser- 
vare  mandata ;  et  cauon.  22,  justos  cum  spe- 
ciah  auxilio  Dei  posse  perseverare,  si  velint. 

12.  De  efficaci  autem  gratia  loquitur  Conci- 
hum  Arausicanum,  cap.  3,  cum  dicit  gratiam 
facere  ut  invocetur  a  nobis,  et  can.  4,  dum  ait 
per  Spiritus  Sancti  inspirationem  fieri  ut  a 
peccato  purgari  vehmus ,  ubi  adducit  illud 
Phihpp.  2  :  Deus  est  qui  operatur  in  noHs,  et 
velle,  et  perficere  pro  iona  voluntate ;  et  can.  5, 
dum  ait  vohmtatem  credendi  fieri  per  inspi- 
rationem  Spirifm  Sancti,Gorrigentem  volunta- 
tem  nostram  ab  infidelitate  ad  fidem  ;  et  can.  9, 


dum  ait  divini  esse  muneris  quoties  hona  agi- 
mus,  quia  Deus  in  nohis  atque  nohiscum  ut 
operemur  operatur  ;et  can.  20,  dum  ait  niillum 
ah  homine  fieri  honum,  quod  non  prcestet  Deus 
ut  faciat  Tiomo ;  sic  etiam  Concilium  Milevita- 
num  dicit,  per  gratiam  nohis  prcestare  ut  quod 
faciendum  noverimus,  etiam  facere  diligamus. 
Concihum  autem  Tridentinum,  maxime  cap. 
13,  et  can.  16,  et  can.  22;  nam  in  hocultimo 
dicit  dari  omnihus  justis  auxilium  quo  perse- 
verare  possint,  quia  Deus  non  deserit  illos,  nisi 
prius  deseratur  ah  ipsis.  At  non  omnes  justi 
perseverant ;  ergo  est  ihud  auxihum  in  muhis 
tantum  sufficiens;  in  prioribus  vero  locis  do- 
cet,  ihis  qui  perseverant,  dari  magnum  perse- 
verantise  donum,  quo  cum  efi^ectu  perseverent, 
in  quo  clare  gratiam  efficacem  agnoscit;  c.  16, 
dicens  omnia  bona  merita  esse  Dei  dona,  et 
in  Deo  fieri  per  virtutem  gratise,  quae  talia 
opera  antecedit  et  concomitatur,  satis  etiam 
aperte  docet  gratiam  efficacem  ad  bona  opera, 
quge  cum  efiectu  fiunt  :  gratiam  autem  ef- 
ficacem,  qua  Deus  facit  nos  facere,  indicat  in 
cap.  5,  adducens  verba  illa  Jerem.  :  Converte 
nos,  Domine,  et  convertemur,  quibus  prseveniri 
nos  Dei  gratia  confitemur. 

13.  Tertio,  ex  Patrihus,  et  imprimis  ex  divo 
Augustino.  —  Ulterius  potest  hsec  distinctio 
ex  Patrum  sententiis  desumi ;  et  quidem,  ad 
probaudum  prius  membrum  gratise  sufficien- 
tis,  non  oportet  multa  ex  Patribus  congerere, 
nam  ubicumque  dicunt  posse  hominem  per 
gratiam  Dei  salvari,  si  velit,  etiamsi  non  sal- 
vetur,  sufficientem  gratiam  in  re  ipsa  docent, 
licet  pauci  his  terminis  utantur.  In  sequenti- 
bus  autem  capitulis  probabimus  ex  doctrina 
Patrum,  hanc  gratiam  qua  salvari  possumus, 
nullis  hominibus  negari.  De  illa  vero  speciali- 
ter  loquitur  Augustinus,  lib.  de  Grat.  et  libero 
arbitrio,  cap.  15,  ubi  tractans  verba  Eccl.  15, 
quae  sic  legitjuxta  LXX  :  Sivolueris,  servahis 
onandata,  ad  hoc  valere  dicit  :  Ut  liomo  qui 
voluerit,  et  noti  potuerit,  nondum  se  plene  telle 
cognoscat,  et  oret  ut  haheat  tantam  voluntatem, 
quanta  sufficit  adimplenda  mandata;sic  quip- 
pe  adjuvatur  ut  faciat  quod  jubetur ;  tunc  enim 
utile  est  velle  cum  possumus,  et  tunc  utile  est 
posse  cum  volumus  ;  nam  quid  prodest  si  quod 
nonpossumus,  volumus  :  aut  si  quodpossumus, 
nolumus.  Agnoscit  ergo  Augustinus  gratiam 
quee  dat  posse,  cum  qua  nihilomiuus  homo 
non  vult ;  illa  ergo  est  sufficieus,  et  de  eadem 
loquitur  lib.  2de  Peccat.  merit.,  cap.  15,  cum 
quserit  :  Cum  voluntate  humana  gratia  adju- 
vante  divina  sinepeccato  {utiquemortali)  in  hac 


26-2  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^ 

vita  possit  liomo  esse,  cur  non  sit,  et  respondet : 
Possem  facile  et  veracissime  respondere  :  Quia 
homines  nolunt;  habent  ergo  gratiam  sufficien- 
tem  qua  possunt,  et  nolunt,  Gratiam  autem 
non  solum  efficacem^  sed  etiam  efficacissimam 
nominat  Augustinus,  lib.  de  Grat.  et  liber. 
arbit.,  c.  5,  cum  Paulo  dicit  datam  fuisse  effi- 
cacissimam  vocationem,  et  lib.  de  Grat.  et 
liber.  arbitr.,  cap.  16  :  Certum  est  (inquit)  tios 
facere  cum  facimus ;  secl  ille  facit  ut  faciamus, 
dans  vires  efficacissimas  voluntati ;  et  lib.  1 
contra  duas  Epistol.  Pelagian.,  cap.  20,  etiam 
generalius  dicit  Deum  efficacissime  hominum 
convertere  voluntates;  et  hb.  de  Corrept.  et 
grat.;,  c.  5,  hancgratiam  vocat,  occultissimam 
et  potentissimam  medicince  suce  potestatem 
quse  homines  ad  salubrem  poenitentiam  per- 
ducit ;  et  aliis  loeis  generaliter  ait  ad  omnipo- 
tentiam  Dei  pertinere,  quo  voluerit,  quando^ 
et  uti  vokierit^  humanam  vertere  vokmtatem, 
ut  dicit  in  Enchir.,  cap.  98,  et  lib.  de  Grat. 
Christi,  cap.  2-4  et  25;,  et  de  Grat.  et  hb.  arbitr., 
cap.  20  et  21,  quod  censet  facere  Deum  per 
gratiam  preevenientem  efficacem. 

14.  Denique  distinctionem  ipsam  integre 
tradit  in  dict.  lib.  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  11 
et  seqq.,  ubi  duplex  distinguit  auxiUum, 
unum,  sine  quo  peccatum  caveri,  vel  bonum 
opus  fieri  non  potest,  et  cum  illo  fieri  potest, 
si  homo  veUt;  ahud  quo  datur  ut  bonum  opus 
fiat,  vel  peccatum  caveatur ;  et  primum  dicit 
esse  datum  Adamo  ante  peccatum,  non  secun- 
dum  :  Istam  gratiam  (inquit)  non  haJjuit  pri- 
mus  homo,  qua  nunquam  vellet  esse  malus,  ecce 
efficacem;  sedsane  habuit,  in  qua  si permatiere 
vellet,  nunquam  malus  esset,  et  sine  qua,  eiiarti 
cum  liiero  arhitrio,  salvus  esse  non  posset,  ecce 
sufficientem.  (^uod  iterum  sic  describit  :  Tale 
erat  adjutoriim,  quod  desereret  cum  vellet,  et 
i?i  quo  permanet  si  vellet,  7ion  qno  fieret  ut  vel- 
let;  in  qua  ultima  particula  insinuat  etiam 
auxihum  efficax  esse  illud  quo  fit  ut  homo 
veht ;  et  infra  dicit  hoc  esse  potius  auxihum, 
quia  per  ilhid  nou  solum  datur  homini  ut  pos- 
sit  in  bono  permanere,  si  veUt,  sed  etiam  effi- 
citur  ut  veUt ;  et  infra  inde  probat  non  rece- 
pisse  Adam  tale  auxilium  :  Nam  si  hahuisset 
(inquit)  perseverasset ;  eamdemque  doctrinam 
late  prosequitur  cap.  12,  ubi  in  fine,  loquens  de 
gratia  eflicaci  data  hominibus  lapsis  ad  perse- 
verandum,  inquit :  Suiventum  est  infirmitati 
voluntatis  humance,  ut  divina  gratia  indecli- 
iiahiliter  et  inseparahiliter  ageretur,  et  ideo, 
quamvis  infirma,  non  tamen  deficeret,  nec  ad- 
versitate  aliqua  vinceret^ir. 


SUFFICIENTE  ET  EFFICAei. 

15.  Atque  de  hoc  genere  subsidii  videtur 
certe  loqui  CyriUus,  de  Adorat.  in  spiritu, 
circa  mcdium,  ubi,  expendens  quod  Genes.  19 
de  Loth  dicitur  :   Et  apprehendermit  Angeli 
mammi  ejus,  etc,  inqidt  :  Indicium  tihi  sit 
valde  manifestum,  dum  non  solis  verhis  nos 
exstimulat,  et   adhortationihus  menti  itnmis- 
sis,  ut  discedamus  peccato;  sed  tantam  henigni- 
tatem  nohis  etiam  exhihet  universorum  Salva- 
tor  Deus,  lU  efficaci  suhsidio  adjuvet,  secun- 
dum  quod  scriptum  est :  Apprehendisti  manum 
dexteram  meam,  et  in  consilio  tuo  deduxisti  me, 
quod  magis  declarat  sententiam  Augustini  ex- 
pUcantis   efficacem   gratiam   per  propositum 
voluntatis  Dei ;  in  re  tamen  in  idem  redit,  quia 
Deus  om7iia  operatur  secundum  consiliutn  vo- 
luntatis  suce,  ut,  Ephes.  1,  Apostolus  ait.  Pergit 
CyriUus,  et  utnimque  auxiUandi  modum  de- 
clarat,  dicens  :  Nam  quoniam  hominis  natura 
non  valde  generosa  est,  nec  satis  idonea  ut  ma- 
lum  effugere  queat,  simul  quodammodo  nohis- 
cum  certat  Deus,  et  duplex  heneficium  concedere 
videtur,  persuadens  demo?istrationihus  ut  suh- 
sidium  inveniamus,  et  fortius  illud  prcestans, 
quam  ut  malum  prcesens,  et  violentum  prceva- 
lere  possit.  Unde  infert  difficile  inveniri  homi- 
nem  fidelem,  id  est,  fideliter  et  constanter  Deo 
servientem.  De  iUo  tamen  subjungit :  Verum- 
tamen  qui  talis  est  electus,  et  divinam  gratiam 
non  perfunctorie  est  assecutus.  Ubi  iUos  indicat 
gratiam  perfunctorie  assequi,  qui  tantum  suf- 
ficientem  accipiunt;  ifios  vero  efficaciter,  qui 
cum  iUa  strenue  dimicant :  quos  etiam  electos 
vocat,  de  quibus  testimoniis  plura  in  Ubro  se- 
quenti. 

16.  Quarto,  rationihus.  —  UUimo,  possu- 
mus  divisionem  hanc  ratione  declarare  :  quia 
cum  gratia  sit  hominibus  necessaria  ad  salu- 
tem  consequendam,  et  ad  opera  salutis  pra3- 
standa,  necesse  est  ita  illis  tribui,  ut  possint 
salvari,  et  opera  salutis  operari,  aUas  illis  non 
posset  imputari,  etiamsi  ea  non  facerent,  ut 
optime  dicit  Augustinus ,  dicto  libro  de  Cor- 
rept.  et  grat.,  cap.  11  et  12.  At  vero  hsec  gra- 
tia  in  omnibus  non  fiabet  effectum,  ut  expe- 
rientia  notum  est;  ergo  datur  aUqua  gratia 
pure  sufficiens;  sufficiens  quidem,  quia  dat 
absohitam  potestatem;  ptcre  autem,  quia  non 
consequitur  effectum;  et  lianc  significamus 
nomine  auxilii  sufficientis  simpUciter  dicti,  ut 
jam  explicavimus ;  in  aliis  vero  hsec  gratia 
liabet  effectum  bonse  voUmtatis  et  perseve- 
rantise  in  illa,  ut  supponimus  tanquam  no- 
tum  :  ergu  taUs  gratia  in  effectu  consequitur 
et  efhcit  quod  intendit;  ergo  et  est,  et  recte 


CAW  II.  UTRUM  AUXILiUM  SUFFICIENS  NON  SOLUM  HOMJNI,  ETC. 


dicitur  auxilium  efScax,  tum  quia  efficit,  tum 
etiam  quia  obtinet  ab  homine  et  libero  arbi- 
trio  ut  faciat.  Nam  gratia  ad  utrumque  neces- 
saria  est,  et  propter  utrumque  datur,  ut  ex 
dictis  in  libro  prsecedenti  constat;  et  ideo 
quando  homo  per  illam  operatur,  ipsa  utroque 
modo  est  efficax,  ut  latius  in  sequenti  libro 
declarabitur. 

47.  Ecclesice  preces  pro  tttraqii^e  gratia  oiti- 
nenda.  —  Et  confirmatur  primo,  quia  homini- 
bus  jnstis  debetur  auxihum  sufficiens  ad  perse- 
verandum ,  vel  tanquam  connaturale  gratiaa , 
vel  tanquam  debitum  ex  merito  de  condigno, 
si  justus  faciat  quod  potest  ad  illud  obtinen- 
dum,  ideoque  omnibus  justis  datur  tale  auxi- 
lium  :  at  vero  auxilium  efficax  perseverandi 
neque  omnibus  debetur,  neque  omnibus  da- 
tur,  neque  sub  merito  de  condigno  cadere  po- 
test;  ergo  quoad  eflfectum  perseverandi,  ne- 
cesse  est  distinguere  auxilium  sufficiens  et  ef- 
ficax;  idemque  est  cum  proportione  de  auxilio 
ad  vincendas  tentationes,  et  similia.  Confir- 
matur  secundo,  quia  quoties  in  oratione  peti- 
mus  a  Deo  auxilium  gratiae,  non  solum  ut 
possimus ,  sed  maxime  ut  etiam  vehmus  et  fa- 
ciamus  :  qua3  orationes,  et  in  Scriptura,  locis 
allegatis,  et  in  usu  Ecclesise  simt  frequentes ; 
ergo  postulamus  uon  solum  sufficiens  auxi- 
lium  ,  sed  etiam  efficax  ;  nam  sensus  illarum 
orationum  est  postulare  a  Deo  ut  det  nobis 
victoriam,  verbi  gratia,  tentationis,  et  tantum 
auxihum,  ut  constantes  simus,  vel  ut  ad  eum 
convertamur,  quod  satis  significat  Ecclesia  in 
verbis  cujusdam  orationis  :  liJt  ad  te  nostras 
et  rehelles  compelle  propitius  voluniates ;  et  in 
alia  sic  habet :  Deus ,  refugium  nostrum  et 
virtus,  adesto  piis  Ecclesice  tuce  precibus,  auc- 
tor  ipse  pietatis,  et  prwsta  ut  qiiod  fideliter  pe- 
timus  efflcaciter  consequamur  ;  quid  est  enim, 
e/ficaciter  consequamur,  nisi  ut  Deus  in  nobis 
efficaciter  operetur. 

18.  Ecedem  in  Conciliis  in  eumdem  finem 
icsurpari  solitce.  —  Et  in  primo  tomo  Conci- 
horum,  in  ordine  celebrandi  Concilium  ab 
Isidoro  collectum,  statim  prope  initium  ha- 
betur  oratio  in  qua  Sanctus  Spiritus  invocatur 
ut  adsit,  et  prius  postulatur  ab  illo  gratia  suffi- 
ciens,  his  verbis  :  Dignare  illali  cordihus  nos- 
tris  ,  doce  nos  quid  agamus ,  quo  gradiamur  , 
et  oste7ide  quid  efficere  debcamus,  ut,  te  auxi- 
liante,  tibi  in  omnibus  placere  valeamus.  Dein- 
de  petitur  gratia  efiicax  lioc  modo  :  Fsto  salus, 
et  suggestor  et  effector  judiciorum  nostrorum;  et 
infra  clarius  ;  Junge  nos  tibi  efficaciler  soli^cs 
tuce  gratioB  dono,  etc,  quse  oratio  fere  eisdem 


263 

verbis  repetitur  in  quarto  tomo  ConciUorum , 
in  quodam  tractatu  ,  Quor/iodo  initianda  sii 
Synodus ,  qui  habetur  post  Concilium  Sale- 
gunstadiense,  quod  Concilium  tempore  Bene- 
dicti  VIII  celebratum  est,  et  ideo  fortasse  qui- 
dam  vir  doctus  illam  tribuit  eidem  Pontifici 
Benedicto,  cum  tamen  nulla  ejus  acta  in  Con- 
ciliis,  vel  PonUficiis  Epistolis  habeamus  ,  nec 
ipso  adfuerit  Concilio  Salegunstadiensi,  nec  in 
illo  de  modo  celebrandi  Concilium  actum  sit, 
nec  constat  quis  fuerit  auctor  illius  tractatus , 
qui  in  quarto  tomo  Conciliorum  habetur,  nisi 
quodaBurchardo  refertur,  et  illi  Concilio  ad- 
jungitur.  Verius  tamen  est  et  ordinem  illum 
et  orationem  esse  antiquiorem,  cum  ab  Isidoro 
referatur. 

19.  Ex  iisdem  Ecclesice  orationihus,  et  Dei 
promissionibus ,  sanctus  Augustinus  allatam 
divisione?n  evincit.  —  Ex  hac  ergo  et  similibus 
rationibus  convincitur  illa  divisio ,  quia  non 
postulat  Ecclesia  a  Deo  nisi  vera  auxilia  quse 
a  Spiritu  Sancto  dari  possunt  et  solent,  et  si- 
mili  argumento  utitur  ssepe  Augustinus  ex 
orationibus  Ecclesise ,  quse  non  solum  orat  ut 
Deus  ilhiminet  infideles,  ut  possint  credere, 
sed  etiam  ut  ex  non  credentibus  credentes 
fiant;  et  simiUter  sumere  solet  argumentum  ex 
promissionibus  Dei,  quibus  non  sohim  auxilia 
quibus  homines  possint  credere,  sed  etiam  fi- 
dem  ipsam  promittit ;  sic  enim  ait  dicto  hb. 
de  Preedest.  Sanct.,  cap.  10,  cumDeus  promi- 
sit  Abrahse  in  semine  ejus  fidem  gentium,  id 
promisisse ,  quod  fuerat  ipse  facturus ,  non 
quod  Jiomines  :  nam.  etsi  faciant  homines  hona 
quce  pertinent  ad  colendum  Deum,  ipse  facit 
ut  illi  faciant  quod  prcecepit ,  non  ipsi  faciunt 
ui  ille  faciat  quod  protnisit.  Satis  ergo  ex  his 
omnibus  divisio  hsec  fundata  et  comprobata 
est.  In  rationibus  autem  dubitandi  in  principio 
positis,  multa  petuutur,  nimirum,  quod  sit 
illius  partitionis  divisum,  quid  sit  auxilium 
sufficiens,  et  unde  habeat  quod  tale  sit,  et  in 
quo  ab  efficaci  distinguatur.  Sed  lioc  ultimum 
vix  potest  usque  ad  sequentem  librum  exacte 
declarari.  Csetera  vero  in  sequentibus  capiti- 
bus  prosequemur. 

CAPUT  II. 

UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  NON  SOLUM  HOMINI 
SIT  NEGESSARIUM  UT  POSSIT  OPERARI ,  SED 
ETIAM  UT   OPERETUR  ALIQUO   MODO   TRIBUAT. 

1.  Ratio.dubitandi  proponitur.  —  Ratio  du- 
bitaudi  esse  potest,  quia  si  auxilium  sufficiens 


26i  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GR.^TL^ 

illa  omnia  conferret ,  non  solum  daret  posse, 
sed  etiam  operari ,  et  ita  non  distingueretur 
ab  efficaci.,  quianiliil  amplius  auxilium  efficax 
dare  potest.  Consequens  est  falsum  ,  ut  vidi- 
mus;  ergo  necessario  dicendum  est  auxilium 
sufficiens  non  dare  necessaria  ad  operandum, 
sed  tantum  ad  potestatem  operandi ;  et  con- 
firmatur,  quia  ad  operandum  non  est  solum 
necessarium  auxilium  prseveniens,  sed  etiam 
cooperans  ;  ergo  si  auxilium  sufficiens  daret 
necessaria  ad  operandum,  daret  etiam  auxi- 
lium  cooperans  ;  lioc  autem  repugnat  distinc- 
tioni  datse,  et  ejus  explicationi  :  nam  auxi- 
lium  cooperans  non  est  nisi  quando  est  ipsa 
operatio^  juxta  dicta  in  prsecedenti  libro ;  er- 
go  si  auxilium  sufficiens  includit  cooperans, 
nunquam  ab  operatione  separatur,  quod  est 
contra  rationem  auxilii  tantum  sufficientis. 

!2.  Diw  in  gratia  sufficiente  notanda.  — 
Cfratiam  sufficientem  non  includere  aiixilia 
necessaria  ad  posse,  et  ad  operari,  sententia 
quorumdam.  —  Ut  sensus  bujus  qusestionis 
et  punctum  difficultatis  melius  percipiatur, 
duo  sunt  in  auxilio  sufficienti  distinguen- 
da.  Unum  est  quid  per  se  et  formaliter  con- 
ferat  potentiae ,  verbi  gratia,  voluntati;  aliud 
est  quasi  proximus  finis  propter  quem  da- 
tur;  nam^illud  prius  pertinet  quasi  ad  effec- 
tum  formalem  auxilii ;  hoc  autem  posterius 
spectat  ad  effectum  in  genere  causae  efficien- 
tis ;  est  enim  auxilium  veluti  forma  qusedam 
indita  potentise,  et  ideo  necesse  est  ut  ali- 
quem  effectura  formalem  in  illa  habeat,  et 
quia  datur  tanquam  forma  operativa,  propter 
aliquam  operationem  datur,  quam  non  for- 
maliter^  sed  efficienter  conferre  potest  :  sicut 
gravitas  formaliter  confert  pondus  seu  incli- 
nationem  ad  inferiorem  locum^,  motum  autem 
effective :  unde  effectum  formalem  hujus  au- 
xilii  omnes  conveniunt  esse  priorem  opera- 
tione,  et  separabilem  ab  \\\a.,  quia  tunc  auxi- 
lium  dicitur  tantum  sufficiens,  quando  ex  illo 
non  sequitur  operatio,  etiamsi  csetera  liabeat 
quai  ad  sufficientiam  requiruntur.  Hinc  con- 
veniunt  omnes  auxiUum  dare  posse  illud  opus 
propter  quod  datur  ;  quia  sine  auxiho  Spiritus 
Sancti  pie  operari  non  possumus ,  ut  libro  3 
ostensum  est;  cum  auxilio  autem  Spiritus 
Sancti  possumus  operari^  ut  per  se  notumest, 
et  docet  Concilium  Trident.,  sess.  6,  cap.  11 
et  13;,  et  can.  8  et  22 ;  ergo  quando  liomini 
datur  auxilium  cui  ipse  non  cooperatur,  sal- 
tem  recipit  per  auxiUum  posse  operari,  et  quia 
potestas  operandi  necessaria  est  ad  operan- 
dum,  ideo  auxilium  sufficiens  aliquid  ad  ope- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
rationem  necessarium  confert;  in  quo  consi- 
derandum   est   aliquod  auxilium  dici   posse 
sufficiens  in  suo  genere,  seu  ex  parte,  ut  il- 
luminatio   ex  parte  intellectus,  inspiratio  ex 
parte  voluntatis,  et  sic  de  aUis  ;  aliter  vero 
dici  auxiUum  sufficiens,  et  quasi  coUective,  et 
omni  ex  parte ;  et  de  hoc  posteriori  proce- 
dit  proprie  qua^stio,   an  auxilium,  simplici- 
ter  sufficiens  quoad  omnia  in  actu  primo,  in- 
chidat  etiam  necessaria  ad  actum  secundum , 
quse  interrogatio  in  priori  sensu  locum  uon 
habet,  ut  per  se  clarum  est.  Aliqui  ergo  de 
hoc  ipso  auxilio  simpUciter  sufficiente  distiu- 
guunt  auxilia  necessaria  ad  posse  vel  ad  ope- 
rari,  et  dicunt  auxiUum  sufficiens  includere 
auxiha  necessaria  ad  posse,  non  ad  operari, 
et   consequenter   docent  dare  posse  in    suo 
genere,  non  tamen  complete  cum  omnibus 
requisitis   ad  agendum.    Haec    autem   deno- 
minatio  formaUs,  qua  dicitur  aUquis  consti- 
tui  potens,  interdum  sumitur  ex  nuda  po- 
tentia    sufficiente   in  suo    genere  ad  agen- 
dum,  etiamsi  aUqua  requisita  desint,  ut  ho- 
mo  habens    visivam  potentiam  dicitur    po- 
tens  ad  videndum,  etiamsi  nondum  speciem 
habeat  :  complete  autem  dicctur  potens,  si 
potentiam  habeat  et  requisita  omnia,  ut  vi- 
sum,  speciem,  lumen,  etc.  Aiunt  ergo  dicti 
auctores  auxilium  sufficiens  dare  posse  tantum 
priori  modo,  non  tamen  posteriori,  quia  Ucet 
det  potestatem  sufficientem  in  ratione  principii 
proximi,  non  tamen  dat  concursum  necessa- 
rium  ex  parte  Dei,  nec  complementum  virtu- 
tis,  quod  debet  etiam  incipere  ab  ipso  Deo,  et 
nondatur  nec  incipit,  nisi  quando  liomo  ope- 
ratur  :  et  aUqui  hoc  confirmant,  quia  ad  ope- 
randum  necessaria  est  Dei  prsedestinatio,  vel 
praedefinitio ;  sed  hanc  non  iocludit  auxiUum 
sufficiens  :  ergo  non  includit  omnia  neces- 
saria. 

3.  Assertio  nostra  affi.rmativa  utriusque. 
—  G-ratia  sufficiens  triplex.  —  Nihilomiuus 
contrarium  verum  censeo.  Prius  vero  quam 
id  declarem  et  probem,  aliam  distinctionem 
prasmitto  auxilii  dupliciter  sufficientis,  scilicct 
proxime  et  remote  :  proximc  appello  quando 
homo  per  auxiUum  in  se  receptum  potest 
immediate  aliquam  operationem  efficere  sine 
interventu  alterius  prioris  operationis,  qua 
impetret  majus  auxilium.  Remote  appeUo  , 
quaudo  homo  nondum  recepit  in  se  totum 
auxiUum  necessarium  ad  certum  opus,  liabet 
tamen  iUud  a  Deo  paratum,  si  ad  illud  se 
disponat,  vel  iUud  impetret;  quam  distinc- 
tionem   sumo  ex  ConciUo  Tiidentino,    sess. 


CAP.  IT.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  NOx\  SOLUM  HOMINI,  ETC. 


265 


6,  cap.  H,  dicente  :  Dens  impossiUUa  nonju- 
let,  sed  juhendo  monet  et  facere  quod  possis,  et 
petere  quod  non  possis ,  et  adjuvat  ut  possis ; 
nam  illiid  verbum,  facere  quod  possis ,  indicat 
eum,  cui  hoc  jubetur^  habere  auxilium  proxi- 
me  sufSciens;  tum  quia  ab  illo  immediate 
postulatur  ut  faciat ;  tum  quia  in  hoc  solum 
distinguitur  illa  potestas  ab  ea  quam  Conci- 
lium  indicat  in  subjunctis  verbis,  et  petere  quod 
non  possis;  nam  in  his  insinuat  auxilium  re- 
mote  sufficiens  :  nam  qui  noudum  potest  non- 
dum  habet  auxiUum  proxime  sufficiens^  verbi 
gratia,  ad  contritionem  habendam ;  si  tamen 
oretj  recipiet  illud,  et  juvabitur  ut  possit  con- 
teri,  et  ideo  dicitur  habere  auxihum  remote 
sufficiens  ad  contritionem  priusquam  oret, 
quia  habet  illud  paratum,  si  oret.  Unde  ad  ha- 
bendum  remote  auxihum  sufficiens  ad  unum 
actuaij  verbi  gratia^,  contritionis,  necesse  est 
ut  habeat  auxilium  proxime  sufficiens  ad 
alium  actum^  verbi  gratia,  orationis^  vel  alte- 
rius  disposilionis  ad  majus  auxihum.  Atque 
ita  auxiUum  remotum^  unius  actus  respectu, 
revocatur  ad  proximum  respectu  alterius  ; 
ideoque  de  proximo  loquimur_,  et  in  eo  tota 
difficultas  versatur.  Adverto  autem  hunc  mo- 
dum  auxiUi  sufficientis  remoti  solum  inveniri 
in  his  qui  ahqua  vocatione  vel  excitatione  su- 
pernaturaH  prseventi  sunt^  de  quibus  soUim 
nunc  agere  intendimus.  Aho  vero  modo  dici 
potest  auxihum  sufficiens  quasi  remotissimum 
quod  ex  parte  Dei  homini  oflfertur  sub  ahquo 
modO;,  vel  conditione,  quamvis  nondum  per 
ahquod  supernaturale  auxiUum  inchoatum 
in  ^omine  sit^  de  quo  in  ultima  parte  hujus 
hbri  tiicam. 

4.  Prohatur  asseriio  ex  Concilio  Tridentino. 
—  Justificatos  Deus  non  deserit,  nisi  ab  ipsis 
prius  deseratur.  — His  ergo  positis,  dicendum 
est  auxiUum  proximum  et  complete  sufficiens 
ad  aUquem  actum^  ita  dare  potestatem  ope- 
randi,  ut  vel  actu  in  homine^  quidquid  ad  ac- 
tualem  operationem  necessarium  est  tanquam 
prsevium  et  ab  operatione  distinctum  ac  se- 
parabile  vel  in  proxima  ejus  potestate  consti- 
tuat  quidquid  ex  parte  Dei  concomitanter  ne- 
cessarium  est^  etiamsi  ab  operatione  hominis 
non  sit  distinctum,  nec  separabile.  Probatur 
primo  ex  citatis  verbis  GonciUi  Trident. :  Detis 
impossihilia  non  juhet,  sed  juhendo,  monet  et 
facere  quod  possis,  et  petere  qicod  non  possis,  et 
adjuvat  ut  possis,  ubi  loquitur  de  homine  pree- 
vento  per  gratiam^  imo  et  justificato  :  uam  de 
hujusmodi  homine  docet  quomodo.  praeceptis 
obU^etur,  et  iUa  valeat  implere.  Duos  autem 


modos  auxiUi  sufficientis  ,  ut  supra  dixi,  insi- 
nuatj  unus  est  potestatis  proximee,  per  quam 
potest  homo  aUquid  immediate  facere^  nuUa 
aUa  dispositione  vel  oratione  prsemissa.  AUus 
est  potestatis  remotee^  quse  non  est  per  se  et 
proxima  potestas  actum  efficiendi  ad  quem 
est  tantum  remote  sufficiens  sed  ad  aUum , 
quo  mediante  potest  novum  auxiUum  obtinere 
quo  possit  proxime  actum  uUeriorem  efficere. 
Unde  consequenter  coUigitur  ex  menle  Conci- 
Ui;,  preetcr  iUos  duos  modos  non  reperiri  aUud 
auxiUum  sufficiens  in  homine  receptum,  ac 
proinde  in  taU  auxiUo  sufficiente  debere  in- 
cludi  totum  id  quod  ad  actualem  operationem 
Uberam  necessarium  est^,  et  quod  id  totum  aut 
sit  homini  datum,  aut  ex  parte  Dei  ita  prsa- 
paratum^  ut  in  Ubera  ejus  potestate  sit  con- 
stitutum.  Deinde  idem  ConciUum,  paulo  infe- 
rius,  in  eodem  capite^  inquit  :  Justifcatos  in 
eadem  gratia,  quam  acceperunt,  proficere,  quse 
quidem  potestas  sufficientiee  profecto  est,  cum 
commune  sit  omnibus  justis^  et  muUi  ea  non 
utantur.  lUam  autem  declarat  et  probat  Conci- 
Uum,dicens :  Deus  namque  sua  gratia  semeljus- 
tificatos  non  deserit,  nisi  prius  deseratur  ah  ip- 
sis,  cujus  rationis  vis  in  eo  consistit^  quod  Deus 
paratus  est  dare  justis  quidquid  necessarium 
est  ad  proficiendum  ingratia  :  nam  si  hoc  be- 
neficium  ex  se  et  sine  ipsorum  culpa  denegaret, 
eos  plane  desereret ;  quia  vero  non  deserit, 
paratus  est  iUos  auxiUari.  Ergo  supponit  Con- 
ciUum^  ad  iUam  potestatem  et  sufficientiam 
adjutorii,  necessarium  esse  ut  ex  parte  Dei  sit 
ita  Uomini  paratum^  ut  sit  in  sua  potestate. 
Simile  argumentum  sumitur  ex  cap.  13,  ubi 
docet  justum  posse  cum  divino  auxiUo  perseve- 
rare^  si  veUt ;  hoc  est  enim  quod  ait :  Neino 
sihi  certi  aliquid  absoluta  certitudine  pollicea- 
tur ,  tametsi  in  divino  auxilio  firmissimam 
spem  collocare  ei  reponere  omnes  dehent;  quse 
est  enim  hsec  spes^  nisi  quia  certi  esse  debe- 
mus^  ita  esse  paratum  nobis  auxiUum  ex  parte 
Dei,  ut  quod  per  iUud  possumus ,  simpUciter 
possimus  ?  Et  reddit  ConciUum  rationem  ex 
eodem  dogmate,  dicens  :  Deus  enim,  7iisi  ipsi 
illius  gratice  defuerint,  sicut  ccepit  opus  homim, 
ita  perficiet,  operans  velle  et  perficere  ;  ergo  ex 
intentione  ConciUi^  ut  homo  simpUciter  pos- 
sit  aUquid  quod  sine  Dei  auxiUo  facere  non 
potest,  necessarium  est  ut  vel  jam  receperit 
quidquid  necessarium  est  ad  tale  opus  facien- 
dum,  vel  si  quid  deest,  iUud  habeat  in  potes- 
tate  sua  promptum  et  paratum  ex  parte  Dei. 

5.  Quo7nodo  proxime  allatum  axioma  Conci- 
lii  ah  aliquibus  expUcettir.  —  Sed  refutatur  ea 


266  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

expUcatio.  —  Maxime  ex  moite  sancti  Augiis- 
iini,  qui  illius  axiomatis  est  auctor. —  Quidam 
vero  moderuus  scriptor  docuit  aliquod  auxi- 
lium  gratise  esse  necessarium  ad  opus  etiicien- 
dum,  quod  neque  Deus  dat,  neque  ex  se  para- 
tus  est  dare  etiam  justis,  neque  etiam  homo 
potcst  aliquid  facere  quo  illud  obtineat;,  et  ni- 
)iilominus  sine  illo  vel  dato,  vel  oblato,  posse 
subsistere  auxilium  sufficiens  per  sola  auxilia 
excitantia  :  ad  hanc  autem  doctrinam  defen- 
dendam  explicuit  Concilium  et  dogmailliid: 
Deus  niminem  deserit ,  nisi  prius  deseratur  ab 
ipso,  de  sola  gratia  habituali  et  sanctificante^ 
non  de  gratia  auxihante^  ita  ut  sensus  sit  Deum 
neminem  privare  sua  amicitia,  justitia,  vel 
gratia,  nisi  ratione  ahcujus  peccati^quo  prius 
ipse  homo  deserat  Deum.  Sed  profecto  super- 
vacanea  fuisset  doctrina  Concihi  in  iUosensu  ; 
quis  enim  dixit  unquam  Deum  solere  privare 
aliquem  gratia  et  justitia,  priusquam  ipse  pec- 
cando  deserat  Deum,  ut  oportuerit  Concilium 
dogma  ihud  in  illo  sensu  tradere,  prffiterquam 
quod  in  iUo  sensu  esset  inutile  principium  il- 
hid  ad  doctrinam,  quamConcihum  tradit.  con- 
firmandam.  Nam  Concilium,  in  cap.  41,  prin- 
cipium  illud  adducit,  ut  probet  esse  in  jus- 
torum  potestate  in  accepta  justitia  proficere. 
Hoc  autem  non  potest  ex  iUo  principio  inferri, 
si  in  illo  sensu  intelligatur.  Nam  hcet  Deus 
non  auferat  gratiam  habitualem  a  justo,  si  in 
ipsum  justificatum  non  jugiter  virtutem  in- 
fluat,  niliil  gratum  ac  meritorium  apud  Deum 
efficiet,  ut  idem  Concilium  docet  c.  -16,  et  con- 
sequenter  nec  posset  in  gratia  proficere.  Lo- 
quitur  ergo  Concilium  de  desertione  quoad 
auxilia  necessaria  ad  crescendum  in  gratia, 
docetque  hoc  Christi  auxilium,  seu  influxum 
virtutis,  qui  antecedere,  comitari  et  subsequi 
debet  opera,  ut  Deo  sint  grata,  non  defuturum 
justis,  nisi  ipsi  deserant  Deum  ;  et  in  hoc  sen- 
su  Deum  non  deserere  justos  quoad  actualia 
auxiha  necessaria,  nisi  prius  ab  ipsis  deseratur. 
Nec  minus  certum  est  ConcUium  ,  in  cap.  13, 
fuisse  in  eodem  sensu  locutum.  Expresse  enim 
dicit,  Hcet  homo  de  futura  sua  perseverantia 
certus  esse  non  possit,  nihilominus  in  divino 
auxilio  firmissimam  spera  coUocare  debere,  et 
subjungit  rationem  :  QuiaBeus,  nisi  ipsi  illius 
grati(B  defaerint,  sicut  ccepit  opus  bonum,  ita 
perficiet,  operans  velle  et  perficere.  Ad  conci- 
piendam  autem  firmissimam  spem  in  diviuo 
auxilio  de  perseverantia ,  non  satis  est  certos 
nos  esse  Deum  non  privaturum  nos  gratia  ha- 
bituali,  ?i  non  peccemus,  sed  oportet  etiam 
esse  certos  non  defuturum  nobis  auxihum  ne- 


.-E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
cessarium  ad  non  peccandum,  si  nos  Deo  non 
defuerimus.  In  hoc  ipso  sensu  loquitur  Gonci- 
lium,  et  sunt  valde  notanda  haec  ultima  verba : 
nam  in  eis  evidenter  loquitur  Conciliimi  etiam 
de  auxilio  efficaci;  tale  enim  est  auxilium  quo 
Deus  velle  et  perflcere  operatur  in  nobis.  Prjfi- 
terea  dogma  illud  sumptum  est  ex  Augustino, 
lib.  de  Nat.  et  Grat.,  c.  26,  qui  in  dicto  sensu 
aperte  illo  utitur.  Intentio  enim  Augustini  in 
illo  capite  ,  est  contra  Pelagianos  ostendere 
gratiam,  qua  Deus  justificat  impium,  non  so- 
lum  dari  ad  tollenda  peccata  commissa,  sed 
etiam  ad  cavendum,  nenova  committantur; 
et  rationem  reddit,  quia  non  solum  gratia  in- 
digemus,  tit  a  peccati  cegritudine  scinemur,  sed 
etiam  ict  de  ccetero  recte  ambulare  possi^nus, 
quod  quidem  sani  etiam  non  nisi  illo  adjuvante 
poterimus,  quod  ait  nobis  praistari  per  media- 
torem  Jesum  Christum  Dominum  nostrum , 
qui  sanat  cegrotum,  et  vivificat  mortuum,  id  est, 
justificat  impium  cum  ad  perfectam  sanitatem, 
Jioc  est,  ad  perfectam  vitam,  justitiamque  per^ 
duxerit,  non  deserit  si  non  deseratur,  ut  pie 
semper  justeqtie  vivatur.  In  quo  contextu,  non 
potest  ratio  illa  subsistere,  nisi  sensus  sit  non 
deserere  Deum  justos,  non  tantum  quoad  gra- 
tiam  datam  non  tollendam  ,  sed  etiam  quoad 
danda  auxilia  necessaria  ad  recte  vivendum,  si 
ab  ipsis  non  deseratur;  quod  declarat  exemplo 
oculi,  qui  licet  sit  plenissime  sanus ,  nisi  can- 
dore  lucis  ad.jutus,  non  potest  cernere;  sic  (ait) 
justus,  nisi  divinitus  juvetur,  non  potest  vi- 
vere  ;  sentiens  quod,  sicut  ocuhis  simpliciter 
sine  luce  videre  non  potest,  ita  justus  sine  no- 
vo  gratiee  adjutorio,  ideoque  Deum  non  de- 
serere  illum  ,  negando  tale  adjutorium.  Uude 
concludit  :  Sanat  ergo  Deus  non  solum  ut  de- 
leat  quod  peccavimus ,  sed  ut  prcestet  etiam  ne 
pecceonus ,  utique  quantum  in  ipso  est ;  sic 
enim  dicitur  Deus  preestare  illud  omnibus  jus- 
tis,  non  quia  in  efiectu  omnes  iUud  recipiant , 
sed  non  per  Deum,  sed  per  eos  stat,  si  illud 
non  recipiunt. 

6.  De  omnibus  hominibus  idem  axioma  in- 
telligitur  ab  Augustino,  et  aliis  SS,  Patribus. 
—  Denegatio  auxilii  necessarii  quo7nodo  sit 
majus  malum  quam  peccatum.  — Denique  Au- 
gustinus  in  libro  ad  articulos  sibi  falso  im- 
positos ,  art.  7,  vel  potius  Prosper  ad  ob- 
jectiones  Gallorum  iu  7 ,  in  eodem  sensu 
utitur  eodem  principio ,  ut  probet  eos  qui 
post  gratiam  acceptam  peccant ,  non  ideo 
peccare  quia  deserantur ,  id  est,  quia  auxiliis 
necessariis  deserantur  ,  sed  quia  ipsi  peccant 
ideo  deseri*;  generalius  vero  etiam  de  pecca- 


CAP.  II.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIEN5  KON  SOLUM  HOMINI,  ETG. 


toribus   loqnitur  Augustinus,  serm.    88  de 
Tempore^  dicens  :  Fideliter  et  firmiter  credat 
dilectio  vestra ,   quia   mmqmm  prius    Deus 
dcserit  Jioinineniy  nisi  prius  ab  Jiomine  desera- 
tur.  Et  ut  doceat  hoc  etiam  in  peccatoribus 
verum  esse,  subjungit  :  Cuni  enim  et  semel, 
et  secundo,  et  tertio ,  miusquisque  gravia  pec- 
cata  comm.iserit,  expectat  tam,en  illmn  Deus. 
Idemque  repetit  Prosper  ad  objectiones  Vin- 
cent.  in  1,  ubi  etiam  non  solum  de  justis,  sed 
etiam  generaliter  sententiam  profert  :  Deus, 
priusquam    deseratur ,    neminem   deserit ,   et 
onultos  desertores  scepe  convertit.  Unde   non 
loquitur  specialiter  de  desertione  quoad  abla- 
tionem  gratias  habitualis^  sed  magis  de  deser- 
tione  per  absolutam   denegatiouem   alicujus 
auxilii  simpliciter  necessarii  ad  salutem^  vel 
ad   non  peccandum.    In  eodem    sensu  dixit 
FulgentiuSj  lib.  1  ad  Monimum,  c.  13  :  Jtcste 
deseritur  a  Deo,  qui  deserit  Deum  ;  et  Ansel- 
mus,  lib,  de  Concord.  prssscient :  Sic  gratia 
suisequitur  donum  suum ,   sive  parvum,  sive 
magnum  sit,  ut  illud  dare  non  deficiat,  nisi 
lilerum  arlitrium,  nolendo  rectitudineni  quam 
accepit ,  deserat;  ubi  addendo  illam  particu- 
lam ,   sive  parvum  ,  sive  magnum ,   ostendit 
aperte  non  de  gratia   habituali  sola,  sed  de 
universis  donis  gratiai  id  verum  esse ;  maxime 
ergo  de  auxilio  necessario  ad  salutem :  et  sane 
quamvis  certissimum   sit  Deum  non  deserere 
justum  auferendo  gratiam   sanctificantem^  si 
ipse  illam  non  abjiciat  peccando^  non  minus 
videtur  necessarium  ut  illum  non  deserat  per 
absolutam  denegationem  auxilii  necessarii  ad 
non  peccandum,  quia  hoc  quodammodo  ma- 
jus  malum  est :  nam   ex  hac  desertione  se- 
quitur  et  ipsum  peccatum^  et  ipsa  etiam  gra- 
tiai  justificantis  amissio.   Quod  si  Deus  non 
deserit  justum,  denegando  illi  ex  se  aliquod 
auxilium  necessarium ,  ergo  offert  illa^  eaque 
in  hominis  manu  et  potestate  ponit ,  ut  ha- 
beat  illa,  si  velit ;  ergo  hanc  potestatem  in- 
cludit  etiam  auxilium  sufficiens^  ut  simpliciter 
ac  vere  sufficiens  sit.  Supererant  vero  duo  de- 
claranda  circa  propositionem  iliam  :  Detcs  non 
deserit  nisi  deseratur,  intellectam  quoad  auxi- 
lium.  Unum  est,  quomodo  iutelligenda  sit  de 
auxilio  sufficienti,  aliud  quomodo  de  efficaci ; 
sed  primum  tractabitur  cap.   9^  posterius  in 
libro  sequenti. 

7.  Liberum  ariitrium  manet  innoMs  ad  ope- 
ra  salutis  post  peccatum.,  ex  Concilio  Senonen- 
si.  —  Qu(B  siiit  necessaria  ad  illam  ariitrii 
libertatem,  quoad  usum.  —  Addo  denique  ge- 
neralem  doctrinam  Goncilii  Senonensis  in  de- 


cretis  fidei,  cap.  15 ;  ubi  cum  dixisset  mansisse 
innobi.^j  post  peccatum,  liberum  arbitrium  ad 
opera  salutis,  subjungit :  Neque  enim  liberum 
arbitrium  asserentes,  divinam  excludimus  pro- 
pterea  gratiam,  etc;  sed  juxta  Scripturam  eo 
extendimus,  ut  liumana  voluntas,  misericordim 
prcevenientis  auxilio  sufulta,  et  interiori  quo- 
dam  et  occulto  secretioris  inspirationis  afflatu 
contacta,  sese  convertat  in  Deum,  Deo  appro- 
pinquet,  et  ad  illam  verani  gratiam  sese  prw- 
paret,  quce  tandem  accepta  sit  ad  vitam  a^ter- 
nam.  In  qnibus  verbis  adverto  et  pondero  non 
solum  dicere   Concilium    per    hoc   auxilium 
posse  homines  se  convertere  in   Deum ,   sed 
dicit  se   convertere  et  preeparare  ad  gratiam 
sanctifieantem  ;   non    quia  id  semper  fiat ; 
nam  statim  dioit  illi  gratise  resisti  posse,  et 
sa^phis  resisti,  quia  illam  habuerunt  quibus 
Christus  Dominus  dicebat  :  Quoties  volui  con- 
gregare  filios  tuos,  etc,  etnoluisti,  Matth.  23; 
sed  ita  locutum  est  Concilium,  ut  significet  in 
manu  e]"us_,  qui  tale  auxilium  habet,  esse  ali- 
quid  operari,  quo  se  praeparet  ad  ulteriorem 
gratiam^  ac  subinde  ad  illam  dispositionem 
nullo  indigere  auxilio^  quod  vel  non  habeat, 
vel  in  manu  ejus  et  potestate  non  sit,  et  hoc 
declarans  subjungit :  Neque  tamen  tanta  gra- 
tice  necessitas  libero  prcBJudicat  arbitrio ,  cum 
illa  semper  sit  in  promptu  ;  ergo  quod  auxi- 
lium  necessarium  ad  'operandum  vel  sit  actu 
receptum^  vel  sit  in  promptu,  omnino  necessa- 
rium  est  ad  habendam  libertatem  veram  ad 
hujusmodi  actus,  et  (quod  idem  est)  ad  haben- 
dam  simpliciter  potestatem,  quam  dare  debet 
auxilium  sufficiens.  Duo  autem  sunt  ad  liber- 
tatem  arbitrii  necessaria;  unum  est  posse  fa- 
cere  actum,  aliud  posse  non  facere,  etiam  sup- 
posita  integra  facultate  faciendi ;  ex  qua  du- 
plici  potestate  prior  dici  potest  fimdamentalis, 
et  quasi  inchoans  libertatem  in  actu  primo  ; 
posterior  vero  voluntati  dans  modum  potesta- 
tis  iudifferentis,  et  quasi  complens  Jibertatem. 
Utraque  autem  potestas  debet  subsistere  cum 
auxiliis  gratise,  posterior  quidem  cum  efficaci, 
de  quo  in  libro  sequenti  dicemus  ;  prior  vero 
cum  sufficienti ,  et  ad  hoc  dixit  dictum  Conci- 
lium   necessarium   esse  ut  auxilium   Dei  in 
promptu  sit,  utique  totum  auxilium  necessa- 
rium  ad  opus,  ut  aperte  dicunt  illa  verba : 
Neque  tanta  gratia;  necessitas,  etc  Et  ratio  est 
clara,  quia  ad  potestatem  qua^  ad  usum  vel 
non  usum  liberum  sufficiat,  non  satis  est  nuda 
seu  remota  potestas  voluntatis,  sed  necessaria 
est  potentia  proxima,  id  est,  cum  omnibus  re- 
quisitis  ad  operandum ,  ut  constat  ex  vulgari 


268  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI. 

definitione  libertatiS;,  quam  explicui  in  libro  1 
de  Auxil.  Omnia  autem  auxilia  requisita  sunt 
necessaria  ad  operandum ;  ergo  omnia  illa 
sunt  necessaria  ad  auxilium  sufBciens^  vel  ac- 
tu  data,  vel  ita  oblata,  ut  in  promptu  sint,  seu 
in  potestate  hominis;  et  declaratur  amplius, 
quia  nostra  voluntas  nuda  et  auxiliis  gratise 
destituta^  non  habet  proximam  libertatem  ad 
actus  supernaturales,  quia  vel  uon  habet  na- 
turalem  potestatem  activam  illorum,  vel  ad 
summum  habet  quamdam  inchoationem  cum 
capacitate  recipiendi  per  gratiam  ejus  activi- 
tatis  complementum  ;  et  ideo  Augustinus  in- 
terdum  dicit  naturam  humanam  per  pecca- 
tum  primi  parentis  amisisse  hbertatem  ad  effi- 
ciendum  opera  sahitis,  quia  amisit  gratiam  et 
indignum  se  reddidit  auxihi  ejus;  et  e  con- 
verso^  dicitur  per  Christum  accipere  illam  h- 
bertatem,  quia  recipit  gratiae  auxiha,  quibus 
efficitur  potens  ad  tales  actus  efficiendos ;  ergo 
ut  talis  hbertas  sit  plena,  et  proxima  in  ordi- 
ne  ad  usum,  debet  habere  omne  auxihum  ne- 
cessarium  ad  opus  in  se ,  vel  in  manu  et  po- 
testate  sua ;  sed  auxihum  proximum  sufficiens 
constituit  voluntatem  in  tah  actu  hbertatis : 
ergo  omnia  iha  includit. 

8.  Probatur  gratia  sufficiens  morali  ratio- 
ne,  fundata  in  Scriptiira.  —  Qiwmodo  intelligi 
deleat  illud  Dei  apud  Isaiam  :  Quid  est  quod 
debui  ultra  facere  vineaa  meae ,  et  non  feci  ei  ? 
—  Preeterea,  ratione  morah  in  divina  Scriptu- 
ra  fundata  hoc  videtur  sufficienter  probari; 
nam  ei  qui  recipit  auxihum  vere  sufficiens  ad 
opus  necessarium  ad  salutem,  et  illud  non  fa- 
cit,  sed  vocationi  resistit,  imputatur  carentia 
operationis  ita  ut  nuham  habeat  excusatio- 
nem ;  ergo  oportet  ut  per  tale  auxihum  habeat 
vel  accepta,  velparata  et  in  manu  sua,  omnia 
auxilia  ad  tale  opus  faciendum  necessaria. 
Antecedens  patet  ex  verbis  Christi  :  Si  non 
venissem,  et  locutus  fuissem  eis,  peccatum  non 
liaherent ;  nunc  autem  excusationem  non  haient 
depeccato  suojiooxx.  15.  Ethoc  ipsumprobant 
omnia  loca  Scripturae,  in  quibus  peccati  re- 
darguuntur  homines  qui  per  gratiam  suffi- 
cieutem  non  operantur ;  nam  si  hoc  ihis  ad 
culpam  tribnitnr,  profecto  excusationem  non 
habent;  hujusmodi  autem  suntlocaiUa  :  Quo- 
ties  volui  congregare,  etc,  et  noluisti  ?  Mattli. 
23.  Vos  semper  Spiritui  Sancto  restitistis, 
Act.  7.  Expectavi  ut  faceret  uvas,  et  fecit  la- 
Iruscas ,  Isai.  5.  Qui  enim  fieri  potest  ut  Deus 
inde  fructus  expectet,  unde  scit  nasci  non  posse 
sine  quodam  auxiho,  quod  ipse  nec  dat,  nec 
paratus  est  dare,  nec  ullo  modo  est  in  potes- 


E  SLWICISNTE  ET  EFFICACI. 
tate  activa  terrse,  seu  vitis,  id  est,  in  hominis 
potestate.  Consequentia  autem  prima  probatur 
ex  eodem  loco  Isaiai,  ubi  subjungit  Deus  :  Ju- 
dicate  inter  me  et  vineam  meam,  quid  est  quod 
dehui  ultra  facere  vinece  mew,  et  non  feci  ei  * 
Profecto  si  ihi  homines  indiguissent  ahquo 
auxiho  Dei  ad  ferendum  fructum  a  Deo  expec- 
tatum,  et  auxilium  ihud  non  liabuissent,  nec 
in  seipsis  receptum,  nec  a  Deo  ita  oblatum,  ut 
in  eorum  potestate  esset  habere  illud,  si  ve- 
hnt,  merito  Deo  interroganti  :  Quid  amplius 
facere  delui  ?  respondere  possent  magnum 
aliquod  debuisse  facere,  et  non  fecisse,  nimi- 
rum  ilhs  conferre  modum  quo  possent  obtine- 
re  auxihum  illud,  sine  quo  fructum  ferre  non 
poterant.  Illa  ergo  Dei  interrogatio  aperte 
supponit  habuisse  auxilium  sufficiens,  ita  ut 
ex  parte  Dei  nihil  necessarium  ad  fructifican- 
dum  ihis  defuisset.  Dicet  fortasse  ahquis  scru- 
pulosus  verborum  ponderator,  Deum  quidem 
nihil  ex  his  quae  debet  facere  omittere,  nec  ex 
his  quae  dare  debet  ahquid  denegare ;  nihilo- 
minus  tamen  negare  ahquod  auxilium  quod 
nemini  debet ,  etiamsi  absque  iho  opus  fieri 
nunquam  possit.  Sed  hoc  dictorum  verborum 
vim  non  evacuat;  nam  imprimis,  licet  Deus 
absohite  non  debeat  ahcui  auxiha  sua,  si  ta- 
men  vult  hominem  ita  obhgare  ad  fructum 
faciendum ,  ut  excusationem  uon  habeat  si 
non  ferat,  debet  omnino  aliquo  modo  ex  dic- 
tis  illi  dare  omnia  auxilia  necessaria,  nullo 
dempto.  Deinde  Cyrihus,  lib.  1  in  Isai..  sicle- 
git  haec  verba  :  Quid  faciam  vinece  mece  quod 
non  fecerim  ei ,  ubi,  ablato  nomine  dehui,  de- 
claratur  nihil  ex  parte  Dei  defuisse  quod  ad 
ferendum  fructum  esset  necessarium,  quod 
sic  exponit  Cyrillus  :  Quid  honi  illis  defuit,  til 
i?iuiiles  fierent?  Si  enim  rerum  adusum  et  uti- 
litatem7iecessariarum  quippiam,  ameq^iiplan- 
taveram,  forte  prcetermissum  fuerit,  causce  ni- 
liil  dicam,  neque  poena^n  exigam ;  quid  enim 
faciam  (inquit)  quod  non  feci?  Cum  vero  rehus 
ei  utilihus  plenam,  nulliusque  rei  indigam 
fecerim,  etc. ;  si  nullius  rei  indigam,  profec- 
to  nequc  alicujus  auxilii  omnino  necessarii. 
Unde  Chrysostomus,  eadem  verba  expendens, 
homil.  11  in  Matth.  :  Idipsum  (inquit)  hoc  est 
considerandum  in  loco,  quid  scilicet  oportuerit 
fieri,quod  a  Deo  factum  possetnegarijet  Atha- 
nasius,  de  Passion.  et  Cruc.  Domini,  non  longe 
a  priucipio,  eumdem  sensum  indicans,  poude- 
rat  hlam  particulam  adhuc,  quam  dicit  indi- 
care  divinam  longanimitatcm,  bonitatem  et 
tolerantiam ;  et  glossa  ordinar.  dicit  nihil  de- 
fuisse  ex  parte  Dei ;  ct  D.  Thomas  ibidem  ait 


CAP.  II.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  NON  S0LU5I  IIOMINl ,  ETC. 


2G9 


contulisse  Deum  vinese  omnia  beneficia  neces- 
saria  ad  ferendos  uvarum  fructus^  et  ideo  illos 
expectasse. 

9.  Eadem  ratio  moralis  fundata  est  in  ra- 
tiofie  naturali.  —  Confirmatiir.  —  Heec  autem 
moralis  ratio^  quam  ex  Scriptura  deprompsi- 
mus,  in  ratione  etiam  naturali  supra  tacta 
fundata  est^,  quia  ostendimus,  sine  auxilio  suf- 
ficiente  modo  a  nobis  explicato,  non  constitui 
operationem  in  libera  hominis  potestate,  seu 
in  tali  potestate  qua  possitliberc  uti^  cum  non 
liabeat  in  sua  potestate  aliquid  necessarium 
ad  talem  usum.  Imputatio  autem  ad  culpam 
supponit  banc  libertatem.  Quis  enim  bomini 
imputet  quod  non  videat,  licet  oculos  babeat, 
si  non  esset  in  potestate  ejus  habere  lucem? 
Aut  quomodo  potest  alicui  babenti  vires  et 
pedes  ad  ambulandum,  culpse  attribui  quod 
non  ambulet,  si  habet  pedes  ita  ligatos  ut 
compedes  auferre  non  possit :  sicut  ergo  justa 
accusatio  (ut  ita  dicam)  supponit  libertatem, 
quffi  non  est  circa  supernaturalia  opera  si- 
ne  auxilio  sufHcienti  pleno,  ita  non  est  legi- 
tima  accusatiOj,  quandiu  auxibum  sufficiens 
non  habetur.  Et  hac  ratione  ignorantia  invin- 
cibilis  inducit  legitimam  excusationem,  quia 
non  est  in  potestate  hominis,  nec  ejus  volun- 
tate  illam  depellere.  Eadem  autem  ratio  est  de 
quacumque  alia  carentia  rei,  vel  conditionis 
necessariae  ad  operandum,  si  non  est  in  mauu 
hominis,  illa  non  carerC;,  seu  (quod  idem  est) 
rem  illam  obtinere  ;  et  confirmatur,  et  decla- 
ratur  ulterius,  quia  homini  non  operanti  vel 
imputatur  carentia  potcstatis,  vel  carentia 
operationis,  aut  honestatis  alicujus.  Non  pri- 
mum,  per  se  et  proxime  loquendo ;  tum  quia 
nobis  per  se  non  preecipitur  posse,  sed  agere; 
tum  quia  habere  potestatem  ad  actus  super- 
naturales  non  est  nostras  Hbertatis,  ?ed  divini 
muneris.  Dico  autem  fer  se,  et  proxime,  quia 
interdum  carentia  potestatis  potest  homini  im- 
putari,  quia  ponit  impedimentum  vocationi, 
per  quam  incipit  potestas  dari  :  tunc  autem 
prius  imputatur  homini  defectus  aliquis  ho- 
nestae  operationis,  seu  peccatum  aliquod,  ra- 
tione  cujus  caret  tali  potestate,  et  ita  per  se 
primo  carentia  operationis  debitse  est,  quee 
imputatur ;  ergo  liomini  jam  vocato  non  im- 
putatur  defectus  potestatis,  sed  defectus  debiti 
usus  gratiai  :  ergo  hic  usus  debet  esse  omnino 
in  hominis  potestate;  ergo  omnia  necessaria 
ad  usum  debent  constitui  in  bominis  |;otestate, 
ut  auxilium  illi  datum  ante  operationem  sufii- 
ciens  censeatur. 

10.  Fadem  ratio  prohatur  ex  Augustino, — 


Locutio  illa,  operari  si  velit,  fit  possibilis  et 
re  ^era  per  gratiam  sufficientem.  —  Denique 
doctrina  bsec  desumpta  est  ex  Augustino, 
quaestion.  2,  libr.  4  ad  Simpl.,  ubi  prius  gene- 
ratim  dicit :  Opus  est  velle  et  currere,  non  enim 
frustra  dicitur :  Et  in  terra  pax  liominihus 
lonw  toluntatis,  et :  Sic  currite  ut  comprehen- 
datis  ;  et  postea  de  Esau  subjungit :  Noluit 
ergo  JEsau,  et  non  cucurrit,  sed  et  si  voluisset 
et  cucurrisset ,  Dei  adjutorio  prcevenisset,  qui 
etiam  ei  velle  et  currere  vocando  prcestaret , 
nisi,  vocatione  coniempta,  reprolus  fieret.  In 
his  enim  verbis  supponit  Augustinus  habuisse 
Esau  auxihum  sufSciens,  et  per  iUud  habuisse 
potestatem  non  remotam,  sed  proximam,  nec 
tantum  physicam,  sed  moralem  et  hberam  , 
per  quam  et  velle  et  currere  erat  sibi  conces- 
sum,  nisi  vocationem  contemneret;  ergo,  ex 
sententiaAugustini,  auxihum  sufficiens^  quod 
satis  sit  ut  homini  imputetur  ad  culpani,  non 
venire,  imo  et  non  pervenire,  tale  esse  debet, 
ut  ipsum  velle  et  currere  ratione  talis  auxihi 
sit  in  hominis  potestate  et  vohmtate  ;  ergo  ue- 
cessarium  est  ut  per  tale  auxilium  omnia  ne- 
cessaria  ad  volendum  sint  in  hominis  potes- 
tate  et  vohmtate.  Hoc  ipsum  sentit  Augusti- 
nuS;,  ubicumque  auxilium  istud  sufficiens  ex- 
phcat  per  conditionalem  illam  locutionem, 
dicens  per  sufficiens  auxilium  dari  homini  ut 
operari  possit ,  si  veht.  Sic  explicat  gratiam 
datam  Adse,  lib.  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  \\, 
dicens,  tale  fuisse  adjutorium  datum  Adamo, 
quod  desereret,  si  vellet,  et  ifi  quo  permaneret, 
si  vellet ;  et  in  capit.  12,  ait  in  vohmtate  ho- 
minis  fuisse  positum,  et  cum  adjutorio  Dei, 
sine  quo  perseverare  non  posset ,  manere  si 
vellet ;  ergo  illa  conditionaUs,  operari  si  velit, 
fit  possibilis,  et  re  vera  per  auxihum  suffi- 
ciens  ;  ergo  per  tale  auxilium  ponitur  in  vo- 
luntate  hominis ,  quidquid  est  necessarium 
ad  volendum.  Nam  si  aliquid  necessarium 
ad  volendum  non  est  in  ejus  potestate,  quia 
nec  illi  datur,  nec  ofiertur  sub  ea  saltem  con- 
ditione  ,  Si  velit ,  profecto  non  potest  dici 
ipsum  velle  esse  in  ejushbera  potestate;  esset- 
que  verbis  ludere,  et  illudere  hominem,  si  ei 
dicatur,  posse  si  velit,  si  alias  non  est  iu  po- 
testate  et  libertate  ejus  obtinere  ahquid  ita 
necessarium  ut  velit,  ut  repugnet ,  sine  illo, 
ipsum  velle  in  rerum  natura  constitui. 

il.  Respondetur  ohjectis  contra  gratiam 
sufficientem. —  Per  distinctionem  gratUe  suf- 
ficientis  et  efficacis ,  in  modo  includendi  con- 
comitantia  et  cooperaniia  auxilia.  —  Per  dis- 
tinctionem  utriusque  ejusdem  gratice,  ratione 


270  LID.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI. 

uUimi  actus  seu  operaUonis  actualis. — Per  ra- 
tionem  qua  fit  ut  gratia  sufficiens  non  operdur 
actu.  —  Ad  primam  ergo  difBcnltatem  in  prin- 
cipio  positam,  qiise  distinctionem  auxilii  siif- 
ficientis  ab  eiEcaci  petebat,  respondetur  non 
distingui  per  hoc  quod  sufiiciens  sola  auxilia 
excitantia,  efficax  vero  adjuvantia  seu  coope- 
rautia  includat ;  utrumque  enim  utraque  com- 
plectitur  auxilia,  ut  de  efScaci  notum  est,  et 
infra  dicetur,  et  de  sufficienti  ostensum  est  ca- 
pite  praicedenti.  Differunt  ergo  in  modo  pos- 
tulandi,  seu  includendi  cooperantem  gratiam, 
seu  concomitantia  auxilia.  Auxilium  enim 
sufficiens ,  si  sit  proximum,  includit  omnia 
praevenientia  auxilia  actu  recepta,  non  minus 
quam  auxilium  efficax,  et  ita  iu  illis  auxiliis 
convenire  possunt,  imo  et  esse  aliquo  modo 
sequalia,  ut  postea  dicemus.  Differunt  autem, 
quia  sufficiens  auxilium  habet  auxilium  con- 
comitans  tantum  oblatum  ex  parte  Dei,  et  po- 
situm  in  voluntate  operantis;  in  re  vero  ipsa 
sine  illo  subsistit  et  invenitur,  et  hanc  separa- 
tionem  in  conceptu  suo  includit,  quatenus  di- 
cit  tantum  auxihum  sufficiens.  Auxilium  au- 
tem  efficax  habet  etiam  auxilium  concomitans 
in  re  ipsa  datum,  et  actu  positum,  vel  talem 
habitudinem  ad  illud,  ut  ab  illo  nunquam  se- 
paretur.  Unde  autem  hoc  proveniat,  postea 
tractabimus.  Ad  secundam  difficultatem,  in 
qua  tangitur  alia  differentia  vulgaris,  quod  au- 
xihum  sufficiens  dat  posse,  efficax  autem  dat 
velle  seu  operari,  respondetur  differentiam  sano 
modo  intellectam  esse  veram.  Dico  autem  sano 
modo  intellectam,  quia,  servata  proportione, 
etiam  auxiUum  efficax  dat  posse  conjunctum 
cum  actu,  et  auxihum  sufficiens  suo  modo  dat 
velle  operari;  tum  quia  licet  in  effectu  non 
conferat  velle  operari,  constituit  ilkid  in  po- 
testate  et  voluntate  operantis,  si  velit,  ut  ex 
Augustino  exphcuimus ;  tum  etiam  quia  tale 
auxilium  ex  se  et  intentioue  Dei  datur  homini, 
non  tantum  ut  possit,  sed  etiam  ut  faciat ;  nul- 
la  enim  potestas  datur  propter  se,  sed  propter 
actum;  et  si  potestas  sit  sufficiens,  data  potes- 
tate  datur  actus,  quantum  est  ex  parte  dantis 
potestatem,  et  similiter,  si  potestas  sit  Ubera, 
actus  etiam  cor.stituitur  in  voluntate  recipien- 
tis  potestatem,  ideoque  omnia  requisita  ad  ac- 
tum  in  ejusdem  constituuntur  potestate  et  vo- 
luntate ;  differentia  ergo,  et  verus  sensus  est, 
quod  auxilium  sufficiens  ita  dat  potestatem 
cum  omnibus  requisitis  ex  parte  Dei  ad  ope- 
randum,  ut  non  secum  afferat  operationem 
aut  voluntatem  actualem,  et  ideo  dicitur  dare 
posse,  non  quia  de  se  non  det  etiam  agcre,  sed 


:f:  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
quia  profecto  illud  non  prsestat.  Auxilium  au- 
tem  efficax  dat  potestatem  actu  influentem  et 
operantem,  et  ideo  ratione  ultimi  actus  dicitur 
dare  ac  velle,  et  operari,  vel  permanere,  seu 
perseverare,  et  simiUa.  Et  simili  modo  si  vo- 
catio  sit  efficax,  dicetur  facere  ut  velimus, 
quia  infallibiliter  secum  affert  consensum  :  vo- 
catio  autem^  sufficiens  tantum,  de  se  etiam  fa- 
cit  ut  veUmus ,  nam  ad  hoc  sufficienter  indu- 
cit;  in  re  tamen  non  assequitur  quod  intendit, 
et  ideo  dicitur  potius  dare  ut  possimus,  quam 
facere  ut  velimus,  utique  simpliciter  et  abso- 
lute ;  nam  cum  illo  addito  de  se,  etiam  id  po- 
test  et  debet  admitti.  In  tertia  vero  difficultate, 
petitur  unde  habeat  auxihum  sufficiens  ut 
actu  non  operetur,  et  ita  sit  inefficax,  et  e 
converso  unde  habeat  auxilium  efficax  ut  in- 
falhbiliter  effectum  consequatur.  Sed  de  pri- 
mo  puncto  dicemus  in  sequenti  capite  ;  de  se- 
cundo  vero  in  sequenti  libro.  Nunc  sokim  di- 
cimus,  posito  auxilio  sufficienti  prout  a  nobis 
explicatum  est^  a  sola  quidem  libertate  arbitrii 
provenire  ut  non  operetur;  quod  autem  ope- 
retur,  non  proveuire  a  sola  libertate,  sed  ut 
per  gratiam  adjuta  ;  quod  tamen  adjutorium 
alteri  non  defuisset,  nisi  restitisset  :  heec  au- 
tcm  multa  declaratione  iudigent,  quse  paula- 
tim  tradenda  sunt. 

12.  Respondetur  fundamento  contrancB  sen- 
te?itice,  dari  cum  gratia  sufficiente  concursum 
concomitantem  ad  operatio7iem  necessarium.  — 
Quotuplex  ille  sit  concursus.  —  Ad  fundamen- 
tum  denique  contrariae  sententise  ,  dicimus 
imprimis  cum  auxilio  sufficienti  dari  ahquo 
modo  concursum  concomitantem  gratiae  ad 
operationem  necessarium.  Hic  autem  coucur- 
sus  duobus  modis  dari  potest,  uno  modo  in  se, 
seu  in  aetu  secundo,  et  sic  repugnat  dari  sine 
ipsa  actuali  operatione,  quia  in  re  non  distin- 
guitur  ab  actioue  causoe  secundoe,  ut  superiori 
hbro  visum  est ;  ideoque  concursus  gratite  sic 
prsestitus  nunquam  separatur  ab  auxiho  effi- 
caci.  Aho  ergo  modo  potest  dari  hic  concursus 
quasi  in  actu  primo  non  inhairente  homini, 
sed  assistente ,  quia  nimirum  Deus  ipse ,  qui 
potest  sohis  ilkim  concursum  in  exercitio  prse- 
stare,  intime  adest  vokmtati  jam  excitatae  et 
vocatse,  et  de  se  paratus  est  ad  concurren- 
dum  cum  iUa ,  si  per  ipsam  non  steterit,  et 
hoc  satis  est  ut  voluntas  simpkciter  possit  et 
habeat  omnia  requisita  in  sua  potestate,  quia 
quod  per  akum  possumus,  cujus  adjutorium 
paratissimum  est,  si  ikud  suscipere  volumus, 
verissime  et  propriissime  possumus.  Cum  au- 
tem  instatur ,  quia  hic  concursus  debet  iuci- 


CAP.  II.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  NON  SOLUM  HOMINI,  ETC. 


pere  ab  ipso  Deo,  respondemus  ex  parte  Dei 
incipere  debere  ab  ipso,  nec  posse  ab  alio^ 
quam  a  sua  voluutate,  trahi  ad  concurren- 
dum;  illam  famen  Dei  voluntatem  jam  esse 
paratam^  et  per  illam  esse  quasi  applicatam 
et  expositam  potentiam  Dei^  ut  simul  cum  ho- 
mine  influat^  ipso  etiam  homine  suum  opus 
inchoante.  Quapropter  ad  obtinendum  a  Deo 
hunc  simultaneum  concursum,  non  est  neces- 
saria  aliqua  prsevia  hominis  operatio,  sed  so- 
lum  simultanea  cooperatio. 

13.  Discrimen  viter  auxilium  pra've/iiens 
et  simuUaneum  seu  concoriutans.  —  Unde  est 
habendum  pree  oculis  discrimen  inter  auxi- 
lium  praevenieus,  in  quo  Deus  sokis  sine  ho- 
mine  operari  incipit,  aliquid  in  homine  fa- 
ciendo,  quod  non  facit  homo :  et  auxllium 
simultaneumj  et  concursum  mere  concomi- 
tantem.  Nam  auxihum  preevenienSj  si  ad  opus 
hominis  sit  necessarium,  et  non  sit  jam  datum 
ad  extra  (ut  ita  dicam),  nec  in  homine  recep- 
tum,  non  potest  offerri,  et  esse  ita  paratum  ex 
parte  Dei,  ut  sit  etiam  immediate  positum  in 
vohmtate  hominis  per  ilhid  operari,  sed  tan- 
tum  potest  constitui  mediate  in  hominis  po- 
testate^  id  est,  vel  mediante  aliquo  aHo  actu, 
qui  sit  in  ejus  potestate,  quem  sifecerit,  in- 
falHbiUter  ei  dabitur  tale  auxihum,  vel  sal- 
tem  media  carentia  ahcujus  impedimenti, 
quod  hbere  possit  homo  non  ponere  non  pec- 
cando.  Ratio  est  illa  quse  in  fundamento  con- 
trarise  seutentise  facta  est,  quia  cum  iUud 
debeat  incipere  a  solo  Deo,  si  non  absolute 
datur,  sed  sub  conditione  offeratur  si  homo 
ahquid  faciat,  necesse  est  ut  id  quod  ab  ho- 
mine  exigitur,  ad  obtineudum  actu  illud  au- 
xilium,  non  sit  faciendum  ab  liomine  cum  il- 
lo  eodem  auxiho^  quia  illud  debet  a  solo  Deo 
inchoari,  ut  supponitur  :  ergo  debet  ahquis 
ahus  actus^  ad  qucm  non  sit  necessarium  illud 
prsevium  auxihum,  vel  carentia  pravi  actus, 
a  quo  etiam  possit  homo  hbere  abstinere, 
sine  eodem  auxiho.  quia  impossibile  est  pos- 
tulare  ab  homine  dispositionem  ad  obtinen- 
dum  praeveniens  auxilium  ,  quae  sit  ipsemet 
actus,  qui  sine  illo  prsevio  auxilio  fieri  non  po- 
testj  ut  in  hbro  sequenti  latius  ostendemus. 

14.  Hic  autem  non  agimus  de  prseveniente 
auxilio  ;  dicimus  enim  auxihum  sufficiens_, 
si  sit  proxime  sufiiciens  et  completum,  inclu- 
dere  omnia  auxiha  preevenientia^  non  tantum 
oblata,  sed^actu  data  ;  nam,  si  a'iquod  est 
tantum  oblatum^  aUud  auxiiium  datum  non 
erit  proxime  sufiiciens  ad  illum  actum,  ad 
quem  ahud  prseveniens  auxihum  offertur^  sed 


271 

poterit  esse  tantum  sufficiens  remote,  me- 
diante  scihcet  aho  actu  orationis,  verbi  gra- 
tia,  vel  aUerius  dispositionis  necessarise  ad 
obtinendum  novum  anxilium,  ad  quam  dis- 
positionem  prffistandam,  prius  auxihum  erit 
proxime  sufBciens,  et  includet  omnia  auxilia 
prsevenientia,  ad  iUam  necessaria,  actu  jam 
data,  ut  satis  declaratum  est  et  probatum.  At 
vero  concursus  concomitans,  eo  ipso  quod  est 
suCficientor  oblatus  ex  parte  Dei,  est  imme- 
diate  in  liominis  potestate,  quia  non  indiget 
homo  aho  actu  ut  illum  a  Deo  obtineat,  quia 
ad  ilhim  actum  esset  necessarius  alius  concur- 
sus,  et  sic  procederetur  in  infmitum ;  sed 
solum  necessarium  est,  ut  homo  libere  prae- 
])eat  influxum  ex  parte  sua  necessarium  ad 
actum ;  nam  tunc  eo  ipso  Deus  influit  ex  vi 
preecedentis  vohmtatis,  qua  suum  influxum 
homini  obtuht.  Et  ratio  est,  quia  in  lioc  in- 
fluxu  et  concursu  nihil  Deus  sohis  operatur 
in  homine,  quod  non  etiam  faciat  homo,  nec 
e  converso,  sed  in  causando  simul  omnino  in- 
cipiunt ;  ideoque  optime  potest  concursus  Dei 
offerri  homiui,  si  velit  Deo  cooperari  ad  il- 
himmet  actum,  ad  quem  concursus  Dei  pa- 
ratus  est. 

13.  Quod  vero  uUimo  loco  addebatur,  de 
prEedestiuatione  aut  preedefmitione  voluntatis 
Dei,  ad  rem  prsesentem  non  pertinet,  quia 
quidquid  sit  de  modo  quo  hi  actus  sint  in 
Deo  respectu  actuum  liumanorum  et  libero- 
rum ,  iUi  non  pertinent  ad  auxilia  gratise  ne- 
cessaria  ad  operandum,  sed  ad  modum  quo 
Deus ,  tanquam  primus  auctor  gratiffi,  efEcit 
vel  providet  taha  auxilia,  de  quo  modo,  licet 
ahbi  copiose  dixerimus  ,  aliqua  in  hbro  se- 
quenti  attingemus.  Nuuc  autem  solum  dici- 
mus  auxilium  sufiiciens,  etiamsi  non  proce- 
dat  ex  voluntate  Dei  absolute  preefmiente  ac- 
tum  hominis,  debere  esse  tale,  quale  iUud 
descripsimus,  ut  sit  vere  sufficiens ;  imo  etiani 
addimus,  quoties  actus  propter  quem  datur 
auxilium  sufiiciens,  non  est  praedefinitus,  ali- 
qua  ex  parte  ipsi  liomini  posse  attribui,  ut  in 
materia  de  prffidestinatione  latuis  traclatur, 
et  ex  dicendis  in  sequenti  capite  declaratur. 

16.  Gratia  efficax  distinguitur  a  suffi- 
ciente,  tanquam  inchtdens  ah  incluso,  additque 
infallihilem  connexionem  cum  operatione.  — 
Et  oh  id  etiam  privative  opponuntur.  —  Deni- 
que  iiinc  solutum  manet  tertium  argumentum 
in  capite  primo  relictum,  quod  petebat  quo 
modo  iUa  duo  membra  inter  se  distinguantur, 
vel  opponantur;  dicendum  est  enim  distiugui 
tauquam  includens  et  inclusum,  et  quasi  pri- 


272 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


vative  opponi.  Declaratur ,  quia  gratia  suffi- 
ciens  dat  vires  sufficientes  voluntati,  ut  cum 
Augustino  loquamur ;  gratia  vero  efficax  dat 
vires  efficacissimas  :  vires  autem  efficaces 
etiam  sunt  sufficientes ;  ergo  includit  efficax 
totum  id  quod  est  quasi  positivum  in  suffi- 
ciente,  et  addit  infallibilem  connexionem  cum 
operatione,  quam  non  includit  sufficiens  :  er- 
go ,  ob  rationem  priorem  ,  recte  dicuntur  dis- 
tingui  ut  includens  et  inclusum  :  posteriori 
autem  ratione,  gratia  sufficiens  quamdam  pri- 
vationem  includit,  propter  quam  potest  dici 
inefficax^  ac  subinde  privative  opponi  efficaci, 
et  hinc  obiter  intelliguntur  duo  :  uuum  est, 
divisionem  hanc  esse  sufficientem,  quia  per 
membra  immediate  opposita  traditur.  Aliud 
est,  propter  hanc  divisionem  non  multiplicari 
gratias  actuales^  vel  habituales  supra  enume- 
rataS;,  sed  easdem  explicari  cum  diversis  habi- 
tudinibus  ad  actualem  operationem^  ut  decla- 
ratum  est.  Et  heec  sufficere  videntur  ad  sim- 
plicem  quamdam  divisionis  explicationem  ; 
nam  profundior  illius  comprehensio  ex  singu- 
lorum  membrorum  pleniori  intelligentia  pen- 
det  :  superest  ergo  ut  ea  quse  specialiter  ad 
gratiam  sufficientem  pertinent,  in  reliqua  parte 
hujus  libri  prosequamur. 

CAPUT  III. 

XJTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  STT  VERUM  AUXILTUM 
GRATI^  TNTERN^,  DISTINGTUM  A  LEGE,  REVE- 
LATIONE  ET  DOGTRINA. 

4.  Calvini  error  negantis  gratice  interioris 
auxiUnm . — Pelagii  error  solas  externas  gratias 
posiulantis. —  In  hoc  capite  prsecipue  notandus 
et  refellendus  est  error  Calvini,  dicentis  nul- 
lum  esse  verum  gratiae  interioris  auxilium, 
prseter  auxilium  efficax,  quale  ab  ipso  ponitur, 
inducens  necessitatem,  et  tollens  libertatem; 
ideoque  omnia  loca  Scripturse,  in  quibus  re- 
prehenduntur  homines  qui  gratiee  Dei  resis- 
tunt,  interpretabatur  de  gratia  externse  doc- 
trinae  per  Scripturam,  vel  per  proedicationem 
verbi  Dei;  ita  refert  quidam  in  id  Act,  7  :  Vos 
iSfirituiSancto  restitistis,  dicens  contaminasse 
Calvinum  locum  illum  ,  asserens  eos  resistere 
Spiritui  Sancto,  qui  eum  in  Prophetis  loquen- 
tem  contumaciter  rejiciunt,  quia  non  de  in- 
ternis  revelationibus  et  inspirationibus ,  sed 
de  externo  ministerio  ejusdem  verba  intelU- 
geuda  esse  accurate  monebat.  Unde  plane  con- 
vincitur  solam  exteriorem  doctrinam  satis  esse 
putasse  ad  auxilium  sufficiens,  cum  illi  resis- 


tere  censeatur  esse  culpabile  et  reprehensione 
dignum^  in  quo  errore  videtur  Calvinus  Pela- 
gio  consentire,  quoad  sufficientem  gratiam  , 
licet,  in  efficaci,  in  aUo  extremo  illi  contrario 
sit^  ut  postea  videbimus.  Pelagius  enim  per 
solam  gratiam  preedicationis  ^  doctrinse,  pro- 
missionis  et  exempli  dicebat  sufficienter  juva- 
ri  possibilitatem  natur£B,  ut  homo  possit  be- 
ne  operari  et  sanctificari,  si  velit.  Ultra  hanc 
vero  gratiam  non  postulabat  alias  gratias  ad 
volendum  et  operandum  cum  efiectu;  nam 
nisus  libertatis  sufficere  putabat;  unde  funda- 
meutum  ejus  erat,  quia,  proposito  objecto  suf- 
ficienti ,  voluntas  potest  circa  illud  operari  si 
veht;  ergOjilla  propositio  objecti  sufficiens, 
per  revelationem,  vel  alia  externa  media  suf- 
ficientia ,  est  etiam  sufficiens  gratise  auxiUum 
ut  homo  convertatur,  si  velit.  Calvinus  au- 
tem,  cum  gratiam  efficacem  ad  bonum  effi- 
ciendum  cum  vohmtate  requirat,  non  video 
quo  fundamento  dicere  potuerit  externam 
doctrinani  esse  sufficiens  auxiUum  cui  resis- 
tere  peccatum  sit ;  unde  potius  credidisse  vi- 
detur  non  esse  de  ratione  peccati  actuaUs  ut 
vitari  possit,  quia  putavit  non  posse  liberura 
arbitrium  internse  motioni  Spiritus  Sancti  re- 
sistere  ;  inde  intulit,  eum  qui  resistit,  a  Spi- 
ritu  Sancto  interius  non  moveri,  sed  tantum 
exterius  vocari,  et  nihilominus  peccare. 

2.  Idem  nomine  gratice  intelligit  legem  ut 
doctrinam.  —  Videtur  farere  sanctus  Augusti- 
nus.  —  Suntque  apud  Augustinum  in  Ub.  1 
de  Grat.  Christi  nonnuUa  loca,  in  quibus,  nisi 
attente  legatur,  videtur  impugnando  Pela- 
gium,  in  hanc  sententiam  inclinare;  cum  enim 
Pelagius  diceret  Deum  per  gratiam  suam  ju- 
vare  nostrum  posse,  id  est,  per  legem  et  doc- 
trinam,  quam  Pelagius  nomine  gratise  inteUi- 
gebat,  Augustinus  urget  illum ,  ut  illam  gra- 
tiam  fateatur  quoe  dat  veUe  et  facere,  quae  est 
gratiaefficax,  et  ita  inter  has  nuUam  aUam 
sufficientem  agnoscere  videtur,  unde  capit.  40 
sic  inquit  :  Nos  eam  gratiam  volumus  iste  ali- 
quando  fateatur  qua  futura  glorice  magnitudo 
non  solum  promittitur,  verum  etiar/i  creditur  et 
speratur,  nec  solum  revelatur  sapientia,  verum 
etiam  amaticr,  nec  suadetur  solum  om7ie  quod 
lonum  est,  verum  etiam  et  persuadetur.  In  qui- 
bus  verbis  aperte  loquitur  de  gratia  efficaci, 
qua  vocati  veniunt ,  et  qui  audiunt  credunt 
et  suasi  persuadentur,  unde  id  confirmat  ver- 
bis  Christi  Joan.  6  :  Nemo  venit  ad  me ,  nisi 
Pater,  qui  misit  me,  traxerit  eum  ;  et  :  Nemo 
potest  venire  ad  me,  nisi  fuerit  ei  datum  a  Pa- 
tre  meo  ;  quae  testimonia  frequentissime  idem 


CAP.  in.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  SIT  VERUM  AUXILIUM,  ETC. 


273 


Augustinns  de  gratia  efBcaci  interpretatur,  et 
de  illa  conclndit  in  eodem  capite  :  Hanc  clehet 
Pelagiiis  gratiam  confiteri,  si  vult  non  solum 
vocari ,  verum  etiam  esse  CJirisiianus.  Sentit 
ergo  Augustinns  omnem  gratiam  suadentem 
et  non  persuadentem^  vocantem  et  non  tra- 
hentem ,  non  transcendere  legis  et  doctrinae 
rationem,  et  nihilominus  esse  gratiam  sufii- 
cientem,  quia  ultra  illam  non  agnoscit  nisi 
efficacem,  et  inde  concluditur  gratiam  suffi- 
cientera  tantum  esse  externam ,  qualem  Pela- 
gins  fatebatur. 

3.  Unde  capit.  13  ^  ut  distinguat  propriam 
gratiam  internam  ab  ea  quam  ponebat  Pela- 
gius,  sic  inquit :  Hcec  gratia ,  si  doctrina  di- 
cenda  est,  certe  sic  dicatur,  tot  altius  et  interius 
eam  Deus  cum  ineffabili  suavitate  credatur  in- 
fimdere  :  non  solum  per  eos  qui  flantant  et  ri- 
gant  extrinsecus,  sed  etiam  per  seipsv.m,  qui 
incrementum  suum  ministrat  occuUus,  etc.  Heec 
autem  gratia  profecto  efficax  est,  ideoque  de 
illa  subjungit  :  Sic  docet  Deus  eos  qui  secun- 
dum  propositum  vocati  simt ,  simul  donans  et 
quid  agant  scire,  et  quod  sciunt  agere.  Videtur 
autem  Augustinus  de  interna  gratia  et  efficaci 
tanquam  de  sequipollentibus  <,  et  qute  mutuo 
convertantur;,  loqui ;  quod  magis  insinuat  in- 
ferius^  dicens  :  Qlui  autem  novit  quid  est  quod 
fieri  deleat  et  non  facit,  nondum  a  Deo  didicit 
secundum  gratiam,  sed  secundum  legem,  non 
secundum  spiritum ,  sed  secundum  litteram. 
Ergo,  secundum  Augustinum ,  omnis  qui  non 
operatur  ex  gratia,  non  recipit  internee  gratige 
spiritum.  et  tamen  negari  non  potest  quin 
multi;,  non  cooperantes  gratise,  sufficiens  gra- 
tige  auxilium  recipiant ;  ergo  gratia  sufficiens 
non  inchidit  interiorem  gratiam. 

4.  Ac  denique  c.  14-,  de  hoc  docendi  modo 
quo  per  gratiam  docet  Deus,  ait  non  recte  dici 
aUquem  audivisse  et  didicisse  sibi  esse  venien- 
dum^  et  non  facere  quod  didicit ;  sic  enim  ait : 
Sicut  Veritas  loquitur,  omnis  qui  didicit  venit, 
quisquis  non  venit,  profecto  non  didicit.  Unde 
nos  possumus,  e  contrario,  colligere;,  omnem 
illum  qui^  licet  audierit  et  aliquo  modo  didi- 
cerit  esse  veniendum^  non  venit,  non  audi- 
visse  eo  modo  quo  gratia  interna  docet,  sed  eo 
tantum  modo  quo  exterior  doctrina  suadet^  et 
tamen  multi  sic  non  venientes  habent  ausi- 
lium  sufficiens  :  ergo  auxilium  sufficiens  non 
includit  interiorem  gratiam,  seu  doctrinam. 
Unde  ibidem  conchidit :  Ac  per  hoc  quando 
Deus  docet  non  per  legis  litteram.,  sed  per  Spi- 
ritus  gratiam,  ita  docet  ut  quod  quisque  didi- 
cerit,  non  tantum  cognoscendo  videat,  sed  etiam 

vni. 


volendo  appetat ,  agendoque  perficiat.  Ergo, 
teste  Augustino^  gratia  qua  Deus  interius  do- 
cet  semper  est  efficax ;  ergo,  e  converso,  gratia 
sufficiens  non  docet  interius,  sed  tantum  per 
legem  et  doctrinam  :  sunt  pleraquo  alia  loca 
in  libris  Augustini  non  parum  difficilia  quse 
hanc  partem  confirmare  videntur;  illa  tamen 
commodius  in  cap.  6  tractabo. 

5.  Co7itraria  sententia  et  vera  asserit  gratiam 
sufficientem  includere  intcrnam  gratiam  prce- 
ter  externam.  —  Duolus  modis  Deus  potest  dare 
gratiam  sufficientem.  —  His  vero  non  obstan- 
tibus,  dicendum  est  gratiam  sufficientem  ne- 
cessario  includere  interiorem  gratiam  preeter 
externam,  et  in  ea  principahter  consistere.  Ut 
haec  assertio  probetur,  explicatur  prius,  suppo- 
nendo  duobus  modis  posse  Deum  movere,  seu 
auxilium  sufficiens  prsebere  homini  in  ordine 
ad  ahquem  actum  pietatis,  scilicet,  vel  ahquo 
medio  externo  signo  seu  objecto,  vel  mere  in- 
terius  immutando  potentias,  juxta  Augustini 
doctrinam,  lib.  1  ad  Simplic,  q.  2,  et  hb.  de 
Bono  persev.,  cap.  li  ;  quando  ergo  Deus  lioc 
posteriori  modo  prsebet  auxilium,  clare  vide- 
tur  tale  auxilium  internum  esse.  Verumtamen 
iUe  modus  rarus  est,  etextra  ordinariam  legem 
significatam  a  Pauio  ad  Romanos  10  diceute  : 
Fides  ex  auditu,  auditus  autem  per  verbum 
Christi,  ubi  de  verbo  externo  loquitur,  ut  aha 
verba  declarant :  Qiiomodo  audient  siiie  prcedi- 
cante,  quomodo  autem  prcedicabunt ,  nisi  mit- 
tantur ,  etc.  Auxilium  ergo  externse  preedi- 
cationis  et  suasionis ,  necessarium  quidem  est 
ex  lege  ordinaria,  et  ad  gratiam  Dei  spectat, 
ut  lib.  3,  c.  1,  dixi;  et  ita  sub  auxiho  suf- 
ficiente  integro  et  completo  regulariter  in- 
chiditur,  quia,  ut  dixi,  iUa  est  ordinaria  via 
trahendi  homines  ad  salutem ;  sed  quia  per  se 
non  est  satis,  ideo  dicimus  inde  non  posse  in 
iUa  consistere  auxilium  sufficiens  simpliciter 
et  coUective,  licet  in  suo  genere  doctrinae,  vel 
propositionis  objecti,  sufficientiam  suam  ha- 
bere  possit. 

6.  Quid  per  motionem  externam  intelligattir. 
—  In  quo  ulterius  attente  considerandum  est, 
sub  lioc  auxilio  externo  non  intelligi  tantum 
motionem  illam  externam  quse  ad  sensus  per- 
venit,  sed  etiam  iUam  qua^,  in  mente  fit  per 
conceptus  vel  affectus  quos  illa  exterua  objecta 
et  eorum  pliantasmata,  possnnt  in  mente  natu- 
raUter  causare :  nou  est  enim  dubium  qiiin, 
sonante  voce  prsedicatoris,  in  intellectu  fiat 
naturaUter  species  earum  rerum  quae  audiun- 
tur,  et  pcr  illas  species  naturali  etiam  virtute 
possint  formari  aUquot  conceptus  rerum  et  ra- 

18 


274  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

tioniim  quae  proponimtur^  atque  etiam  excita- 
ri  aliqui  motus  desiderii ,  timoris  ,  etc. ;  isti 
enim  motus  pertinent  ad  gratiam,  quia  ex  be- 
neficio  gratuito  et  supernaturali  providentise 
ducunt  originem,  et  ita,  secundum  modum  et 
habitudinem  .  gratise  qusedam  sunt^  etiamsi 
alias  in  substantia  sua  motus  naturales  sint. 

7.  Po'ceter  motionem  externam.  requiritur  in- 
terna  ad  auxiUum  sufficiens  ex  sancto  Augus- 
tlno.  —  Dicimus  vero  tales  actus  sub  gratia  ex- 
terna  comprehendi^  quia  cum  illa  sunt  natu- 
raiiter  connexi,  et  moraliter  tanquam  unum 
censentur;,  et  de  hac  tota  gratia  externa  intel- 
ligimus  non  satis  esse  ad  sufBciens  auxilium^ 
sed  necessariam  esse  specialem  illuminatio- 
nem  internam  et  inspirationem,  ut  aperte  do- 
cet  Augustinus  hb.  de  Grat.  Christi^  cap.  13; 
et  ideo  gratiam  propriam  vocationis  occultam 
vocat  Augustinus  in  libr.  1  ad  Simplic,  q.  2; 
et  Psalm.  87,  ait  :  Nimis  occulta  Dei  gratia 
est,  qua  liominum  menies  qioodanimodo  revims- 
cuntjUtpossint  a  quibusUhet  ejus  ministris  prce- 
cepta  veriiatis  atidire  ;  et  infra  :  Quantumlidei 
existant  excellentes  terli  pra^dicatores  et  teri- 
tatis,  eiiam  per  miracula  siia  fortes,  tanquam 
magni  medici  agunt  cum  hominiius,  si  mortui 
sint,  et  tua  gratia  mn  revixerunt,  numquid 
rnortuis  facies  mirabilia,  autmedici  exsuscita- 
hunt,  etlii  quos  excitahunt,  confitehuntur  tihi? 
Et  ssepe  in  hoc  sensu  expendit  verba  Pauli  1 
Corinth.  3:  Neque  qui  plantat  est  aliquid,  etc, 
ut  videre  licet  iu  locis  citatis,  et  infra  etiam 
tractandis.  In  hoc  ergo  sensu,  internam  gra- 
tiam  ultra  externam  ad  auxilium  sufficiens  ne- 
cessariam  esse  dicimus.  Quocirca,  etiam  in 
priori  et  extraordinario  modo  vocandi  homi- 
nem  ad  fidem  mere  interius,  in  mente  oportet 
distinguere  revelationem,  quatenus  solum  per- 
tinet  ad  sufficientem  objecti  propositionem, 
ab  auxiliO;,  quo  adjuvatur  potentia  ad  creden- 
dum,  vel  amandum;  nam  sola  revelatio  perti- 
net  ad  doctrinam,  et  de  se  non  satis  est  ut  po- 
tentia  elevetur  et  juvetur  ad  operandum  sicut 
oportet ;  sed  necessaria  est  peculiaris  qusedam 
motio  Spiritus  Sancti,  quse  potentias  ipsas  di- 
rigat,  vel  alhciat.  et  hanc  necessitatem  per  in- 
ternam  gratiam  in  conclusione  intelligimus. 

8.  Prolatur  assertio.  — ^x  ipsa  ratione,  et 
nomine  auxilii  sufficientis.  —  Sic  igitur  decla- 
rata  conclusio  probatur  ex  ipsa  ratione,  et 
nomine  auxilii  sufficientis  et  effectibus  ejus. 
Nam  de  ratione  hujus  auxilii  est,  ut  det  ho- 
mini  potestatem  operandi  actus  pietatis,  ita 
ut  ad  illam  potestatem  nihil  illi  desit,  ut  ip- 
sum  nomcn  sufficieutis  auxilii  prse  se  fert ; 


.E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
inde  fit  ut  homini  habenti  tale  auxilium  suf- 
ficiens,  imputetur  non  operari  per  illud; 
quare  simpliciter  est  potens  libera  et  integra 
potestate  ad  sic  operandum.  Sed  homo,  ha- 
bens  auxilia  externa ,  non  est  potens  per  se 
ad  operandam  salutem  sine  auxilio  interno  ; 
ergo  auxilium  mere  externum  sine  interno 
non  potest  esse,  nec  dici  sufiiciens.  Conse- 
quentia  cum  majori  de  se  patent.  Minor  au- 
tem  in  toto  lib.  3  ostensa  est  contra  Pelagium, 
eamque  prsecipue  intendit  Augustinus  in  dicto 
lib.  de  Grat.  Christi,  et  aliis  contra  Pelagium. 
Unde  confirmatur,  quia  si  alicui  daretur  auxi- 
lium  externse  preedicationis  verbi  Dei ,  aut 
exempli  sancta?  vitee  Christi,  aut  promissio- 
num,  aut  comminationum,  et  interius  nullum 
daretur  gratise  auxilium ,  non  posset  ei  im- 
putari  si  non  converteretur  ad  fidem  vel 
pffinitentiam,  quia  revera  non  posset,  quia 
talis  homo  non  habet  auxilium  simpliciter  et 
proxime  sufficiens  ad  suam  conversionem , 
seu  adfidem,  vel  poenitentiam  agendam.  Unde 
si  quis  dicat,  fieri  posse  ut  ei  non  detur  actu 
auxilium  internum ,  quia  ipse  ponit  impedi- 
menlum,  Deum  autem  paratum  esse  illi  dare 
tale  auxilium,  si  ipse  obicem  non  ponat ,  et 
ita  habere  sufficiens  auxilium  ,  respondemus, 
juxta  supra  dicta,  tale  auxilium  non  esse  pro- 
xime  sufficiens,  de  quo  nunc  loquimur;  quate- 
nus  autem  potest  dici  auxilium  remote  suffi- 
ciens,  etiam  remote  includere  illud  auxilium. 
Nam,  ut  illud  auxilium  sit  remote  sufficiens, 
necessarium  est  ut  homo,  per  auxilium  quod 
actu  recipit ,  aliquid  proxime  facere  possit , 
utique  se  disponere,  vel  non  ponere  impedi- 
mentum  interiori  auxilio ;  neutrum  autem 
horum  potest  homo  facere  sine  aliquo  interno 
auxilio,  ut  supra  ostensum  est,  et  ideo  etiam 
hoc  modo  tale  auxilium  internum  aliquod  ad- 
jutorium  includit,  et  respectu  alicujus  effec- 
tus  est  proxime  sufficiens  ,  licet  respectu  al- 
terius  actus,  ad  quem  novum  internum  auxi- 
lium  necessarium  est,  sit  remote  sufficiens , 
quatenus  etiam  remote  includit  necessarium 
auxilium  ;  atque  ita  ad  omnem  modum  suffi- 
cientis  auxilii  requiritur  auxilium  internum, 
servata  proportione. 

9.  Prohatitr  assertio,  quia  alioqui  Spiritui 
Sancto  restitisse  dici  non  possemus. — Secundo 
principaliter  probatur  assertio ,  quia  qui  in 
Scriptura  reprehenduntur  eo  quod  vocationi 
Dei  resistunt,  non  solum  exterius,  sed  etiam 
interius  vocantur  et  attrahuntur,  quautum  est 
ex  parte  Dei,  et  hoc  censetur  necessarium  ut 
resistentia  possit  eis  vitio  attribui;  ergo  auxi- 


CAP.  III.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  SIT  VERUM  AUXILIUM,  ETC. 


275 


lium  sufficiens  includit  internum  auxilium , 
et  lioc  est  ad  illius  sufficientiam  necessarium. 
Antecedens  probatur  ex  testimoniis  allegatis 
Isai.  5 :  Quid  amplius  facere  dehui,  etnon  feci  ? 
Si  euim  internum  Spiritum  gratias  cum  ex- 
ternis  instructionibus  non  dedisset^  profecto 
facilis  fuisset  responsio  :  nam  magnum  aliquid 
facere  debuisset^  quod  non  fecerat;,  ut  supra 
ponderavimtis.  Item  cum  Cbristus  repreliendit 
IsraelitaS;,  quia  si  in  Tyro  et  Sidone  factw  es- 
sent  virtutes ,  quce  in  Jud(Ba  factce  ftierant , 
pce?iite)itiam  egissent,  Matth.  \\,  vel  intelligit 
facturos  fuisse  poenitentiam  sine  interno  auxi- 
lio  gratiee^  per  proprias  vires,  cum  solis  ex- 
ternis  signis^,  et  boc  dici  non  potest^  ut  constat; 
vel  intelHgit  illos  fuisse  cooperaturos  gratiee 
internai,  quse  simul  cum  externis  signis  da- 
retur.  et  sic  necesse  est  ut  supponat  eamdem 
internam  gratiam  datam  fuisse  Judeeis^  et  ideo 
sufficienter  esse  vocatos  per  illa  externa  signa; 
alias  non  juste  illos  comparatione  aliorum  re- 
prebenderet  et  damnaret ;  ergo  iUud  sufficiens 
auxibum  incbidebat  etiam  gratiam  internam. 
Prseterea  hoc  satis  significavit  Stepbanus  in 
verbis  citatis  Actor.  7.  Preemittit  enim  :  Dura 
cervice  et  incircunicisis  cordibus,  quia  nimi- 
rum  resistebant  divinis  ilhistralionibus  et  in- 
ternis  inspirationibus,  quibus  cor  moveri  et 
blande  attrahi  solet ;  unde  subjungit :  Vos 
serriper  Spiritui  Sancto  restitistis ;  qui  enim 
solis  verbis  externis  resistit ,  poterit  dici  re- 
sistere  bomini^  vel  rationibus  humanis  ,  non 
autem  Spiritui  Sancto,  nisi  etiam  Spiritus  in- 
terius  operetur  ;  sicut  qui  credit  bomini  prse- 
dicanti,  si  supernaturah  fide  credit,  ideo  ma- 
gis  credit  Spiritui  Sancto  quam  hominij  quia 
a  Spiritu  Sancto  interius  principahter  do- 
cetur  ;  ita  ergo^  e  contrario,  ut  quis  dicatur 
Spiritui  Sancto  resistere^  oportet  ut  ab  Spiritu 
Sancto  interius  moveatur. 

dO,  Evertitur  fundamentum  Calvini. — Ex 
Concilio  Tridentino,  et  Concilio  Senon.  —  Co7i' 
firmalur  ex  sancto  Atcgustino  doctrina  Concilii. 
—  Item  ex  Prospero.  —  Prseterea  fundamen- 
tum  Calvini  omnino  falsum  est,  et  Cathohcse 
doctrinse  contrarium ,  quia  non  solum  potest 
voluntas  humana,  pro  sua  hbertate ,  exteriori 
vocationi  et  humanis  rationibus  et  suasioni- 
bus,  sed  etiam  internae  motioni  et  suasioni 
ac  inspirationi  Spiritus  Sancti  resistere.  Ita 
docuit  Concihum  Trident.,  sess.  6,  cap.  6^  di- 
cens  :  Tangente  Deo  cor  liominis  per  Spiritus 
Sancti  illuminationem ,  nec  Jiomo  ipse  nihil  om- 
nino  agit,  inspiratio7iem  illam  recipiens,  quippe 
qui  illam  abjicere  potest,  etc.  Idem  supponit 


in  cap.  \2,  dicens  :  Deus,  nisi  ipsi  (utique 
justi)  illius  gratice  defuerint,  sicut  cospit  opiis 
lonum,  ita  perficiet;  ei  can.  4  clarius  dicit, 
hominis  liierum  ariitrium  a  Deo  motum  et 
excitatuvx  posse  dissentire,  si  velit.  In  quibus 
verbis  aperte  loquitur  Concihum  de  hbero  ar- 
bitrio  interius  moto  per  Spiritus  Sancti  ihu- 
minationem  et  inspirationem  :  hanc  enim  vo- 
cat  ibidem  excitantem  gratiam  et  vocationem, 
a  qua  sahitis  nostrse  initium  sumitur,  ut  in 
superiori  hbro  expendimus.  Item  loquitur  de 
potestate  resistendi,  quse  ssepe  a  peccatoribus 
et  obduratis  hominibus  exercetur^  ut  apertis- 
sime  etiam  docuit  Concil.  Senon.,  in  decret. 
fid.,  cap.  15,  ubi,  cum  prius  dixisset  liberta- 
tem  arbitrii  eo  extendi,  2it  volimtas  Jumana 
misericordice  prcevenientis  auxilio  suffidta,  et 
inieriori  quoda?n  et  occulto  secretioris  inspira- 
tionis  afflatu  contacta,  sese  convertat  in  Deum, 
subdit  inferius  :  Nec  tale  sit  Jmjusmodi  tra- 
Jientis  auxilium  cui  resisti  non  possit ,  quod 
virtute  probat  ab  effcctu,  quia  s»pe  pecca- 
tores  illi  resistuut,  et  ita  exponit  locum  Ac- 
tor,  1,  et  verba  Pauli  4  Thessah  5  :  Spiritum 
nolite  extinguere,  id  est,  divinas  inspirationes. 
Confirmat  hoc  egregie  Augustinus  hb,  de 
Grat.  et  lib,  arb.,  cap.  2.  dum  ait,  neminem 
debere  causari  Deum  in  corde,  ac  si  interius 
ihum  non  vocaret :  et  cap.  5^  expendens  Pauh 
exhortationem  :  Rogamtcs  vos  ne  in  vacuum 
gratiam  Dei  recipiatis,  iham  de  vera  et  inte- 
gra  gratia  intehigit,  et  quia  non  tollit  potes- 
tatem  resistenth,  necessariam  dicit  monitio- 
nem  Pauli ;  idemque  habet  in  ahis  locis  quse 
paulo  post  indicabo.  Apertissime  etiam  id 
docet  Prosper,  lib.  3  de  Vocat.  gent.,  cap.  26, 
ubi  prius  ait :  Gralia  quidem  Dei  in  omnihus 
jusiificationihus  principaliier  prweminet  sua- 
dendo  periculis,  inciiando  miracuUs,  quse  per- 
tinent  ad  gratiam  externam ,  cui  conjungit 
internam  addendo  :  Dando  intellectum,  inspi- 
rando  co7isilium,  corque  ipsicm  illuminando,  et 
fidei  affectionihus  imhuendo  ;  et  de  hac  gra- 
tia  subjungit :  Quce  opitulatio  per  immmeros 
modos,  sive  occuUos ,  sive  manifesios  omnibios 
adJiibetur,  et  quod  a  multis  refutaiur,  ipsorum 
est  nequitice,  quod  auiem  a  multis  suscipitur, 
et  gratice  est  divince ,  et  voluntatis  Jmmiance. 
Ratio  autem  est,  quam  eadem  Concilia  et  Pa- 
tres  indicant ,  nimirum ,  divinam  gratiam 
non  tollere  libertatem  arbitrii ,  et  ideo  illi 
resisti  posse,  et  ssepe  resisti.  Potest  ergo  gra- 
tia  esse  interna ,  et  nibilominus  esse  tan- 
tum  sufficiens,  si  ilh  resistatur  ;  et  e  converso, 
ut  sit  sufficiens_,  et  resistentia  possit  esse  cul- 


276 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


pabilis,  necesse  est  ut  non  solum  externa  sit, 
scd  etiam  interna ,  sine  qua  homo  converti 
aut  pie  operari  nou  posset. 

\  \ .  Respondeiur  ad  testimonia  sancti  Au- 
gustini.  —  Pelagius,  prceter  gratiam  exterius 
excitantem,  soli  Ulertati,  sine  alia  ope  Dei,  con- 
sensum  voluntaiis  et  operaiionem  iribuebai.  — 
Patei  ex  sancio  Augusiino.  —  Superest  ut  ad 
testimonia  Augustini  respondeamus  :  non  de- 
sunt  autem  qui  ex  illis  locis  colligant  Pela- 
gium  non  negasse  veram  gratiam  excitantem 
interius  mentem  per  divinam  inspirationem^ 
et  illustrationem ,  sed  dixisse  illam  gratiam 
communcm  esse  tam  liis  qui  resistunt  quam 
his  qui  consentiunt,  et  nullam  majorem  gra- 
tiam  in  his  quam  in  iJlis  agnovisse^  et  ideo 
Augustinum  ab  illo  exigere^  ut  efficacem  gra- 
tiam  internam  et  operantem  ipsum  velle  con- 
fiteretur;,  non  quia  sufficiens  non  etiam  sit 
interna,  sed  quia,  praster  illam,  alia  major  ne- 
cessaz^ia  est  ad  operandum,  quam  Pelagius 
non  admittebat.  Sed  imprimis  etiamsi  hoc  ve- 
rum  essetj  intelligendum  esset  de  gratia  coo- 
perante,  non  de  aJia  prGeveniente,  ut  infra  os- 
tendemus.  Pelagius  euim^  prseter  illam  qua- 
lemcumque  gratiam  mentem  excitantem  et 
ilhiminantem  quam  admittebat^  consensum 
voluntatis,  et  operationem  piam  soh  hbertati 
sine  aha  Dei  ope  tribuebat,  in  quo  graviter 
erravit;  et  ideo,  hcet  de  gratia  excitante  non 
niale  sensisset^  potuisset  ab  Augustino  urgeri 
ut  cooperantem  agnosceret.  Deinde  veritas  est 
errasse  Pelagium,  etiam  in  excitante  gratia, 
quia  nou  ponebat  iham  per  internam  Spiritus 
Sancti  inspirationem  et  operationem,  sed  so- 
]um  quatenus  per  eos  qui  exterius  plantant  et 
rigant  excitari  potest,  quod  aperte  docet  Au- 
gustinus  dicto  hb.  de  Grat.  Ghristi,  cap.  3; 
et  cum  in  4,  5,  6  et  1.  errorem  Pelagii  late 
exphcasset ,  in  8  concludit  :  Hvic  itaque  ap- 
paret  hanc  eum  gratiam  confiteri,  qua  demofi- 
strat  et  revelai  Deus  quid  agere  deleamus,  non 
qua  do7iat  atque  adjuvat  ut  agamus,  cum  ad 
hoc  poiius  valeai  legis  aguilio,  si  graiice  desii 
opiiulaiio,  ut  fiat  mandaii  prcpvaricaiio  j  et 
per  totum  fere  hbrum  idem  ostendit;  praeser- 
tim  in  cap.  Al  concludit,  nuham  gratiam  vere 
adjuvantem  ad  voluntatem  vel  ad  actionem 
ailmisisse ;  idemque  habet  hb.  de  Grat.  et  hb. 
arbitr.,  capit.  11,  et  hb.  de  Hseres.  in  80,  et 
ahis  in  locis,  quse  supra  hb.  1  notavimus. 

12.  Ii'i  repugnat  idem  sancius  Augusiimcs. 
—  Ahter  ergo  respondeo,  Augustinum  absolute 
contendisse  cum  Pelagio,  ut  internam  gratiam 
iuspirantem  admitteret,  ut  constat  ex  ilhs  ver- 


bis  cap.  13  ejusdem  hbri :  Hcec  graiia,  si  doc- 
trina  dicenda  est,  certe  sic  dicatur,  ut  altius  et 
interius  eam  Deus  cum  ineffahili  suavilaie  cre- 
datur  infundere,  non  solum  per  eos  qui  plan- 
tant  et  rigani  exirinsecus,  sed  eiiam  per  se- 
ipsutn.  Hanc  ergo  pecuharem  gratiam  inter- 
nam  et  excitantem  ac  proevenientem  negabat 
Pelagius,  et  pro  hac  pugnat  Augustinus  con- 
tra  ihum,  et  hanc  dicit  non  tantum  juvare 
posse,  ut  de  sua  gratia  dicebat  Pelagius ,  sed 
daie  ipsum  posse,  quia  non  tantum  ad  faci- 
hus,  sed  simphciter  ut  possimus  salutaria  opera 
facere,  necessaria  est;  sicque  dixit  Augusti- 
nus,  hb,  1  Retract.,  cap.  22,  in  potestate  ho- 
miuis  esse  mutare  in  mehus  voluntatem,  sed 
iham  potestatem  nuham  esse,  nisi  a  Deo  de- 
tur;  et  adjungit  statim  :  Prceparatur  volunias 
a  Domino ,  ei  eo  modo  dat  potesiatem;  unde 
hanc  gratiam  internam,  etiam  prsevenientem, 
excitantem,  ac  prseparantem  voluntatem,  solet 
Augustinus  vocare  generah  nomine  auxihi 
gratiae,  ut  libro  prsecedenti  notatum  est,  et  si- 
mihter  ex  hb.  2  de  Peccator.  merit.,  cap.  17, 
ubi  ait  Deum  juvare  homines  per  suam  exci- 
tantem  gratiam,  hcet  ssepe  ipsi  per  libertatem 
suamuonjuventur;  idemquesumitur  ex  dicto 
c.  47  de  Grat.  Christi,  et  ex  Fulgeutio  de  hi- 
carnat.  et  Grat.,  c.  17. 

13.  Quo  modo  graiia  interna  efficere  dlcatur 
i  i  7io¥is  velle,  sperare,  amare,  eic,  secundum 
Auguslinum.  —  Denique  de  hac  interna  gra- 
tia  dicit  Augustmus,  in  locis  ahegatis,  efficere 
in  nobis  vehe,  sperare,  amare,  etc,  non  quia 
seinper  haic  in  nobis  efficaciter  operetur,  ne- 
que  quia  existimaverit  nunquam  dari,  nisi 
quando  hos  efiectus  innobis  consequitur ;  non 
enim  ignoravit  Augustinus  sajpe  hominem 
excitari  interius  divino  Spiritu,  ipsum  vero  ho- 
minem  proprio  spiritu  interdum  deficere,  ut 
ipsemet  ait  in  Enchirid.,  cap.  S4.  Dicit  ergo 
gratiam  iham  internam  operari  in  nobis  velie, 
vel  quia  ad  hunc  finem  datur,  et  de  se  ihum 
semper  operatur;  vel  e  converso,  quia,  quo- 
ties  nos  talia  bona  facimus,  in  virtute  et  effi- 
cacia  tahs  gratise  illa  prsestamus;  vohiit  ta- 
men  Augustinus,  in  locis  supra  citatis,  specia- 
hter  constringere  Pelagium  ut  hanc  gratiam 
confiteretur  non  solum  de  se  eflectricem  bo- 
ndd  vohuitatis,  sed  etiam  efficientem  bonam 
vohmtatem  et  actionem,  quoties  illa  in  ho- 
mine  invenitur,  ut  hoc  modo  integram  vim 
gratiae,  ejusque  necessitatem  et  efficacitatem 
contra  Pclagium  exphcaret,  expressiusque  ihi 
contradiceret,  quateuus  putabat  gratiam  dan- 
tem  et  efficientem  in  uobis  ipsum  vehe  esse 


CAP.  IV.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  INTERNUM  IN  SOLA,  ETC. 


277 


contrariam  libertati ;  vel  etiam  ita  locutus  est 
Augustinus^  ut  Pelagium  non  tantum  exci- 
tantem,  seu  prffivenientem  gratiam,  sed  etiam 
cooperantem,  fateri  compelleret,  si  re  ipsa,  et 
non  tantum  nomine  vellet  esse  Christianus, 

li.  Qui  novit  quod  est  faciendum,  et  non  fa- 
cit,  ex  sancto  Atcgustino  non  didlcit  a  Deo, 
scilicet  practice  ita  jndicando  ut  consentiat.  — 
Quocirca,  cum  in  ultimis  verbis  ait  Augus- 
tinus,  eum  qui  novit  quid  sit  faciendum^  et 
non  facit,  non  didicisse  a  Deo  sccundum  gra- 
tiam,  sed  secundum  legem,  in  verbo  didicit 
cooperantem  gratiam  involvit.  Nam  fieri  po- 
test  ut  aliquis  interius  a  Spiritu  Snncto  do- 
ceatur  quid  facere  debeat,  et  quod  per  veram 
gratiam  id  facere  suadeatur,  et  nihilominus 
non  persuadeatur,  neque  discat,  utique  prac- 
tice  et  prudenter  ita  judicando,  ut  consen- 
tiat ;  sic  enim  intelligendum  dictum  a  Christo : 
Omnis  qui  a  Patre  audivit  et  didicit,  venit  ad 
0)1  e  ;  et  ita  verissimum  est  omnem  ilhim  qui 
ita  docetur  a  Spiritu  Sancto  ut  veniat,  secun- 
dum  gratiam  a  Spiritu  Sancto  didicisse  :  e 
converso  autem  non  potest  generaliter  dici, 
eum,  qui  vocatus  non  venit,  non  secundum 
gratiam,  sed  secundum  doctrinam  externam 
vocatum  esse,  nam  multi  etiam  secundum 
gratiam  internam  et  sufficientem  vocantur 
qui  non  veniunt ;  et  ita  Augustinus  dixit  pri- 
mum,  quia  opportunum  erat  contra  Pela- 
gium  :  alterum  autem  in  ilhs  locis  non  ne- 
gavit,  et  in  aliis  aperte  docuit,  ut  declaratum 
et  allegatum  est.  Est  vero  ahud  testimonium 
Augustini,  lib.  de  Prsedest.  Sanct.,  cap.  8, 
quod  videri  potest  dictis  contrarium  ;  sed 
ilhid  iu  cap.  5  commodius  expHcabimus. 

CAPUT  IV. 

UTRUM  AUXIL1UM  SUFFICIENS  INTERNUM  (N  SOLA 
GRATIA  EXCITANTE  CONSISTAT,  ET  CUM  ILLA 
GONYERTATUR,    SEU  IDEM   OMNINO   SIT. 

1.  Opinio  Neotericorum  Theologorum  af- 
firmans.  —  Prohatur  ex  Tridentino  et  sancto 
Augustino.  —  Confirmatur  duobus  argumen- 
lis.  —  Ahqui  ex  modernis  Theologis  existi- 
mant  divisionem  gratise  in  suflBcientem  et 
efficacem,  eamdem  esse  cum  divisione  in  gra- 
tiam  excitantem  et  adjuvantem,  ac  subinde 
gratiam  sufficientem  eamdem  esse  cum  exci- 
tante,  adjuvantem  vero  eamdem  cum  effi- 
caci ;  et  e  converso  excitantem  gratiam,  per 
se  spectatam,  tantum  esse  sufficientem  ;  ad- 
Juvantera  vero  semper  esse  efficacem.  Fiinda- 


mentum  hujus  sententia3  est,  quia  Concihum 
Tridentimim  sufficienter  divisit  gratiam  ex- 
citantem  et  adjuvantem  ;  ergo  sub  iUis  mem- 
bris  comprehcndit  etiam  gratiam  sufficientem 
et  efficacem,  ahas  divisio  ejus  non  fuisset 
sufficiens,  neque  totam  divisi  ampHtudinem 
exhausisset :  at  vero  gratia  adjuvans  semper 
est  efficax,  quia,  ut  Augustinus  dicit :  Nemo 
juvatur,  nisi  qui  aliquid  sponte  conatur,  ac 
proinde  actu  operatur,  quod  non  fit  sine 
gratia  efficaci ;  ergo  sufficiens  sohim  perti- 
nere  potest  ad  gratiam  excitantem.  Confir- 
mari  hoc  potest^  quia  gratia  sufficiens  est  cui 
resisti  potest ;  sed  gratia  excitans  est  hujus- 
modi,  ut  docuit  Trident.,  sess.  (>,  can.  4  ; 
imo  ihi  soU  resisti  potest,  nam  adjuvans  sem- 
per  est  efficax  :  ergo  sola  gratia  excitans  est 
sufficiens  ;  e  converso  gratia  sufficiens  in  sola 
gratia  excitante  continetnr.  Confirmatur  se- 
cundo,  quia  is,  qui  resistit  gratiae  sufficienter 
excitanti,  peccat  si  sit  in  materia  prsecepti, 
vel  ei  saltem  imputatur  si  sit  in  materia  con- 
sihi ;  ergo  ex  vi  ihius  auxihi  est  sufficienter 
potens  :  ergo  ihud  auxihum  est  sufficiens. 
Denique  confirmatur,  quia  ante  primum  ac- 
tum  hberum,  nec  prsecedit  habitus,  nec  aha 
gratia  quee  det  posse,  nisi  gratia  excitans  ; 
ergo  illa  sola  sufficienter  dat  posse  ;  ergo  est 
auxilium  sufficiens. 

2.  Aliorum  opinio  asserentium  gratiam  snf- 
ficientem  esse  tantum  intellectus  ilhminatio- 
nem.  —  Imo  nonnulH  moderni  significant  so- 
lam  gratiam  excitantem  in  intehectu  rece- 
ptam  ,  ipsumque  intellectum  sufficienter  iUu- 
minantem,  esse  gratiam  simpliciter  sufficien- 
tem,  quod  inde  probant,  quia  ilhiminatio  intel- 
lectus  gratia  excitans  est ,  et  ihi  facile  resisti 
potest ;  ergo  ad  summum  esse  potest  gratia 
sufficiens.  Ut  autem  solum  sufficiat  non  requi- 
rit  motionem  voluntatis,  quia  si  motio  gratise 
ad  voluntatem  perveniat,  jam  est  efficax;  ergo 
sufficiens  gratia  in  solo  intellectu  consistit. 
Consequentia  est  clara,  et  antecedens  probatur, 
quia  si  voluntas  movetur  a  Deo,  non  potest  non 
moveri;  ergo  non  potest  illa  resistere;  ergo 
jam  gratia  est  efficax.  Aliter  (et  fortasse  appa- 
rentius)  id  suaderi  potest,  quia  excitatio  intel- 
lectus  est  etiam  exeitatio  voluntatis  ;  intellec- 
tus  quidera  formaliter,,  voluntatis  autem  ob- 
jective;  ergo  in  ratione  gratise  excitantis  illa 
sufficit  respectu  utriusque  potentise;  nam  si 
voluntas  postea  juvetur  per  adjuvantem  gra- 
tiam,  poterit  operari  sine  alia  excitatione ; 
ergo  illa  sola  gratia  excitans  in  intellectu  exi- 
stens  est  simpliciter  gratia  sufficiens;   nam 


278  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI.€ 

constituit  homiuem  potentem  in  actu  primo 
ad  operandura^  tam  per  intellectum  quam  per 
voluntatem. 

3.  Status  qucestio7iis .  —  Gratia  sufficiens 
proxime  duplex. — Ut  autem  veram  sententiam 
explicemus^  supponimus  qucestionem  princi- 
paliter  moveri  de  auxilio  sufficienti  proxime, 
nam  remota  sufficientia  (ut  dixi)  per  propor- 
tionem  et  habitudinem  ad  proximam  decla- 
rauda  est^  ut  hic  etiam  in  fine  capitis  adnota- 
bo.  Item  sufficientia  proxima  duplex  esse  po- 
test  :  una  simpliciter,  qute  collective  iuchidit 
omuiaauxilia  necessaria  ad  opus;  aha  est  se- 
cundum  quid  sufficiens^  id  est^  ex  parte  unius 
vel  aherius  potentiae,  sicut  capite  preecedenti 
dicebamus  externam  fidei  vel  poenitentiGe  prce- 
dicationem  posse  esse  sufficientem  in  suo  ge- 
nere  externee  propositionis  objecti^  hcet  sim- 
phciter  non  sufficiat.  Hic  ergo  de  auxiho  sim- 
pliciter  et  undique  sufficienti  tractamus ;  con- 
sequenter  vero  etiam  auxihum  sufficiens,  quod 
est  vehiti  pars  alterius,  exphcabimus. 

4.  G-ratia  proxime  sufficiens  Q'equirit  excita- 
tionem  intellectus  in  eo  receptam.  —  Probatur 
assertio.  —  Qratia  proxime  sufficiens  quce.  — 
Dico  ergo  primo  :  auxihum  proxime  sufficiens 
imprimis  requirit  excitationem  inteUectus , 
actu  a  Deo  immissam^  et  in  ipso  intehectu  re- 
ceptam.  In  hac  assertione  omnes  conveniunt, 
et  est  clarissima  juxta  principia  fidei;  quia 
excitatiO;,  sine  qua  homo  non  potest  super- 
naturaliter  operari ,  est  simpliciter  necessaria 
ad  auxihum  sufficiens;  sed  sine  excitatione 
intehectus  non  potest  homo  supernaturah- 
ter  operari ;  ergo  iha  excitatio  est  impri- 
mis  necessaria  ad  auxihum  sufficiens;  ergo 
ut  tale  auxihum  sit  proxime  sufficiens_,  neces- 
sarium  est  ut  tahs  excitatio  sit  actu  immissa 
a  Deo,  et  in  inteUectu  hominis  recepta.  Major 
probata  est  late  in  (;ap,  2  et  3^  et  est  nota  ex 
definitione  auxilii  sufficientis,  et  ex  efFectu 
quasi  formah  ejus,  qui  est  dare  posse  simpli- 
citer.  Minor  etiam  nota  est^  quia  excitatio 
intellectus  nihil  ahud  est  quam  ihuminatio 
Spiritus  Sancti,  de  qua  Concihum  Tridenti- 
num  et  Arausicanum  docent  non  posse  homi- 
nes,  sinc  iha,  sicut  oportet  ad  salutem  ope- 
rari,  vcl  est  idem  quod  sancta  cogitatio,  de 
qua  dixit  Pauhis  :  Non  sumus  sufficientes  co- 
gitare  aliquid  ex  noiis,  quasi  ex  noMs,  estque 
initium  bonae  operationis,  ut  dicit  Augustinus, 
de  Prsedest,  sanct.,  cap.  2,  et  aliis  locis  sa?pe 
citatis.  Hinc  ergo  nota  est  prima  illatio,  quod, 
sine  gratia  excitante  inteUectum,  nou  potest 
inteUigi  auxilium  sufficiens.  AUera  vero  con- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
sequentia,  ex  declaratione  terminorum  supe- 
rius  facta,  probata  relinquitur;  quia  tunc  di- 
citur  auxilium  proxime  sufficiens ,  quando 
constituit  hominem  in  actu  primo  proxime 
potentem  ad  operandum;  excitatio  autem 
non  potest  constitnere  intrinsece  et  proxime 
potentem  in  actu  primo,  nisi  sit  immissa  in- 
tehectui,  eumque  actu  immutet;  ergo  hoc 
modo  necessaria  est  ad  auxilium  proxime  suf- 
ficiens;  et  hsec  ratio  idem  probat  de  omni 
gratia  excitante  quse  ad  actum  necessaria  fue-. 
rit,  quia  nisi  jam  sit  in  homine  actu  recepta, 
non  constituit  illum  potentem  in  actu  primo 
ad  operandum ,  et  consequenter  tahs  homo 
noii  habebit  auxihum  proxime  sufficiens ,  sed 
sohim  remote  et  in  potentia,  modo  supra  ex- 
phcato,  de  quo  modo  habendi  auxilium  suffi- 
ciens  infra  latius  dicemus, 

5.  Gratia  proxime  suffidens  requirit  etiam 
excitationem  voluntatis  eique  inlicerentem.  — 
Prohatur  assertio.  —  Ex  Concilio  Tridentino 
et  Senonensi.  —  Dico  secundo  :  secundum  le- 
gem  ordinariam,  auxilium  proxime  sufficiens 
inchidit  etiam  excitationem  voluntatis  ipsi 
immissam ,  eique  inlia;rentem  ,  et  iUam  actu 
etformaliter  immutantem.  Hsec  assertio  prae- 
cipue  probanda  est  ex  dictis  libro  prajcedenti, 
ubi  ostendimus  hanc  gratiam  esse  ordinarie 
necessariam  ante  liberum  consensum  volun- 
tatis.  Nam  hic  probatum  est  auxilium  suffi- 
ciens  integrum  inchidere  auxilium  necessa- 
rium  ad  opus,  et,  ut  sit  proxime  sufficiens, 
supponere  hsec  prsevenientia  et  excitantia 
auxilia  ut  homini  coUata  ;  ergo  in  illis  inclu- 
ditur  excitatio  voluntatis.  Deinde  hoc  sentit 
Goneilium  Tridentiuum,  dicto  cap.  5,  sess.  6, 
dicens  :  Ita  ut  tangente  Deo  cor  homitiis  per 
Spiritus  Sancti  illuminationevi,  neque  liomo 
ipse  nihil  agat,  iyispirationem  illam  recipiens, 
quippe  qui  illam  aljicere  potest ,  ubi  media  il- 
luminatione,  quae  ad  inteUectum  spectat,  dicit 
Deum  tangere  cor,  id  est,  vohnitatom  ipsam 
excitare  per  inspirationem,  seu  motionem  ah- 
quam  in  iUa  receptam.  Utrumque  ergo  requi- 
rit  ad  sufficientem  gratiam;  quod  magis  de- 
claravit  Concilium  Senonense  in  decret.  Fidei, 
c.  15,  dicens :  Juxta  sacram  Scripturam  exten- 
dimus  liherum  arMtritm,  ut  voluntas  humana, 
misericordire  prtevenientis  auxilio  suffulta ,  et 
inieriori  quodam  et  occulto  secretioris  inspira- 
tionis  affiatu  contaota,  sese  convertat  i)i  Deum, 
neque  tamen  tanta  gratice  necessitas  libero  prce- 
juclicat  arbitrio,  cum  illa  semper  sit  in  prom- 
ptu. 

6.  Item  ex  sancto  Augustino  et  sancto  Pros- 


CAP.  IV.  UTRUM  AUXILIUM  SLTFICIENS  INTERNUM  IN  SOLA,  ETC. 


279 


pero.  —  Habct  eamdem  doctrinam  Augusti- 
nuSj  lib.  2.  dc  Peccat.  merit.,  cap.  17  et  se- 
queutibuS;,  et  lib.  2  contra  duas  epistolas  Pe- 
lagian.,  cap.  9^  quibus  locis  docet,  sine  pree- 
veniente  gratia,  quse  et  illuminet  intellectumj 
et  prgeparet  voluntatem^  detque  illi  suavita- 
tem  in  bene  operando^  non  posse  hominem 
bonum  inchoare  ;  ergo  tota  illa  gratia  exci- 
tans  in  sufiQcienti  auxilio  includi  debet,  ut  det 
posse  ;  fusius  vero  id  docet  et  explicat  Pros- 
per,  lib.  2  de  Vocat.  gent. ;  cap.  d5,  alias  3^ 
docet  gratiam  sufiQcientem  omnibus  homini- 
bus  dari;  in  cap.  autem  26^,  aUas  9,  exponit 
varios  actus  in  quibus  heec  gratia  consistit^  di- 
cens  :  Dando  intellectum  ,  inspirando  consi- 
liiim,  corque  ipsum  ilhwiinando,  et  fidei  affec- 
tionihus  imbuendo;  paulo  post  subjungit :  Qu(b 
opitulatio  per  innumeros  modos ,  sive  occuUos, 
sive  ma7iifestos ,  omnihis  adliibetur ,  et  quod  a 
multis  refutatur,  ipsorum  est  nequitiw.  Utram- 
que  ergo  excitationem^  et  intellectus^  et  vo- 
hnitatis,  requirunt  Patres,  secundum  ordina- 
rium  modum  justificandi  homines ,  ut  inte- 
grum  sit  auxihum  quod  ad  credendum  vel 
bene  operandum  datur.  Quod  autem  ilkid  non 
transceudat  per  se  rationem  sufiQcientis  auxi- 
lii,  manifestum  est,  quia  potest  ssepe  non 
habere  eflfectum  :  nam  ConciUuni  Tridenti- 
num  ait  posse  resisti  vocationi  inchidenti 
iHuminationem  et  inspirationem,  ac  tactum 
cordis ,  loquiturque  de  potestate  resistendi 
morah  et  ordinaria,  quse  in  actum  reducitur  ; 
et  Concihum  Senonense  hoc  confirmat  ex  illo 
Actor.  7  :  Vos  Spiritui  Sancto  restitistis,  quod 
verbum  non  potestatem  tantum,  sed  actum 
probat :  supponit  autem  ihos  habuisse  utram- 
que  excitationem ,  et  idem  afiSrmat  expresse 
Prosper. 

7.  Prodatur  ratione.  — Et  ratio  est,  quia 
tale  auxihum  neque  voluntati  nccessitatem 
imponit ,  neque  per  se  et  prsecise  spectatum 
habet  unde  semper  et  infaUibiliter  volunta- 
tem  ad  opus  inducat  aut  determinet,  quod  in 
hbro  sequenti  ex  professo  ostendendum  est; 
nunc  vero  facile  declaratur  occurrendo  primo 
et  proprio  fundamento  secundse  sententise, 
(juod  in  eo  peccat,  quod  non  distinguit  in  vo- 
luntate  motum  gratise  excitantis  a  hbero  con- 
sensu;  cum  tamen  motus  gratise  excitantis 
etiam  in  vohmtate  receptus  reahter  distinctus 
sit  a  consensu  Ubero,  ut  constat  ex  hbro  pree- 
cedenti.  Quantum  vero  ad  illum  motum  exci- 
tantis  gratiee,  verum  est  fieri  non  posse  quin 
vohmtas  moveatur  quando  Dens  talem  mo- 
tum  inspirat^  et  simiUter  quoad  eumdem^  ve- 


rum  est  non  posse  voluntatem  resistere,  quin  a 
Deo  tangatur ;  et  ideo  motus  ille  non  est  hber, 
sed  necessarius,  et  quasi  motus  primo  primus, 
ut  supra  dixi.  Potest  autem  voluntas  ilh  resi- 
stere  non  consentiendo  ilh  per  Hberum  mo- 
tum ,  quia  nec  ab  illo  necessitatur,  neque  per 
se  habet  connexionem  cum  illo,  quia  cum  ille 
motus  sit  imperfectus  respectu  hberi  consen- 
sus,  non  est  unde  iUum  per  se  habeat  con- 
janctum,  neque  unde  talem  vim  aut  causaU- 
tatem,  per  se  loquendo,  recipiat. 

8.  Gfratia  sufficiens  proxima  et  integra  de- 
let  non  solum  esse  oUata  ex  parte  Dei  dantis, 
sed  etiam  esse  actu  data  et  recepta  ah  Jiomi- 
ne.  — Probatur  assertio.  —  Dico  tertio  :  auxi- 
hum  suflSciens  integrum  et  proximum  requi- 
rit  ut  omne  auxihum  prseveniens,  quod  a  solo 
Deo  dandum  est  ex  se,  et  ex  sola  ejus  vohm- 
tate  pendet,  non  sohim  sit  oblatum  ex  parte 
Dei,  sed  etiam  actu  datum,  et  in  homine  re- 
ceptum ;  hanc  assertionem  pono  propter  auc- 
tores  prioris  sententise,  quia  prseter  auxiha 
excitantia  ponunt  ahud  praeveniens,  quod  non 
putant  esse  necessarium  ad  auxilium  sufifi- 
ciens,  vel  quia  inter  adjuvantia  auxilia  iUud 
enumeratur,  et  auxilium  suflQciens  ab  adju- 
vantibus  auxiUis  omnino  separent,  vel  quia 
censent  tale  esse  iUud  auxihum  prseveniens, 
ut  semper  et  per  se  sit  eflacax.  Nos  autem 
e  converso  probamus  imprimis  assertionem, 
quia  nuUum  datur  auxiUum  praeveniens  prse- 
ter  excitantia,  ut  in  Ub,  3  probatum  est.  Sed 
auxiUum  suflficiens  actu  includit  omnia  auxi- 
Ua  excitantia,  ut  ex  praecedentibus  assertioni- 
bus  patet;  ergo  auxiUum  suflficiens  omnia 
prsevenientia  necessario  incUidit. 

9.  Deinde,  data  hypothesi  quod  detur  talo 
auxiUum  prseveniens  ab  excitantibus  distinc- 
tura,  probatur  etiam  assertio,  quia  auxiUum 
suflficiensincludit  omnia  auxiUa  necessaria  ad 
operationem  Uberam,  ut  aUquo  modo  exis- 
tentia  in  Ubera  hominis  potestate,  ut  in  ca- 
pit.  2  late  probatum  est  :  ergo  etiam  talc 
auxiUum  prseveniens,  si  necessarium  est  ad 
opus,  debet  esse  in  potestate  hominis,  ut  opus 
vel  operis  omissio  homini  hbera  sit :  ergo  talu 
auxilium  prasveniens  datum  est  homini,  it;i 
ut  in  ipso  sit  actu  receptum  cum  ipso  exci- 
tante  auxilio,  ut  per  iUud  operetur  si  veUt,  et 
hoc  est  quod  intendimus;  vel  est  iUi  tantum 
oblatum  ut  illud  possit  habere  si  veht,  et  sic 
auxilium  iUud  quod  est  actu  receptum,  non- 
dum  est  proxime  suflficiens  ad  ilhim  actum,  ad 
quem  ilhid  auxihum  praeveniens  dicitur  esse 
necessarium,  sed  tantum  remote,  quia  si  tale 


280  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

aimlinm  est  prsGvemens^  et  a  solo  Deo  fieri 
debet,  dnm  actn  non  datur^  non  potest  constitui 
in  potestate  hominis,  nisi  mediante  alio  actu, 
quo  Lomo  se  disponit  ad  tale  auxilium  obti- 
nendum,  ut  cap.  2,  ex  Concilio  Tridentino, 
declaravi:  ergo  auxilium  illud,  quod  supponi- 
tur  actu  datum,  estproxime  sufficiens  ad  illam 
priorem  dispositionem,  et  ita  ad  illam  includit 
omnia  auxilia  prsevenientia  necessaria  actu 
data,  et  respectu  ulterioris  actus  est  tantum 
remote  suflQciens;  erco  in  universum  auxi- 
lium  proxime  sufficieus  includit  omnia  auxi- 
lia  prsevenientia  in  ipso  homine  jam  recepta. 
Auxilium  autem  remote  sufficiens  cum  pro- 
portione  includit  illa  ut  existentia  in  potes- 
tate  hbera  hominis,  ut  satis  exphcatum  est. 

dO.  Prius  natura  in  nobis  recipi  debet,  quam 
ut  per  eam  operemur.  —  Secundo,  idem  proba- 
tur,  quia  auxihum  proxime  sufficiens  dat  in- 
tegrum  posse ;  ergo  dat  actu  omnia  auxiha 
praevenientia.  Antecedens  notum  est,  tum  ex 
dictis  capit.  2,  tum  etiam  quia  dat  potestatem 
hberam,  ideoque  imputatur  homini  si  non 
operetur  ;  consequentia  vero  probatur,  quia 
auxihum  prsevenicns  a  solo  Deo  fit  in  nobis 
sine  nobis,  saUem  hbere  operantibus  :  ergo 
comparatum  ad  actnm  liberum,  propter  quem 
datur  formahter,  dat  posse  et  non  agere. 
Probatur  consequentia,  quia  iUud  auxihum, 
quando  actu  a  Deo  datur,  prius  sal  tem  natura 
in  nobis  recipitur,  quam  nos  per  iUud  opere- 
mur :  ergo  non  dat  per  se  ac  formahter  agere, 
sed  posse  agere.  Probatur  consequentia,  quia 
non  dat  actum  secundum,  sed  ahquid  prius  ino, 
per  quod  ipse  actus  secundus  fit :  ergo  datur 
tanquam  actus  primus  proximus  actui  secun- 
do,  vel  tanquam  principium  ejus :  ergo  dat 
posse  efficere  actum  secundum.  Responde- 
bimt  iUud  auxihum  prseveniens,  quod  et  dis- 
tinctum  est  a  toto  auxiho  excitante,  et  post 
ihud  datur,  non  separari  ab  actu  secundo, 
propter  quem  datur,  sed  infahibihter  ihum 
infcrre,  et  ideo  non  dare  posse,  sed  agere. 
Sed  contra,  quia  etiara  quando  actus  sccun- 
dus  est  necessario  conjunctus  cum  potentia, 
distinguitur  posse  ab  agere,  quia  necessaria 
connexio  non  confuudit  actionem  cum  potes- 
tate ;  semper  ergo  ahunde  habet  res  ut  pos- 
sit,  et  ahunde  ut  agat ;  patet  in  himine  glo- 
ria3,  quod  non  separatur  a  visione,  sed  infal- 
hbihter  ac  necessario  infert  iUam,  et  nihilo- 
minus  dat  formahter  posse ,  agere  autem 
consequenter  seu  efficienter,  nam  formahter 
agere  est  ab  actione  :  ergo  in  preesenti,  dato 
et  non  concesso,  quod  iUud  prajveniens  auxi- 


.^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
hum  infaUibihter  iiiferat  vohmtatis  consen- 
sum,  niliilominus  per  se  et  formahter  dat 
posse,  et  non  agere,  nisi  subsequenter,  et  ef- 
fective  agendo  simul  cum  vohmtate  ;  ergo 
auxUia  quse  prsecedunt  ante  hoc  uUimum 
prffiveniens  non  dant  integrum  posse,  cum 
expectent  ahud  completivum  ipsius  posse : 
ergo  sine  tali  auxilio  preeveniente  non  sunt 
sufficientia  ;  nam  de  ratione  auxihi  proxime 
sufficientis  est,  ut  inchidat  omne  auxihum 
prffiveniens  necessarium  ad  opus. 

1 1 ,  Gratia  proxime  sufficiens  includit  etiawj 
gratiam  adjuvantem,  non  ut  actu  datam,  sed 
nt  positam  aliquo  modo  in  proxima  hominis  po- 
testate.  —  Prohatur  assertio  ex  Concilio  Tri- 
dentino.  —  Dico  quarto  :  auxihum  proxime 
sufficiens  non  inchidit  sola  auxiha  excitantia, 
sed  etiam  ahquo  modo  adjuvantia,  non  qui- 
dem  ut  actu  data  sicut  excitantia,  sed  ut  po- 
sita  ahquo  modo  in  proxima  hominis  po- 
testate.  Hsec  assertio  ex  dictis  in  cap.  2  pro- 
bata  fere  rehnquitur;  breviter  tamen  potest 
in  generah  sumi  ex  Conciho  Trident.,  sess.  6, 
can.  3,  sic  defmiente  :  Si  quis  dixerit  sijie 
Spiritus  Sancti  inspiratione,  atque  ejus  adju- 
torio  hominem  posse,  etc.  Ergo,  ex  doctrina 
Concihi,  non  solum  auxihum  excitans,  quod 
nomine  inspirationis  inteUigitur,  sed  eiiam 
adjuvans,  quod  nomine  adjutorii  significatur, 
necessarium  est,  ut  homo  possit  operari  :  sed 
auxihum  simphciter  et  coUective  sufficiens  in- 
chidit  omnia  auxiha  necessaria  ad  posse,  ut 
satis  probatum  et  exphcatum  est;  ergo  tale 
auxiiium  sufficiens  inchidit  non  tantum  exci- 
tantia  auxilia,  sed  etiam  adjuvantia. 

12.  Prolatur  assertio  ratione.  —  Deinde 
confirmatur  exphcando  aUeram  partem,  per 
quam  hsec  declaratur,  quia  gratia  adjuvans, 
ut  supra  dixi,  duplex  est,  una  per  modum 
principii,  aha  per  modum  actionis ;  et  utraque 
esse  potest  ut  actu  homini  data,  vel  tantum 
oblata,  ut  sit  in  potestate  vel  arbitrio  hominis 
habere  iUam  siveht :  auxihum  ergo  sufficiens 
non  includit  necessario  omnem  gratiam  adju- 
vantem  in  actu  datam,  ut  convincit  argumen- 
tum  aherius  opinionis,  quia  jam  non  esset  tan- 
tum  sufficiens,  sed  etiam  efficax,  quia  involve- 
ret  effectum ;  non  enim  potest  auxihum  adju- 
vans,  datum  per  modum  actionis,  separari  ab 
effectu,  et  ab  actione  hominis,  sine  qua  non 
potest  intehigi  actio  adjuvans  Dei,  quo  sensu 
recte  dixit  Augustinus  :  Nemojuvatur  nisi  qui 
aliquid  sponte  conatur.  Igitur  auxUium  suffi- 
ciens,  ut  sic,  non  inchidit  hoc  auxilium  juvans 
per  modum  actiouis^  ut  actu  datum ;  includit 


CAP.  IV.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  mTERNUM  IN  SOLA ,  ETC. 


28! 


vero  illud  ut  oblatum  et  positum  in  hominis 
potestate,  ut  convineit  ratio,  quse  ex  dictis 
cap.  2  desumitur,  quia  auxilium  proxime  suf- 
fioiens  includit  aliquo  modo  omnia  necessaria 
ad  operationem  :  ergo  etiam  includit  auxi- 
lium  actuale  adjuvansj  sed  non  includit  actu; 
ergo  saltem  in  potestate  proxima  :  cur  autem 
hanc  potestatem,  proximam  appellem,  ex  dic- 
tis  in  fine  cap.  2  constat,  nam  quod  ibi  dixi 
de  concursu  divino,  procedit  in  hac  adjuvante 
gratia,  quia  vel  sunt  idem,  vel  eadem  est 
utriusque  ratio. 

43.  Auxilium  sufftciens  debet  includere  ali- 
quo  modo  omnia  necessaria  ad  opus,  alioqui 
non  erit  in  ahsoluta  hominis  potestate  ope- 
rari.  —  Et  fere  cum  eadem  proportione  lo- 
quendum  est  de  gratia  adjuvante  per  modum 
priucipii,  nam  hoc  principium  interdum  po- 
test  esse  habitus,  de  quo^  ahquando  inchidi  in 
gratia  suflicienti,  dicam  capite  sequenti;  quia 
vero  non  semper  necessarium  est  ad  operan- 
dum,  sed  ejus  activitas  per  ahud  genus  prin- 
cipii  vel  actuahs  auxihi  suppleri  potest,  ideo 
necesse  est  ut  auxilium  sufiiciens,  quod  non 
supponit  habitum,  includat  ahquid  aliud,  sup- 
plens  vicem  habitus  in  ratione  adjuvandi  po- 
tentiam  ad  operandum  :  ergo  et  ex  hac  parte 
auxihum  sufiiciens  includit  adjuvantem  gra- 
tiam,  non  tamen  inchidit  iham  necessario  ut 
actu  inlieerentem  homini,  quia  ssepe  tahs  gra- 
tia  nilhl  ponit  in  homine  prius  tempore  quam 
operetur,  ut  nunc  suppono,  et  in  sequentibus 
probabo ;  auxilium  autem  sufficiens  prsecedit 
tempore  operationem,  imo  sine  iha  existit, 
quoties  est  sohim  sufficiens ;  ergo  ut  sic  non 
includit  talem  gratiam  ut  actu  datam  :  ne- 
cesse  est  autem  ut  sahem  includat  iham  ut 
oblatam  et  paratam  ex  parte  Dei,  propter  ra- 
tionem  saepe  factam,  quod  auxilium  sufficiens 
debet  inchidere  aliquo  modo  omnia  necessaria 
ad  opus,  quia  ahas  non  erit  in  absoluta  po- 
testate  homini  operari  per  tale  auxihum,  quia 
non  potest  operari  sine  liabitu,  vel  aliquo 
principio  supplente  vicem  habitus ;  ergo  si 
nec  habet  habitum,  nec  ahquod  principium 
loco  illius  actu  datum,  nec  etiam  paratum  ac 
positum  in  hominis  potestate,  revera  non  lia- 
bet  potestatem  ad  operandum,  quia  ha*c  po- 
testas  non  est  innata ,  loquimur  enim  de  auxi- 
ho  sufficienfe  ad  actus  supernaturales ,  sed 
debet  extrinsecus  provenire  et  a  Deo  dari  : 
non  potest  autem  dari,  nisi  altero  ex  illis  duo- 
bus  modis,  scilicet,  vel  quia  sit  homini  infusa 
per  habitum,  vel  aham  rem  praeviam  inhse- 
rentem  potentiae,  vel  quia  Deus  paratus  sit  ad 


supplendum  ahter  coefficientiam  habitus  -,  quis 
enim  ahus  modus  cogitari  potest  ?  Ergo  si  nullo 
ex  illis  modis  hsec  gratia  adjuvans  conferatur. 
non  est  in  homine  potestas  ad  tales  actus,  ac 
proinde  nec  auxilium  sufficiens  :  ergo  gratia 
sufficiens  etiam  ex  hac  parte  includit  ahquo 
modo  auxihum  per  modum  principii  adju- 
vans. 

4-4.  Auxilium  excitans  cum  siifftciente  non 
contertitur.  —  UUimo,  dico  auxihum  excitans 
non  (^onverti  cum  auxiho  sufficicnti,  quia  po- 
test  auxihum  excitans  interdum  esse  efficax  : 
hsec  assertio  pendet  ex  dicendis  in  hbro  se- 
quenti,  et  probatio  ejus  ad  ilhim  locum  perti- 
net ;  hic  solum  eam  proponimus  tum  ut  dis- 
tinctio  inter  auxilium  sufficiens  et  efficax,  et 
simihter  inter  auxihum  excitans  et  sufficiens 
inteUigatur ;  tum  etiam  ut  argumentis  in  prin- 
cipio  positis  satisfaciamus,  quod,  suppositis 
quse  diximus,  non  erit  difficile. 

45.  Solvuntur  argumenta  initio  proposita. 
—  Ad  primim  respondetur.  —  Ad  primum 
ergo,  de  divisione  auxilii  in  excitans  et  adju- 
vans,  sumptum  ex  Conciho  Tridentino,  re- 
spondemus  negando  consequenliam  ,  qua  in- 
fertur  auxihum  sufficiens  contineri  sub  altero 
membrorum,  quae  ponit  Concihum,  vel  cum  illo 
converti,  quia  singula  membra  pra?sentis  divi- 
sionis  possunt  utrumque  membrum  a  Conciho 
positum  ex  parte  comprehendere,  ut  ostensum 
est;  quocirca  iUo  argumento  solum  probatiir 
auxilium  sufficiens  non  includere  alia  auxilia, 
nisi  vel  excitantia,  vel  adjuvantia,  quia  revera 
non  dantur  aha;  non  tamen  inde  sequitur  vel 
auxihum  sufficiens  inchidi  in  solis  excitanti- 
bus,  vel  efficax  in  solis  adiuvantibus,  quia  haec 
divisio,  quam  nunc  tractamus,  longe  diversa 
est  ab  iUa;  uam  iUa  datur  de  auxihis  secun- 
dum  intrinsecam  rationem  eorum ,  lisec  da- 
tur  de  auxihis  secundum  modum  connexionis 
quam  liabent  cum  effectu  hbero  per  illos  in- 
tento.  Unde  in  priori  partitione,  auxilium  ex- 
citans  et  adjuvans  sigillatim  et  divisim  (ut  sic 
dicam)  spectantur,  secundum  id  quod  unum- 
quodque  eorum  per  se  et  proxime  confert  li- 
bero  arbitrio.  hi  hac  vero  partitione  conside- 
rantur  coUective,  vel  quatenus  ad  sufflcien- 
tiam,  vel  quatenus  ad  efficaciam  operandi  li- 
berum  actum,  necesse  est  tam  auxihum  exci- 
tans  quam  adjuvans  concurrere.  Unde  cum 
in  iUo  argumento  additur  non  posse  adjuvans 
auxilium  esse  tantum  sufficiens  in  suo  ordine, 
respondemus  esse  verum  de  toto  auxiho  ad- 
juvante  actu  dato,  et  per  modum  actionis,  non 
vero  de  adjuvaute,  vel  dato  per  modum  priu- 


282  LI3.  lY.  DE  AUXILIO  GRATI 

cipii  taiituin,  vel  oblato,  et  posito  iu  manu  ho- 
minis  quoad  actuale  adjutorium. 

16.  Unde  ad  primam  coufirmationem,  res- 
pondetur  non  solum  gratioe  excitanti,  sed  etiam 
adjuvanti  datas  per  modumprincipii,  vel  obla- 
tre  per  modum  concursus  et  actionis,  resisti 
posse,  ut  nunc  suppono,  et  in  libro  sequenti 
ostendam.  Ad  confirmationem  secundam,  di- 
cimus  auxilia  excitantia  externa  simul  cum 
interins,  si  non  secum  afFerant  auxilia  adju- 
vanda,  vel  actu  data,  vel  sufficienter  oblata, 
ita  ut  sit  in  potestate  hominis  illa  habere,  si 
vohierit ,  non  sufficere  ut  homini  possit  ad 
peccatum  imputari,  quod  talibus  excitationi- 
bus  non  utatur,  ut  satis  probatum  est ;  quia 
vero,  secundum  ordinariam  legem  et  debitam 
providentiam,  unum  auxilium  non  datur  sine 
aho,  altero  ex  dictis  modis,  ideo  peccat  qui, 
sufficienter  excitatus  vocationi,  repugnat  con- 
tra  aliquod  prseceptum. 

17.  Solvitur  tertia  confirmatio.  —  Ad  ter- 
tiam  confirmationem,  respondetur  etiam  gra- 
tiam  adjuvantem  per  modum  principii  dare 
suo  modo  posse,  ut  ex  dictis  in  preecedenti  li- 
bro  notum  est.  Nec  oportet  id  quod  adjuvat 
per  modum  principii  physici  semper  esse  ho- 
mini  inhserens ,  ut  in  prsecedenti  hbro  te- 
tigi  et  probavi;  sed  potest  Deus  ipse,  ut  pa- 
ratus  ad  cooperandum  homini,  esse  princi- 
pium  in  actu  primo  adjuvans.  Unde  in  his 
argumentis,  ut  saepe  notavi  supra,  ssepe  in  eo 
peccatur  quod  non  distinguitur  inter  auxilium 
adjuvans  in  actu  secundo,  vel  in  actu  primo, 
nec  ut  actu  datum,  vel  ut  oblatum,  et  positum 
in  hominis  potestate.  Et  ex  eodem  defectu 
procedit  argumentum  secimdum  positum  c.  \, 
in  principio^  quod  hic  solutum  rehnquitur. 
Denique  argumenta  illa  non  probant  omne 
auxihum  excitaus  esse  tantum  sufficiens,  quia 
licet  auxilium  excitans  distinguatur  ab  adju- 
vante  ,  et  sine  illo  non  consequatur  efFec- 
tum,  tamen  tale  esse  potest,  ut  infalhbiliter 
secum  afFerat  auxilium  adjuvans,  et  ita  esse 
pote.=t  efficax,  ut  hbro  sequenti  ex  professo 
tractabitur. 

CAPUT  V. 

UTRUM  GRATIA  SUFFICIENS  SIT   TANTUM  AGTUALIS, 
VEL  ETIAM  HABITUALEM  INGLUDAT. 

4.  Ratio  dubitandi. — Hoc  dubium  petitur  in 
primo  argumento  in  primo  capite  rehcto,  quia 
gratia  sufficiens  dat  posse,  ut  proxime  diximus ; 
in  superioribus  autem  dictum  est  liabitum  in- 
fusum  dare  posse  operari  supernaturalem  ac- 


-•E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 

tum;  ergo  habitus  est  proprie  gratia  sufficiens. 
In  contrarium  vero  est,  quia  muhis  datur 
auxilium  sufficiens  quibus  non  datur  habitus^ 
vel  priusquam  ilhs  detur  habitus,  ut  patet  in 
infidelibus,  qui  habitum  fidei  non  habent,  et 
consequenter  nulhim  infusum  liabent,  quia  ha- 
bitus  fidei  est  primus  inter  infusos.  Et  tamen 
ilh  habent  auxihum  sufficiens,  ut  infra  dice- 
mus ;  ergo  habitus  nec  est  auxilium  sufficiens, 
nec  ad  illum  requiritur.  Secundo,  gratia  suf- 
ficiens  continetur  sub  genere  auxilii ;  at  vero 
habitus  non  est  auxilium,  nam  auxilium  dicit 
actualem  motionem;  ergo.  Tertio,  etiamsi 
supponatur,  habitus  ille  indiget  actuah  mo- 
tione  ut  operetur;  ergo  non  ipse  habitus,  sed 
motio  est  auxihum  sufficiens. 

2.  Exflicantur  termini.  —  In  hoc  puncto 
parva  est  in  re  difiicultas,  et  ideo,  ut  tollatur 
controversia  de  verb'S,  suppono  imprimis  hic 
non  esse  sermonem  de  quacumque  gratia  suf- 
ficiente  ad  salutem,  vel  ad  remissionem  pec- 
cati,  seu  ad  vitam  ffiternam  consequendam ; 
sic  enim  gratia  habitualis  sine  operatione  po- 
test  interdum  esse  sufficiens,  ut  patet  in  par- 
vulis.  Agimus  ergo  de  gratia  suflSciente  ad 
bene  moraliter  et  supernaturaliter  operan- 
dum,  nam  propria  auxiha  gratise  ad  opera- 
tionem  dantur.  Sic  ergo  auxilium  sufficiens 
duobus  modis  dicitur,  ut  ssepe  animadverti. 
Primo,  ut  in  ahqua  operatione  determinata  et 
speciaU  sufficit ;  secundo,  quasi  coUective,  ut 
inchidit  omnia  necessaria  quibus  homo  fit 
simpliciter  ac  moraUter  potens  ad  eUeiendum 
supernaturalem  actum.  Priori  modo,  habitus 
charitatis  dicitur  principium  suflBciens  ad  eli- 
ciendum  actum  amoris  Dei,et  himen  gloriae  est 
principium  sufficiens  ad  videndum,  utique  iu 
ratione  proximse  virtutis  ex  parte  potentiaj  ad 
agendum.  Neutrum  autem  est  sufficiens  abso- 
lute,  et  in  omni  genere ;  nam  intellectus  in- 
formatus  lumine ,  licet  sit  potens  ex  parte 
sua,  non  est  tamen  absolute  suflficiens  ad 
videndum,  nisi  habeat  speciem,  vel  essentiam 
Dei  per  modum  speciei  conjunctam.  Sicut  vi- 
sus  corporeus  est  suflficiens  ad  videndum,  in 
ratione  principii  proximi  ex  parte  potentiae 
vitalis,  non  tamen  absolute,  nisi  habeat  spe- 
ciem ;  et  ideo  sufficientia  non  simpliciter  con- 
sistit  in  uno  tantum  auxilio  vel  principio,  sed 
sufficientia  simpliciter  collectionem  plurium 
requirit.  Imo,  si  loquamur  de  sufficientia  quse 
physice  et  moraliter  proxima  sit,  non  solum 
requirit  collectiouem  omnium  principiorum 
per  se  requisitorum  ad  operandum,  sed  etiam 
careutiam  impedimentorum  :  ut  ignis  nou  est 


CAP.  V.  UTRUM  GRATIA  SUFFICTENS  SIT  TANTUM  ACTUALIS,  ETC. 


283 


simpliciter  sufEciens  ad  calefaciendum  rcm 
distantem;,  ita  manentem^  nec  sol  ad  illumi- 
nandum  cubiculum  undique  clausum^  et  sic  de 
aliis ;  ergo  sufficientia  simpliciter  includit  om- 
nia^  et  quasi  collectiva  est,  et  ita  nunc  de  illa 
loquimur,  quia  illa  est  necessaria  ut  homo  et 
simpliciter  et  absolute  sit  potens  ad  agendum, 
ita  ut  actus  sit  in  libertate  ejus^  eique  impu- 
tetur  si  non  faciat,  ut  videbimus. 

3.  Duobus  modis  actus  supernaturales  a  no- 
iis  possunt  elici,  sciUcet  connaturaliter ,  et  pra^- 
ternaturaliter.  —  Patet  ex  Concilio  Trident. 
—  Deinde  observo,  ex  supradictis,  dupliciter 
fieri  posse  a  nobis  actus  supernaturaleS;,  scili- 
cet  connaturali  modo,  et  per  principium  in- 
trinsecum  in  nobis  permanens;  vel  preeterua- 
turali  modo^  ut  sic  dicam^  prsevia  tantum  mo- 
tione  primi  agentis  sublevantis  potentiam  ad 
operandum  supernatnraliter  sine  habitu  sibi 
inhaerente.  Nam  de  priori  modo  multa  dicta 
suntinhb.  2,  ex  quibussatis  constatquomodo 
ille  modus  supernaturahter  operandi  sit  pos- 
sibihs,  et  ordinarius  in  hominibus  fidehbus  et 
justis,  ratione  habituum  infusorum  qui  in  illis 
sunt,  et  quomodo  dicatur  connaturalis,  non 
quidem  respectu  potentise  secundum  se  spec- 
1at8e_,  sed  respectu  habitus  infusi.  Et  inde  intel- 
hgitur  cur  alterum  modum  vocemus  prseter- 
naturalem,  non  solum  quia  supernaturalis  est 
respectu  potentiae^  sed  etiam  quia  non  habet 
dictum  modum  connaturahtatis;  et  quod  hic 
etiam  modus  sit  possibilis,  in  lib.  2  et  3^  et  in 
materia  de  visione  beata  dictum  a  nobis  est, 
et  sumitur  ex  Concilio  Tridentino,  sess.  4  4, 
cap.  4,  dicente  contritionem  imperfectam  esse 
donum  Dei,  et  Spiritus  Sancti  impulsum^  non 
adhuc  quidem  inhabitantis^  sed  tantum  mo- 
ventis.  Imo  etiam  de  prima  contritione  per- 
fecta,  infra  ostendemus  non  elici  ab  habitu, 
sed  etiam  esse  a  Spiritu  Sancto  movente. 

4.  Hahitus  infusus  est  princtpi^im  necessa- 
rium  et  sitfficiens ,  sed  non  alsolute,  ad  actus 
supernaturales  connaturaliter  edendos.  —  Pro- 
hatur  assertio.  —  His  ergo  positis^  dicendum 
imprimis  est,  respectu  actuum  supernatura- 
lium,  ut  connaturali  modo  fiant,  habitum  es?e 
principium  necessarium,  et  in  suo  ordine  suf- 
ficiens,  non  tamen  esse  absolute  et  simpliciter 
auxilium  sufficiens,  licet  aliquo  modo  dici 
possit  in  illo  includi.  Assertio  est  facilis  quoad 
omnes  partes.  Nam  imprimis  licet  habitus  in- 
fusus  non  sit  simpliciter  necessarius  ad  ageu- 
dum  supernaturahter,  est  tamen  necessarius 
ad  connaturaliter  agendum,  quia  vox  illa  con- 
naturaliter  quasi  relativa  est,  et  dicit  respec- 


tum  ad  internum  principium  permanens.  De- 
inde  clarum  est,  ex  dictis  supra,  habitum  in- 
fusum  in  suo  genere  esse  principium  suffi- 
ciens,  id  est,  in  ratione  principii  dantis  volun- 
tati  vel  intellectui  internam  virtutem  agendi, 
ut  in  2  libro  declaratum  est^  quia  in  eo  genere 
unus  habitus  sufficit  ad  proprium  actum,  est 
enim  in  suo  genere  perfectus,  et  plures  fingere 
esset  supervacaneum,  et  contra  perfectionem 
talium  virtutum,  et  eadem  ratione  posset  in 
infinitum  procedi,  ut  recte  argumentatur  D. 
Thomas,  d.  q.  109,  art.  6,  et  docet  in  art.  9 
et  fO.  Sic  enim  invenitur  sufficientia  in  ha- 
bitu ;  nihilominus  tamen  verum  est  non  suffi- 
cere  habitum  in  ratione  auxilii,  seu  adjutorii 
divini,  quia  habitus  indiget  actuali  auxilio  di- 
vino  ad  operandum,  tum  ex  parte  intellectus 
seu  objecti,  iit  excitetur  mens  ad  bene  uten- 
dum  infuso  habitu,  tum  ex  parte  principii,  seu 
ipsius  habitus  et  potentise,  quse  operari  non 
potest  sine  actuali  concursu  Dei  ejusdem  ordi- 
nis  cum  operatione,  ut  ex  libro  superiori 
constat.  Igitur  solus  habitus  prsecise  sumptus 
non  potest  dici  auxilium  absolute  sufficiens,  et 
quasi  collcctive,  ut  declaravi.  Poterit  tamen 
dici  unum  ex  requisitis  ad  auxilium  sufficiens 
integrum  et  totale  (ut  sic  dicam),  respectu  ta- 
lis  modi  operandi,  utique  comiaturahter,  ut 
satis  declaratum  est. 

5.  Sine  haiitu  actus  supernaturales  possunt 
fieri  per  auxilia  Dei  actualia  prceternaturati- 
ter.  —  Prohatur  assertio.  —  Responsio  ad  ra- 
tionerru  duhitandi.  —  Deinde  dicendum  est,  ut 
actus  supernaturales  absolute  fieri  possint  so- 
lum  preeternaturaliter  in  sensu  declarato,  ha- 
bitus  non  computari  in  auxilio  sufficienti,  sed 
absque  illis  per  auxilia  actualia  dari  posse,  et 
frequentissime  dari.  Hsec  etiam  assertio  per- 
spicua  est;  nam  ad  hunc  modum  efficiendi  hos 
actus  non  est  necessarius  habitus,  qui  sit  princi- 
pium  illorum,  ut  declaratum  et  probatum  est : 
ergo  sine  habitu  potest  dari  potentise  acljuto- 
rium  sufficiens  ad  tales  actus  eliciendos,  quia 
ad  auxilium  sufficiens  solum  requiruntur  ea 
quw  ad  efficiendum  actum  simpliciter  neces- 
saria  sunt.  Item,  sine  habitu  datur  auxilium 
efficax  ad  efficiendos  actus  supernaturales 
dicto  modo,  quia  uullus  actus  supernaturalis 
haberi  potest  sine  auxilio  efficaci,  ut  libro  se- 
quenti  dicemus,  et  ssepe  tales  actus  fiunt,  et 
non  ex  habitu  :  ergo  datur  tunc  ad  illos  auxi- 
lium  efficax;  ergo  et  sufficiens,  prout  in  effi- 
caci  includitur  :  ergo  etiam  poterit  dari  so- 
lum  auxilium  sufficiens  quod  non  consequatur 
efi^ectum,  quia  est  contingens  ex  libertate  ar- 


281  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

bitrii,  ntaiixilio  sufficicnti  resistat.  Hinc  recte 
concluditur  auxilium  sufficiens,  quod  datur  ad 
supernaturales  actus  lioc  modo  efficiendos,  in 
solis  auxiliis  actualibus  consistere;  nec  contra 
hoc  procedit  ratio  dubitandi  in  principio  po- 
sita,  quia,  licet  habitus  det  posse,  non  est  ta- 
men  necessarius  simpliciter  ad  ilhid  posse,  sed 
solum  ad  posse  taU  modo,  scihcet  connatura- 
hter,  absohite  vero  ihud  posse  per  aha  auxilia 
a  Deo  suppletur;  et  ideo  ad  alium  modum 
agendi  potest  esse  auxilium  sufficiens  sine  ha- 
bitu. 

6.  Ex  argumentis  vero  superiori  loco  po- 
sitis^  primum  probat  hanc  posteriorem  asser- 
tionem^  tertium  vero  probat  secundam  partem 
superioris  assertionis,  ut  facile  consideranti 
patebit.  Secundum  aulem  facit  vim  tantum  in 
voce  auxilii,  quse  videtur  motionem  actualem 
significare.  Verumtamen,  ut  supra  dixi,  etiam 
potest  sumi  pro  quocumque  Dei  adjutorio , 
sive  detur  per  motionem,  sive  per  habitum  , 
sive  quocumque  alio  modo,  et  hoc  modo  di- 
cimus  habitum  interdum  includi  in  auxilio  , 
vel,  ut  tollatur  vocis  ambiguitas,  in  adjutorio^ 
vel  gratia  sufficienti  ad  certum  modum  ope- 
randi ;  quia  vero  in  preesenti  pracipue  agi- 
mus  de  actuali  gratia,  ideo  in  sequentibus  ri- 
gorose  loquemur  de  auxilio  sufficienti  ad  ope- 
randum,  secluso  habitu ,  de  cujus  efflcientia 
in  lib.  2  satis  dictum  est.  Quomodo  autem  ef- 
ficientia  ejus  suppleatur  quando  potentia  siue 
iho  operatur,  in  lib.  2  explicatum  est;  nunc 
ergo  de  auxiliis  actualibus  agemus. 

7.  Dimsio  gratice  in  sufficientem  et  effica- 
cem  compreTiendit  auxilia,  tam  interna  quam 
externa.  —  Denique  hinc  facile  satisfit  primo 
argumento  in  prajcedenti  capite  posito,  in  quo 
petebatur  quodnam  sit  divisum  superioris  di- 
visionis,  in  quo  imprimis  interrogari  potest 
an  sit  auxilium  externum,  vel  internum,  in 
qno  dicendura  est  divisionem  maxime  dari  de 
auxiliis  internis ,  quia  tam  ad  sufficientiam 
quam  efficaciam  gratiee  imprimis  necessaria 
sunt,  et  ad  utrumque  possunt  interdum  satis 
esse,  quse  omnia  ex  dictis  satis  probata  sunt ; 
quia  vero,  secundum  ordinariam  providen- 
tiam,  etiam  externa  auxilia  desiderantur,  ideo 
divisionem  ita  iutelligendo,  dicemhim  est,  in 
diviso  utraque  auxilia  externa  et  interna  quasi 
collective  comprehendi. 

8.  Falswn  est  auxilia  sola  actualia  non 
posse  ad  operandum  suf/icere.  —  Deinde  po- 
test  inquiri  an  in  divisione  illa  actuale  vel 
habituale  auxilium  dividatur :  dicendum  est 
autem  ,    si    intelligatur    divisio    de    auxiliis 


.'E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
sufficientibus  vel  necessariis  ad  quemcumque 
modum  operandi ,  sic  nec  solum  actuale  ad- 
jutorium  ,  nec  tantum  habituale  ibi  dividi, 
sed  ab  utroque  abstrahere  ,  et  utrumque  in- 
cludi  posse.  Nam  si  membra  sumantnr  col- 
lective,  ut  revera  sumi  debent,  etiara  divisum 
dcbet  esse  quid  collectivum,  ut  sit  raembris 
proportionatum  ;  ideoque  in  illo,  quatenus 
colligit  multa ,  includuntur  actualis  et  habi- 
tualis  gratia  :  abstrahit  tamen  a  collectione 
includente  utramque  ,  vel  alteram  tantum, 
quia  interdum  poterit  auxilium  sufficiens,  imo 
etiam  efficax,  utramque  gratiam  actualem  et 
habitualem  involvere,  interdum  in  solis  actua- 
libus  auxiliis  consistere  potest,  quamvis  nun- 
quam  possit  per  solos  habitus  compleri,  ut  in 
secundo  argumento  in  secundo  membro  ejus 
satis  probatur.  Quod  vero  in  primo  mem- 
bro  dicitur,  auxilia  actualia  sola  non  posse 
sufficere  ad  operandum  simpliciter,  falsum 
est,  nec  inde  fit  habitus  esse  superfluos,  quia 
ad  modum  connaturaliter  agendi  necessarii 
sunt,  et  hoc  est  satis.  Quod  denique  in  tertio 
membro  objicitur  de  parvulis  baptizatis ,  non 
est  ad  rem ,  quia  licet  illi  habeant  gratiam 
sufficientem,  imo  et  efficacem  (si  ita  licet  lo- 
qui)  ad  salutem  consequendam^  si  in  ea  setate 
moriantur,  non  tamen  habent  auxilium  suffi- 
ciens  ad  operandum,  quia  pro  tunc  non  sunt 
capaces  operationis  ;  hic  autem  de  auxiliis  ad 
operandum  loquimur,  nt  dixi.  Tandem  inquiri 
potest  an  dividatur  ibi  auxilium  excitans,  vel 
adjuvans,  de  quo  in  sequenti  capite  dicemus. 

CAPUT  VI. 

AN  AUXILIUM  ALIQUOD  VERE  SUFFIGIENS  SIT  EX 
SE  INEFFICAX,  VEL  UNDE  ID  HABEAT^  QUANDO 
TALE  ES3E  CONTINGIT. 

1 .  Status  qucestionis.  —  Quoniam  dictum 
est  auxilium  sufBciens ,  ut  distinguitur  ab 
efficaci,  quasi  privative  illi  opponi,  ideoque 
in  re  ipsa  inefficax  inveniri^  ideo  cxplican- 
dum  est  unde  habeat  hanc  inefficaciam,  et 
inde  etiam  constabit  quid  illa  sit.  Solum  au- 
tem  potest  hsec  inefficacia  provenire  vel  ex 
natura  auxilii,  ac  proinde  ex  jiarte  Dei,  vel 
ex  parte  hominis,  et  liberi  arbitrii  ejus  :  inter 
haec  igitur  tantum  queestio  versatur.  Oportet 
autem  supponere  sermonem  esse  de  auxilio 
proxime  sufficienti,  id  est,  quod  ad  potesta- 
tem  agendi  proximc  sufficit,  modo  superius 
explicato.  Nam  si  tantum  remote  auxilium 
dicatur    sufficiens ,   tunc    adhuc    expectatur 


CAP.  VI.  AN  AUXILIUM  ALIQUOD 
aliud  majus  auxilium  prseveniens,  ut  fiat 
proxime  sufficiens,  et  quamdiu  hoc  non  obti- 
netur^  prius  erit  inefficax  ex  defectu  ulterio- 
ris  auxilii,  poteritque  illa  inefficacia  liomini 
imputari^  quia  per  prius  auxilium  non  fecit  id 
quod  proxime  poterat  ut  majus  auxilium  ob- 
tineret.  Et  ita  in  auxilio  lemote  sufficientifa- 
cile  explicatur  inefficacia  consistens  in  defectu 
auxilii  compleli,  ut  sit  proxime  sufficiens.  Et 
similiter  facile  intelligitur  quomodo  non  in 
Deum^,  sed  in  hominem  refundatur.  Hic  au- 
tem  agimus  de  auxilio  quod  per  se  est  proxi- 
me  sufficiens,  iu  ratione  excitantis,  et  adju- 
vantis  in  actu  primo^  et  nihilominus  iUum 
efiectum  non  cousequitur  propter  quem  pro- 
xime  datur. 

2.  Prior  sententia  docet  inefficadam  gratice 
sufficientis,  'pendere  partim  ex  natura  ipsius 
gratice  sufficientis,  partim  ex  Deo  eam  dante. 

—  Fundamentum  ejus  sententice,  et  prohatio. 

—  Conflrmatur. —  Dixerunt  ahqui,  quantum- 
vis  auxilium  sit  proxime  sufficiens,  nihilomi- 
nus,  prsecise  spectatum,  esse  de  se  inefficax, 
nisi  illi  addaturahud  a  quoefficaciam  accipiat, 
ideoque  ex  intrinseca  hmitatione  ejus  prove- 
nire,  ut  effectum  propter  quem  datur  non  fa- 
ciat,  quia  nimirum  deest  iUi  majus  auxihum 
preeveniens,  sine  quo  nunquam  ex  solo  auxilio 
sufficienti  prsecise  spectato  sequitur  opus.  Unde 
fit  ut  talis  inefficacia  in  Deum  ipsum  refun- 
datur,  saltem  negative,  seu  indirecte,  quate- 
nus  Deus  ex  se  non  vult  ilkid  peculiare  auxi- 
lium  praestare,  sine  quo  auxihum  sufficiens 
effectum  consequi  repugnat.  Atque  ita  hsec 
inefficacia  partim  est  ex  natura  auxihi  suffi- 
cientis,  quatenus  ex  se  iham  habet,  nec  datfa- 
cere,  sed  tantum  posse;  partimex  Deo,  quia  suo 
arbitrio  vult  tantum  dare  auxihum  sufficiens, 
et  non  efficax.  Fundamentum  hujus  senten- 
tise  sumitur  a  contrario,  quia  auxiHum  efficax 
de  se  et  natura  sua  est  efficax,  et  est  necessa- 
rium  ad  operandum ;  ergo  auxihum  sufficiens 
de  se  est  inefficax,  ut  illum  assequatur  effec- 
tum.  Probatur  consequentia ,  quia  auxihum 
sufficiens  hic  sumitur  ut  prsecisum,  et  separa- 
tum  in  re  ipsa  ab  efficaci;  ergo  sic  sohtarie 
sumptum  de  se  est  inefficax,  quia  deest  ihi 
auxihum  necessarium  ad  efficaciam .  Et  confir- 
matur  primo,  quia  si  affirmatio  est  causa  adse- 
quata  affirmationis,  negatio  est  causa  nega- 
tionis ;  sed  auxihum  de  se  efficax  est  ultima 
ratio  adsequata  actuahs  etficientise  vohuitatis 
et  auxilii  sufficientis ;  ergo  carentia  ejus  est 
adoequata  ratio,  ob  quam  auxihum  sufficiens 
manet  inefficax ;  auxiUum  enim  sufficieus  iu- 


VERE  SUFFICIENS  SIT  EX  SE,  ETC.  285 

tegre  subsistit  sine  efficaci ,  et  ex  natura  sua 
ilhui  secum  non  affert,  neque  preebet  viam  aut 
vires  ad  obtinendum  iUud,  quia  jam  non  esset 
auxihum  proxime  sufficiens,  sed  remote,  ut 
exphcavi ;  ergo  de  se  est  inefficax,  quia  nisi 
ahunde  accipiat  efficaciam,  nunquara  illam 
habebit;  et  lioc  est  esse  de  se  inefficax.  Con- 
firmatur  secundo  a  signo,  nam  auxiiium  suf- 
ficiens  tantum  nunquam  omnino  habat  effec- 
tum,  et  hoc  est  adeo  infallibile,  ut  nunquara 
deficiat;  ergo  signura  est  tale  auxiUum  de  se 
habere  hanc  inefficaciam,  nam  causa  quee 
nunquam  infalUbiliter  consequitur  effectum, 
merito  censetur  ad  talem  effectum  ab  iutrin- 
seco  insufficiens. 

3.  Auctores  hujus  sententice  non  uno  modo 
explicant  radicem  illius  inefficacice.  —  Quo- 
modo  Deus  dicatur  al  illis  esse  causa  ineff- 
cacia?,  si  neget  congruam  vocationem.  —  Hajc 
sententia  videtur  posse  tribui  auctoribus  opi- 
nantibus  auxilium  efficax  esse  etiam  prae- 
vium,  seu  prseveniens,  esseque  de  se  efficax 
ac  physice  prgedeterminans  voluntatem,  ac 
necessarium  ad  operandum.  Nam  ex  hoc 
principio  sequitur  altera  assertio  de  auxiho 
sufficiente,  ut  explicatum  est.  Nihilominus  ta- 
men  multi  ex  liis  auctoribus,  licet  concedant 
auxiUum  sufficiens  de  se  non  esse  efficax,  ni- 
hilominus  nou  audent  dicere  primam  ratio- 
nem,  ob  quam  tale  auxilium  in  re  manet  tan- 
tum  sufficiens  et  inefficax,  esse  solam  Dei  vo- 
luntatem,  sed  homini  esse  tribuendum,  quod 
difficulter  cum  priori  fundamento  conciliatur, 
ut  hic  et  latius  in  sequenti  libro  videbimus. 
Alii  vero  non  dubitant  in  Dei  vohmtatem  et 
providentiam,  tanquam  iu  primam  radicem^ 
revocare  quod  auxilium  sufficiens  ita  detur, 
ut  inefficax  maneat  in  his  in  quibus  non  ope- 
ratur,  quia  auxilium  de  se  efficax  est  neces- 
sarium  ad  opus,  et  Deus  sua  voluntate  dat 
illud  cui  vult,  et  negat  illud  cui  vult,  juxta 
illud  :  Non  est  volentis,  nec  currentis,  sed  Dei 
miserentis  ;  cum  enim  Deus  sit  supremus  do- 
minus  suorum  auxiliorum,  potest  illa  distri- 
buere  sicut  vult,  et  nemini  facit  injuriam,  et 
videntur  hi  Doctores  quoad  banc  parteui  con- 
sequenter  loqui;  quia  auxihum  de  se  efficax  est 
preevium  et  necessarium  :  non  potest  uiitem 
homini  illo  carenti  imputari  quod  ei  non  fue- 
rit  datum,  quia  sineillo  nihilfacere  potiiit,  quo 
illud  obtineret,  ut  infra  pressius  urgebimus. 
Addo  vero,  licet  auxilium  efficax  non  sit  de 
se  tale,  sed  in  vocatione  congrua  consistat, 
nihilomiuus  posse  videri  soli  Deo  attribuen- 
dum  esse,  quod  homo  non  recipiat  vocatio- 


286  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

nem  congruam,  ac  subinde  quod  ejus  vocatio 
sit  tantum  sufficiens,  et  non  efficax.  Proba- 
tur,  quia  cui  Deus  prsebet  primam  vocatio- 
nem  cougruam,  sua  sola  voluntate  douat, 
quia  non  potest  homo  illam  mereri,  ut  infra 
osteudemus  ;  ergo  cui  non  donat  illam,  etiam 
sua  voluntate  non  douat ;  ergo  hoc  modo  Deus 
est  causa  inefficacis  auxilii.  Prima  couse- 
quentia  probatur,  tum  rationibus  factis,  quod 
si  affirmatio  est  causa  affirmationis,  nega- 
tio  est  causa  negationis  ;  tum  quia  cum  vo- 
catio  antecedat  Ubertatem  hominis,  non  po- 
test  homo  esse  in  causa,  quod  taUs  vel  talis 
sit ;  tum  denique  quia  illa  distributio  vocatio- 
num  proveuit  ex  sola  dispositioue  divinae 
providentiiae,  nam  Deus  quosdam  sola  sua  li- 
bertate  prseelegit  efficaciter  ad  gloriam,  vel 
ad  fidem,  vel  ad  poenitentiam  ;  alios  non  ele- 
git,  et  ideo  prioribus  dat  vocationem  quae 
habeat  effectum  in  eis  :  posterioribus  autem 
dat  vocationem  quee  nunquam  habeat  effec- 
tum  ;  ergo  tam  efficacia  vocationis,  quam 
inefficacia  in  Deum  tauquam  in  primam  ra- 
dicem  et  causam  refandi  debet. 

4.  Prohatur  ex  sancti  Augustinivariis  locis. 
—  Potest  in  hujus  sententise  confirmationem 
adduci  Augustinus,  dicta  q.  2  ad  SimpHcian., 
circa  medium,  ubi,  expendens  Christi  verba  : 
Multi  sunt  vocati,  pauci  vero  electi,  etc,  ait  : 
Ut,  quamvis  nmlti  uno  modo  vocati  sint,  tamen 
quia  omnes  non  uno  modo  affecti  sunt,  illi  soli 
sequantur  vocationem,  qid  ei  capiendte  repe- 
riuntur  idonei,  et  illud  non  minus  verum  sit: 
Non  est  volentis,  nec  currentis,  sed  miserentis 
est  Dei,  qui  hoc  7nodo  vocavit,  quomodo  erat 
aptum  eis  qui  secuti  sunt  vocationem.  Et  statim 
adjungit  (quod  ad  preesentem  rem  spectat) 
idem  fere,  de  non  electis  dicens  :  Ad  alios  au- 
tea  vocatio  qiddem  pervenit ,  sed  quia  talis  fuit 
qua  moveri  non  possent,  ut  eam  capere  apti 
essent,  vocati  qiiidem  dici  potuerunt,  sed  non 
elecii,  et  no7i  jam  similiter  verum  est :  Igitur 
non  miserentis  Dei,  sed  volentis  atque  currentis 
est  hominis  ;  quia  non  potest  effectus  misericor- 
diw  Dei  esse  in  potestate  hominis,  ut  frustra 
ille  misereatur ,  si  homo  nolit.  Quia  si  vellet 
etiam  ipsorum  misereri,  posset  ita  vocare  quo- 
modo  iltis  aptum  esset,  ut  et  moverentur,  et  in- 
ielligerent,  et  sequereidur.  lu  quo  discursu 
utrumque  refert  in  divinam  vohmtatem;,  ni- 
mirum,  vel  efficacios,  vel  inefficaciter  vocare, 
et  hunc  discursum  fere  usque  ad  fiuem  quses- 
tionis  prosequitur.  Est  praeterea  de  eadem  re 
difficilhmus  locus  apud  Augustiuum,  hb.  de 
Preedest.  Sanct. ,  cap..  8_,  ubi  dc  auxiHo  effi- 


-E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
caci  dicit  esse  gratiam  secretam  :  Qucb  occulte 
humanis  cordibus  divina  largitate  trihuitur, 
et  a  nullo  duro  corde  respuitur,  ideo  enim  tri- 
huitur  ut  cordis  duritia  penitus  auferatur ;  et 
statim  subjungit  :  Deum  ita  docere  filios  pro- 
misiionis  ,  id  est,  electos,  quos  prceparavit  ad 
gloriam ,  ahos  vero  non  ita  docere.  Cur  (in- 
quit)  non  omnes  docet,  ut  veniant  ad  Christum, 
nisi  quia,  o^nnes  quos  docet,  misericordia  do- 
cet;  quos  autem  non  docet,  judicio  non  docet, 
quoniam  cujus  vult  miseretur,  et  quem  vult  in- 
durat.  Ergo  ex  Dei  ordinatione  provenit  gra- 
tiee  inefficacia  in  his  qui  per  illam  non  mo- 
veutur ;  imo  (quod  difficihus  est)  indicat  infe- 
rius  ahquos  tantum  exterius  vocari,  et  ideo 
inefficaciter  vocari ,  quia  Deus  internam  gra- 
tiam  non  preebet  :  Cum  igitur  (ait)  Evange- 
lium  prcedicatur,  quidam  credunt,  quidam  non 
credunt ;  sed  qui  credunt,  prcedicatore  forin- 
secus  insonante,  intus  a  Patre  audiunt,  atque 
discunt ;  qui  autem  non  credunt,  foris  audiunt, 
intus  non  audiunt,  nec  discunt.  Ergo  hinc  ha- 
bet  vocatio  quod  sit  inefficax;  ergo  id  habet 
ex  Deo  negante  internum  auxihum.  Tertio, 
est  simihs  locus  apud  eumdem  Augustinum  , 
hb.  de  Dono  persever.,  cap.  iht,  ubi  de  Ty- 
riis  et  Sidoniis  :  Relicti  sunt  (utique  in  massa 
perditionis)  qui  etiam  credere  potuissent,  si 
mira  illa  Christi  signa  vidissent ;  sed  quoniam 
ut  crederent  non  erat  eis  datum,  etiam  unde 
crederent  erat  negatum.  Ubi  aperte  sentit,  si- 
cut  Deus,  ex  hbera  sua3  providentioe  disposi- 
tione,  quosdam  elegit,  ita  sua  vohmtate  qui- 
busdam  dare  gratiam  efficacem,  ahis  eam  ne- 
gare,  de  quibus  ait  :  iSi  Dei  altiori  judicio  a 
pcrditionis  massa  non  sunt  gratice  prcedestina- 
tione  discreti,  nec  ipsa  eis  adhihentur,  vel  dicta 
clivina,  vel  facta ,  per  quce  possent  credere,  si 
audirent  utique  talia,  et  viderent ;  ergo  ex  ea- 
dem  Dei  voluntate  provenit,  ut  in  ahis  non 
elcctis  vocatio  sit  tantam  sufficiens,  et  non 
efficax. 

5.  Inefficacia  gratice  sufficientis  non  pen- 
det  a  Deo,  sed  a  voluntate  humana,  ut  a  prima 
radice.  —  Probatur  primo  ex  sacra  Scriftwra. 
—  Nihilominus  diceudum  est  primo,  ineffica- 
ciam  sufficientis  auxihi  uuHo  modo  posse  in 
Deum  refundi,  nec  ihi  ut  causse,  nedum  ut 
primae  radici  attribui :  sed  prima  et  uuica 
ratio  hujus  inefticacise  est  voluutas  humana. 
Probatur  ex  Scriptura,  in  qua  ha3C  inefficacia 
non  Deo ,  sed  homini  tribuitur ,  Actor.  7  : 
Dura  cervice  et  incircumcisis  cordihus ,  vos 
semper  Spiritui  Sancto  restitistis,  utique  in- 
terius  vocanti ,  et  sufficienter  inspiranti ,  et 


CAP.  VI.  AN  AUXILIUM  ALIQUOD 
adjnvanti,  quantum  est  ex  se,  ut  recte  Catho- 
lici  Scriptores  contra  Calvinum  ponderarunt , 
et  supra  diximus;  sicut  euim  Paulus  alibi 
dixit :  Neque  qui  plantat  est  aliquid ,  neque 
qui  ongat,  sed  qui  incrementum  dat  Deus,  ita 
etiam  resistere  voci  prsedicatoris  exterius  so- 
nanti,  nisi  per  illam  vocem  Spiritus  Sanctus 
vocaret^  non  esset  Spiritui  Sancto  resistere , 
et  si  vocatio  illa  noa  esset  interior  de  se  suffi- 
ciens^  illi  non  cooperari  non  esset  duritia  cor- 
dis,  sed  impotentia,  unde  ncque  esset  resisten- 
tia.Quando  ergo  vocationi  internEe  et  sufficienti 
Spiritus  Sancti  non  consentitur,  tunc  Spiritui 
Sancto  resistitur ;  ergo  talis  resistentia  tantum 
abest  ut  possit  Spiritui  Sancto  attribui  quod 
potius  sit  illi  injuriosa  et  contraria  :  vocatio 
autem  sufficieus  non  jQ.t  inefficax  .  nisi  per 
hanc  resistentiam  ;  ergo  inefficacia  auxilii 
sufficientis  nullo  modo  potest  Spiritui  Sancto 
attribui,  sed  est  potius  illi  contraria.  Et  eo- 
dem  modo  probant  veritatem  hanc  alia  tes- 
timouia  huic  simiha,  nt  est  illud  Mattli,  23  : 
Quoties  volui  congregare  filios  tuos,  et  noluisti; 
et  illud  Isai.  5  :  Quid  amplius  facere  deiui 
vincce  onece,  et  non  feci.  Nam  profecto,  si  Dcus 
ipse  auctor  esset  inefficacise  auxiUi,  non  so- 
lum  facere  omisisset  aliquid  debitum,  sed 
etiam  faceret  ahquid  indebitum^  nam  fuisset 
causa  ob  quam  vinea  fructum  non  dedisset ; 
nulla  enim  major  causa  sterilitatis  ejus  esse 
potest^  quam  inelficacia  auxihi :  idem  probant 
verba  illa  Oseae  \  3 :  Perditio  tua,  Israel,  ex  te, 
tantummodo  in  me  auxilium  tuum.  Nam  per- 
ditio  hominis  in  eo  maxime  posita  est ,  quod 
gratiam  Dei  evacuat,  et  Spiritum  extiiiguit , 
ejus  auxilio  non  utendo,  quod  est  illud  inef- 
ficax  reddere ;  ergo  hcec  iuefficacia  hominis  ab 
ipso  est,  non  a  Deo ,  a  quo  solum  auxilium 
provenit ;  inefficacia  autem  non  est  auxilium, 
sed  potius  dici  posset  defectus  auxilii^  si  a 
Deo  proveniret.  Denique  hoc  confirmant  illa 
testimonia,  in  quibus  dicitur  Deus  hominum 
salutem  velle,  1  Timoth.  2.  Et  illa  in  quibus 
dicit  Deus  se  nolle  mortem  peccatoris,  sed  ut 
magis  convertatur  et  vivat^,  Ezech.  48  et  33. 
Nam  cum  inefficacia  auxilii  neque  digna  po- 
tentia,  neque  vita,  aut  salus  animse  subsis- 
tere  potest ;  si  ergo  Deus  procuraret  homini 
auxiliorum  sufficientium  inefficaciam^  procul- 
dubio  hominis  salutem  velle  aut  desiderare 
fingere 

6.  Pro^batur  ex  sancto  Atcgicstiiio  in  HJsau. 
—  In  Pharaone.  —  Secundo,  probatur  eadem 
veritas  ex  Augustino,  nam  in  dicta  queest.  2 
ad  Simplician.,  ita  de  Esau  loquitur  :  Noluit 


VERE  SUFFICIENS  SIT  EX  SE,  ETC.  287 

Esau,  et  non  cucurrit,  sed  etsi  voluisset,  et 
cucurrisset,  Dei  adjutorio  pervenisset,  qui  ei 
etiam  vclle  et  currere  prcesiando  vocaret,  nisi 
vocatione  contempta  reprohus  fieret :  ubi  in  so- 
lam  Esau  voluntatem  causam  revocat,  obquam 
vocatio  illa  non  operata  est  velle  et  currere, 
quod  est  vocationem  esse  efficacem,  quia  ni- 
mirum  illam  contempsit ;  et  eodem  modo  in 
lib.  83  Quffist.,  quasst.  68,  dicit  de  Pharaone 
fuisse  vocatum  utique  sufficienter ,  et  quia  vo- 
cationi  ohtemperare  noluit,  pcenam  obduratio- 
nis  meruisse.  Et  de  vocatis  ad  coenam,  Luc.  4: 
Non  omnes  qui  vocati  sunt  venire  voluerunt,  nec 
illi  qui  veneruntvenirepossunt,  nisi  vocarentur. 
In  eis  ergo  qui  non  venerunt,  ex  sententia 
Augustini,  vocatio  inefiicax  facta  est,  solum 
quia  vocati  venire  noluerunt,  unde  generaliter 
subjungit  :  Neque  illi  sihi  dehent  trihuere  qui 
venerunt,  quia  vocati  venerunt,  neque  illi  qul 
noluerunt  venire  dehent  alteri  trihuere,  sed  tan- 
tum.  sihi,  quoniam  ut  venirent-  vocati,  erat  in 
lihera  eorum  voluntate.  Si  ergo  alteri  non  pos- 
sunt  tribuere,  midto  minus  Deo.  Tertio_,  ex- 
pressum  et  egregium  est  Augustini  testimo- 
nium  ].  2  de  Pei-,c.  merit.,  c.  47,  ubi  prius  quse- 
rit:  Cu77i,  voluntate  humana,  gratia  adjuvante 
divina,  sinepeccato  in  hacvita  homoesseposset, 
cur  non  sit?  Et  subjungit :  Possem  facillime  et 
veracissime  respondere :  Quia  homines  nolunt. 
Postea  vero  quEerens  causam  cur  nolint,  duas 
reddit,  ignorantiam  nempe,  et  infirraitatem, 
et  subjungit :  Ut  autem  i^inotescat  quodlatehat, 
et  suave  fiat  quod  non  delectahat,  gratice  Dei 
est,  quce  hominum  adjuvat  voluntatem,  qim  ut 
non  adjuvenlur,  in  ipsis  itidem  causa  est,  non 
in  Deo.  Quarto,  in  Iib.  de  Grat.  et  lib,  arbitr., 
cap.  2,  reprehendit  eos,  qui  etiam  de  ipso  Deo 
se  excusare  conantur.  Et  contra  eos  objicit 
illud  Jacob.  1  :  Deus  neminem  tentat ;  et  illud 
Proverb.  19  :  Insiplentia  viri  violat  vias  ejus, 
Deum  autem  causatur  in  corde  suo.  Si  autcm 
carentia  eJBQcaciee  auxilii  in  Deum,  ut  in  pri- 
mam  causam,  refuudi  posset,  profecto  magua 
ratione  possent  homines  excusari  apud  Deum 
de  ipso  Deo.  Deuique  hoc  optime  confirmat 
idem  Augustinus,  epist.  105,  dicens  :  Deiimin- 
durare  aliquos  non  impertiendo  misericorcliam; 
et  adjungit :  Quibus  eam  non  impertitur,  necjue 
digni  sunt,  neque  merenttir,  ac  potius  tit  non 
impertiatur  ,  hoc  digni  sunt ,  hoc  merentur.  ■ 
Consentit  huic  doctrinas,  et  tanquam  Augus- 
tinianam  defendit  Prosper  ad  objectiones  Vin- 
cent.,  cap.  7  ;  ad  objectiones  Gallor.,  ad  7. 

7.  Prohaiur  rationihus  prima  pars. —  Con- 
firmatur  aucioriiate  sancti  Augusiini  ct  Pros- 


288  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATIvE 

peri.  —  Tertio,  potest  eadem  veritas  rationi- 
bus  confirmari;,  duas  enim  habet  partes :  unam 
negativam^  quod  talis  inefficacia  non  sit  Deo 
tribuenda;   alteram  affirmativam,  quod  bo- 
mini  iraputetur ;  et  una  sec[uitur  ex  aba.  Unde 
prima  ratio  sit,  quia  reddere  vacuam  eflfectu 
Dei  vocationem,  in  his  quae  sunt  ad  salutem 
necessaria,  seu  quando  nos  vocat  ad  implenda 
prsecepta,  non  fit  sine  peccato,  aut  siue  aver- 
sione  bominis  a  Deo ;  sed  aversio  bominis  non 
potest  Deo  tanquam  auctori  tribui;  ergo  ne- 
que   iuefficacia  sufficientis  gratise  potest  illi 
tribui.  Consequentia  evidens  est.  Major  etiam 
nota  est  ex  Scripturis  allegatis,  Cum  enim  Ste- 
pbanus  Judseos  reprebendebat,  quod  Spiritui 
Sancto  restitissent_,  gravissimse  culpse  illos  ar- 
guebat,  et  idem  confirmat  divinse  sapientise 
comminatio,  Proverb.  4  :  Quia  vocavi  et  re- 
nuistis,  extendi  manuni  meam,  et  non  fuit  qui 
aspiceret,  despeceistis  omne  consilium  meum,  et 
interpretationes  meas  neglexistis  ;  ego  vero  in 
interitu  vestro  ridebo.  Et  ideo  etiam  Christus 
Dominus  Judeeis  dixit.,  Joan.  '15  :  Si  non  ve- 
nissem,  etc,  nunc  autem  excusationem  non  lia- 
lent  de  peccato  suo,  utique  infidebtatis,  ut  ex- 
ponit  Augustinus.    Et  ratio    est  clara,  quia 
auxilium  sufficiens  non  fit  inefficax,  nisi  non 
cooperando  ilb  ;  sed  qui  non  operatur^  seu  re- 
sistit,  vel  non  respondet  vocationi  in  materia 
necessaria  et  preecepta,  eo  ipso  non  implet 
prseceptum  ;  ergo  illa  resistentia  non  fit  sine 
gravi  culpa ;  sicut  ergo  gravis  culpa  non  po- 
test  Deo  imputari,  ita  nec  inefficacia  auxilii. 
Unde  merito  dixit  Augustinus,  bb.  2  de  Pec- 
cat.  merit.,  cap.  'o  :  Si  a  Deo  avertimur,  nos- 
trum  est,  et  tunc  secundum  car?iem  sapirnus, 
etc.   Conversos  ergo  Deus  adjuvat,  aversos  de- 
serit ;  et  cap.  18  :  Quod  a  Deo  nos  avertimus, 
nostrum  est,  etc. ;  et  Prosper  ad  cap.  Gallor., 
in  1,  cum  dixisset  multos  prius  a  Deo  aposta- 
tare,  et  in   sua  aversione  finire,  subjungit  : 
Sed  horum  lapsum  Deo  trihuere  immodicce  pra- 
vitatis  est.  Imo  addo  non  solum  in  materia 
preecepti,  sed  etiam  in  materia  consibi  resis- 
tere   divinse   inspirationi,    et   auxilio  divino 
sufficienti ,  ilkidque  inefficax  reddere ,   nun- 
quam  esse  ex  Deo,  sed  ex  bomine.  Ratio  est, 
quia  Hcet  illa  resistentia  bberi  arbitrii ,  per 
quam  tale  auxibum  rcdditur  inefficax,  inter- 
(lum  non  sit  peccatum,  semper  est  defectus 
quidam,  et  imperfectio  virtutis,  ideoque  non 
potest   in  Deum  refnndi.  Item,  quia  quoties 
Deus  prsebet  auxilium  proxime  sufficiens  ad 
aliquod  bonum  propositum,  vel  actum  ipsius 
hominis,  procedit   ex  vohmtate  Dei,  saltem 


SUFFIGIENTE  ET  EFFICACI. 
antecedente,  qua  vere  et  non  ficte  cupit  ut  ho- 
mo  habeat  talem  actum  ;  ergo  non  potest  ipse 
Deus  esse  radix  et  causa  resistentise  hominis, 
quia  hoc  repugnat  cum  illa  Dei  voluntate,  si 
vera  sit,  et  non  ficta.  Nam  velle,  quantum  ex 
se  est,  ut  actus  fiat,  et  aboqui  impedire  co- 
operationem  bominis,  vel  ex  propria  volun- 
tate  esse  causam  resistentioe  ejus,  repugnantia 
sunt.  Item  quia  si  vocatio  est  vere  sufficiens, 
confert  bomini,  et  in  ejus  potestate  et  arbitrio 
constituit,  quidquid   necessarium  est  ad  effl- 
ciendum  actum  ad  quemtale  auxilium  dicitur 
sufficiens ;  ergo  fieri  non  potest  ut  per  Deum 
ipsum  stet  quominus  talem  actum  efficiat,  quia 
hoc  aperte  repugnat  cum  auxibi  sufficientia  ex 
parte  Dei.  Atque  hse  rationes  concludunt  uui- 
versabter,   et  in  quacumque  materia,   non 
posse  inefficaciam  auxibi,  aboqui  sufficientis 
ex  partc  Dei,  ipsimetDeo  tanquamprimse  ra- 
dici,  aut  verse  causse  attribui.  Repugnat  enim 
tabs  providentise  modus,  vel  cum  divina  vo- 
luntate,  vel  cum  constantia  et  immutabibtate 
voluntatis  ejus,  ac  subinde  cum  ejus  sapientia, 
et  erga  homines  charitate. 

8.  Prolatur  secunda  pars  'assertionis.  — 
Confirmatur  ex  sancto  Augustino. — Fx  sancto 
Anselmo  et  Hug.  a  S.  Victor.  —  Atque  binc 
concluditur  altera  pars ,  nimirum  solum  ho- 
mbiem  et  infirmam  ac  fragilem  voluntatem 
ejus  esse  propriam  causani  inefficacise  suffi- 
cientis  auxiUi.  Probatur  primo,  quia  nuba 
causa  creata,  ut  Dsemon,  coehim,  appetitus 
inferior,  hominis  suasio,  vel  aba  simibs,  po- 
test  bominem  cogere  seu  necessitare  ad  non ' 
respondendum  vocationi ,  quando  illa  suffl- 
ciens  est,  ut  suppono  ;  ergo  ex  sola  intrinseca 
libertate  hominis  recipientis  oritur  iUe  defec- 
tus,  quia  Deus  non  vuU  iUi  inferre  necessita- 
tem,  nec  erat  conveniens,  quia  destrueretur 
meritura ,  et  humanus  operandi  modus ;  et 
aboqui  voluntao  ipsa  creata  deficiens  est ,  iUi 
ergo  debet  tribui  defectus  cooperandi  gratiae, 
non  Deo.  Item  boc  evidentius  probatur,  quo- 
ties  in  bac  resistentia,  seu  dissensu  a  vocatione, 
peccatum  intervenit ;  quia  propria  causa  cul- 
pae,  bominis  est  arbitrium  ;  ergo  quoties  inef- 
ficacia  auxibi  ex  culpa  hominis  nascitur,  iUi 
tribuenda  est,  non  alteri.  Hoc  item  generaUter 
probat  ratio  de  sufflcientia  auxibi,  nam  si  ho- 
mini  datur  auxilium  sufficiens  ex  parte  Dei, 
quale  a  nobis  expUcatum  est,  per  nuUam  cau- 
sam  extrinsecam  potest  efficaciter  impediri, 
quia,  iicet  forte  instet  tentatio,  si  auxilium  Dei 
in  eo  tempore  et  in  ea  opportunitate,  in  qua 
datur,  est  simpUciter  sufficieus,  cousequeuter 


CAP.  VI.  AN  AUXILIUM  ALIQUOD  1' 
de  se  potens  est  ad  vincendam  omnem  tenta- 
tionem  :  ergo  quod  liomo  succnmbat,  et  inef- 
ficax  reddat  tale  auxilium,  illi  soli  tribuendum 
est,  Et  hoc  satis  confirmant  adducta  testimo- 
nia,  quibus  addi  potest  egrpgium  Augustini 
testimouium,  lib.  3  de  lib.  Arb.,  cap.  16,  di- 
centis :  Ex  eo  quod  non  accepit,  nullus  est  reus, 
ex  eo  vero  quod  non  facit  qitod  dehet ,  juste  reus 
est  :  delet  autem  si  accepit  et  voluntatem  libe- 
ram  sufficientissimam  facultatem.  Unde  sub- 
infert  :  Deum  non  facit  quisquis  quod  debet , 
nulla  culpa  est  conditoris  ;  duo  enim  reqnirit 
Augustinus  ut  aliquid  liomini  imputet,  scilicet 
voluntatem  liberam,  et  auxilium  sufficiens  : 
haic  autem  supponuntur  in  homine  impedien- 
te  auxilii  sufiicientis  effectum  ;  ergo  illi  soli 
imputatur.  Eamdem  doctrinam  late  tradit 
Anselmus,  Ub.  de  Concord.,  cap.  3,  aliquan- 
tuhim  ab  initio,  ubi  in  summa  docet  ilU  soli 
posse  lapsum  attribui,  cui  et  adjutorium  non 
defuit  (utique  sufficiens)  ,  sed  illud  recipere 
nohiit.  Denique  Hug.  Vict.,  lib,  de  Sacram., 
part.  5,  cap.  24,  de  Angelis  qui  steterunt  et 
ceciderunt  ait  :  Qui  convertelantur ,  idcirco 
lejie  movehantur  ,  quia  gratiam  cooperantem 
liabuerunt  ;  sed  qui  everteba^itur,  non  ideo  proi- 
cipitabantur ,  quia  gratiam  cooperantem  non 
habuerunt ,  sed  idcirco  a  Deo  deserebantur , 
quia  avertebantur  et  prcecipitahantur.  In  quo 
testimonio  multa  sunt  notatu  digna,  quse  pro 
discursu  disputationis  de  gratia  eflicaci  mul- 
tum  deserviunt.  Quod  vero  nunc  ad  rem  pon- 
deramus,  solum  est,  etiam  in  Angehs  non  re- 
ferri  inefiicaciam  in  auctorem  gratise ,  sed  in 
liberum  arbitrium.  Et  similia  habet,  hcet  obs- 
curioribus  verbis ,  in  Summa  sentent,,  p,  2, 
cap.  3,  quse  postea  commodiori  loco  explica- 
bimus. 

9.  Gfratia  sufficiens  non  est  de  se  inefficax. 
—  Ideo  voluntas  indiget  gratia  quia  ex  se  est 
inefficax  in  actu  primo.  —  Tandera  ex  dictis 
conchiditur  auxihum  sufiiciens  nou  esse  de  se 
inefiicax,  potestque  in  hune  modum  declarari 
et  probari.  Quia  si  gratia  sufiiciens  est  de  se 
inefficax,  vel  intehigitur  de  inefficacia  in  actu 
primo,  vel  tantum  in  actu  secundo  (quai  dis- 
tinctio  in  cap,  1  declarata  est) ;  neutrum  vero 
dici  potest ;  ergo.  Minor  probatur  quoad  prio- 
rem  partem  de  actu  primo,  quia  inefficacia  in 
actu  primo  idem  est  quod  insufficientia ;  ergo 
si  auxilium  supponitur  sufficiens^  non  potest 
esse  de  se  inefficax  in  actu  primo.  Consequen- 
tia  evidens  est,  Antecedens  autem  patet  ex  de- 
claratione  supra  data  de  auxiho  efficaci  in 
actu  primo  :  nam  oppositorum  proportione 

VIII. 


ERE  SUFFICIENS  SIT  EX  SE,  ETC.  289 

servata,  eadem  est  ratio  :  dicitur  autem  auxi- 
hum  efficax  in  actu  primo,  quod  de  se  potens 
est  ad  efficiendum  actum,  eliamsi  de  facto  ef- 
fectus  non  sit,  Hoc  autem  ipsum  signiGcatur 
nomine  auxihi  sufficientis,  et  ideo  Patres  seepe 
ihud  efficax  vocant,  utique  in  actu  primo ; 
ergo  si  auxilium  est  sufficiens,  est  etiam  de  se 
efficax  in  actu  primo.  Unde  argumeutor  se- 
cundo,  quia  cum  tali  auxilio  inefficaci  volun- 
tas  non  sohim  non  operabitur,  sed  etiam  non 
potest  operari ;  ergo  si  voluntati  datur  sohim 
auxilium  de  se  inefficax,  nou  potest  ilh  impu- 
tari,  etiamsi  non  operetur,  cujus  contrarium 
probatum  est.  Antecedens  patet,  quia  sine  actu 
primo  de  se  efficaci,  id  est,  habente  vim  acti- 
vam  necessariam,  non  potest  potentia  prodire 
in  actum,  maxime  cum  etiam  supponatur  po- 
tentia  de  se  inefhcax  ad  actum,  nisi  aliunde 
ejus  defectus  suppleatur.  Unde  sumitur  tertia 
ratio,  nam  ideo  vohmtas  indiget  auxiho  su- 
peraddito,  quia  de  se  est  inefficax  in  actu  pri- 
mo;  ergo  si  auxilium  quod  additur,  est  etiam 
de  se  inefficax,  indigebit  alio  auxilio  complente 
efficaciam  in  actu  primo  :  ergo  sine  illo  erit 
impotens  prius  auxilium,  sicut  est  voluntas 
sine  eodem  auxilio,  Tandem  si  auxilium  suf- 
ficiens  esset  hoc  modo  inefficax,  omnis  defec- 
tus  hominis  in  operando  attribuendus  esset  de- 
fectui  gratise,  et  consequenter  Deo^  et  (ut  sic 
dicam)  imperfectce  providentise  ejus;  quod 
quam  sit  falsum ,  et  ostensum  est,  et  pro- 
sequar. 

10.  Respondetur  objectioni.  —  Dicet  aliquis 
has  rationes  recte  procedere  de  auxilio  proxi- 
me  et  complete  sufficienti,  et  de  illo  convin- 
cere  esse  efficax  de  se  in  actu  primo^  nihilo- 
minus  tamen  posse  dari  auxihum  absolute 
sufficiens  _,  quod  non  est  completum  princi- 
pium  in  actu  primo,  sed  indiget  aliquo  alio 
complemento,  Re.spondemus  tale  auxilium  non 
esse  proxime  sufficiens  respectu  ihius  eflectus, 
ad  quem  requiritur  novum  auxilium  per  mo- 
dum  principii  et  actus  primi;  et  ideo  necessa- 
rium  esse  ut  detur  aliquis  prior  actus  ad  quem 
tale  auxilium  sit  complete  sufficiens_,  vel  certe 
nullo  modo  esse  auxilium  sufficiens,  ex  dictis 
superioribus  constare  potest,  et  iu  sequentibus 
iterum  atque  iterum  occurret  necessitas  illud 
inculcandi.  Vel  denique  iUud  novum  auxi- 
hum  non  erit  necessarium  per  modum  princi- 
pii,  sed  alio  modo ,  nimirum  per  modum  ac- 
tionis,  et  ita  non  erit  in  se  necessarium  ad 
posse,  sed  ad  agere.  Oportebit  igitur  ut  sit  in 
potestate  homiaishabentis  auxilium  sufficiens, 
aUoqui  sui'ficicui.ia  destruelur,  ut  ra[)ite  supe- 

19 


290  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

riori  probatum  est,  et  nunc  etiam  in  secundo 
membro  supra  posito  patebit. 

\  { .  Prohahtr  assertio  de  inefficacia  in  actu 
seciindo. —  Probatur  ergo  altera  pars,  nimirum 
auxilium  sufficiens  non  posse  esse  cle  se  inef- 
ficax  in  aetu  secundo,  quia  talis  inefficacia  in 
hoc  solum  consistit^  quod  auxilium  non  actu 
operetur  :  non  potest  autem  hoc  provenire 
per  se  ex  ipso  auxilio;  quod  probatur,  quia  suf- 
ficiens  causa  proxima^,  et  applicata  ad  operan- 
dura  cum  omnibus  requisitis  ad  agendum;,  et 
ablatis  omnibus  impedimentis,  non  potest  ces- 
sare  ab  operatione  actuali;,  nisi  vel  propter 
libcrtatem,  vel  quia  Deus  negat  concursum  : 
in  praesenti  autem  auxilium  sufficiens  suppo- 
nitur  principium  in  suo  genere  sufficiens,  et 
applicatum  vobmtati  cum  omnibus  requisitis, 
nam  (ut  dixi)  hsec  omnia  includit  vocatio 
proxime  sufficiens;  ergo  non  potest  cessare  ab 
operatione  ex  defectu  concursus  divini,  quia 
ille  est  unum  ex  necessariis  ad  agendum,  et 
ideo,  dato  principio  proximo  agendi,  sufficien- 
tique  in  suo  genere,  concursus  ex  parte  Dei 
requisitus,  sicut  est  debitus  connaturali  de- 
bitOj  ita  etiam  ex  parte  Dei  ofli^ertur,  et  in  ma- 
nu  hominis  constituitur.  Nam  si  in  aliquo  casu 
Deus  miraculose  negat  concursum,  ut  in  igne 
Babylonico,  tunc  carentia  actionis  Deo  ipsi  tri- 
buitur,  et  non  inefficacise  virtutis  proximse. 
Ergo  in  praesenti,  quod  homo  per  auxiUum 
sufficiens  non  operetur^  non  provenit  ex  di- 
vini  concursus  defectu,  nec  potest  refundi  in 
Deum.  Superest  ergo  ut  defectus  operatiouis 
in  actu  secundo,  quando  auxilium  supponitur 
completum  in  actu  primo^  et  sufficiens,  pro- 
venire  non  possit  nisi  ex  libertate  integrse  et 
proximaj  causae  activse.  Sed  hsec  libertas  non 
convenit  auxilio  de  se,  sed  ratione  subjecti,  in 
quo  est ;  ergo  quod  tale  auxilium  sit  inefficax 
in  actu  secundo^  non  convenit  illi  de  se,  sed  ex 
subjecto,  id  est,  ex  hbera  voluntate  Hbertatis 
humanae,  ejusque  defectu.  Sicut  quod  habitus 
charitatis  actu  non  ehciat  amorem,  non  pro- 
venit  ab  illo  secundum  se,  quia  potius  ipse, 
quantum  est  de  se,  inclinat  ad  actualem  amo- 
rem  :  provenit  crgo  ex  Ubertate  vohmtatis, 
quando  aUas  supponitur  cum  aUis  requisitis 
ad  agendum,  nam  habitibus  utimur  cum  vo- 
lumus  :  ita  ergo  est  in  auxiUo  sufficienti,  quod 
se  habet  ut  actus  primus  in  ordine  ad  con- 
sensum. 

12.  R6spo7idetur  ad  fundamentum  contrarice 

seyitenticB.  —  Ad  fundamentum  contrarise  sen- 

teutise,  primo  negari  potest  dari  auxiUum  de 

e  efficas  distinctimi  ab  actuaU  concursu  con- 


.•E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
comitante;  sed  quia  de  hoc  in  Ubro  sequenti 
dicturi  sumus,  ut  ab  iUa  qusestione  abstraha- 
mus,  respondemus,  quacumque  ratione  pona- 
tur  auxiUum  aUquod  de  se  efficax  necessarium 
ad  operandum,  ut  salvetur  auxilium  vere  suf- 
ficiens,  Ucet  actu  non  operetur,  necessarium 
esse  ut  auxiUum  efficax  sit  in  potestate  homi- 
nis  habentis  auxiUum  sufficiens ,  vel  ( quod 
perinde  est)  necessarium  est  ut  sit  in  potestate 
hominis  operari  actu  cum  suo  auxiUo  suffi- 
ciente ,  ac  proinde  habere  omnia  necessaria 
ad  efficaciam ,  seu  efficientiam  taUs  auxilii ; 
quia  si  hoc  totum  non  sit  in  potestate  et  Uber- 
tate  ejus,  impossibile  est  quod  carentia  opera- 
tionis  homini  attribuatur,  ratione  ejus  usus 
vel  non  usus  Uberi ,  ut  omnia  dicta  in  hoc  et 
iu  prsecedenti  capite  aperte  convincunt.  Unde 
ad  argumentum^  posito  iUo  antecedenti  de 
auxiUo  de  se  efficaci,  neganda  est  consequen- 
tia  de  sufficiente  per  se  inefficaci.  Et  ad  pro- 
bationem,  quia  auxiUum  sufficiens  hic  su- 
mitur  ut  separatum  ab  efficaci,  respondetur 
hanc  separationem  non  esse  ex  natura  auxiUi 
sufficientis,  sed  ex  Ubertate  vokmtatis,  cui 
datur  auxiUum  sufficienS;,  et  ideo  non  sequi- 
tur  quod  auxiUum  sit  de  se  inefficax,  sed  tan- 
tum  quod  actu  sit  inefficax.  An  vero  hsec  res- 
ponsio  cohsereat  cum  auxiUo  per  se  efficaci  ac 
prsedeterminante ,  videant  iUius  auxiUi  defen- 
sores ;  nam  si  non  cohseret ,  profecto  negan- 
dum  potius  est  tale  auxiUum  per  se  efficax, 
quam  admittendum  auxiUum  sufficiens  de  se 
inefficax. 

43.  Et  adprimam  confirmationem.  —  Unde 
ad  primam  confirmationem,  respondemus,  si 
tale  fingatur  auxiUum  efficax  necessarium  ad 
operaudum,  quale  ibi  depingitur,  sic  plane 
destrui  verum  auxilium  sufficiens,  et  ideo  ne- 
gamus  dari  necessitatem  taUs  auxiUi  efficacis, 
quod  nuUo  modo  a  Ubertate  hominis,  sed  a 
Dei  tantummodo  arbitrio  pendeat,  etiam  sup- 
posito  sufficienti  auxiUo  :  quomodo  autem  hoc 
debeat  inteUigi  et  probari,  in  Ubro  sequenti 
dicemus.  Et  ideo  hic  solum  dicimus,  dato 
quod  auxilium  sufficiens  indigeat  novo  auxi- 
Uo  efficaci  ad  actu  operandum,  iUud  prsesto 
esse,  nec  posse  deesse  ex  parte  Dei  (aUas  fin- 
geret  potius  dare  auxiUum  sufficiens,  quam 
vere  iUud  conferret) ;  et  uihilominus  tale  auxi- 
Uum  efficax  posse  separari  a  sufficienti,  et  actu 
non  dari  ex  defectu  hominis  nolentis  coopera- 
ri  cum  auxilio  sufficiente  sibi  coUato.  Nec  hinc 
sequitur  auxiUum  iUud  non  esse  proxime  suf- 
ficiens,  quia,  etiam  posito  taU  auxiUo  suffi- 
ciente,  est  in  potestate  vohintatis  admiltere 


CAP.  VI.  AN  AUXILIUM  ALIQUOD  V 
vel  non  admittere  auxilium  efficax,  quia  libe- 
rum  est  illi  operari  vel  non  operaii  cum  ausi- 
lio  sufficiente.  Heec  autem  potestas  non  est  li- 
bera  ad  efficiendum  aliquid  quod  sit  voluntatis 
dispositio  ad  recipiendum  auxilium  efficax, 
et  ideo  est  proxime  sufficiens^  et  non  remote. 
seu  mediaute  alio  actu.  Hinctamen  recte  con- 
cluditur  auxilium  illud ,  quod  ultra  auxilium 
sufficiens  requiritur  ad  efficaciam  ejus,  non 
posse  esse  aliud  prater  concomilantem  con- 
cursum  Dei,  qui  non  fit  in  nobis  actu  sine  no- 
bis,  et  semper  fit  in  nobis  sufficienter  excitatis, 
si  velimus.  Nam  omne  aliud  auxilium  prseve- 
niens,  quod  a  solo  Deo  fieri  debeat,  non  po- 
test  esse  immediate  in  potestate  nostra  libera, 
sed  ad  summum  mediante  alio  actu  libero,  et 
ideo  si  de  tali  auxilio  efficaci  procedit  argu- 
mentum ,  negamus  illud  esse  necessarium  , 
imo  nec  possibile,  ut  latius  libro  sequenti  di- 
ce.mus. 

44.  Respondetur  ad  secAcndam  confirinatio- 
nem.  —  Ad  secundam  confirmationem,  res- 
pondeo  aliud  esse  loqui  de  auxilio  sufficiente 
sub  hac  voce  concepto,  ut  existente  in  liomini- 
bus  qui  illi  resistunt,  quod  potest  dici  in  sensu 
composito  ;  aliud  vero  esse  loqui  de  illo  sccun- 
dum  se  (ut  ita  dicam)  in  sensu  diviso.  Loquen- 
do  ergo  de  illo  posteriori  modo,  nego  auxilium 
sufficiens  semper  carere  efiectu,  aut  infallibili- 
ter  manere  inefficax,  quia  (ut  libro  sequenti 
ostendam)  idem  auxilium  sufficiens  potest  in 
uno  hdbere  eflfectum,  et  in  alio  privari  effectu, 
ex  defectu  liberi  arbitrii.  At  vero,  loquendo 
priori  modo  in  sensu  composito,  verum  est 
auxilium  sufficiens  semper  esse  inefficax  :  sic 
autem  negatur  consequentia ,  scilicet  de  se 
esse  inefficax,  quia  non  habet  ab  intrinseco 
illum  effectum,  sed  quateuus  est  in  homine 
qui  ilii  resistit,  sub  quo  defectu  sic  considera- 
tur.  Unde  non  cst  hoc  infalUbile  in  ipso  auxi- 
ho  secundum  se  spectato,  sed  est  ex  defectu 
subjecti,  qui  defectus  jam  supponitur,  quoad 
nos  quidem  confuse  in  his  quse  frequenter 
contingunt ,  quoad  Deum  vero  distincte  et 
clare,  in  praescientia  ejus,  qua  prcevidet  non 
tantum  virtutem  causarum,  et  auxiliorum,  sed 
etiam  determinaliones  hberas  eorum,  sive  ab- 
solute  futuras  ,  sive  sub  quacumque  condi- 
tione.  Neque  obstat  quod  tale  auxilium  ssepis- 
sime  et  in  majori  hominum  multitudine  inve- 
niatur  inefficax,  quia  inde  non  sequitur  id  lia- 
bere  exse,  sed  ex  causa  hbera  cui  inest,  et  suf- 
ficit  ad  totum  illum  defectum,  imo  non  potest 
aliunde  provenire,  cum  in  ipso  auxilio  non  sit 
libertas  nisi  ratione  subjecti,  et  hsec  sufticit, 


ERE  SUFFICIEKS  SIT  EX  SE,  ETG  291 

ut  in  malis  Angelis  satis  ostensum  est,  qui 
gratiam  sufficientissimam  habuerunt. 

15,  Congruitas  gratice  seu  vocationis  al  ar- 
litrio  hominis  pendet.  —  Ad  alteram  partem, 
quae  ad  Deum  pertinet,  concedimus  quidem, 
juxta  illam  sententiam  de  auxiUo  prsevio  de 
se  efficaci ,  vix  posse  evitari  quin  carentia 
gratise  sufficientis  auxilii  ex  sola  Dei  volun- 
tate  proveniat,  quod  nos  inconveniens  repu- 
tamus ,  et  ideo  sententiam  illam  non  ad- 
mittimus  ,  hauc  vero  partem  in  sequentem 
librum  disputandam  reservamus.  Negamus 
tamen  similem  esse  rationem  de  vocatione 
congrua,  quia  ,  licet  vocatio  congrua  sit  ne- 
cessaria  ad  efficaciam  auxilii ,  illa  tamen 
congruitas  in  re  ipsa  non  est  omnino  an- 
tecedens,  seu  praeveniens  usum  libertatis,  sed 
est  consequens  et  ab  arbitrio  pendet.  Et  ideo 
quod  vocatio  non  sit  congrua  in  his  qui  tan- 
tum  auxilium  sufficiens  recipiunt,  causa  est  in 
ipsis ;  possent  enim  facere  ut  vocatio  esset  con- 
grua,  si  vellent  gratise  cooperari,  prout  revera 
possent;  unde  attente  considerandum  est  aliud 
esse  quod  in  potestate  hominis  sit  facere,  ut 
Deus  ipsi  tribuat  vocationem  quam  preevidet 
futuram  congruam ;  ahud  esse  quod  in  potes- 
tate  hominis  sit  facere,  ut  vocatio  sufficiens, 
quae  illi  datur,  sit  congrua.  Nam  secundum 
dicimus  esse  in  potestate  hominis,  idque  suf- 
ficit,  ac  necessarium  est  ut  auxihum  sit  vere 
sufficiens.  Primum  autem  revera  non  est  in 
hominis  potestate,  sed  in  sola  divina  disposi- 
tione  ac  Ubertate.  Ad  argumentum  ergo  con- 
cedimus  utramque  partem  antecedentis,  ni- 
mirum,  cui  Deus  donat  primam  vocationem 
congruam ,  sua  misericordia  et  hbera  volun- 
tate  dare,  et  cui  donat  quam  prsevidet  futu- 
ram  incongruam,  etiam  pro  suo  arbitrio  illam 
dare,  et  non  mehorem ;  inde  vero  non  sequi- 
tur  Deum  esse  causam  inefficacis  vocationis , 
quia  de  se  potius  vellet  talem  vocationem  esse 
congruam ,  prsevidet  tamen  non  esse  talem 
futuram  ex  hbertate  hominis,  et  permittit  : 
non  est  tamen  Deus  causa  defectuum  quos  per- 
mittit.  Unde  tota  illa  argumentatio  procedit 
ex  aequivocatione  illa,  quod  non  distinguit 
inter  fiberam  distributionem  vocationis,  quam 
fatemur  esse  ex  Deo,  et  causam  unde  vocatio 
habet  quod  sit  incongrua,  quoe  non  est  ex 
Deo. 

16.  Deus  vocationes  congruas  directe  voluit, 
incongruas  permisit.  —  Cur  Deus  non  dehuit 
denegare  gratiaoi  male  ea  usuris.  —  Est  au- 
tem  auimadvertendum  Deum,  cum  ex  eeter- 
nitate  voluit  quibusdam  dare  vocationes  quas 


292 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^  SUFFICIEiSTE  ET  EFFICACI. 


prsevidet  futuras  esse  congTuas,  aliis  vero  quas 
preevidet  futuras  esse  inefficaces,  aliter  vo- 
luisse  unum  quam  aliud;  nam  vocationes 
congruas  directe  voluit  et  ordinavit;  quatenus 
vero  incongruae  sunt,  non  illas  voluit^  nec 
procuravit^  sed  tantum  permisit,  quia  oculi 
ejus  mundi  sunt,  ne  videant  malum  seu  de- 
fectum,  utique  volendo^  vel  applicando^  sed 
tantum  permiltendo;  nemini  autem  occasio- 
uem  preebendo  ut  in  vacuum  gratiam  reci- 
piant,  sed  relinquendo  illam,  seu  non  aufe- 
reudo,  sed  liberum  ac  contingeutem  cursum 
causarum  permittendo^  quia  nec  tenetur  cau- 
sarum  ordinem  immutare,  nec  abundantiora 
auxilia  prsebere  quam  necessaria  sint.  Nec 
etiam  debuit  auxilia  sufficientia  denegare  his 
quos  videbat  male  illis  esse  usuros^  quia  illa 
erant  necessaria  ad  liberum  usum  voluntatis, 
et  ut  defectus  salutis  talium  hominum  non 
posset  Deo  imputari.  Itaque  illa  distributio 
auxiliorum  in  quibusdam  ostendit  singularem 
Dei  gratiam  et  benevolentiam,  in  aliis  vero 
justitiam,  in  utrisque  vero  mirabilem  provi- 
dentiam^  quse  non  excusat  eorum  hominum 
negligentiam^  qui  sufficienti  auxilio  cooperari 
contempserunt.  Et  ideo^  licet  verum  sit,  cui 
Deus  non  donat  efficax  seu  congruum  auxi- 
lium;  libera  voluntate  non  dare^  non  inde  se- 
quitur  Deum  esse  causam  cur  auxilium  sit 
ineificax,  sed  solum  sequitur  prsevidisse  Deum, 
ex  voluntate  hominis  futurum  fuisse  ut  non 
habeat  efi^ectum^  et  nihiiominus  voluisse  illud 
dare^  permittendo  illum  defectum^  et  noluisse 
alium  dare  quod  praesciebat  liabiturum  fuisse 
eff^ectum,  quse  sunt  inscrutabilia  judicia  Dei, 
quce  Augustinus  utique  scrutari  non  audet, 
sed  admirari. 

17.  Respondeiur  ad  iestimonia  Patmm  al- 
lata.  —  Quo  sensu  dari  dicatur  graiia  minime 
idoneis  ei  capiendce  a  sancto  Augustino. — At- 
que  hoc  uno  verbo  responsum  est  ad  testi- 
monia  in  contrarium  inducta ;  in  primo  enim 
loco,  ex  q.  2  ad  Simplician.,  de  hac,  distri- 
butione  vocationum  congruse  vel  incongruee 
aperte  loquitur,  et  illam  refert  in  divinam  vo- 
kmtatem  et  liberam  electionem_,  quod  verissi- 
mum  est  modo  declarato.  Et  liuic  sensui  con- 
gruunt  ceetera  quse  ibi  Augustinus  disputat. 
Gum  autem  dicit  ad  quosdam  pervenire  voca- 
tionem,  quee  taiis  est  qua  moveri  non  possent 
qui  ci  capiendae  non  reperiuntur  idouei  secun- 
dum  prcescientiam ,  dictum  est  non  secundum 
intrinsecam  iucougruitatem  vocationis,  nec 
secundum  intrinsecam  impotentiam  volunta- 
tis  ad  operandum  cum  tali  vocatioue;  nam 


revera  simpliciter,  et  (ut  aiunt)  in  sensu  divi- 
so^  potuissent  sic  vocati  venire;,  et  vocationi 
sese  accommodare  cum  gratia  Dei  cooperante, 
quK  illis  pra3sto  fuisset,  si  per  eos  non  stetis- 
set<,  ut  satis  in  cap.  2,  3  et  4  probatum  est. 
Tamen ,  quia  Deus  talem  vocationem  illis  lio- 
minibus  dare  voluit,  prsesciens  illos  non  fuisse 
consensuros  vocationi,  ideo  dicitur  data  illis 
vocatio,  ({ua  in  sensu  composito  moveri  non 
possent,  seu,  clarius,  qua  ita  possent  ut  de 
facto  non  essent  bene  illa  potestate  usuri.  Eo- 
demque  modo  tali  vocationi  capiendae  non 
erant  idonei  secundum  prsescientiam,  aut  se- 
cundum  futurum  usum  ,  non  secundum  abso- 
lutam  capacitatem  et  potestatem,  et  lianc  esse 
Augustini  mentem,  ex  dicendis  in  sequenti 
testimonio  apertius  ostendetur. 

18.  Bxplicantur  alii  loci  sancti  Augustini. 
—  Eamdem  interpretationem  liabet  alter  lo- 
cus  de  Prffidest.  Sanct, ;  Augustinus  enim  ibi 
non  dicit^  Deum  non  omnes,  quos  docet,  ita  do- 
cere  ut  possint  venire  ad  Christum;  sed  dicit 
non  omnes  ita  docere  ut  veniant^  quod  veris- 
simum  est,  etiamsi  primum  sit  falsum  abso- 
lute,  et  in  sensu  diviso  loquendo,  ut  explica- 
tum  est;  dicit  prseterea,  cum  posset  Deus  om- 
nes  ita  docere  ut  venirent,  id  est,  efficaciter 
seu  ^congrue  vocare ,  nolle  id  facere ,  idque 
unum  esse  ex  occultis  mysteriis  Dei,  in  quo  et 
misericordia  in  quibusdam  et  in  ahis  judicium 
ostenditur.  Unde  cum  ait  :  Quos  auteni  non 
docet,  judicio  non  docet,  intelHgendus  est:  Quos 
sic  non  docet,  id  est^  ut  ita  veniant,  nam  aUo 
quidem  modo  etiam  eos  docet  sufficienter  ut 
venire  possint_,  et  veniant  si  velint ;  judicium 
vero  seu  mysterium  est,  quod  non  ahter  eos 
docet  cum  possit ;  nec  inde  sequitur  ineffica- 
ciam  talis  doctrinae  Dei  ex  Dei  ordinatione 
provenire_,  sed  ex  permissione  tantum,  ut  ex- 
plicatum  est;  et  simili  modo  limitandum  est 
quod  dicit,  cum,  praedicatore  insonante_,  ali- 
qui  non  credunt,  eos  foris  audire,  intus  non 
audire  uec  discere,  id  est,  non  ita  interius  au- 
dire  ut  discant;  nam  quod  interius  etiam  ali- 
quo  modo  audiant,  necessario  dicendum  est 
ut  auxilium  sufficiens  recipiant,  juxta  dicta 
in  cap.  2. 

19.  Qiiomodo  credcre  potuissent  qui  relicti 
sunt,  ut  ait  sanctus  Aicgusiitius.  — Quando 
idem  dicit  aliquibus  non  esse  datum  ut  crede- 
rent ,  intellige,  secundum  divinam  prcescien- 
tiam.  —  Tertium  denique  testimonium  eodem 
fere  modo  facile  declaratur.  Sed  imprimis  no- 
taudus  est  ille  modus  loquendi  Augustini  de 
Tyriis  et  Sidouiis  :  Relicti  swit  qui  ctiayn  cre- 


CAP.  VII.  UTRU3I  AUXILICTI  SUFFICIENS  DETUR  INTERDUM,  ETC. 


293 


dere  poiuissent.  Nam  sensus  est  relictos  esse  qiii 
credidissent,  si  taliasigna  vidissent;  hoc  enim 
affirmavit  Christus  in  verbis  proxime  sequen- 
tibus ;  loquitur  enim  Augustinus  per  verbum 
potuissent,  vel  intelUgendo  potestatem  in  ac- 
tum  reducendam ,  vel  intelligendo  etiam  se- 
cundum  prsescientiam,  qiiee  futurum  eflfectum 
includit,  et  ita  constat  hanc  esse  phrasim  Au- 
gustini,  ut  in  primo  testimonio  interpretati 
sumus;  quam  sumpsit  ex  simili  loquendi  modo 
Christi  Domini ,  cujus  verba  ibidem  allegat , 
qui  de  Judseis  dixit  :  Propterea  non  poterant 
credere,  quia  de  illis  dixit  Isaias :  Bxcceca  cor 
populi  Tiujus,  etc,  Joan.  12  ;  propterea  non  po~ 
terant,  quod  nolelant,  ut  ibi  ait  Chrysostomus^ 
et  Prosper  ad  objectiones  Vincent.^  in  6 ;  la- 
men,  quia  Deus  illam  vokmtatem  eorum  prsa- 
sciebatj  ideo  in  sensu  composito  non  poterant; 
et  sic  etiam  non  erunt  obscura  sequentia  verba 
Augustini  :  Quoniam  ut  crederent  non  erat  eis 
datum,  etiam  unde  crederent  erat  negatum  ;  ait 
enim  non  esse  eis  datum  credere  secundum 
praedestinationem  divinam  (nam  hsec  etiam 
est  usitata  locutio  Augustini) ;  supponit  au- 
tem  Augustinus  efficacia  auxiha  ad  exequenda 
media  praedestinationis  ab  electione  divina 
descendere,  seu  a  proposito,  ut  loqui  etiam 
solet  Augustinus;  et  ideo  ait,  quos  Deus  non  eli' 
git  ad  salutem,  vel  ad  fidem,  etiam  non  dedisse 
eis  unde  crederent;  non  quia  eis  negaverit  unde 
possint  credere,  nec  quia  aliquid  ex  parte  sua 
negavit,  ratione  cujus  non  sunt  usi  illa  po- 
testate,  nec  crediderunt,  sed  quia  negavit  illis^ 
vel  dare  noluit  etiam  vocationem  qua  de  facto 
crederent ,  quam  ipse  non  ignorabat,  et  dare 
potuisset ;  et  eumdem  sensum  habent  ultima 
verba,  ut  facile  consideranti  patebit. 

CAPUT  VII. 

UTRUM    AUXILIUM    SUFFICIENS    DETUR    INTERDUM 
PRjEDESTINATIS,   VEL   SGLIS   REPROBIS. 

1.  Status  qucestionis.  —  Hceretici  negant 
dari  auxilium  sufficiens  reprohis.  —  Prolatur 
ex  Patrihos  et  ratione.  —  Hactenus  explicui- 
mus  quid  sit  auxilium  sufficiens,  et  quas  spi- 
rituales  vires  quseve  auxilia  includat ;  nunc 
superest  videndum  quibus  et  quomodo  detur. 
Omnium  autem  hominum  multitudo  (idemque 
est  de  Angelis)  in  duas  classes ,  prsedestinato- 
rum  et  reproborum,  distinguitur^  quee  partitio 
sumitur  per  diversum  ordinem  ad  consecu- 
tionem  ultimas  beatitudinis  ,  ad  quam  etiam 
hsec  auxilia   ordinantur,  ideoque  imprimis, 


per  comparationem  ad  illa  duo  membraj  ex- 
plicandum  a  nobis  est  quibus  detur  auxilium 
sufficiens ;  et  in  prsesenti  duo  inquiruntur, 
unum^  an  reprobis  detur,  aliud,  an  detur  prae- 
destinatis,  vel  sit  proprium  reproborum,  sal- 
tem  quoad  ilhim  modum  quo  dici  solet  pro- 
prium  quod  alicui  soh  convenit  ;  et  in  priori 
quidem  puncto ,  hseretici  hujus  temporis  ne- 
gant  dari  auxilium  sufficiens  reprobis,  sed 
tantum  electis ,  et  pro  eadem  sententia  re- 
fertur  Cosmas  Phihar.,  qusest.  singulari  de 
prsedest.,  cap.  22,  et  videtur  favere  Isidorus, 
lib.  2  Sentent,,  cap.  5,  §  Spiritualis ;  ait 
enim  spirituale  auxilium  solis  electis  dari ; 
ratione  idem  suaderi  potest,  quia  reprobis  vel 
non  datur  sufficiens  gratia  ut  ad  fidem  veram 
convertantur,  vel  saltem  non  datur  ut  creden- 
tes  justificentur,  vel  denique  non  datur  ut  se- 
mel  justificati  usque  ad  finem  in  justitia  per- 
severent ;  ergo  simpliciter  non  datur  eis  auxi- 
lium  sufficiens  ad  salutem.  Consequentia  evi- 
dens  est,  quia  sine  fide,  justitia,  et  perseve- 
rantia  in  illa,  salvari  non  possunt. 

2.  Antecedens  quoad  primam  partem  pro- 
batur,  quia  credere  non  possunt  nisi  trahan- 
tur  a  Deo,  dicente  Christo  Domino  :  Nemo  po- 
test  venire  ad  me,  nisi  Pater  meus  traxerit 
eum.  Venire  autem  est  credere,  dicente  eodem 
Domino  :  Omnis  qui  audivit  a  Patre,  et  didi- 
cit ,  venit  ad  me ,  ut  ibi  et  ssepe  alias  Augusti- 
nus  exponit;  at  multi  reprobi  non  trahuntur 
a  Patre  ad  Christum  per  fidem,  ut  experientia 
docet;  ergo  illi  non  possunt  credere  ;  ergo  non 
accipiunt  auxilium  sufficiens  ad  credendum, 
nam  auxilium  sufficiens  dat  posse,  ut  diximus. 
Idemque  argumentum  de  secundo  membro 
fieri  potest,  quia  sicut  non  potest  quis  venire 
ad  Ghristum  per  solam  fidem,  nisi  trahatur, 
ita  nec  potest  venire  per  fidem  vivam,  seu  per 
vitam  fidei,  quae  est  charitas,  seu  per  fidem 
quse  per  dilectionem  operatur,  nisi  etiam  tra- 
hatur  ;  nam  quod  Christus  ibidem  dixit:  Hoc 
est  opus  Dei,  ut  credatis  in  ipsum,  non  minus 
de  fide  viva  quam  de  sola  substantia  fidei  ve- 
rum  est ;  at  vero  multi  credentes  non  trahun- 
tur  ut  diligaut ;  ergo  nec  ipsi  credentes,  si  re- 
probi  sint,  accipiunt  auxilium  sufficiens  ad 
amandum,  et  consequenter  nec  ut  justitiam 
consequantur.  Denique  tertia  pars  probatur, 
quia  nemo  potest  perseverare  sine  speciali 
perseverantiai  dono ;  sed  hoc  non  datur  repro- 
bis  :  ergo  non  possunt  perseverare  ;  ergo  non 
recipiunt  auxilium  sufficiens  ad  perseveran- 
dum. 

3.  Contraria  sententia  est  dari  proprie  re- 


294  LIB.  IT.  DE  AUXILIO  GRATI 

proMs.  —  Ft  prolatur  ex  sancto  Augustino.  — 
Confirmatur  ex  D.  Paulo.  —  In  contrarium 
autem  videtur  lioc  auxilium  sufSciens  ita  esse 
proprium  reproborum,  ut  in  prGsdestinatis  lo- 
cum  non  liabeat,  nec  illis  detur;  quia  auxi- 
lium  sufEciens ,  prout  distinguitur  ab  efiicaci 
(sic  enim  de  illo  agimus),  tale  est  ut  non  con- 
sequatur  salutis  effectum  :  sed  proedestinatis 
non  datur  tale  auxilium  ,  sed  illud  quo  com- 
paratur  certissime  salutis  effectus  ;  ergo.  Mi- 
nor  patet  ex  definitione  prsedestinationis  tra- 
dita  ab  Augustino,  lib.  de  Dono  persever.^ 
cap.  \  A  :  Pr(pdesti7iatio  est  prcescientia  et  prcs- 
paratio  leneficiorum  Dei,  quihis  certissime  li- 
ierantur  quicumque  liherantur.  Beneficia  ergo 
et  auxilia  prsedestinatorum  semper  sunt  efiica- 
cia ;  ergo  illis  non  dantur  auxilia  sufficienlia ; 
ergo  necessario  dantur  reprobis ,  alias  nullis 
darentur;  et  solis  illis,  quia  omnes  non  pree- 
destinati  sunt  reprobi.  Et  confirmatur  ex  Pau- 
lo  ad  Rom.  8,  dicente :  Scimus  autem  quoniam 
diligentilus  Deum  omiiia  cooperantur  in  lo- 
Tium,  iis  qui  secundum  propositum  vocati  sunt 
Sancti ,  qui  sine  dubio  simt  prGedestinati  ; 
nam  illos  elegit  Deus  ut  essent  Sancti ,  et  im- 
maculati  in  conspectu  ejus ,  in  cJiaritate ,  ad 
Ephes.  1  ;  et  Augustinus  ssepissime  exponit. 
Ergo,  teste  Paulo,  prgedestinatis  omnia  coope- 
rantur  in  bonum ;  omuia  ergo  media  salutis, 
ac  subinde  omnia  auxilia  sunt  in  illis  efficacia, 
quia  sunt  illis  ad  salutem  utifia,  hoc  est  enim 
cooperari  illis  in  bonum;  et  rationem  insinuat 
PaukiS;,  quia  secundum  propositum  (utique  Dei) 
vocati  sunt,  id  est,  ex  absokito  decreto  quod 
Deus  habuit  de  illorum  sanctificatione  perpe- 
tua,  ex  quo  proposito  non  oriuntur  nisi  media 
et  auxika  efficacia;  unde  sumpsit  Augustinus 
modum  illum  loquendi,  in  iko  frequentissi- 
mum,  de  vocatione  ex  proposito,  quam  dicit 
esse  efficacem  et  propriam  electorum,  ut  in 
sequenti  kbro  videbimus  ;  ac  denique  signifi- 
catur  a  Paulo  in  verbis  sequentibus  :  Nam 
quos  prcBScltit  ,  et  prcedestinavit  conformes 
fieri  imaginis  Filii  sui ;  quos  autem  prcedesti- 
navit,  hos  et  tocatit,  utique  ex  proposito ;  et 
guos  vocavit,  hos  et  justificavit,  ac  subinde 
efficaciter  vocavit;  quos  autem  justificavit,  hos 
et  glorificatit,  dando  scilicet  illis  efficacia  me- 
dia  ad  perseverandum  :  ergo  praedestinatorum 
auxika  tantum  efficacia  sunt. 

4.  Resotutio  pendet  a  duolus  qucB  in  gratia 
sufficienti  speciari  possunt.  —  Resokitio  au- 
tem  hujus  puncti  facilis  est  si  duo  consideren- 
tur  :  unum  est,  auxikum  sufficiens  dici  posse 
vel  in  ordine  ad  sakitem  aeternam  cousequen- 


.^  SUFFICiENTE  ET  EFFICACI. 
dam,  vel  in  ordine  ad  unum  vel  akum  actum 
aut  effectum  salutis,  seu  de  se  utilem  ad  salu- 
tem  :  priori  modo,  ut  detur  auxilium  suffi- 
ciens,  necessarium  est  ut  detur  ad  ika  tria  su- 
pra  posita,  scikcet,  ad  fidem,  justitiam  seu 
opera,  et  perseverantiam;  et  ratio  ibi  facta 
probat,  quia  ksec  tria  necessaria  sunt  ad  salti- 
tem  :  posteriori  autem  modo  potest  aliquod 
auxilium  esse  sufficiens  tantum  ad  creden- 
dum,  vel  tantum  ad  sperandum,  et  sic  de  akis, 
ut  per  se  notum  est.  Aliud  considerandum,  est, 
kcet  homines  emnes  vel  sint  prsedestinati,  vel 
reprobi,  niliilominus  posse  utrosque  conside- 
rari,  vel  prsecise,  quatenus  praidestinati  vel 
reprobi  sunt,  vel  secundum  quamdam  com- 
munem  et  abstractam  rationem,  qua  subsunt 
generak  providentise  Dei,  quse  non  speciakter 
ad  prsedestinationem  vel  reprobationem,  sed 
ad  communem  totius  universi  providentiam 
pertinet  :  nam  kcet  quis  sit  reprobus,  non 
semper  operatur  ut  reprobus ;  et  e  converso, 
kcet  aliquis  sit  electus,  non  semper  operatur 
nt  taks.  Unde  etiam  fieri  potest  ut  muka  auxi- 
ka  gratiae  conferantur  praedestinatis,  non  ut 
praedestinati  sunt,  id  est,  non  ex  pecukari  pro- 
posito  efficaci  salvandi  illos,  sed  ex  generali 
providentia,  qua  Deus  nemini  negat  generaka 
subsidia,  et  unumquemque  motus  suos  agere 
sinit.  De  reprobis  autem  akter  loquendum  est, 
quia  iUis  non  dantur  auxilia  gratise,  ex  repro- 
batione  illorum,  quiadamnatio  non  est  ex  pri- 
maria  intentione  Dei,  sicut  glorificatio ;  nikilo- 
minus  tamen  dici  possunt  quasdam  auxika  dari 
reprobis,  cum  praescientia  et  permissione  dam- 
nationis  ipsorum,  quia  praevidentur  ikis  abu- 
suri,  et  niliilominus  eis  dantur  cum  tak  per- 
niissione.  Alia  vero  auxilia  eis  dari  possunt 
cum  praescientia  akcujus  fructus  et  utilitatis, 
quse  dici  possunt  dari  ikis  non  ut  reprobi  sunt, 
sed  ut  prsedestinati  secundum  quid,  utique  ad 
fidem,  vel  temporalem  sakitem ;  quas  quidem 
auxilia  possunt  in  reprobis  esse  suo  modo  effi- 
cacia,  ut  libro  sequenti  dicemus,  nam  ad  ma- 
teriam  de  auxilio  efficaci  id  pertinet. 

5.  Gratia  tantmn  sufficiens  propria  repro- 
lis,  id  est,  eis  solis  dattir,  non  vero  prcedesti- 
natis.  —  Prolatur  assertio.  —  Dico  ergo  pri- 
mo  :  auxilium  tantum  sufficiens  ad  salutem 
aeternam  consequendam  proprium  est  repro- 
borum,  quoad  hoc  quod  soks  ilks  datur ;  non 
assero  nunc  dari  omnibus  reprobis ,  hoc  enim 
tractandum  est  speciakter  iu  sequentibus ;  sed 
dico  dari  reprobis,  non  vero  prffidestinatis. 
Utraque  pars  est  certa  et  facilis.  Nam  de  prse- 
destinatis  eyidenter  eam  probat  ratio,  et  testi- 


CAP.  YII.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  DETUR  INTERDUM,  ETC. 


295 


monia  secundo  loco  posita,  quia  non  negamus 
auxilia  data  prcedestinatis  esse  sufEcientiaj  sed 
negamus  esse  tantum  sufficientia,  id  est,  in- 
congrua  et  carentia  eSectu,  quia  sicut  prse- 
destinatio  non  potest  carere  effectu,  ita  ne- 
que  auxilia  omnia;,  quae  ex  vi  praidestinationis 
praeparantur  electis^  possunt  effectu  eeternse 
salutis  carere.  Non  possunt  ergo  tantum  esse 
sufficientia,  saltem  in  sensu  composilo^  nimi- 
rum  quatenus  ex  fradestinalione  seu  proposilo 
Dei  procedunt.  Et  inde  concluditur  altera  pars. 
Nam  auxilium  non  dicitur  sufficiens  tantum 
in  ordiue  ad  singulos  actus  liujus  vita3,  vel 
tantum  in  ordine  ad  temporalem  justitiam, 
sed  etiam  in  ordine  ad  gloriam  consequen- 
dam,  ut  probant  omnia  in  superioribus  ad- 
ducta;  ergo  tale  auxilium  aliquibus  homini- 
bus  datur;  sed  non  praedestinatis ;  ergo  repro- 
bis. 

6.  Instatur ,  et  instantice  respondetur.  — 
Dices:  si  illi  siut  reprobi,  supervacanee  datur 
illis  auxilium  sufficiens  ad  salutem.  Item  _,  si 
Deus  dat  illis  tale  auxilium  ;  ergo  dat  ut  est 
tantum  sufficiens ;  ergo  ex  instituto  quairit 
Deus  occasiones  in  quibus  det  auxilium^ita  ut 
sit  incongruum.  Respondeo  Deum  non  dare 
boc  auxilium  reprobis^  ut  reprobi  sunt,  sed 
ut  £unt  ordinati  ad  vitam  aeternam  conse- 
quendam,  et  ideo  non  est  supervacaneum  in 
iliis  tale  auxilium  ,  sed  est  maxime  necessa- 
rium,  ut  per  Deum  non  stet  quominus  homo 
salvetur,  ut  vere  non  stat_,  alioquij  quomodo 
judicahit  Deus  kunc  mundum  ?  Quia  ergo  vult 
Deus,  antecedenter  saltem.,  salvare  hos  repro- 
bos ,  eis  dat  auxilia  sufficientia  ;  quia  vero 
illos  non  efficaciter  preeelegit,  dat  ilUs  auxilia 
quse  tantum  sunt  futura  sufficientia,  non  ta- 
men  intendendo  exclusionem  efficientiae,  sed 
permittendo.  Nam,  cum  auxilium  hoc  ita  sit 
sufficiens  ut  de  se  possit  esse  etiam  efficax, 
si  homo  veht,  ut  tale  datur  a  Deo ;  quod  vero 
non  sit  in  re  futurum  efficax,  non  iutendiinr 
a  Deo,  sed  praevidetur  et  permittitur.  Et  ita 
supposita  prsescientia,  verum  est  Deum  dare 
hoc  auxilium  reprobo,  ut  tantum  sufficiens 
est,  ita  tamen  ut,  ex  duobus  quse  in  illo  ter- 
mino  exclusivo  junguutur,  scilicet  sufficientia 
et  carentia  effec.tionis,  primum  sit  intentum  a 
Deo,  et  secundum  permissum.  Neque  inde  se- 
quitur  Deum  captare  occasiones  incongrui- 
tatis,  quia  non  prsecessit  intentio,  vel  propo- 
situm  damnandi  reprobos,  priusquam  illo- 
rum  resistentiam  ,  et  consequenter  ineffica- 
ciam  auxihi  praevideat,  ideoque  illa  inefficacia 
non  est  intenta;  prsecessit  autem  pura  non 


electio,  et  inde  oritur  ut,  hcet  Deus  prsevideat 
auxilia  non  futura  esse  congrua ,  nec  danda 
temporibus  opportunis^  id  non  impediat,  sed 
toleret  ac  permittat. 

7.  Gratia  sufficiens  datur,  etiam  pra?desti- 
natis,  ad  particulares  effectus.  —  Prolatur  as- 
sertio.  —  Dico  secundo  :  aiixilium  tantum  suf- 
ficiens  ad  aUquos  particulares  actus,  vel  effec- 
tus,  etiam  prEedestinatis  datur  interdum  :  hoc 
est  clarum,  et  de  fide  certum.  Primo,  quia 
prcedestinati  saepe  peccant ,  et  a  tentatione 
vincuntur ,  cum  tamen  auxihum  sufficiens 
habeant  ad  tentationem  vincendam ,  alioqui 
non  peccarent,  ut  de  Adamo,  qui  praedestina- 
tus  fuit,  dixit  Augustinus  hb.  de  Corrept.  et 
grat.,  cap.  11  et  12.  Secundo,  quia  saepe  vo- 
catur  a  Deo  praedestinatus  ad  opera  majoris 
perfectionis,  quae  non  facit :  recipit  ergo  tunc 
auxiha  sufficientia  ad  taha  opera,  quae  iueffi- 
cacia  ab  eo  redduntur  per  hberum  arbitrium. 
Tertio,  quia  ad  certitudinem  praedestinatiouis 
satis  est  quod  tot  et  tanta  auxilia  in  prsedes- 
tinato  efficacia  sint ,  quot  ad  consequendum 
gradum  gloriae^,  ad  quem  est  praeelectus,  suf- 
ficiunt ;  fieri  autem  potest  ut  multo  plura  ha- 
beat  auxiha,  quae  si  efficacia  essent  omnia, 
meritum  prsedestinati  cresceret  uhra  termi  - 
num  glorise,  ad  quem  fuerat  destinatus.  Ergo 
non  solum  fieri  potest,  sed  etiam  ,  ex  hypo- 
thesi,  necessarium  est  ut  multa  auxiha  suffi- 
cientia  in  praedestinato  sint  inefficacia. 

8.  Cur  Btus  plura  det  prcedestinalo  auxilia 
guam  efficacia,  etc.  —  Sed  iuterrogari  potest 
primo,  cur  Deus  conferat  praedestinato  phira 
auxiha  quam  iha  efficacia ,  quae  adaequate 
respondent  ihi  termino  gioriae,  ad  quem  ihum 
elegerat.  Responderi  potest  primo  cum  D. 
Thoma,  quaest.  6  de  Verit. ,  art.  3,  nulhim 
auxihum  praeveniens  de  se  esse  efficax ,  et 
ideo  Deum  phira  auxiha  providere  praedesti- 
nato,  quam  essent  simpliciter  necessaria  :  ut 
si  unum  vel  ahud  reddatur  inefficax,  aha 
tandem  sint  efficacia,  et  terminus  destinatus 
infaUibiliter  obtineatur.  Sed  hic  modus  non 
est  ita  intelligendus,  ac  si  Deus,  in  modo  suee 
providentiae,  vel  confuse  vel  ignoranter  pro- 
cedat ,  quasi  tentando  plura  media ,  ut  si 
unum  non  successerit,  aliud  tandem  operetur. 
Hic  enim  gubernandi  modus  imperfectionem 
involvit,  ideoque  nulla  ratione  in  Deo  admit- 
tendus  vel  cogitandus  est,  quia  ejus  provi- 
dentia  certissima  est  in  singulis  ,  et  prius- 
quam  decernat  dare  auxilium,  praecoguitum 
habet,  an  futurum  sit  efficax,  uecne,  ut  pos- 
tea  videbimus.  Intelligendum  est  ergo  Deum 


296  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI.-E 

ita  providere  siiis  preedestinatis^  ut  regiila- 
riter  per  ordinarias  causas  et  media  pro  om- 
nibus  destinata  illis  provideat ,  eosque  suos 
motus  agere  sinat^  non  solum  necessitatem 
eis  non  inferendo ,  verum  etiam  nec  copio- 
siora  auxilia  quam  generales  causse  gratise 
postulant^  illis  tribuendo.  Hinc  ergo,  quasi 
morali  consecutione  necessaria,  fit  ut  multa 
auxilia  sint  in  eis  inefficacia,  quse  quidem 
inefficacia,  cum  non  sit  a  Deo  intenta^  sed 
permissa,  uon  oportet  aliam  rationem  illius 
permissionis  queerere,  nisi  quia  non  oportet, 
propter  praedestiuationem ,  ordinarium  cur- 
sum  causarum  et  libertatis  impedire  aut  im- 
mutare;  solum  enim  id  facit  Deus  cum  prse- 
destinato,  quando  praevidet  sine  specialissima 
providentia,  vel  abundantioribiis  auxiliis  il- 
Inm  non  esse  consecuturum  terminum  electio- 
nis  sua3.  Quoties  autem  ordinaria  auxilia  suffi- 
ciunt,  et,  licetinterdum  inefficacia  sint  futura, 
tandem  plura,  vel  quae  satis  sint  futura,  sunt 
efficacia,  per  illa  omnia  Deus  prsedestinatum 
ordinat  ad  gloriam,  et  ita  fit  ut  cuin  auxiliis 
efficacibus  simul  aliqua  inefficacia  recipiat. 

9.  An  auxilia  sufficientia  sint  eff^ectus  prce- 
destinatio7iis  1 — Talia auxilianon  dantur  prce- 
destinatis,  ut  sunt  inefficacia,  sed  ut  possvAit 
esse  efficacia,  si  prcedestinaius  telit. —  Dein- 
de  quseri  potest  an  talia  auxilia  inefficacia 
dentur  praedestinato,  ut  prsedestinatus  est,  vel 
sub  alia  ratione,  in  qua  etiam  alia  interroga- 
tio  continetur,  videlicct,  an  baec  auxilia  suf- 
ficientia  sint  effectus  praedestinationis.  Ad  quae 
breviter  respondeo^  si  consideretur  auxilium 
sufficieus  quoad  carentiam  efficaciae,  per  se 
loquendo,  sub  illa  ratione  non  dari  praedesti- 
nato  ut  prcedestinatus  est,  sed  potius  permitti 
in  illo,  quia  ad  majorem  gloriam  non  est 
electus.  Probatur ,  quia  illa  inefficacia  auxilii 
etiam  in  praedestinato  non  est  a  Deo,  neque 
ex  intentione  ejus,  quia  nunquam  est  aliquid 
boni,  ideoque  tantum  est  permissa  :  ergo  per 
se  non  conducit  ad  terminum  prsedestina- 
tionis  consequendum ;  ergo  auxilium  suffi- 
ciens  sub  ea  ratione  non  confertur  praedesti- 
nato,  ut  talis  est.  Si  vero  consideretur  illud  au- 
xilium  quatenus  de  se  promovet  ad  bonum,  et 
potest  esse  efficax  si  bomo  velit^  sic  per  se 
quidem  intenditur  et  datur  a  Deo :  per  se  au- 
tem  uon  videtur  dari  ex  peculiari  intentione 
praedestinationis,  sed  ex  generali  provideutia 
gratise,  seu  ex  voluntate  generali  et  antece- 
denti,  qua  Deus  vult  bomines  salvare  et  pro- 
movere;,  si  per  ipsos  non  steterit. 
iO.  Eadem  auxilia  prosunt  ad  finc.n  prce- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 

destinationis.  —  Nibilominus  tamen  fieri  po- 
test  ut  baec  auxilia^  quae  in  preedestinato  sunt 
inefficacia  ad  efi^ectum  propter  quem  proxime 
dantur,  aba  ratione  sint  utilia ,  et  in  re  ipsa 
aliquid  prosint  ad  finem  prsedestinationis  con- 
sequendum,  et  sul>  earationc  possunt  esse  ef- 
fectus  praedestinationis,,  et  dari  praedestinato, 
quatenus  prsedestinatus  est ,  ex  intentione  di- 
vina,  quantum  ad  id  boni  quod  est  in  auxilio , 
vel  ex  permissione  quantum  ad  malum  vel 
defectum  qui  in  resistentia  liberi  arbitrii  in- 
venitur ;  fieri  enim  potest  ut  auxilia,  quae  fue- 
runt  tantum  sufficientia,  quatenus  sunt  Dei 
beneficia  postea  in  memoriam  revocata  fue- 
rint^  ad  gratitudinem,  vel  ad  gratiarum  ac- 
tionem,  et  ad  congruitatem  et  efficaciam  ulti- 
mi  auxilii,  vel  quatenus  illis  repugnatum  est 
conferant  ad  dolorem  et  poenitentiam.  Unde 
sicut  permissio   peccati   potest  esse   efifectus 
prsedestinationis,  ita  etiam  permissio  ineffica- 
ciae  cujuscumque  auxilii ,  et  sicut  alia  bene- 
ficia  divina,  si  eis  bene  utatur  praedestinatus 
in  ordine  ad  salutem  a^ternam,  possunt  esse 
efiectus  praedestinationis ,  ita  etiam  auxilia 
sufficientia,  quatenus   raagua  Dei  beneficia 
sunt^  ex  praedestinatione  esse  possunt,  et  bo- 
mini  ut  prasdestinato  conlerri. 

11.  Respo7idetur  argumentis,  ac  primo  ad 
primum.  —  Ad  argumenta  in  principio  posita 
respondendum  superest^  et  quidem  in  verbis 
Isidori,  gratia  spiritualis  non  siguificat  quam- 
cumque  internam  gratiam^  vel  sufficientem , 
sed  illam  quae  congrua  est,  et  ad  salutem  per- 
ducit;  Ad  rationem  autem^  quia  bic  non  dis- 
tributive^  sed  indefinite  de  reprobis  loquimur, 
satis  esset  respondere  Cbristianos  omnes  qui 
damnantur^  liabuisse  auxilium  sufficiens  ad 
sahitem,  quia  potuissent  agere  pcenitentiam 
peccatorum,  et  post  illam  possent  in  adepta 
justitia  perseverare,  si  velint ;  utrumque  enim 
definit  Goncibum  Trident. ,  sess.  6,  cap.  41, 
13  et  {A,  et  de  poenitentia  id  repetit  sess.  14. 
Item  omnes  qui  sufficienter  audiunt  Evange- 
lium  ,  sufficiens  auxilium  ad  credendum  re- 
cipiunt,  licet  nunquam  credant ;  qui  vero  nec 
Evangelium  audierunt,  forte  non  accipiunt 
auxiUum  proxime  sufficiens  ad  salutem,  vel  ad 
fideai  ;  accipiunt  autem,  saltem  remote,  et  in 
praeparatione  voluntatis  divinae^  seu  quantum 
est  ex  parte  Dei :  quomodo  autem  boc  intel- 
ligendum  sit  postea  explicabimus. 

12.  Quomodo  intelligltur  qnod  Cliristus  di- 
xit :  Nemo  venit  ad  me,  nisi  Pater  meus  traxe- 
rit  eum.  —  Unde  ad  locum  Joann.  6  respon- 
detur,  etsi  multi  reprobi  de  facto  ad  fidem  non 


CAP.  VIII.  UTBUM  AUXILIOI  SUFFICIENS  DETUR  OMNIBUS  ADULTIS,  ETC. 


207.. 


trahantur,  per  eos  autem  stare  qnominiis  tra- 
hantiir,  et  ideo  etiamsi  cum  efifectu  non  tra- 
hantur^  auxiliura  sufSciens  recipere  saltem 
remote,  quia  Deus  paratus  est  ad  trahendos  il- 
los.  Addo  etiam  multos  non  trahi  cum  effectu, 
etiamsi  proximum  auxihum  sufficiens  ad  cre- 
dendum  accipiant^  quia  credere  nolunt.  Nam 
quod  Christus  dixit :  Nemo  potest  venire  ad  me, 
nisi  Pater  meus  traxerit  eum,  vel  intelligitur 
de  potestate  quae  ad  effectum  reducatur,  seu 
(quod  perinde  est)  habet  sensum  compositum, 
ac  si  diceret :  Fieri  non  potest  ut  ahquis  veniat, 
nisi  tractus  a  Patre,  et  nihilominus  fieri  potest 
ut  aliquis  possit  venire  et  non  trahatur,  quia 
venire  non  vult ;  vel  etiam  intelligi  potest  ab- 
stracte  de  tractione  sive  sufficienti,  sive  effi- 
caci,  cum  partitione  accommoda.  Nemo  enim 
potest  simpliciter  venire,  nisi  sufficienter,  et 
quantum  est  ex  parte  Dei,  trahatur,  et  nul- 
lus  etiam  potest  cum  effectu  venire,  nisi  effi- 
caciter  a  Patre  trahatur  :  qualis  autem  sit  hsec 
efficax  tractio,  in  Ubro  sequenti  videbimus.  Et 
quod  dictum  est  de  tractione  ad  fidem,  de 
tractione  item  ad  pcenitentiam  vel  dilectionem 
intelligendnm  est.  De  perseverantia  denique 
quomodo  justi  sufficiens  auxilium  ad  perseve- 
randum  accipiant,  licet  postea  non  perseve- 
rent,  infra  tractando  de  dono  perseveranties 
in  lib.  ult.  declarandum  est. 

13.  Secundo,  ad  argumentum  secundum.  — 
Zoc7is  D.  Pauli  Rom.  8  explicatur.  —  Ad  ar- 
gumentum  secundo  loco  factum,  respondeo 
probare  quidem,  respectu  vitee  ceteruse  conse- 
quendee,  non  dari  prsedestiuatis  auxihum  suf- 
ficiens  tantum_,  sed  efficax ;  non  vero  probare 
quin  ad  plures  actus  particulares  dentur  prse- 
destinatis  auxilia  sufficientia,  quee  ab  ipsis 
inefficacia  reddantur.  Quia  sicut  prsedestiuatio 
non  excludit  a  prsedestinato  omne  peccatum 
pro  toto  tempore  vitse,  sed  pro  ahquo,  et  prse- 
sertim  pro  ultimo  vitse  articulo,  ita  multo  mi- 
nus  exchidit  omnem  resistentiam  divinorum 
auxiliorum  sufficientium,  ratione  cujus  suffi- 
cientia  tantum  maneant,  et  non  cfficacia.  Ad 
confirmationem  autem  ex  loco  Pauli  Rom.  8, 
respondetur  sohim  probare  praedestinatis  dari 
auxiha  efficacia  ad  sahitem,  non  tamen  pro- 
bare  omnia  auxilia  qua  illis  dautur  esse  effi- 
cacia,  quia  non  omnes  efiectus  illorum  sunt 
necessarn  ad  salutem  consequendam,  ad  quara 
prffidestinati  sunt ;  vel  non  omnia  actuaUa  au- 
xilia  dantur  iUis  ut  praedestinatis,  seu  ex  vi 
preadestinationis ,  sed  ex  vi  generaUs  provi- 
dentiae  gratige,  aut  ob  aUas  divinee  sapientice 
rationes.  Vel  denique,  si  dantur  eis  propter 


aUqnam  eorum  utiUtatem,  possunt  simul  esse 
tantum  sufficientia  in  ratione  auxiUorum,  quia 
Ucet  non  consequantur  actus  iUos  ad  quos  per 
se  ordiuantur,  et  quorum  esse  possunt  princi- 
pia  et  causce,  nihilominus  esse  possunt  utilia, 
ut  occasio  et  materia  alterius  bonae  operatio- 
nis,  ut  satis  expUcatum  est. 

CAPUT  VIII. 

UTRUM  AUXILIUM   SUFFICIENS  DETUR  OMNIBUS  HO- 
MINIBUS  ADULTIS,  QUANTUMVIS  REPROBl  SINT. 

1.  Eatio  duMtandi  et  assertio  negans. —  Ex 
D.  Paulo,  2  Tim.  2,  Deus  vult  omnes  homines 
salvos  fieri.  — -Sanctus  Augustimcs  quomodo 
illum  locum  videatur  intelligere.  —  De  hoc 
puncto  disputavi  Ub.  A  de  Prcedest.,  cap.  1  et 
3 ;  non  possumus  autem  hoc  loco  iUud  om- 
nino  praetermittere,  ne  seriem  doctrinas  inter- 
rumpamus,  ejusque  fundamentura  in  aUum 
locum  remittamus :  agemus  tamen  breviter, 
addendo  potius  nonnuUa,  quam  dicta  repe- 
tendo.  Tractamus  solum  de  adultis,  quia  in 
iUis  sokim  locum  habent  actuaUa  gratiae  auxi- 
lia,  ut  diximus ;  obiter  tamen,  et  per  quam- 
dam  aequiparationem,  aUquid  de  infantibus 
attingemus.  Ratio  ergo   dubitandi  est,  quia 
Deus  non  vult  salvare  omnes  homines  repro- 
bos ;  ergo  non  dat  omnibus  iUis  sufficientia 
media  vel  auxilia  quibus  salventur.  Conse- 
quentia  patet,  quia  Deus  non  dat  sufficientia 
media,  nisi  quibus  vuU  dare  finem;  semper 
enim  haec  inter  se  proportionem  servant.  An- 
tecedens  vero  praecipue  probatur  ex  Augus- 
tino,  qui  muUis  in  locis  tractans  verba  Pauli  1 
Timotli.  2 :  Deus,  qui  tult  omnes  homines  sal- 
vos  fieri,  non  vuU  inteUigi  secundum  absolu- 
tam  et  universalem  distributionem,  sed  vel 
cum  distributione   accommoda,  id  est,  vult 
salvare  omnes  qui  salvantur,  hoc  est,  nuUus 
salvatur  nisi  quem  Deus  salvari  voluerit ;  vel 
pro  generibus   singulorum,  non  pro  singuUs 
generum,  id  est,  ex  omnibus  ordinibus,  seu 
statibus  hominis,  vult  salvare  aliquos,  non  ta- 
men  oinnes  et  singulos  omnium  ordinum  ho- 
mines  ;  ita  habet  in  Enchirid.,  cap.  103,  et 
cap.  9,  ac  Ub.  4  contr.  Jul.,  cap.  8,  maxime 
significat  fieri   non  posse,  ut  in  illa  universi- 
tate  oninium  hominum  parvuU  omnes  com- 
prehendantur ;  Ub.  autem  de  Praedest.  Sauct., 
cap.  7,  de  soUs  praedestinatis   distributionem 
intelUgit,  et  ita  videtur  reprobos  omnes  exclii- 
dere,  et  idem  habet  lib.  de  Corrept.  et  grat., 
cap.  14,  ubi  cap.  15   aUnm  expositionem  ma- 


298 


LID.  IV.  DE  AUXILIO  GRATIiE  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


gis  metaphoricam  addit ,  quam  citato  loco 
tractavi.  Et  Augustinum  imitatur  Fulgentius^ 
lib.  de  Incarn.  et  grat,,  cap.  31,  ubi  priorem 
espositionem  Augustini  late  proseiiuitur. 

2.  Instmtice  respondetur. —  Simt  in  infan- 
tihus  s(ppe  non  occurrit  sufficiens  medium  ad 
salutem,  ita  et  in  adultis.  —  Loc^ts  Pauli  ex 
Act.  Apostol.  et  adRom.  \  explicatur. — Dices, 
hsec  dicta  esse  ab  Augustino,  intelligendo  il- 
lum  locum  de  vohmtate  Dei  absohita  et  effi- 
caci,  quam  consequentem  vocant;  mehus  au- 
tem  intehigi  de  vohmtate  antecedente,  et  sic 
Deum  velle  omnes  salvare,  etiamsi  non  sal- 
ventur,  et  ex  vi  ihius  vohmtatis  dare  omnibus 
sufficientia  auxiha.  Sed  contra,  nam  binc  sal- 
tem  sequitur  doctrinam  iUam  non  esse  cer- 
tam,  sicut  neque  illa  expositio  de  voluntate 
antecedenle  certa  est.  Denique,  quod  magis 
urget,  ex  iha  voluntate  antecedente  sohim  se- 
quitur  dedisse  Deum  omnibus  hominibus  suf- 
ficientia  media  ad  salutem  in  causis  univer- 
sahbus,  quas  ad  nostram  salutem  providit, 
non  vero  particulari  unicuique  dare  auxihum 
sufficiens,  quod  in  preesenti  inquirimus  et  in- 
venire  desideramus.  Explicatur  assumptum, 
quia  universales  causas  secundas  sahitis  voca- 
mus  Christi  redemptionem,  Sacramentorum 
institutionem ,  preesertim  Baptismi  in  lege 
nova,  vel  aUerius  loco  ejus  in  superioribus 
temporibus.  Item  praidicatio  fidei  per  Patriar- 
chas,  Prophetas,  et  Apostolos.  Hse  igitur  et  si- 
miles  causae  pro  omnibus  hominibus  institutse 
sunt,  non  vero  satis  sunt  ad  singulorum  sa- 
lutem,  nisi  quatenus  singuhs  applicari  pos- 
sunt,  quod  fit  per  parlicularia  auxilia,  uni- 
cuique  a  Deo  provisa.  Haec  autem  auxiha  non 
sunt  singuhs  provisa,  iieque  omnibus  in  par- 
ticulari  dantur  sufficientia;  ergo.  Haec  ul- 
tima  propositio  probatur  primo,  argumento 
parvulorum ,  quo  ssepe  utitur  Augustinus  : 
nam  videmus  multos  in  eo  statu  relinqui,  in 
quo  nuhum  occurrit  medium  sufficiens  quo 
possit  iufanti  apphcari  Baptismus,  nec  potest 
ahcni  humanse  vohuitati  attribui  quod  non 
applicetur,  quia  saepe  propter  solam  impoten- 
tiam  omittitur;  cur  ergo  non  poterit  idem 
contingere  in  aduUis  ?  Nam  multi  non  audiunt 
praedicationem  Evangelii,  non  qnia  nolunt, 
sed  quia  non  possunt,  et  ex  hac  impotentia 
sequitur,  ut  etiam  subsequentibus  auxiliis  suf- 
ficientibus  careant;  et  confirmatur,  quia  Pau- 
his,  incidens  in  similes  difficuUates  de  genti- 
bus  in  suis  erroribus  et  ignorantiis  relictis, 
solum  per  causas  externas  et  universales  res- 
pondet,  Act.    14 ;  ubi  cum  Deo  dixisset :  Qwi 


in  prceteritis  generationibus  dimisit  omnes 
gentes  ingredi  vias  suas,  quasi  tacitse  objec- 
tioni  respondet,  dicens  :  Et  quidem  non  sine 
testimonio  reUquit  semetipsum,  lenefaciens  de 
coslo,  dans  pluvias  et  tempora  fructifera,  im- 
plens  ciho  et  la^titia  corda  nostra.  Hoc  autem 
testimonium,  et  hsec  beneficia  naturaUa  quo- 
modo  auxilia  sufficientia  ad  sahUem  esse  po- 
terunt?  Unde  cap.  17  significat  nationes  illas 
sine  sufficienti  auxiho  fuisse  relictas,  dicens: 
Tempora  hujus  ignorantice  despiciens  Deus;  et 
ad  Rom.  1,  licet  dicat  Gentiles  fuisse  inexcu- 
sabiies,  utique  quoad  peccata  contra  legem 
naturas,  significat  nihilominus  ob  eam  causam 
relictos  fuisse  sine  sufficientibus  auxiliis,  et 
traditos  fuisse  in  reprobum  sensum. 

3.  Assertio  affirmans  et  vera  prohatur.  — 
Ex  Theologis.  —  Nihilominus  dicendum  est 
Deum,  quantum  est  ex  se,  omnibus  adultis, 
etiam  reprobis,  dare  vel  offerre  auxilia  suffi- 
cientia  ad  salutem.  Ita  docent  communiter 
Scholastici  :  divus  Thomas,  3  contra  gent., 
capite  159,  et  quast.  14  de  Verit.,  artic.  11 , 
ad  1 ;  Bonavent.  2,  d.  28,  art.  4,  qusest.  3, 
ad  1;  ubi  idem  sentit  Albert.,  art.  1,  ad  4;  et 
Alensis,  3  part.,  qusest.  69,  membro  3,  art.  1; 
et  optime  Scot.  in  1.  d.  47.  q.  unic,  ad  1  ; 
et  ibi  Hervaeus,  qusest.  2,  art.  1;  Richard., 
art.  1,  qusest.  1;  Gabr.,  quaest.  1,  et  alii  com- 
muniter  ibidem;  Sot.,  lib.  2  de  Nat.  et  grat., 
cap.  18;  Vega,  lib.  13  in  Trid.,  cap.  13;  Bel- 
larm.,  lib.  2  de  Grat.  et  lib.  arb.;  late  Valent., 
tom.  2,  disp.  8,  quaest.  3,  punct.  4.  Prius  au- 
tem  quam  assertionem  probemus,  oportet  il- 
lam  exponere.  Dixi  enim  dare  vel  offerre,  quia 
auxilium  sufficiens  proprie  non  datur,  nisi 
quando  homo  vocatur,  excitatur,  aut  ahquo 
simili  dono  in  ipso  recepto  praevenitur;  non 
est  autem  necesse  ut  omnes  omnino  homi- 
nes  hoc  modo  recipiant  in  se  auxilium  pro- 
prium  gratiee,  possunt  enim  multi  illud  im- 
pedire,  ut  infra  videbimus.  Et  ideo  non  dixi 
absolute  dare  omnibus,  sed  dare,  vel  offerre, 
quia  Deus  paratus  est  dare  omnibus,  et  de  fac- 
to  dat  si  per  hominem  fortasse  non  stet ;  et 
simili  modo,  licet  Deus  paratus  sit  ad  dandum 
omnibus  auxilium  proxime  sufficiens  ad  salu- 
tem ,  non  tamen  omnibus  actu  dat  illud ,  sed 
tantum  remotum,  et  quia  illo  non  bene  utun- 
tur,  non  dat  proximum,  licet  de  se  illud  offe- 
rat.  Et  ita  deauxilio  sufficiente,  sive  proxime, 
sive  remote,  inteUigenda  est  assertio,  cum  iUa 
tamen  limitatione,  Si  per  eos  non  stet ,  vel, 
quod  perinde  est,  sub  illa  disjunctione,  quod 
omnibus  datur,  vei  offertur. 


CAP.  VIIT.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  DETUR  OMNIBUS  ABULTIS,  ETC. 


299 


■4.  Prolatur  ex  sacra  Scriptura  1  Tiwioth., 
cap.  2  citat.  —  Sic  ergo  explicata,  conclusio 
probatur  ex  illo  celebri  loco  I  Timoth.  2  :  Deus 
milt  onmes  Jwmines  salvos  fieri.  Nam  legitima 
expositio  est  ut  de  omnibus  liominibus  simpli- 
citer  et  sine  limitatione  intelligatur,  et  con- 
sequenter  non  de  vokmtate  consequentCj  et 
omnino  absohita^  sed  de  antecedente^  et  ali- 
quo  modo  conditionem  includente,  debet  in- 
telligi,  quia  prior  voluntas  non  stat  cum  dam- 
natione  reproborum,  et  posterior  sufficit  ut 
Deus,  quantum  ex  se  est,  velit  omnes  salvare, 
et  ut  ex  vi  talis  voluntatis  omnibus  offerat 
sufficientia  auxilia  ad  salutem  consequendam. 
Atque  ita  exposuit  Damascenus  locum  illum, 
lib.  4  de  Fide,  cap.  29,  in  fine;  Ambrosius, 
lib.  2  de  Paradis.,  cap.  8;  Irenoeus,  lib.  4, 
cap.  22;  Augustinus  et  Prosper,  locis  infra 
citandis,  idemque  in  dicto  loco  de  Prsedestina- 
tione  late  declaravi ,  et  ex  contextu  et  Patri- 
bus  late  ostendi.  Ut  vero  amplius  confirmetur, 
adverto  duobus  modis  posse  intelligi ,  voluisse 
Deum  ex  seternitate  omnes  homines  salvare  : 
uno  modo,  primaria  voluntate,  quse  intelliga- 
tur  in  eo  fuisse  priusquam  humanffi  naturas  ge- 
neralem  lapsum  praevidisset,  et  hoc  modo  faoile 
intelligitur  habuisse  Deum  illam  voluntatem 
erga  omnes  homines,  et  ex  vi  illius  omnibus 
providisse  media  ad  salutem  consequendam 
necessaria ;  nam  omnibus,  quantum  in  se  est, 
contulit  originalem  justitiam  in  primo  paren- 
te,  qui,  tanquam  totius  generis  caput,  pi'o 
omnibus  posteris  illam  accepit,  cum  auxiliis 
sufficientibus  ad  illam  conservandam,  si  velit ; 
ergo,  secundum  illam  voluntatem  et  provi- 
dentiam  antecedentem  ( ut  sic  dicam )  lapsum 
humanae  naturee,  omnes  salvare  Deus  voluit, 
ct  sufficientia  media  omnibus  obtulit,  et  suo 
modo  dedit;  sicut  etiam  omnes  Angelos  sal- 
vare  voluit,  et  sine  ulla  dubitatione  omnibus 
sufficientissima  media  et  auxilia  preebuit,  licet 
multi  male  eis  usi  fuerint,  quod  certe  Deus 
non  ignoravit ,  et  secreto  judicio  permisit.  Et 
ratio  omnibus  communis  est,  quia  utramque 
naturam,  Angelicam  et  humanam ,  Deus  pro- 
pter  supernaturalem  beatitudinem  consequen- 
dam  creavit,  et  ideo  ad  ejusdem  provideutiam 
pertinuit  utramque  per  sufficientia  media  ad 
eum  finem  dirigere  ,  quse  providentia  illam 
voluntatem  salvandi  omnes,  quantum  in  se 
est,  supponit;  hic  autem  sensus  nobis  non 
sufficit,  quia  loquimur  de  hominibus,  prout 
nuDC  existunt,  et  per  divinam  providentiam 
ad  seternam  salutem,  non  obstante  primi  ho- 
minis  lapsu,  ordinautur. 


5.  Confirmatur,  et  vox  vult  Deus  expenditur. 
—  Ita  explicavit  sanctus  Prosper.  — Alio  ergo 
modo  intelligenda  sunt  illa  verba  Pauli  de 
omnibus  lapsis,  et  prout  nunc  ex  vitiata  radice 
nascuntur,  qui  sensus  sine  dubio  est  intentus  a 
Paulo.  Primo,  quia  necessarius  est  ut  ratio 
ejus  sit  efficax ;  obsecraverat  enim  rogare  pro 
omnibus  hominibus ,  utique  mortalibus  et 
peccato  infectis,  prout  nunc  existi.mt,  et  ra- 
tionem  reddens  adjungit  :  Hoc  enim  lonum 
est  et  acceptum  coram  Salvatore  nostro  Deo, 
qui  omnes  homines  mlt  saltos  fieri  ;  ergo  ne- 
cesse  est  ut  de  eisdcm  hominibus  hoc  intelli- 
gat,  pro  quibus  orandum  esse  dixerat,  et  ideo 
non  sine  mysterio  nomine  Salvatoris  et  verbo 
salvandi  usus  est,  ut  denotaret,  non  obstan- 
tibus  peccatis,  orandum  esse  pro  omnibus, 
quia  omnes  Deus  salvare  vult ;  imo  etiam  ad- 
didit :  IJt  ad  agnitionem  veritatis  venire,  quo 
indicavit  etiam  infideles  omnes  sub  ea  dis- 
tributione  comprehendi,  quia  illos  etiam  Deus 
vult  illuminare  et  salvare.  Secundo  ,  hoc 
maxime  confirmat  alia  ratio  ab  eodem  Paulo 
subjuncta  :  ZJnus  enim  Deus,  unus  et  mediator 
Dei  et  hominum,  homo  Christus  Jesus,  qui  de- 
dit  redemptionem  semetipsum  pro  omnibus,  ac 
si  diceret :  Sicut  unus  est  Deus,  qui  omnes  ho- 
mines  ad  beatitudinem  ordinavit,  ita  est  unus 
et  idem  Deus ,  qui  eosdem  homines  a  se  per 
peccatum  aversos,  et  ab  illa  felicitate  extorres, 
salvare  voluit,  et  unum  mediatorem  illis  de- 
dit,  qui  semetipsum  in  redemptionem  pro  om- 
nibus  daret,  pro  omnibus  moriendo;  non  est 
autem  Christus  mortuus  pro  innocentibus,  sed 
pro  hominibus  lapsis;  nam  ut  idem  Paulus 
ait  2  Corinth.  5  :  Si  unus  pro  omnibus  mor- 
tims  est ,  ergo  omnes  mortui  sunt ,  et  pro  om- 
nihis  mortuus  est  Christiis  ;  ipse  enim  est  (ait 
Joan.,  1  can.,  c.  'Hi) propitiatio pro peccatis  nos- 
tris,  non  pro  nostris  autem  tantum,  sed  etiam 
pro  totius  mundi  ;  ergo  sicut  omnes  homines 
lapsos  redemit  Christus,  ita  etiam  omnes  voluit 
salvare  Deus;  nam  ex  illa  voluntate  univer- 
salem  redemptionem  omnibus  dedit;  ergo  ex 
eadem  omnibus,  quantum  in  se  est,  sufficien- 
tia  media  et  auxilia  salutis  providet  et  confert. 
Nam  Ghristi  redemptio,  sicut  pro  quibusdam 
est  effieax ,  ita  pro  omnibus  est  sufficiens ;  ac 
subinde  omnibus  meruit  sufficientia  media,  et 
pro  omuibus  Deum  placavit,  ut,  non  obstan- 
tibus  peccatis ,  eis  necessaria  salutis  subsidia, 
quantum  in  se  est,  non  deneget.  Et  hunc  sen- 
sum  etiam  confirmat  verbum  de  prcesenti  vuU, 
quia  si  post  lapsum  naturse  non  habuisset  Deus 
voluntatem  salvandi  omnes  homines,  non  q11's 


300  LIB.  lY.  DE  AUXILIO  GR.^Tl 

stante  illo  lapsu,  licet  antea  liabuisset  volun- 
tatem  salvandi  omnes  liomines ,  si  in  statu 
justitiee  originalis  permansissent^  non  posset 
dici  nunc  velle  salvare  omnes^  quia  jam,  ut 
more  no.stro  loquamur^  illam  priorem  volun- 
tatem  mutasset ,  id  est ,  mutatis  rebus  ab  illa 
destitisset ;  non  autem  ita  (ait  Paulus),  sed 
non  obstante  peccato^  nuuc  etiam  vult  omnes 
salvare,  et  adagnitionem  veritatis  venire;  sub 
quibus  verbis  videtur  media  salutis  sufficien- 
tia^  tanquam  in  radice,  comprehendisse ;  nam 
qui  vult  salutem^  consequenter  vult  sufficien- 
tia  salutis  auxilia  praebere.  Atque  in  hunc  fere 
modum  explicat  late  locum  ilhim  Prosper, 
hb.  de  Vocat.  gent.,  cap.  12 ,  ahas  A,  ubi  ver- 
ba  PauH  tractare  incipit,  et  hanc  partem  pro- 
sequitur  hb.  2,  cap.  1 ,  5,  7  et  8 ,  ahas  2,  19, 
23  et  25 ;  et  in  hoc  ultimo  loco  dicit  ex  bene- 
ficiis  Dei  monstrari  voluntatem  quam  habei 
salvandi  homines,  utique  a  posteriori ;  dat 
enim  omnibus  sufficientia  auxilia,  quorum 
causa  est  ipsa  vohmtas;  et  ideo  a  priori  ex  vo- 
luntate  illa  Dei  assertionem  nostram  demon- 
stramus.  Eamdem  expositionem  habet  ad  se- 
cundam  objectionem  Vincentiij  et  ad  octavam 
Gallorum,  ubi  etiam  ait  non  esse  dicendum 
Deum  tantum  voluisse  salvare  pragdestinatos, 
sed  vohiisse  salvare  omnes ;  vohmtatis  autem 
suaa  propositum  in  sohs  praedestinatis  imple- 
visse. 

6.  Alter  locus  sancti  Pauli  \  Tim.,  cap.  A, 
pro  eadem  re  expenditiir,  tum  ex  TheopJiy- 
lacto,  tum  ex  sanctis  Augustino  et  Fulgentio. 
—  Cui  consonat  illud  1  Timoth.  4  :  Speramus 
in  Deum  tivum,  qui  est  sahator  hominum  om- 
nium,  maxime  fidelium,  omnium  quidem  suffi- 
cienter,  maxime  vero,  id  est,  efficaciter,  fide- 
Hum,  utique  in  fide  viva  ambulantium  et 
perseverantium  ;  unde  Theophylact.  ibi :  Om- 
nes  quidem  vult  salvos  fieri,  majorem  tamen 
diligentiam  (id  est,  providentiam)  erga  fideles 
ostendit;  nec  aha  certe  videtur  fuisse  mens 
D.  Augustini;  simphciter  enim  intehexit  Deum 
vehe  omnes  homines  lapsos  in  Adamo  salvare 
per  Christum,  ut  cap.  18  ostendemus,  exHbro 
de  Spirit.  et  htter.,  cap.  33,  ubi  hac  ratione 
dicit  infideles  contra  vohmtatem  Dei  facere, 
cum  nobmt  credere,  cum  vohintas  Dei  sit  sal- 
vandiillos  omnes,  quantum  est  ex  se;  ad  ma- 
jofem  autem  abuudantiam  ,  et  suje  doctrinse 
defensionem ,  voluit  in  aUis  locis  exphcare 
quomodo  verba  PauU,  etiam  de  voluntate  efB- 
caci  et  consequente  intellecta,  veram  inter- 
pretationem  habere  possent,  quamvis  revera, 
absolute  loquendo,  necessaria  non  sit;  et  ad 


JE  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
eumdem  modum  exponendus  est  Fulgentius. 
Nam  licet  in  illo  cap.  31  nimium  iUi  exposi- 
tioni  insistere  videatur,  tamen  cap.  29  mode- 
ratius  loquitur,  ubi  significat  Pelagianos  ita 
verba  Pauh  interpretatos  esse,  ut  sentirent 
Deum  non  aliter  vehe  salvare  electos ,  quam 
reliquos  ;  unde,  ait,  hanc  Dei  vohmtatem  sicut 
in  vasis  misericordite ,  sic  et  in  vasis  irse  acci- 
piendam  existimant ,  et  in  fine  concludit  : 
Proinde  hi  qui  voluntatem  Dei ,  qua  omnes  ho- 
mines  vult  salvos  fieri,  aqualem  circa  redimen- 
dos  et  damnandos  existimant,  cum  interrogati 
fuerint  cur  velit  Deus  oonnes  homines  salvos 
fieri,  nec  tamen  omnes  salvi  faciant,  quid  re- 
spondelunt?  Ubi  non  sohim  non  negat,  sed  po- 
tius  supponere  videtur  Deum  velle  omnes  ho- 
mines  salvos  facere ;  sed  addit  non  sequahter 
omnes,  nam  quosdam  vult  salvare  absoluta  et 
efficaci  vohmtate ;  qui  etiam  suo  modo*sunt 
omnes,  quia  in  efiectu  nuUus  salvatur,  nisi 
quos  Deus  isto  modo  vult  salvare  ;  et  volunta- 
tem  Dei  ait  esse  principium  omnis  gratise , 
quod  etiam  cura  proportione  verum  est,  nam 
in  electis  est  principium  gratise  efficacis,  in 
aUis  sufficientis. 

7.  Eadem  expositio  ex  aliis  Bcripturce  locis 
confirmatur.  —  Item  ex  sancto  Irenceo ,  Ori- 
gene  et  Crregorio.  —  Et  juxta  dictam  exposi- 
tionem  etiam  veritatem  hanc  confirmant  alia 
sacrse  Scripturse  loca ,  quibus  universaUs  re- 
demptio  Ghristi  comprobatur,  ut  ex  iUo  Psal. 
129  :  Apud  Dominum  misericordia,  et  copiosa 
apud  eum  redemptio,  quem  exponens  Paulus,  1 
Corinth.  15,  ait :  Sicut  in  Adamo  omnes  mo- 
riuntur,itaetin  Christo  omnes  viviflcabuntur ; 
et  apertius  2  Corinth.  5  :  Si  unus  pro  omnibus 
mortuus,  ergo  omnes  mortui  sunt,  et  pro  om- 
nihus  mortuus  est  Christus ;  Rom.  5 :  Non  sicut 
delictum,  ita  et  do?ium;  si  enim  unius  delicto 
multi  mortui  sunt,  multo  magis  gratia  Dei,  et 
donum  in  gratia  tmius  hominis  lesu  Christi 
171  plures  abundavit ;  unde  infra  conchidit  : 
Igitur  sicut  per  imius  delictum  in  omnes 
homines  in  condemnationem,  sic  et  per  unius 
justitiam  in  omnes  homines  in  justificatio- 
nem  vitce.  At  vero  per  Adee  peccatnm  om- 
nes  omuino  homines  lapsi  sunt ;  ergo  per 
Christum  omnes  suut  justificati;  saUem  quoad 
sufficientiam ,  quantum  est  ex  parte  Dei, 
omues  reconciUati  sunt;  omnibus  ergo  parata 
sunt  propter  Christum  sufficieutia  auxiUa , 
quibus  salvari  possint ;  nam,  ut  dicitur  ad 
Coloss.  1  :  In  ipso  complacuit  omnem  plenitu- 
dinem  inhabitare,  et  per  eimi  reconciliare  om- 
nia  in  ipsum,  pacificans  per  sanguinem  crucis 


GAP.  VIII.  UTRUM  AUXILIUM  SUFFICIENS  DETUR  OMNIBUS  ADULTiS,  ETC. 


30i 


ejiis,  sive  quce  in  ccelis,  sivequa;  in  terris  sunt ; 
iu  oap.  2  ad  Colossenses,  ad  omnes  loquens 
ait  :  Bt  vos  cum  mortid  essetis  in  delictis,  et 
prceptitio  carnis  vestrcv,  convivificavit  ciim  il- 
lo,  donans  vohis  omnia  delicta,  delens  q%od  ad- 
•cers%is  nos  erat,  chirograpMm  decreti,  affigens 
illudcruci;  ac  tandem  adEplies.  1  :  Utnotum 
faceret  noiis  Sacramentum  voluntatis  suce  se- 
C2mdum  heneplacitum  ejus,  quod  proposuit  in 
eo  in  dispensatione  plenitudinis  temporumins- 
taurare  omnia  in  Christo  ;  et  infinita  similia 
iu  Scripturis  inveniuntur,  quibus  aperte  doce- 
mur  omnes  homines  assecutos  esse  in  Ghristo 
remissionem  peccatorum,  et  divinam  recon- 
cihationem.  Unde  cum  non  omnes  in  effectu 
iUam  obtineant;,  necesse  est  ut  saltem  suf- 
ficienter,  et  quantum  est  ex  parte  Dei  illam 
consequantur,  quod  verum  esse  non  potest 
nisi  omnes  aliquo  modo  auxiha  sufficientia 
ad  salutem  reciperent^  quae  ratio  locupletari 
potest  ex  Ireneeo^  hb.  5^  cap.  17  ,  et  Origen., 
homiL  20  in  Numer.,  et  Greg.^  hb.  33  iVIoraL, 
cap.  14  ;  unde  hoc  etiam  confirmant  testi- 
monia  supra  adducta,  ad  probandum  auxihum 
sufficiens  ;  quia  omnibus  hominibus  pereun- 
tibus  attribuitur  quod  salvi  non  fiant :  non 
posset  autem  hoc  attribui  eis,  nisi  haberent 
in  manu  sua  omnia  necessaria  auxilia ,  ut 
cap.  2  ostendimus :  ergohaec  dantur  omnibus, 
et  in  capitibus  sequentibus ,  ad  particulares 
hominum  status  descendendo^  id  amplius  ex 
Scriptura  confirmabimus. 

8.  Prolatur  assertio  ratione.  —  Ratio  autem 
hujus  veritatis^  cum  totum  hoc  negotium  hu- 
manse  salutis  ex  supernaturali  gratia  pendeat,, 
eisdem  testimoniis  ac  principiis  revelatis  su- 
menda  est ;  habemus  enim  ex  Scriptura  Deum 
creasse  homines  propter  felicitatem  spternam, 
ex  quo  principio  aperte  sequitur  debuisse  illis 
dare  sufficientia  auxiha  ad  illam  cousequen- 
dam;  quse  ratio  non  minus  procedit  post  pec- 
catum  primi  hominis,  quam  antea,  quia  etiam 
post  illum  lapsum  noluit  Deus  naturam  hu- 
manam  iha  beatitudine  privare ;  sed  m  hoc 
etiam  statu  naturee  lapsa  vohut  omnes  homi- 
nes  ad  eumdem  finem  multiplicare^  et  in  via 
ad  eamdem  beatitudinem  constituere,  et  ab 
hac  ordinatione  et  a  statu  viatoris  neminem 
excepit ;  ergo  ratio  sapientis  providentiae  pos- 
tulabat  ut  omnibus  sufficientia  media  provi- 
deret.  Pneterea  hujus  providentieeevidens  ar- 
gumentum  sumitur  ex  Ghristi  redemptione;,  ut 
diximus ;  docet  enim  fides  Deum  voluisse  re- 
dimere  omnes  homines  lapsos^  et  per  Christi 
mortem  illam  redemptionem  consummatam 


esse;  ergo  hinc  recte  colhgimus  Ghristum  om- 
uibus  meruisse  omnia  necessaria  auxilia  qui- 
bus  salutem  consequi  possent ;  ergo  liiuc  inde 
optime  infertur  omnibus  dari  aliquo  modo. 
Probatur  consequentia^  quia  ihud  meritum  est 
efficax,  et  de  rigore  justitifH,  et  ideo,  iho  sup- 
posito,  non  posset  Deus  juste  debitum  prae- 
mium  illi  non  conferre. 

9.  Instantice  respondetur.  —  Dices  :  hoG  ar- 
gumento  probaretur  omnes  etiam  esse  cum 
efFectu  salvandos,  propter  Christum.  Respon- 
detur  negando  sequelam,  quia  non  hoc  meruit 
Christus,  nec  ad  hoc  obtulit  Claristus  sua  meri- 
ta  respectu  omnium,  sed  tantum  respectu  elec- 
torum,  quibus  juxta  Patris  agnitam  voluntatem 
auxiha  simpliciter  efficacia  dari  voluit,  et  pro 
illis  impetrandis  merita  sua  in  particulari  ob- 
tulit.  Caeteris  vero  auxilia  sufficientia  prome- 
ruit^  et  ut  essent  efficacia,  si  ipsi  vellent^  vel 
non  resisterent.  Tandem  rationes  congruentes 
hujus  providentise  ex  multis  attributis  divinis 
desumi  possent,  nam  iraprimis  valde  consenta- 
neum  est  divince  bonitati^  ut  nullum  a  partici- 
patione  suse  gratia  ex  se  repellat.et  ut  nerainem 
deserat,  nisi  prjus  deseratur  ab  ipso.  Deinde  est 
etiam  divinse  misericordiee  decentissimum,  ut 
neminem  a  participatione  redemptionis  et  re- 
missione  peccati  ex  parte  sua  excludat.  Prsete- 
rea,  si  respectum  ad  Ghristum  et  ejus  passionem 
consideremus,  est  illi  hoc  ex  justitia  debitum. 
Denique  est  valde  consentaneum  providentise 
generali,  et  quasi  legali,  et  distributivae  justi- 
tise,  ut  a  participatione  pra^mii  generaliter  om- 
nibuspropositietmedecinae  omnibus  sufficien- 
tis  et  superabundantis,  neminem  ex  se  repel- 
lat,  sed  potius  omnibus  sufficienter  provideat. 

10.  RespondetuT  ad  rationem  duUtandi.  — 
Ad  primam  igitur  dubitandi  rationem,  respon- 
sum  jam  est,  assumptum  esse  falsum ;  nam 
Deus,  quantum  est  ex  se,  omnes  salvare  vult  et 
cupit  :  nec  Augustinus  hoc  negat,  licet  verba 
Apostoli  interdum  aliter  interpretetur,  ut  jam 
diximus ;  nec  ob  illam  interpretationem  Au- 
gustini  doctrina  hgec  iu  se  incerta  redditur; 
tum  quia  non  nititur  solum  illis  verbis  Pauli, 
sed  etiam  aliis  firmissirais  fidei  fundamentis ; 
tum  etiam  quia  iicet  Augustinus  addat  alios 
sensus,  nou  intendit  hunc  excludere ,  quem 
aliis  locis  tradit,  sicut  etiam  Prosper,  raagnus 
Augustini  discipulus,  et  acerrimus  ejus  defeu- 
sor,  eum  iuterpretatus  est ;  alter a  vero  diih- 
cultas,  quse  per  modum  replicas  ibi  proponi- 
tur^  postulat  modum  hujus  sutficientis  auxihi, 
prsesertim  in  infidehbus,  quem  in  sequentibus 
capitibus  fuse  tractabimus. 


302 


LIB.  IV.  DE  AUXiLIO  GRATI 
CAPUT  IX. 


AN  ET  QTJOMODO  FIDELIBUS  SEMEL  JDSTIFIGATIS, 
QUI  TANDEM  NON  SALVANTUR,  DETUR  AUXILIUM 
SUFFICIENS  AD  SALUTEM  ^TERNAM. 

Ut  veritas  quara  in  capite  prcecedenti  tradi- 
dimiis  magis  comprehendatur,  et  dilficultates 
circa  illam  occurrentes  proponantur  et  expli- 
centur,  operae  pretium  erit  ab  illa  generalitate 
hominum  ad  varios  illorum  ordines  descen- 
dere,  et  quomodo  singulis  sufficientia  auxilia 
conferantur  exponere.  Non  tractamus  autem 
de  hominibus  electis,  seu  prsedestinatis,  quia 
illis  non  solum  sufficiens^  sed  etiam  efficax 
auxilium  datur,  ut  cum  eSectu  salventur ;  et 
quamvis  interdum  auxilia  tantum  sufficientia 
illis  conferantur,  ut  supra  dixi,  tunc  non  ad- 
juvantur  proprie  ut  prasdestinati,  sed  secun- 
dum  providentise  rationem,  ideoque,  quoad 
illam  partem,  eadem  est  ratio  de  illis  quse  de 
aliis,  qui  non  salvantur,  ac  proinde  quse  de 
his  dixerimus  poterunt  ad  eos  accommodari. 
Reliquos  autem  homines,  qui  non  salvan- 
tur,  in  tres  ordines  distinguimus ;  quidam 
enim  sunt  justi  ad  tempus,  et  interdum  multo 
vitse  tempore,  et  tandem  damnantur ;  alii  sunt 
peccatores  fidem  habentes,  qui  vel  raro,  vel 
nunquam  in  setate  adulta  justificantur;  alii 
denique  sunt  infideles,  qui  uunquam  veram 
fidem  consequuntur  ,  inter  quos  etiam  esse 
possunt  varii  gradus,  ut  postea  videbimus. 

1.  De  quilus  justificatis  sit  hic  sermo  ?  —  In 
hoc  vero  capite,  solum  de  justis  temporalibus 
(ut  sic  dicam)  breviter  dicendum  est;  isti  au- 
tem  si  considerentur  ut  justi  sunt,  non  soium 
sufflciens,  sed  etiam  efficax  gratise  auxilium 
recipiunt,  ut  constat,  et  ideo  de  illis  sub  hac 
consideratioue  non  tractamus  :  ut  autem  in 
gratia  non  perseverant,  clarum  est  auxiUum 
efficax  non  recipere,  et  ideo  merito  quaaritur 
an  et  quomodo  auxilium  sufficiens  ad  salutem 
recipiunt :  nam  seterna  salus  sine  perseveran- 
tia  obtineri  non  potest ;  his  autem  non  datur 
perseverantia ;  ergo  non  datur  aliquid  ad  sa- 
lutem  seternam  consequendam  necessarium ; 
ergo  non  datur  auxilium  sufficiens.  Dices  : 
quamvis  perseverantia  illis  non  detur,  oflertur, 
quantum  est  ex  parte  Dei,  et  ita  ad  illam  acci- 
piunt  auxilium  sufficiens.  Sed  contra,  quia 
perseverantioe  donum  ita  est  singulare  pree- 
destinato,  ut  neque  Deus  aUis  illud  dare  vo- 
hierit,  neque  aUquis  possit  illud  a  Deo  mereri 
vel  impetrare,  et  quo  illud  consequatur  ali- 


M  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
quid  facere ;  ergo  nec  ex  parte  Dei  dattir,  nec 
in  potestate  hominis  est  constitutum  ,  ac 
proinde  non  datur  istis  ad  perseverandum 
auiilium  sufficiens :  quas  objectiones  fecerunt 
olim  rontra  Augustinum  Semipelagiani,  con- 
tendentes  ex  illius  doctrina  sequi,  magnam 
partem  justorum  et  Sanctorum  ideo  non  sal- 
vari,  quia  nec  perseverantiam  Iiabent,  nec 
habere  possunt,  quoniam  illis  a  Deo  denegata 
est,  quia  non  sunt  per  gratiam  a  massa  per- 
ditionis  discreti,  ut  ssepius  refert  Prosper  in 
objectionibus  Gallorum,  3 ,  7  et  12,  et  in  ob- 
jectionibus  Vincent.,  7,  8,  9  et  12. 

2.  Omnes  justificati,  licet  non  sint  prcedes- 
tinati,  Jialent  gratiam  sufficientem  ad  salu- 
tem. — Prolatur  assertio  ea  sacra  Scriptura. 
—  Nihilominus  dicendum  est  omnes  justos , 
etiamsi  prsedestinati  non  sint ,  habere  auxi- 
lium  sufficiens  ad  salutem  seternam  conse- 
quendam,  perseverando  utique  in  justitia  us- 
que  ad  mortem,  si  velint,  sicut  velle  possunt. 
Probatur  primo  ex  Scriptura,  Proverb.  3  :  In 
omnihus  tiis  tuis  cogita  illum,  et  ipse  diriget 
gressus  tuos ,  quse  directio  maxime  ad  perse- 
verandum  necessaria  est ,  et  de  se  sufficiens  : 
hsec  autem  promittitur  cogitanti  Deum  assi- 
due,  et  in  suis  actionibus  auxilium  ejus  postu- 
lanti :  est  ergo  hoc  in  hominis  justi  potestate ; 
non  enim  Spiritus  Sanctus  consulit  aut  prseci- 
pit  nisi  quod  possibile  est  :  unde  inferius  sub- 
dit  Sapiens  :  Ne  pazeas  repentino  terrore,  et 
irruentes  tidi  potentias  impiorum;  Dominus 
enim  erit  in  latere  tuo,  et  cicstodiet  pedem  tuum 
ne  capiaris.  Quag  promissio  nou  solum  prsedes- 
tinatis  fit,  sed  omnibus,  et  prajsertim  justis,  et 
hoc  egregie  confirmant  verba  Sarse,  Tobise  3 : 
IToc  habet  pro  certo  omnis  qui  te  colit,  quod, 
mta  ejus,  si  in  probatlone  fuerit,  coronaUtur  ; 
si  autem  in  tribulatione  fiierit ,  liberabitur. 
Quod  non  solum  de  liberatione  a  tribulatione 
et  poena  temporali,  sed  maxime  de  liberatione 
aculpa,  aut  victoria  tentationum,  intelligitur,- 
non  enim  coronabitur  qui  temporalia  mala 
superat,  sed  qui  tentationes  peccatorum  vin- 
cit ;  ergo  est  in  potestate  justorum  colentium 
Deum,  hsec  victoria  :  hsec  autem  est  perseve- 
rantia ;  ergo  ipsa  etiam  est  in  ipsorum  potes- 
tate  et  lihertate,  quam  sine  auxilio  sufficiente 
habere  non  possunt. 

3.Hanc  denique  potestatem  et  auxilium  suf- 
ficiens  quamplures  Spiritus  Sancti  voces  osten- 
dunt,  quibus  justi  non  solum  ad  perseveran- 
dum,  sed  etiam  ad  crescendum  in  gratia  usque 
ad  mortem  excitantur:  Ecclesiastici  8  :  Ne  te- 
rearis  usque  ad  mortem  Justificari ;  Apocalyp. 


CAP.  IX.  AN  ET  QUOMODO  FIDELIBUS  SEJIEL  JUSTIFICATIS,  ETC. 


303 


3  :  Qtd  jttstus  est  justificetiir  adhic ;  et  ad 
Rom.  6  :  Exliibete  memlra  testra  servire  jus- 
titice  in  sanctificatione,  etc. ;  i  Corinth.  40 : 
Qui  se  existimat  stare,  xideat  ne  cadat ;  et  ut 
ostendat  hoc  esse  in  ejus  potestate,  subjimgit : 
Fidelis  JDeus,  qui  non  patietur  xos  tentari  su- 
'pra  id  quod  potestis ,  sedfaciet  cum  tentatione 
proventum,  ut  possitis  sustinere.  Dat  ergo  Deus 
justificatis  sufficiens  auxiUum  ut  nou  cadant; 
ergo  ut  perseverent;  nam,  qui  non  cadit^  per- 
severat ;  et  ad  Ephes.  6  :  Induite  vos  armatu- 
ram  fidei,  ut  possitis  stare  adtersus  insidias 
diaholi;  fidei,  iuquam,  vivse,  nam  mortua  non 
sufficit  ad  resistendum  diabolo  perseveranter. 
sicut  inferius  subdit  :  Propterea  accipite  ar- 
maturam  Dei,  ut  possitis  resistere  in  diemalo, 
et  in  omnibus  perfecti  stare.  Datur  ergo  justis 
auxilium  sufficiens  ad  hoc  perficiendum ;  qui 
autem  hoc  praistiterit,  sine  dubio  salvabitur ; 
et  similia  Scripturse  testimonia  passim  occur- 
runt. 

4.  Ex  Conciliis  Arausicano,  Trident.,  etc. — 
Secundo,  traditur  aperte  heec  veritas  a  Conci- 
liis:  Milev.,  cap.  3,  definiente  gratiam  Dei,  in 
qua  justificamur,  non  ad  solam  remissionem 
peccatorum  valere,  quse  jam  commissa  sunt, 
sed  etiam  ad  adjutorium;,  ut  non  committantur. 
Dat  ergo  gratia  adjutorium  sufficiens  ad  non 
peccandum  in  posterum,  et  hoc  est  sufficiens 
ad  seternam  salutem  consequendam ;  et  Arau- 
sic,  cap.  25,  his  verbis  :  Hoc  secundum  fidem 
Catholicam  credimus ,  quod,  accepta  per  Baptis- 
mum  gratia,  omnes  baptizati,  Christo  mxilian- 
te  et  cooperante,  omnia  quce  ad  salutem  perti- 
nent,  possunt  et  debent,  si  fideliter  laborare  ve- 
lint,  adimplere,  quibus  verbis  aperte  describit 
auxilium  sufficiens ;  et  quod  de  baptizatis  di- 
cit,  habet  eamdem  rationem  in  omnibus  jus- 
tis,  quocumque  tempore  aut  modo  justificati 
fuerint;  quod  etiam  testatur  Concilium  Trid., 
sess.  6,  cap.  11,  ubi  prius  damnat  dicentes, 
homini  justificato  impossibile  esse  servare  prce- 
cepta  quibus  obligatur ;  deinde  declarat  hanc 
potestatem :  Quia  Deus  jubendo  monet  facere 
quod  possis,  et  petere  quod  non  possis,  et  adju- 
vat  ut  possis  ;  et  paulo  inferius  :  Qui  sunt  filii 
Dei,  Christum  diligunt ;  qui  autem  diligunt 
eum,  iit  ipsemet  testatur,  servant  sermonem 
ejus,  quod  utiqtie  cum  divino  auxilio  prcestare 
possunt.  Qui  autem  possunt  servare  mandata, 
possimt  etiam  in  gratia  perseverare,  imo  etiam 
et  proficere,  ut  paulo  post  idem  Coneilium  ad- 
jungit ;  et  eamdem  rationem  supra  traditam 
reddit  :  Quia  Deus  neminem  deserit,  nisi  prius 
deseratur  ab  ipso;  idemque  repctit  agens  de 


perseverantia,  cap.  17,  quem  locum  etiam  su- 
pra  explicavi  :  eamdemque  doctrinam  sub 
anathemate  definit  canon.  18  et  22. 

5.  Ex  patribus,  sancto  Augicstino,  Prospero, 
Leo7ie,  etc.  —  Tertio,  potest  hsec  veritas  testi- 
monio  Patrum  confirmari.  Augustinus  enim, 
lib.  de  Nat.  et  grat.,  cap.  26,  docct,  cum  Deus 
justificat  impium,  sanare  agrotum,  et  dare  vi- 
res  ut  possit  perfecte  operari,  nec  deserere  il- 
him  nisi  ab  i[>so  deseratur;  etreddit  rationem, 
quia,  licethomo  sanetur,  si  non  juvetur,  non 
poterit  servare  mandata,  seu  pietatis  opera 
exercere,  in  quo  tacite  supponit  necessarium 
esse  ut  possit,  et  consequenter  ut  habeat  auxi- 
hum  sufficiens  quo  possit;  quia  nimirum, 
juxta  aham  regulam  ejusdem  Augustini,  hb. 
de  Corrept.  et  grat.,  cap.  11  et  12,  si  justo 
non  daretur  auxilium  quo  possit  tentationem 
vincere  et  perseverare ,  non  ei  imputaretur, 
etiamsi  cadat  vel  non  perseveret,  sed  Deo  po- 
tius  esset  tribuendum,  quod  est  absurdissi- 
mum,  ut  idem  Augustinus  docet  lib.  2  de 
Peccat.  merit.,  cap.  47,  et  juxta  hsec  verba 
Augustini  refellit  objectionem,  vel  potius  ca- 
himniam  Semipelagianorum ;  Prosper  ad  ter- 
tiam,  septimam  et  duodecimam  objectionem 
Gallorum,  et  septimam,  octavam,  nonam  et 
duodecimam  Vincentii,  eamdem  veritatem 
confirmat,  quod  justis  non  denegantur  auxi- 
ha  sufficientia  ad  perseverandum  ;  Fulgent., 
Hb.  1  ad  Monim.,  cap.  28,  valde  commendat 
dictum  illud  Augustini  :  Ut  homines  non  ad- 
juventur,  in  ipsis  causaest,  non  in  Deo ;  et 
quod  nullius  hominis  lapsus  causa  sit  in  Deum 
referenda.  Uude  cum  Augustino  sentit  per 
Deum  non  stare  quominus  justus  perseveret^ 
ac  proinde  justis  semper  dari  auxihum  suffi- 
ciens  ad  sahitem.  Hinc  etiam  dixit  Leo  Papa, 
sermone  4  6  de  passione  :  Jugiter  admonemur 
nt  dona  gratia?  Dei  negligenier  non  habeamus  ; 
juste  nobis  instat  pnecepto,  qui  prcecurrit  au- 
xilio,  et  benigne  incitat  ad  obedientiam,  qui 
dticit  ad  gloriam,  quse  verba  maxime  in  jus- 
tificatis  locum  habent,  et  sufficientem  gra- 
tiam,  qua  possint  ad  gloriam  per  obedientiam 
preeceptorum  pervenire,  evidenter  ostendunt, 
Idemque  confirmant  verba  Chrysostomi,  ho- 
mil .  1 6  ad  Hebr. :  Habemus  cooperatorem  et  ad- 
jutorem  Deum,  tantum  velimus,  etc.  Si  vero 
dormierimus,  et  stertentes  speremus  intrarc  in 
ccelum,  quando  poterimics  hcereditatem  cceles- 
tem  apprehendere,  Est  igitur  hoc  in  justorum 
potestate,  eisque  Deus  non  deest. 

6.    Probatur  assertio  rationibus.  —  Nec 
excitantia,  nec  adjuvantia  auxilia  desunt  jus- 


304 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


tis  ex  parte  Dei.  —  Ratione  tandem  declaratur 
hsec  veritas.  Nam  imprimis  gratia  sanctificans^ 
cum  suis  donis  et  virtutibus  infusis,  de  se  po- 
tens  est  ad  bene  operandum,  et  ad  vincenda 
peccata  :  hanc  autem  gratiam  Jiabent  omnes 
justi ;  ergo  ex  hac  parte  sufficientiam  habent. 
Ahunde  vero  huic  gratise  debentur  auxilia  ac- 
tualia  necessaria  ad  opera  sahitis,  et  maxime  ad 
illa  quee  ad  salutem  sunt  necessaria.  Duphoia 
enim  sunt  hsec  auxiha,  excitantia  et  adjuvan- 
tia,  ad  quai  reducuntur  omnia,  ut  supra  visum 
est :  neutra  autem  desunt  iustis  ex  parte  Dei ; 
quod  imprimis  probatur  de  auxihis  adjuvanti- 
bu3,  quia  justi  non  indigent  novis  auxihis,  seu 
gratiis  adjuvautibus  in  actu  primo,  quia  per 
habitum  ipsum  sufficientissime  juvantur;  indi- 
gent  autem  auxiho  Dei  adjuvantis  iu  actu  se- 
cundo  :  hoc  autem  adjutorium  in  re  ipsa  non 
exhibetur,  nisi  quando  quis  operatur,  et  ideo 
non  est  necessarium  ad  auxilium  sufficiens, 
sed  in  efficaci  inchiditur  ahquo  modo  ;  requi- 
ritur  autem  ut  pra^paratum  et  oblatum  a  Deo, 
et  hoc  modo  non  potest  deesse  justis,  quia 
Deus  de  se  non  denegat  cooperationem  neces- 
sariam  suis  causis  secundis ,  unicuique  juxta 
modum  et  capacitatem  suam;  ergo  maxime 
iham  prsebet  gratiam  et  habitibus  infusis,  et 
homini  justo  ratione  iUorum,  ut  in  sequenti 
hbro  latius  ostendemus;  ex   hac  ergo  parte 
non  deest  justis  auxihum  sufficiens. 

7.  De  auxihis  autem  excitantibus,  ahqui  pu- 
tant  non  esse  necessaria  habentibus  jam  sanc- 
tificantem  gratiam  et  virtutes  infusas,  juxta 
quorum  sententiam  sine  his  auxiliis  habent 
justi  sufficiens  auxihum.  Alii  volunt  sufficere 
alia  auxiha  excitantia,  quse  in  mentibus  fide- 
hum  insurgere  possunt  ex  objectis  externis, 
quee  Deus  per  gratiam  suam  providet,  ad  fide- 
hum  mentes  excitandas,  ut  sunt  verbum  Dei 
prsedicatum  vel  scriptum,  exempla  sanctorum, 
divina  beneficia  quotidiana,  supplicia,  item- 
que  Sacramenta,  vel  ceremonise  Ecclesise,  et 
simiha,  quibus  Deus  cooperatur^  et  interuam 
gratiam  adjungit  ad  excitanda  corda,  prseser- 
tim  justorum.  Nam  hic  modus  videtur  de  se 
sufficiens,  si  homines  justi  vehnt  strenue  ac 
diligenter  his  mediis  uti  :  sed  licet  hoc  sit  ve- 
rum,  addeudum  est,  in  omni  occasioue  et  op- 
portunitatc  gravis  tentationis  et  pericuh,  aut 
hcet  externa  ^media  fortasse  desint_,  ut  potest 
accidere,  Deum  tamen  nunquam  deesse  justo, 
quin  interius  ejus  mentem  sufficienter  excitet, 
quantum  necesso  est  ad  prsesentem  occasio- 
nem  mah,  seu  lapsussuperandam.  Hanc  enim 
Dei  promissiouem  habemus  ex  verbis  Pauh  : 


Fidelis  Deus,  qui  non  patietur  vos  tentari  ultra 
id  (piod potestis  ;  vel  ergo  moderabit  tentatio- 
nem,  vel  excitabit  justum,  quautum  sufficiat, 
ut  nemo  possit  dicere:  Per  Deum  alest,  ut  Ec- 
clesiastici  15,  quia,  ut  dicitur  Proverb.  3  :  Do- 
minus  erit  in  latere  tuo  ne  capiaris.  Denique 
lioc  est  valde  consentaneum  divinae  providen- 
tiae ,  quam  prsesertim  amicis  suis  promisit. 
Adde  hoc  genus  auxilii  sufficientis  ad  servan- 
da  singula  praecepta,  non  tantum  justistribui, 
sed  etiam  peccatoribus,  ut  iufra  videbimus, 
alias  non  peccarent  transgrediendo  prsece- 
ptum. 

8.  Homo  naturaliter  oUitus ,  vel  usu  rafioni 
impeditus,  cum  occurrit  ohligatio  prcecepti,  nec 
peccat,  nec  Deus  tenetur  illum  excitare  ad 
advertentiam.  —  Ut  autem  hoc  generaliter 
intelligatur,  advertendum  est  in  hujusmodi 
opportuuitate,  in  qua  occurrit  obligatio  prae- 
cepti,  necessarium  imprimis  esse  ut  homo 
sciat  et  advertat,  vel  naturaliter  advertere 
possit,  se  habere  tale  praeceptum,  et  hic  et 
nunc  ipsum  obligare.  Nam  si  homo  omuino 
hoc  nou  cousideret,  sed  naturaliter  oblitus  sit, 
quamvis  omittat^  non  peccabit,  ut  constat,  et 
ideo  necessarium  non  est  ut  tunc  excitetur, 
nec  pertinet  ad  providentiam  gratiee  suffi- 
cientis  ut  Deus  semper  moneat  ad  hujusmodi 
considerationem,  vel  adverteutiam  pro  illo 
lempore,  ut  experimento  constat  :  et  ratio 
est,  quia  tunc  cessat  periculum  culpse,  pro- 
pter  quam  vitandam  est  necessarium  illud 
auxilium  ;  similiter  necessarium  non  est  ut  in 
tah  occasione,  in  qua,  de  vitaudo  actu  prohi- 
bito  agitur,  homo  sit  compos  sui^  et  ratione 
utens,  nam  si  adeo  perturbetur  usus  rationis, 
ut  libertatis  etiam  usus  impediatur,  jam  pro 
tunc  non  est  homo  in  statu  peccandi,  vel  bene 
moraliter  operandi,  ut  constat ;  et  ideo  non 
est  etiam  necessarium  ut  nova  gratia  suffi- 
ciens  pro  tunc  conferatur,  quia  cessat  ueces- 
sitas,  ut  dcclaratum  est.  At  vero  quando 
ratio  est  apta  ad  deliberandum^  cum  neces- 
saria  advertentia  ad  prsesentem  occasiouem 
et  obligationem  servandi  preeceptum,  tunc 
dicimus  nunquam  deesse  actuale  auxilium 
necessarium,  quia  sine  illo  excusaretur  homo 
a  peccato,  etiamsi  caderet,  vel  non  servaret 
preeceptum  :  homo  autem,  prsesertim  justus, 
sic  ratione  utens,  nunquam  excusatur  ex  eo 
capite  quod  desit  iUi  Deus,  ut  probant  testi- 
monia  adducta.  Verum  est  tamen  hoc  auxi- 
lium  ad  servandum  preeceptum,  vel  non  ce- 
deudum  tentationi,  non  semper  dari  immedia- 
te  sufficiens  ad  totum  effectum,  sed  mediante 


CAP.  X.  AN  ET  QUOMODO  FIDELIBUS  PECCATOIllBUS  SEMPER,  ETG. 


303 


oratione,  ad  quam  proxime  excitatur  homo, 
quia  vult  Deus  hominemj  hoc  modo,  et  Deum 
honorare^  et  amplius  cooperari ;  et  ideo  dixe- 
runt  Augustinus  et  Concilium  Tridentiuum  : 
Julendo  monet  facere  quod  possis,  et  petere 
quod  non  possis,  et  hoc  taudem  modo  suffi- 
ciens  auxiUum  ad   perseverandum   confert. 

9,  Datur  actu  gratia  sufftciens  in  occasio- 
nihus  prcesentihus,  lyro  futuris  offertur  a  Deo. 
—  Et  ita  etiam  expeditur  difficultas,  quae  hic 
oriri  potest  in  homine  lapso  ex  parte  concu- 
piscentise,  et  corporis  mortalis  impedimentis, 
quse  difficillimam  reddunt  boni  operandi  per- 
severantiam.  Nam  etiam  ex  hac  parte  non 
deest  justis  auxilium  sufficiens,  quia  haec  per- 
severantia,  non  tota  simul  occurrit,  sed  succes- 
sive,  et  per  singulos  actus,  et  occasiones  ser- 
vandi  praecepta,  seu  non  peccandi ;  ergo  ut  ex 
parte  Dei  detur^  vel  offeratur  justo  hoc  auxi- 
Hum  sufficiens,  satis  est  quod  per  singulas 
etiam  occasiones  non  desit  tale  auxilium  :  os- 
teusum  est  autem  quomodo  detur  in  singulis ; 
ergo  simphciter  datur  vel  offertur  pro  omni- 
hus  et  pro  tota  perseverantia  et  salute.  Dico 
autem  datiir,  vel  offertur,  quia  in  occasioni- 
bus  jam  existentibus  et  prsesentibus,  actu 
etiam  et  iu  prsesenti  datur  :  pro  futuris  au- 
tem  offertur,  quantum  est  ex  parte  Dei.  Quod 
in  usu  seu  praxi,  ut  ita  dicam,  sie  potest  ex- 
pHcari.  Nam  postquam  homo  justificatus  est, 
non  perdit  justitiam,  nisi  peccando  mortahter 
contra  ahquod  prseceptum ;  unde  quandiu 
non  occurrit  praiceptum  affirmativum  pro 
tunc  obhgans,  nec  morahs  occasio  peccandi 
contra  prseceptum  negativum,  facile  potest 
justus  necessaria  ad  perseverandum  tunc  fa- 
cere  per  gratiam  quam  habet ;  cum  primum 
autem  occurit  occasio  servandi  prseceptum,  vel 
peccandi  mortaUter,  tunc  pro  illo  definito 
tempore,  non  deest  illi  auxiHum  internum 
sufficiens  ad  bene  operandum,  ut  declaratum 
est,  et  ita  tunc  illi  actu  datur  auxilium  prae- 
veniens,  seu  excitans  sufficieus.  Aut  ergo 
homo  non  utitur  beue  illo  auxiho  sufficiente 
vel  abutitur  illo,  vel  cooperaturilh.  In  priori 
casu,  amittit  gratiam,  et  desinit  esse  justus, 
eique  imputatur  casus  et  perseverantiae  amis- 
sio,  et  non  Deo,  quia  jam  habuit  auxihum 
sufficiens  a  Deo.  Postquam  vero  jam  est  in- 
justus,  privatur  quidem  propriis  justorum 
auxihis,  qua;  sine  dubio  majora  suut  ;  quo- 
modo  autem  postea  recipiat  auxilium  suffl- 
ciens,  ad  qusestionem  capitis  sequentis  perti- 
net.  Si  autem  tahs  justus  in  illa  prima  occa- 
sione  bene  usus  fuerit  illo  auxiUo  divino,  of- 

VIIl, 


fertur  ilU  auxiiium  sufticiens ,  et  forte  ube- 
rius  pro  altera  occasione  proxime  succedente, 
et  illa  oblata  datur  ei  auxilium  sufficiens  ac- 
commodatum  ilU,  et  ita  consequenter  de  re- 
hquis  usque  ad  finem  vita?  :  unde  fit  ut, 
quandiu  per  hominem  jastum  non  steterit, 
nunquam  illi  desit  auxilium  sufficiens  ad 
conservandam  gratiam,  et  consequenter  ad 
a^ternam  salutem  consequendam. 

10.  Solvitur  difftcultas  initio  proposita.  — 
Ad  difficultatem  in  principio  positam,  patet 
sohitio  ex  dietis.  Nam  aUud  est  accipere  ac- 
tualem  perseverantiam ,  aUud  accipere  potes- 
tatem  perseverandi,  seu,  quod  idem  est,  auxi- 
Uum  sufficiens  ad  perseverandum.  Nam  iUud 
prius  pertinet  ad  gratiam  efficacem  propriam 
prsedestinatorum,  hoc  vero  posterius  pertinet 
ad  gratiam  sufficientem  communem  omnibus; 
et  ideo  Ucet  isti  reprobi  non  accipiant  persc- 
verantiam,  accipiunt  nihilominus  perseveran- 
di  potestatem.  Et  quod  non  recipiant  actum 
perseverandi,  nou  est  ex  Deo,  sed  ex  ipsis,  ne- 
que  ideo  non  perseverant  quia  reprobi  sunt, 
sed  non  perseverando  fiunt  reprobi ,  ut  recte 
Prosper  docet  supra ,  et  Fulgentius  fere  toto 
illo  1.  2  ad  Monim.  Quomodo  autem,  hoc  non 
obstante,  perseverantia  sit  speciale  donum,  et 
in  quo  consistat,  inferius  suo  loeo  tractabitur. 

CAPUT  X. 

AN  ET  QUOMODO  FIDELIBUS  PECCATORIBUS  SEM- 
PER,  DUM  YIVUNT,  GRATIA  SUFFIGIENS  TRI- 
BUATUR  ,  QUA  CONVERTI  ET  JUSTIFICARI  POS- 
SINT. 

1.  Fidelihus  in  peccato  existentihus  datur 
gratia  suffi,ciens  ad  pcenitentiam.  —  Proha- 
tur  assertio  ex  Scriptura.  —  Ttem  ex  Conci- 
lio  Tridentino,  atque  ex  Sanctis  Patrihus.  — 
Regula  generalis  est,  fidelibus  in  peccato  exis- 
tentibus  non  negari  auxiUum  sufficiens,  quo 
poenitentiam  fructuosam  agere  possint,  et  per 
eam  in  gratiam  redire.  Heec  regula  satis  pro- 
bata  videtur  ex  generaU  principio  in  capite  8 
demonstrato,  proprie  vero  et  in  specie  sumi- 
tur  ex  omnibus  ilUs  Scriptura  locis,  in  quibus 
peccatores,  praesertim  Deum  agnoscentes  etin 
eum  credentes,  ad  poenitentiam  vocantur,  ut 
est  illud  Ezechiel.  33  :  Fili  Jiominis,  dic  ad  do- 
mum  Israel ;  et  infra  :  Vivo  ego,  dicit  Domi- 
mcs  Deus,  nolo  mortem  impii,  sed  ut  converta- 
tur  a  via  sua,  et  vivat.  Aut  ergo  iUa  voluntas 
Dei  est  absohita,  et  dat  auxilium  efficax,  aut 
est  conditionata,  seu  antecedens,  et  dat  sal- 

20 


306  LIB. 

tem  auxilium  suffieiens 
33  :  Patienter  agit  Deus  propter  vos,  nolens 
aliquem  perire,  sed  omnes  ad  pcenitentiam  re- 
verti;  et  illud  Pauli  Rom.  2  :  Ignoras  quia  be- 
nignitas  Dei  ad  pcBnitentiam  te  adducit ;  et 
consonat  illud  Jerem.  3  :  Tu  fornicata  es  cum 
amatoribus  multis,  tamen  revertere  ad  me,  di- 
cit  Dominus,  et  ego  suscipiam  te.  Non  euim  il- 
lam  ad  reversionem  invitaretj  nisi  paratus  es- 
set  ad  eamdem  reversionem  illam  juvare ;  si- 
miliaque  sunt  infinita  vulgaria  loca,  ut  Za- 
char.  A  :  Convertimini  ad  me ;  Ecclesiast.  5  : 
A^e  iardes  converti  ad Dominum  ;  et  Psalm.  49 : 
Hodie  si  vocertb  ejtis  audieritis,  quod  allegans 
et  locupletans  Paulus  ad  Hebr,  3^  ait :  Videte, 
fratres,  ne  forte  sit  in  aliquo  vestrum  cor  ma- 
lum  incredtditatis  discedendi  a  Deo  vivo  .■  sed 
adJiortamini  vosmeiipsos  fer  singulos  dies ,  do- 
nec  Jiodie  cognominatur,  iit  non  oldureiur  quis 
ex  volis  fallacia  peccati,  ubi  dicens,  donec  Jio- 
die,  videtur  intelligere  quandiu  praesens  tem- 
pus  et  vita  durat,  ut  Ghrysostomus  et  alii  ex- 
ponunt.  Veritatem  etiam  hanc  confirmat  Con- 
cilium  Tridentinum  in  sess,  6  et  \A,  nam  lieet 
expresse  non  utatur  signo  distributivo,  dicens 
omnibus  peccatoribus  dari  lioc  auxilium  ,  ta- 
men  cum  indefmite  et  sine  limitatione  gene- 
ralem  doctrinam  tradat_,  eamque  confirmet  al- 
legatis  Scripturae  locis ,  sine  ulla  dubitatione 
illam  generaliter  intelligit.  Dicit  ergo  in  sess, 
6,  cap.  14:  Qui  al  accepta  justificationis  gra- 
tia  per  peccatum  excidermt,  onirsus  justiflcari 
potuerunt ;  et  can.  29,  anathemate  clamnat, 
qui  dixerit  eimi  qui  post  Baptismum  lapsus  est, 
non  posse  psr  Dei  gratiar/i  resu,rgere.  Et  sess. 
14,  c.  1  :  Quoniatn  (inquit)  Deus,  dives  in  mi- 
sericordia,  cognovit  flgmentum  tiosirum,  illis 
etiam  vitce  remedium  contulit,  qui  sese  postea 
(id  est,  post  justificationem)  in  peccati  ser- 
vitutem,  et  damonis  potestatem  tradidissent , 
uliciue  remedium  poenitentise,  de  quo  statim 
subdit:  Zicet  non  semper  fuerit  Sacramentum, 
fuisse  tamen  universis  Jiominilus,  qui  se  mor- 
tali  aliquo  peccato  inquinassent,  quovis  tem- 
pore  ad  graiiam  et  Jusiitiaon  assequendam  ne- 
cessarium;  et  infra  id  confirmat  verbis  Ezech. 
18  :  Convertimini,  et  agite  pceniientiam,  etc, 
quoe  verba  ad  omnes  peccatores  dicta  intelli- 
gnntur,  Patres  etiam  qui  universaliter  de  om- 
nibus  lapsis  loquuutur,  ut  capite  sequenti  vi- 
debimus,  a  fortiori  fideles  peccatores  compre- 
hendunt,  et  spccialiter  hoc  ex  professo  probat 
Cyprianus  in  libro  de  Lapsis.  Rationes  etiam 
cap.  9  allatae  ex  voluntate  Dci  salvaudi  homi- 
nes,  ct  cx  Christi  redemptione,  et  ex  Dei  mise- 


IV.  DE  AUXILIO  GRATI^E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
Unde  illud  2  Petr.     ricordia  et  justitia,  hanc  regulam  probant,  ut 
ex  dicendis  in  duobus  punctis  sequentibus  evi- 
dentius  constabit. 

2.  An  Deus  det  gratiam  sufficientem  omni- 
lus  peccatorilus .  —  Ratio  duUtandi  ex  Conci- 
lio  Tridentino.  —  Confirmatur  ratione.  —  Duo 
enim  circa  hanc  regulam  supersunt  explican- 
da  :  unum  est,  quomodo  preebeat  Deus  lioc 
auxilium  omnibus  peccatoribus ;  aliud  est , 
utrum  ab  hac  regula  exceptionem  aliquam  fa- 
cere  liceat.  In  priori  puncto  ratio  dubitandi 
est,  quia  hoc  auxilium  sufficiens,  etiam  in  his 
qui  jam  credunt,  incipit  ab  excitante  gratia, 
ut  aperte  docet  Concilium  Trident. ,  sess.  6, 
cap.  5,  ubi  docet  exordium  justificationis  a 
vocatione  Dei  sumi,  et  cap.  14  declarat  hoc 
non  solum  esse  verum  de  tota  prima  justifica- 
tioue,  quse  incipit  ab  initio  fidei,  sed  etiam  de 
justificatione  a  peccato,  post  priorem  justifica- 
tionem  atque  adeo  post  comparatam  fidem 
commisso  :  Justificari  (inquit)  poiicerunt  cim 
excitante  Deo.  Et  can.  3defHiit,  etiam  poeniten- 
tiam  liabei  i  non  posse,  sine  prceveniente  Spi- 
ritus  Sancti  inspiratione,  quae  est  gratia  ex- 
citans,  ut  supra  diximus.  Hsec  autem  gratia  ex- 
citans  non  datur  semper  omnibus  peccatori- 
bus,  etiam  fidelibus,  id  est,  non  datur  omni- 
bus  diebus,  horis  et  momentis,  nec  potest  assi- 
gnari  certum  tempus  in  quo  detur  :  quando 
ergo,  vel  quomodo  datur  liaec  gratia  suffi- 
ciens  ?  Et  declaratur  augeturque  difficultas, 
quia  vel  hoc  auxilium  sufficiens  datur  semper 
actu  et  in  se,  et  hoc  est  per  se  incredibile  :  vel 
tantum  offertur  ex  parte  Dei,  et  hoc  etiam  dici 
non  potest,  quia  aliquid  expectaretur  ex  parte 
iiominis,  ut  actu  daretur  ei  tale  auxilium, 
quod  repugnat,  quia  illud  ipsum  fieri  non  po- 
test,  nisi  per  gratiam  excitantem,  juxta  doctri- 
nam  Concilii  Arausicani ;  ergo  neutro  modo 
datur  tale  auxilium. 

3.  Hcec  graiia  non  ita  datur,  ut  semper  et 
coniimie  insit  Jwminiper  aciualem  gratiam  ex- 
ciiantem.  —  Prolaiur  assertio.  —  Instaniice 
respondetur.  —  In  hoc  puncto  imprimis  dicen- 
dum  est  auxilium  nou  ita  dari,  ut  continue  ac 
semper  insit  homini  per  actualem  gratiam 
excitantem ;  hoc  communiter  receptum  est, 
ut  refert  et  sequitur  Bellarminus,  lib.  2  de 
Grat,  et  hb.  arb. ,  cap.  6;  et  Molina  ,  q.  14, 
art.  13,  in  Goncord.,  disp.  9  et  10  ;  videturque 
manifestum^  quia  gratia  excitans  consistit  in 
actibus  vitalibus,  qui  non  fiunt  sine  sensu  et 
cogitatione  ipsorum  :  nam  ad  hoc  ipsum  dan- 
tur  ut  excitent  homiuem,  ut  ex  dormiente  fa- 
ciant  vigilantem  et  attendentem,  quod  non  po- 


CAP.  X.  AN  ET  QUOMODO  FIDELIBUS  PECCATORIBUS  SEMPER,  ETC. 


test  esse  sine  aliqua  experientia  talium  ac- 
tuum.  Ex  ipsamet  autem  experientia,  constat 
non  omni  tempore  vel  omnibus  momentis 
fieri  vel  percipi  a  peccatoribus  in  seipsis  tales 
actus  ;  ergo  non  recipiunt  isto  morlo  semper  et 
continuo  hanc  gratiam  sufficientem.  Respon- 
deri  potest  ipsos  quidem  peccatores  semper 
actu  recipere  has  actiones ;  aliis  vero  rebus 
magis  attendentes,  illas  non  percipere,  neque 
sentire.  At  hoc  incredibile  est^  tum  quia  ipsa- 
met  attentio  ad  res  alias  impedit  attentionem 
ad  hos  actus  gratiae^  qui  sine  attentione  fieri 
non  possunt ;  unde  naturahter  et  sine  mira- 
culo  impossibile  est  continue  exercere  hos  ac- 
tus,  et  ahis  rebus  et  negotiis  humanis  atten- 
dere ;  maxime,  quia  hsec  attentio  semper  est 
vehemens,  et  cum  magna  sollicitudine,  et  ad 
res  inferiores  et  sensibiles  quse  maxime  mo- 
vent.  Tum  etiam  quia  si  tales  actus  tunc  dan- 
tur,  quando  percipi  non  possunt,  non  poterunt 
dici  sufiicientes  ad  convertendum  talem  ho- 
minem;  ergo  illo  modo  dati,  non  possunt  dici 
gratia  sufBciens,  imo  suut  inutiles,  quia  ho- 
minem  non  ita  movent  ut  atteudere  faciant, 
et  vix  ita  possunt  dari  sine  miraculo;  ergo 
superflue  fingitur  tale  miraculum,  seu  taUs 
modus  providentiae  per  continuam  et  nun- 
quam  intermissam  excitationem,  quse  nec  sta- 
tui  viatoris  debita  est,  nec  modo  operandi  hu- 
mano  accommodata ;  unde  nec  etiam  justis 
tribuitnr;  sicut  enim  dormientes  non  excitan- 
tur  actu  ad  bonum  operandum,  ita  etiam  dum 
sunt  nimium  intenti  ahis  rebus,  ut  studiis, 
vel  negotiiSj  actuahter  non  excitantur.  Deni- 
que  hsec  continua  excitatio  non  solum  non 
cognoscitur  experimento,  verum  etiam  ilh 
repugnat,  et  alioqui  divina  revelatione  non 
habetur;  cur  ergo  fingenda  est?  Minor  patet, 
quia  nec  Ecclesia  id  docet,  nec  ex  Scriptura 
id  cohigitur ;  quin  potius  ipsa  Scriptura  hos 
motus  non  semper  dari  indicat;  dicitur  enim 
Psal.  49  :  Hoclie  si  vocem  ejus  audieritis,  nolite 
oMurare  corda  vestra.  Nam  ihe  modus  loquen- 
di  sub  conditione  indicat  vocem  Domini  non 
semper  insonare,  et  Apocal.  3  dicit  Deus  :  Ego 
sto  ad  ostium,  et  pulso,  qua  metaphora  signi- 
ficatur  Deum  semper  stare  ad  januam,  non  ta- 
men  semper  pulsare,  sicut  homo  prudens  fa- 
cere  solet.  Unde  {ut  supra  dicebam)  Ecclesia 
saepe  orat  Deum  ut  nos  excitet,  et  ut  peccato- 
res  vocet ;  signum  ergo  est  non  semper  Deum 
id  actu  facere. 

4.  Objicitur  contra  assertionem. —  Con/lr- 
matur  ohjectio  ecc  sacra  Scriptura. —  Respon- 
sio  oppugnatur.  —  Contra  hanc  vero  assertio- 


307 

nem  objici  potest ;  nam  sequitur  peccatorem 
non  posse  in  quahbet  hora  ^et  momento  vitae 
suse  poeniteutiam  agere,  si  veht,  imo  nec  velle 
posse.  Consequens  est  falsum ;  ergo,  Sequela 
patet,  quia  sine  auxiho  excitante  peccator  non 
potest  agere  poenitentiam  :  ergo  si  in  quohbet 
momento  non  habet  gratiam  excitantem,  nec 
etiam  potest  in  quohbet  tempore  agere  poeni- 
tentiam,  cum  desit  ilh  principium  dans  posse, 
et  sine  quo  non  potest.  Nec  dici  potest  quod 
habeat  ilhid  auxihum  in  potestate  sua,  quia 
tale  auxilium  debet  incipere  a  Deo,  non  ab 
ipso  homine  ;  Deus  autem,  ut  supponitur,  non 
dat  ihud;  neque  etiam  potest  dici  quod  sit  pa- 
ratus  dare,  quia  tunc  expectaret  ab  homine  ut 
ahquid  faceret  quo  obtineret  ilhid  auxihum  : 
hoc  autem  dici  non  potest,  quia  homo  non 
potest  moveri,  aut  se  disponere  ad  hoc  auxi- 
lium  excitans,  quia  tale  meritum  debet  proce- 
dere  ab  ipso  auxiho  excitante;  ergoquando  il- 
hid  actu  non  datur,  homo  est  simphciter  impo- 
tens  ad  agendum  poenitentiam,  atque  ita,  si 
non  omnibus  momentis  et  temporibus  datur, 
non  potest  homo  omnibus  temporibus  agere 
poenitentiam.  Falsitas  autem  consequeutis  pro- 
batur,  primo,  ex  ihis  Scripturse  locis  in  quibus 
hortamur  ad  agendum  celeriter  poenitentiam, 
et  promittitur  remissio  iUam  agenti,  in  qua- 
cumque  hora;  nam  hujusmodi  exhortationes 
et  promissiones  snpponunt  potestatem.  Sic 
Ezechiel.  33  :  In  quacumque  die ;  et  Eccle- 
siast.  5  :  Ne  tardes  converti,  etc.  Secundo,  ex 
Conciho  Lateranensi,  in  cap.  Firmiter,  de 
summa  Trinitate  ,  dicente  homines  baptizatos 
post  lapsum  semper  posse  per  poenitentiam  re- 
parari  :  si  ergo  semper  possunt ,  ergo  in  qua- 
hbet  hora  et  momento  possunt.  Tertio,  quia 
ahas  esset  homo  in  hac  vita  pro  ahquo  tem- 
pore  extra  statum  salutis,  nimirum  pro  iho  in 
quo  actu  non  excitatur.  Dices  non  esse  extra 
salutis  statum,  quia,  hcet  tunc  non  excitetur, 
postea  excitabitur.  Sed  contra,  ponamus  ho- 
minem  in  fme  vita;,  qui  ultimam  accepit  exci- 
tationem,  et  noluit  converti  -,  ihe  enim  reh- 
quo  tempore  extra  statum  salutis  manet , 
quandoquidem  amphus  excitandus  non  est. 
Nec  potest  negari  quin,  durante  vita  homi- 
nis  jacentis  in  peccato,  ahqua  excitatio  sit  fu- 
tura  ultima,  quia  omnes  excitationes  vitse  sunt 
finitse,  et  terminum  habent :  terminus  autem 
est  ultima  excitatio,  quee  necessario  futura  est 
in  ahquo  instanti  ante  primum  non  esse  ho- 
minis,  inter  quge  duo  instantia  mediat  tem- 
pus  :  ergo  sahem  illo  tempore  erit  homo  ex- 
tra  statum  salutis,  et  fieri  potest  ut  sit  per  ma- 


308 


LUi.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


guam  moram,  qiiia  si  Deus  non  semper  ex- 
citat,  potest  per  plures  dies  non  excitare, 
idemque  poterit  facere  cum  homine  in  fnie 
vitffi.  Denique  ob  lianc  forte  difiicultatem , 
Concilium  Senon.,  in  decret.  Fidei,  cap.  15, 
videtur  expresse  dicere  contrariam  senten- 
tiam  ;  cum  enim  docuisset  auxilium  excitans, 
seu  prseveniens,  esse  ad  operandum  salutem 
necessarium,  ex  qua  necessitate  videbatur  se- 
qui  bominem  non  habere  libertatem  ad  taHa 
opera,  quia  non  semper  habet  tale  auxi- 
hum ,  ad  hanc  tacitam  objectionem  exclu- 
dendam,  adjungit  :  Hcec  tanta  gratice  neces- 
sitas  lilertati  non  repugnat,  quia  Deus  semper 
in  promftu  est,  et  nec  momentum  prceterit  in 
qno  71011  stet  ad  ostium  et  pilset ;  et  ad  idem 
alkidit  Hieronymus,  epist.  ad  Gtesiphontem, 
dicens  :  Non  mihi  sufficit  quod  semel  donavit, 
oiisi  semper  donaverit. 

5.  Deus,  quantum  est  ex  se,  nullo  tempore 
denegat  peccatori  gratiam  excitantem,  sed  eam 
dat  tempore  opportuno.  —  Prolatur  prior  pars 
asseo^tionis.  —  Antequam  his  objectionibus 
respondeam,  addo  alteram  assertionem,  ex 
qua  facihor  erit  responsio.  Dico  ergo  Deum, 
quantum  est  ex  se,  pro  nullo  tempore  dene- 
gare  peccatori  excitationem  ad  poenitentiam  , 
dare  autem  illam  temporibus  opportanis.  Prio- 
rem  partem  probat  objectio  prima  posita,  si 
sensus  illius  partis  recte  intelUgatur.  Aliud  est 
enim  non  dare,  aliud  denegare  :  aUqua  enim 
non  coufert  Deus  quee  paratus  est  dare,  quando 
necessarium,  vel  opportunum  fuerit;  ideoque 
licet  extra  illam  occasionem  non  det  excita- 
tionem,  non  ideo  simpliciter  denegat.  Dicitur 
enim  denegare,  quando  proposito  absoluto  de- 
crevit  non  dare ,  quidquid  ex  parte  hominis , 
vel  aliarum  causarum  occurrat.  Imo,  quau<io 
Deus  ex  se  aliquid  denegat,  etiam  occasiones 
dandi  fugit,  vel  impedit.  In  hoc  ergo  sensu 
dicimus  pro  nuUo  tempore  hujus  vitse  dene- 
gare  Deum  peccatori  auxiUum  excitans  ad  pce- 
uitentiam,  esto  non  semper  actu  illud  inspi- 
ret.  Hoc  probat  illa  ratio,  quod  homo,  quam- 
diu  vivit,  est  in  via,  et  non  est  obstinatus  nec 
desperatus;  ergo  necesse  est  ut  saltem  ex  parte 
Dei  illi  pateat  aditus  ad  salutem,  qui  aditus  in 
sancta  excitatione  consistit.  Et  confirmari  hoc 
potest  verbis  Sapientis,  Ecclesiastici  18  :  Nu- 
merus  dierum  hominum  tct  multum  centum  an- 
ni,  quasi  gutta  aquw  maris  deputati  sunt,  et 
sicut  calculus  arence,  sic  exigui  anni  in  die  ejus. 
Propter  hocpatiens  est  Deus  illis,  et  effundit  su- 
pcr  eos  misericordiam  suam;  vidit  prwsumptio- 
nem  cordis  eorum,  quoniam  mala  est,  etcognovit 


sulversionem  cordis  eorum,  quoniam  nequam  est. 
Ideo  adimplent  propitiationem  suam  in  illis, 
et  ostendit  eis  viam  cequitatis.  Per  quae  verba 
ostendit  Sapiens  totum  hujus  vitse  tempus  esse 
tempus  propitiationis,  et  Deum  paratum  esse 
ad  miserendum,  ac  proinde  nunquam  ex  se 
negare  auxihum  pcenitentiee,  etD.  Prosper,  ad 
objectionem  sextam  Vincent.,  in  hoc  consti- 
tuit  discrimen  inter  stdtum  damnationis  et 
vise,  et  ad  15  ait  :  Nemini  autem  Deus  correc- 
tionis  adimit  viam,  nec  quemquam  lonipossibi- 
litate  dispoliat.  Eamdemque  doctrinam  late 
confirmat  ad  excerpta  Gonuen.,  cap.  ultim., 
eam  ex  Augustino  sumens  lib.  de  Don.  per- 
sever.,  cap.  15  et  22,  et  eamdem  habet  Augus- 
tinus  lib.  de  Natur.  et  grat.,  ubi  etiam  refert 
optima  verba  sua  ex  hbr.  3  de  Liber.  arbitr., 
cap.  18,  quse  eamdem  sententiam  continent  : 
quam  etiam  Goncilium  Senonense,  et  Hierony- 
mus  locis  citatis  intendunt. 

6.  Prolatur  secunda  pars  assertio7iis,  cx 
Psalmis.  —  Altera  pars  assertionis  sequitur 
ex  prascedenti,  a  sufficienti  partium  enumera- 
tione.  Nam  Deus  de  se  paratus  est  ad  dandam 
excitantem  gratiam,  et  non  semper  actu  dat; 
ergo  saltem  daturus  est  temporibus  opportu- 
nis,  juxta  illud  Psalm  :  Adjutor  in  opportunita- 
tibus,  in  tribtdatione.  Ut  autem  explicemus  hoec 
opportuna  tempora,  advertendum  est  quod  in 
superioribus  diximus,  Deum  dare  hanc  sufii- 
cientem  excitationem,  vel  per  externum  ver- 
bum  suse  preedicationis,  aliave  similia  objecta, 
ut  sunt  exempla  Sanctorum,  Dei  beneficia,  tri- 
bulationes,  etc,  vel  mere  interius,  prioremque 
modum  esse  necessarium  et  communem,  pos- 
teriorem  vcro  magis  peculiarem  et  extraordi- 
narium.Unde  ad  priorem  modum  excitationis 
relicta  sunt  a  Ghristo  media,  et  veluti  ordina- 
ria  organa  quibus  Deus  utitur  ad  excitandos 
peccatores  ad  poenitentiam.  Dicimus  enim 
Deum  de  se  paratum  esse  ad  excitanda  corda 
peccatorum  per  hujusmodi  causas,  nam,  quod 
in  ipso  est,  pro  omnibus  illas  instituit,  et  non 
de  se  impedit  quominus  talium  causarum  so- 
nus  et  vox  seu  actio  ad  omnes  perveniat.  Et, 
quod  capitt  est,  quoties  similis  occasio  occur- 
rit ,  in  qua  homo  per  hujusmodi  ordinarias 
causas  exterius  excitetur,  Deus  actu  etiam  in- 
terius  excitat  cor;  et  quantum  credibile  est, 
unum  ex  temporibus  opportunis  in  quo  Deus 
tangit  cor,  et  actu  pulsat  interius,  est  illud  in 
quo  verbum  externai  prsedicatiouis,  vel  aliud 
objectum  eequivalens  exterius  incipit  excitare 
homines.  Nam  ut  supra  etiam  tetigi,  ista  ex- 
citatio  exterior  cum  sola  virlute  naturali  in- 


CAP.  X.  AN  ET  QUOMODO  FIDELIBUS  PECCATORIBUS  SEMPER,  ETC. 


309 


tellectus  mliil  valeret  ad  opera  pietatis,  nisi 
spiritus  gratise  interius  sese  insereret^  et  illo 
instrumento  altiorem  excitationem  in  men- 
tem  efficeret.  Quod  ergo  tunc  Deus  non  neget 
suse  gratiseinfluxum,  omnino  credendum  est, 
tum  quia  illud  videtur  esse  tempus  maxime 
opportunum;  tum  etiam  quia  illa  externa  ex- 
citatio  est  quasi  causa  secunda,  a  Deo  ordinata 
ad  illum  effectum ;  et  interna  excitatio  Dei 
sufficiens^  est  quasi  necessarius  concursus,  vel 
adjutorium  requisitum  ut  illa  causa  possit  ef- 
fectum  illum  consequi  ,■  ergo  ad  ordinariam 
providentiam  gratise  spectat ,  ut  Deus  tunc 
conferat  auxilium  ex  parte  ipsius  necessa- 
rium. 

7.  Prolatur  ratione  assertio.  —  Cum  exci- 
tatione  exteriori  adest  ijiterior.  —  Patet  ex 
sacra  Scriptura,  Matth.  41,  Joan.  15,  D. 
Paulo  ad  Rom.  10.  —  Prseterea,  confirmatur 
et  declaratur  in  hunc  modum,  quia  dubium 
non  estquin  Deus  ssepissime  utaturhocmedio 
ad  convertendos  peccatores  per  verbum  prse- 
dicationis,  vel  per  lectionem  aliquam  sacram, 
vel  per  externum  bonum  exemplum,  aut  ob- 
jectum  incutiens  timorem,  ut  est  mors  ali- 
cujus  amici  et  simiha.  Ergo  oportuit  certam 
aliquam  legem  providentise  divinse  gratise  in 
hoc  esse  statutam,  ut  omnes  qui  exterius  suf- 
ficienter  excitantur,  inexcusabiles  fiant  si  non 
cooperentur.  Nam  si,  exstante  exteriori  exci- 
tatione,  nulla  esset  certitudo  de  interiori,  sed 
hoc  esset  positum  in  solo  Dei  arbitrio,  non 
posset  cum  certitudine  imputari  homini,  cui 
proponitur  exterius  fides  sufficienter,  etiamsi 
non  crederet,  quia  fortasse  non  habuit  inte- 
rius  sufficiens  auxihum.  Denique  dici  posset 
de  Pliaraone,  verbi  gratia,  cujus  vocatio  exte- 
rior,  ut  Augustinus  ait,  fuit  cognitio  benefi- 
ciorum  externorum  Dei  per  Joseph.  Contra- 
rium  autem,  ex  facto  illo  colligimus  :  nam, 
60  ipso  quod  exterius  sufficienter  vocatus 
fuit,  docet  Scriptura  graviter  peccasse  resis- 
tendo  vocationi ;  ergo  dicendum  est  non  de- 
fuisse  ilU  interiorem  vocationem  sufficientem. 
Denique  supponimus,  ex  verbis  Christi  Do- 
mini,  Matth.  11 :  8i  in  Tyro  et  Sidone  fac- 
tcB  essent  virtufes  quce  factce  sunt  in  vobis, 
olim  in  cilicio  et  cinere  pmnitentiam  egissent, 
quee  reprehensio  fundamentum  non  haberet, 
nisi  supponeret  cum  illis  virtutibus  externis 
datam  esse  sufficientem  excitationem  inter- 
nam,  cum  qua  alii  forent  convertendi. 

8.  Conflrmatur  ratione.  —  Idem  supponunt 
illa  verba  Christi  Joan.  15  :  jiS^i  opera  non  fe- 
cissem  in  eis,  guce  nemo  alius  fecit,  peccatum 


non  Tiaherent ;  nunc  atitem  excusationem  non 
Jiabent  de  peccato  suo.  Haberent  autem  si  ex- 
terna  excitatio  non  esset  sufficiens  et  exte- 
riori  accommodata.  Id  etiam  optime  persua- 
dent  verba  Pauli  Roman.  decimo,  quae  ipse 
refert  ex  Deuteronom.  30  :  Prope  est  verhim 
in  ore  tuo,  et  in  corde  tuo ;  lioc  est,  terlum 
fidei  (ait  Paulus)  quod  prcedicamus.  Sicut 
enim,  cum  auditur,  corde  recipi  et  ore  confi- 
teri  debet,  ita,  cum  praedicatur,  non  tantum 
ad  aures  corporis,  sed  etiam  ad  aures  cordis 
prsedicari  debet,  ut  sufficienter  proponatur, 
quod  non  fit  sine  interna  Dei  excitatione  suf- 
ficiente ;  quia  vero  heec  cum  preedicatione 
externa  conjuncta  est,  ideo  Paulus  ibidem 
hanc  satis  esse  putat  ad  redarguendos  incre- 
dulitatis  eos  qui  audientes  Evangelium  non 
obediunt  illi,  et  hoc  est  quod  ait :  Sed  num- 
quid  non  audierunt,  et  quidem  in  omnem  ter- 
ram  exivit  somis  eorum  ?  Et  ad  hoc  ipsum  alia 
Scripturse  loca  inducit.  Idemque  alia  confir- 
mant  quse  sequenti  capite  expendemus.  Deni- 
que  si,  proposito  sufficiente  objecto  externo 
fidei  vel  pcenitentioe,  Deus  non  daret  certa  le- 
ge  auxilium  internum  sufficiens  ;  quando  non 
daret,  jam  per  seipsum,  et  non  per  hominem 
staret  ipsius  conversio  :  hoc  autem  dici  non 
potest,  ut  ostensum  est ;  ergo  pro  regula  cer- 
ta  habendum  est  Deum,  in  hujusmodi  oppor- 
tunitate,  semper  dare  excitationem  internam 
sufficientem  exteriori  vocationi  accommoda- 
tam.  Quod  addo,  quia  hoec  interdum  potest 
esse  immediate  ad  pcenitentiam,  et  tunc  exci- 
tatio  interior  est  immediate  sufficiens  ad 
illam  :  aliquando  vero  est  vocatio  exterior  ad 
aliquod  opus  virtutis,  ut  ad  petendam  poeni- 
tentiam,  et  tunc  auxilium  internum  proxime 
erit  sufficiens  ad  orationem,  et  remote  ad  poe- 
nitentiam  per  orationem  impetrandam,  et  sic 
de  aliis. 

9.  Ad  excitationem'  onere  internam  certa 
tempora  non  possunt  designari.  —  Duo  tamen 
prohadiliter  designari  possunt.  —  Ad  excitatio- 
nem  autem  mere  internam,  non  tam  facile 
possumus  certa  tempora  opportuna  designa- 
re,  pro  quibus  certa  sit  divina  excitatio  inte- 
rior  ad  poenilentiam.  Unde  maxime  videtur 
pendere  ex  arbitrio  Dei,  qui  singulis  distri- 
buit  hsec  extraordinaria  dona,"  prout  vuItT 
Duo  tamen  probabiliter  dicere  possumus. 
Unum  est,  tempus  aliquod  esse  pro  quo  poe- 
nitentia  est  absolute  necessaria  ad  salutem 
seternam,  ut,  si  homo  fidelis,  in  peccato  exis- 
tens,  in  articulo  mortis  constituatur,  et  in  tali 
tempore  credibile  valde  est,   etiamsi  desiut 


310  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

motiva  externa  quee  ad  pcBnitentiam  excitent^ 
Deum  statim  pulsare  cor,  nec  deesse  unquam 
homini  iu  tali  opportunitate,  quin  ita  illum 
excitet.  Ratio  est,  quia  tunc  illud  auxilium  est 
valde  necessarium  ad  salutem ;  Deus  autem 
in  rebus  adeo  necessariis  non  deest,  ut  ex 
testimoniis  Scripturse  cap.  2  allegatis,  in  qui- 
bus  Deus  sufEciens  auxilium  omnibus  pro- 
mittitj  colligitur.  Et  hoc  a  fortiori  confirma- 
bitur  ex  his  quse  capite  sequenti  dicemus.  At 
vero,  extra  hunc  necessitatis  articukim,  exci- 
tatio  actuahs  non  est  ita  necessaria  ad  salu- 
tem,  et  ideo^  si  per  causas  externas  et  ordi- 
narias  gratiae  non  inchoatur,  non  est  cur  dica- 
mus  a  Deo  magis  hoc  tempore  quam  illo  dari : 
unde  cum  non  semper^  sed  ssepe  illam  tribuat, 
dicendum  videtur  hoc  facere  pro  arbitrio  suo. 
Credibile  autem  est  in  omni  opportunitate 
bene  ac  pie  operandi,  non  deesse  homini  hoc 
auxilium.  Nam^  ut  dixit  Hieronymus,  epist. 
138  ad  Cyprian.,  parum  ab  initio  :  Deus  ita 
condidit  hominem  liheri  arlitrii,  ut  suam  per 
singula  opera  gratiam  ei  non  negaret. 

10.  Respicit  scepe  Deus  ad  hona  opera  pec- 
catoris  facta  ab  ipso  per  priorem  gratiam.  — 
Possumus  denique  addere,  hcet  Deus  hanc 
gratiam  conferat  beneplacito  suo^  niliilomi- 
nus  seepe  respicere  ad  bona  opera  per  prio- 
rem  gratiam  facta,  ut  ad  dispositiones  pec- 
catoris,  quia  orantem  vel  facientem  eleemo- 
synam  frequentius  Deus  excitat  ad  poeniten- 
tiam  per  internas  inspirationes,  quam  eum 
qui  talia  opera  negligit.  Nam  in  hoc  sensu 
dicitur  eleemosyna  remittere  peccata.  Et 
idem  est  de  remissione  injuriarum^  et  de  aliis 
operibus  simihbus.  Neque  in  hoc  est  pericu- 
him  Semipelagiani  erroris,  quia  agimus  de 
homine  fideli  qui,  per  fidem  beue  operando, 
potest  impetrare  ulteriora  auxilia.  Uude  ne- 
cesse  est  ut  illudmet  opus  quo  se  disponit 
ad  tale  auxihum,  vel  illud  impetrat,  sit  aH- 
quo  modo  ex  fide,  juxta  dicta  superius  libro 
2,  ex  quo  etiam  fit  ut  ad  tale  opus  praece- 
dat  alia  prior  gratia  excitans  fidem  ipsam,  et 
per  fidem  voluntatem  ad  eleemosynam,  vel 
ahud  simile  opus  faciendum,  quod  satis  est  ut 
pcr  tale  opus  possit  peccalor  impetrare  exci- 
tationem  mere  internam  proxime  sufiicien- 
tem  ad  poenitentiam,  dandam  etiam  eo  tem- 
pore  in  quo  non  est  simphciter  necessaria 
ad  salutem  seternam.  Hoc  ergo  modo  potest 
talis  actuahs  gratia  obtincri,  quamvis  sempcr 
determinatio  temporis  et  momenti  in  particu- 
lari^  ad  talem  gratiam  pruebendam,  per  hbe- 
ram  Dei  volunlatem  facieuda  sit,  quia  nou  est 


lE  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
necesse  ut  detur  statim  ac  homo  bonum  opus 
facit,  nec  aliud  certum  tempus  potest  ex  vi 
meriti  seu  impetrationis  hominis  designari. 

4 1 .  Solvuntur  ohjectiones  factce.  —  Respon- 
sio  ad  locos  sacrce  Scripturce.  —  Ex  quibus 
facile  ad  objectiones  factas  contra  priorem 
assertionem  potest  responderi.  Cum  enim  in- 
fertur  liominem,  in  eo  momento  in  quo  actu 
non  excitatur  ad  poenitentiam,  non  posse  con- 
verti,  distinguendum  est  de  poenitentia  pro- 
xima  et  remota.  Concedo  ergo  non  posse  pro- 
xime,  quia  non  habet  in  se  auxilium  dans 
posse,  ut  recte  ibi  probatur.  Neque  hoc  est 
inconveniens,  sed  necessarium,  considerata 
conditione  humanse  naturse.  Nam  homo,  cum 
dormit,  non  potest  proxime  poenitere,  neque 
etiam  cum  actu  est  nimis  intentus  aliis  re- 
bus  et  negotiis ;  nihilominus  tamen  semper 
et  quolibet  tempore  hujus  vitse  potest  homo 
poenitentiam  agere,  et  cum  fructu  converti, 
saltem  potestate  remota,  quia  semper  est  in 
statu  viffi,  et  consequenter  est  capax  obti- 
nendi  salutem.  Heec  autem  potestas,  licet  ali- 
quibus  temporibus  vel  momentis  remota  sit, 
temporibus  opportunis  fit  proxima,  et  semper 
ex  parte  Dei  est  paratum  proximum  auxilium 
modo  explicato  :  et  hoc  satis  cst  ut  peccator, 
quandiu  est  in  via,  possit  salvari.  Unde  ad 
loca  Scripturse  respondetur  in  eis  prsecipue 
promitti  remissionem  peccati  agenti  poeni- 
tentiam  :  supponunt  autem  potestatem  agen- 
di  poeuitentiam  dicto  modo.  Et  ob  eamdem 
causam,  monentur  peccatores  ne  differant  poe- 
nitentiam,  respectu  eorum  temporum  et  op- 
portunitatum  in  quibus  ad  illam  vocantur  ; 
ideo  enim  dicitur  :  Hodie  si  vocem  ejus  au- 
dieritis,  etc,  et  illi  reprehenduntur  qui  vo- 
cati  resistunt :  Vocavi,  et  renuistis,  Proverb. 
1.  Ad  cap.  Firmiter  responsum  est. 

12.  Respondetur  ad  Concilium  Senonense. — 
Ad  ultimam,  negatur  sequela,  quia  homo  non 
coustituitur  extra  statum  salutis,  quotics  actu 
non  excitatur,  quia  semper  est  in  statu  iu  quo 
possunt  causoe.  occurrere,  per  quas  Deus  solet 
excitare,  et  semper  est  capax  internarum  exci- 
tationum  Dei.  Ad  illam  vero  replicam  de  ul- 
tima  excitatione,  respoudeo  solum  inde  con- 
cludi  hominem  illum  in  eo  statu  fore  damnaii- 
dum,  quia  non  est  acturus  poenitentiam,  unde 
fit  ut,  ex  hypothesi  quod  illa  excitatio  erit  ulti- 
ma,  et  ilh  restiterit,  nou  possit  salvari.  Ex  quo 
ulterius  sequitur  ut,  licet  ille  peccaverit  pecca- 
to  impoenitentiae,  non  consentiendo  illi  uUi- 
mae  excitationi,  nihilominus  illa  transacta  jam 
non  committit  novum  impoenitentise  pecca- 


CAP.  X.  AN  ET  QUOMODO  FIDELTBUS  PECCATORIBUS  SEMPER,  ETC. 


311 


tum,  quia  nec  advertit^  nec  ita  excitatur  ut  ad- 
vertere  possit.  Ex  his  vero  nou  fit  illum  liomi- 
nem  etiam  pro  illo  tempore  esse  extra  statum 
salutis,  quia  ex  vi  status  est  capax  remissionis 
peccati,  si  poenitentiam  agat ;  quod  autem  il- 
lam  iion  sit  acturus^  est  per  accidens,  et  ex  ejus 
negligentia,  vel  malitia.  Unde  simpliciter  lo- 
quendo  etiam  posset  in  eo  brevi  tempore  liomo 
ille  poenitentiam  agere,  ex  vi  generalis  provi- 
dentise  gratiee.  Nam  licet  futurum  sit  ut  ani- 
plius  non  excitetur  per  generales  causas,  seu 
media  gratiae,  id  est  accidentarium  et  contin- 
gens,  et  non  provenit  ex  reprobatione,  seu  or- 
dinatione  divina  positiva  (ut  sic  dicam),  sed 
ex  prsescientia  et  permissione.  Preevidit  euim 
Deus  post  illam  excitationem  non  fuisse  il- 
lum  hominem  excitandum  per  aliqua  ordina- 
ria  media  existentia  in  Ecclesia,  et  permisit 
sine  nova  excitatione  mori :  nohiitque  amplius 
illum  interius  excitare,  quia  satis  illi  providit 
excitando  ilhim  in  illo  articulo  necessitatis,  et 
tempore  satis  morti  vicino.  Ad  ultimum  ex 
Concilio  Seuonense,  respondetur  Concihum  lo- 
cutum  fuisse  eodem  modo  quo  Scriptura  quam 
allegat :  nam  Deus  semper  est  ad  ostium  cor- 
dis  paratus  ad  pulsandum,  non  tamen  conti- 
nue  pulsat,  sed  temporibus  opportunis,  idque 
satis  est  ut  gratiae  necessitas  usui  libertatis  non 
repugnet,  ut  infra  dicetur. 

d3.  An  aliqui  fideles  prupter  sua  peccata 
auxilio  sufficienti  destituantur .  —  Aha  dubi- 
tatio  circa  propositam  generalem  regulam  est, 
utrum  ab  illa  regula  exceptio  aUqua  fiat,  vel 
admittenda  sit,  quod  est  quserere  an  aliqui  ho- 
mines,  etiam  ex  fidelibus,  propter  gravissima 
peccata  interdum  deserantur  a  Deo  pro  aUquo 
hujus  vitse  tempore,  ita  ut  sine  auxiho  suffi- 
cienti  rehnquantur.  De  hoc  vero  puncto  dispu- 
tavi  in  quarto  tomo  Poenit.,  disp.  8,  et  fere 
nihil  occurrit  addendum;  ibi  enim  annotavi 
duobus  modis  posse  hanc  exceptionem  intel- 
ligi.  Primo,  ex  parte  ipsorum  criminum,  seu 
peccatorum,  ita  ut  sint  ahqua  irremissibilia, 
vel  multitudo  ahqua  peccatorum  certa,  quse, 
ex  lege  Dei,  puniantur  hac  pcena  privationis 
auxihi  in  hac  vita,  et  in  hoc  sensu  ostendi  esse 
certissimum  non  esse  talem  exceptionem  ad- 
mittendam,  et  nonnulla  Scripturse  loca  subobs- 
cura  declaravi.  Alio  modo  potest  inteUigi  ex- 
ceptio  ex  parte  personarum,  quia  potest  Deus 
aliquos  ita  punire,  et  dubium  est  an  interdum 
faciat,  et  sic  diximus  rem  non  esse  tam  certam, 
nihilominus  veram  omnino  esse  sententiam 
quee  talem  exceptionem  non  admittit,  quam 
capite  sequeuti  confirmabimus,  ubi  ostende- 


mus  etiam  infideles  non  reUnqui  a  Deo  in  hac 
vita,  sine  sufficiente  auxiUo  gratise  ut  converti 
posseiit;  ergo  muUo  minus  reUnquet  fideles, 
quantumvis  iniquos  et  peccatores,  sine  suffi- 
ciente  auxiUo. 

14.  Assertio  negans  'prolatur .  —  Dicendum 
ergo  est  nuUam  esse  admittendam  exceptio- 
nem  a  generaU  regula  posita,  quia  cum  illa 
regula  et  vohmtas  Dei  tot  modis  sit  nobis  in 
Scriptura  tradita,  et  per  Ecclesiara  declarata, 
non  licet  nobis  aUquem  homiuem  ab  iUa  ex- 
cipere,  nisi  per  eamdem  Scripturam  vel  Eccle- 
siam  seque  de  exceptione  constet,  vel  ratione 
convincatur ;  sed  nuUo  ex  his  modis  taUs  ex- 
ceptio,  ut  ex  dicendis  in  capite  sequenti  pate- 
bit,  ostendi  potest :  ergo.  Ratione  item  decla- 
ratur,  quia  auxiUum  sufficiens  aut  est  ad  non 
peccandum  iterum,  vel  ad  resurgendum  a 
peccato  commisso  :  neutro  autem  modo  ne- 
gatur  peccatori  in  hac  vita  auxiUum  sulfi- 
ciens  :  ergo.  Minor  quoad  priorem  partem, 
de  peccatis  futmis,  declaratur  in  hunc  mo- 
dum.  Quia  sermo  esse  potest  de  auxilio  suf- 
ficiente  ad  vitanda  'singula  peccata  in  particu- 
lari,  seu  servandum  prseceptum  in  omni  occa- 
sione  particulari,  in  qua  ejus  obUgatio  occur- 
rit  :  vel  est  sermo  de  perseverantia  longi  tem- 
poris  in  observatione  prfficeptorum  sine  lapsu. 
Priori  modo  non  destituitur  fideUs  auxiUo 
sulficiente  in  aUqua  certa  ac  definita  occasione 
peccandi  vel  servandi  praeceptum  obUgans, 
quia  vel  sine  iUo  auxiUo  potest  vitari  hic  et 
nunc  peccatum,  et  servari  prseceptum,  ut  con- 
tingere  potest  in  peccato  contra  solam  legem 
naturalem,  non  urgente  gravi  tentatione,  et 
tunc  Ucet  negetur  auxiUum  speciale,  non  ne- 
gatur  necessarium,  sed  abundans,  et  ideo  non 
tantum  peccatori,  sed  etiam  justo  potest  in- 
terdum  non  dari,  quia  tunc  auxiUum  (  ut  ita 
dicam )  generale  est  sufiiciens,  et  hoc  non  ne- 
gatur.  Vel  iUud  auxiUum  gratiaj  est  simpUci- 
ter  necessarium  propter  tentationem  urgen- 
tem,  vel  quia  prseceptum  est  supernaturale  ; 
et  tunc  si  negaretur  auxiUum  sufiiciens  in 
certa  et  determinata  occasione ,  homo  non 
servans  prseceptum  non  peccaret ;  quia  sine 
sufiicienti  auxilio  non  potest ;  qui  autem  non 
facit  quod  non  potest,  non  peccat;  quod  ma- 
xime  verum  est,  quando  absolute  non  potest 
in  particulari  actu  et  occasione,  ut  in  Ub.  2 
late  dictum  est.  At  vero  nuUus  peccator 
excusatur  ab  observatione  proecepti,  vel  a 
culpa  in  transgressione  ejus,  propter  priora 
peccata,  neque  propter  obdurationem  suam  ; 
nec   potest  vere  dicere :  Ver  Deim   alest ; 


312  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

ergo  iion  omnino  privatur  auxilio  suffi- 
ciente.  Denique  talis  peccator,  cum  habeat 
ficlem^  potest  per  illam  orare^  et  ad  hoc  suf- 
ficienter  excitatur  ipsamet  tentatione  et  peri- 
culo;  si  autem  oret  sicut  oportet,  non  de- 
negabitur  auxilium ;  ergo. 

15.  Si  autem  sit  sermo  de  auxilio  ad  non 
peccandum  diu^  quia  ad  hoc  est  necessaria  gra- 
tia  sanctificans^  auxilium  sufficiens  ad  justi- 
ficationem  erit  consequenter,  saltem  remote^ 
sufiiciens  ad  non  peccandum  postea  quovis 
tempore^  juxta  dicta  capite  prsecedenti,  et  il- 
lud  satis  est.  Jam  ergo  probatur  nemini  fideli 
negari  auxihum  sufficiens  ad  resurgendum  a 
peccato,  quandiu  hic  vivit,  quia  etiam  ille 
peccat  quoties  debito  tempore  non  servat  poe- 
nitentiee  prseceptum  quo  obligatur,  nec  enim 
propter  peccata  prsecedentia  excusatur ;  idem- 
que  de  prsecepto  amandi  Deum  super  omnia  : 
si  autem  taHa  prsecepta  servet,  justificabitur. 
Item  semper  potest  orare  per  fidem  quam  ha- 
bet,  et  redit  argumentum  factum.  Ab  his  au- 
tem  obligationibus  nemo  excipitur  ;  ergo  nec 
a  regula  habendi  auxihum  sufiiciens  fidehs 
aliquis  excipiendus  est. 

46.  Instafur  contra,  ex  sancto  Paulo,  Rom. 
2. — InstanticB  respondetur. — Dicunt  aliijui  tali 
homini  non  dari  auxilium   sufficiens,  etiam 
pro  illo  tempore,  et  nihilominus  imputari  ei 
peccatum  quod  tunc  committit,  quia  propter 
peccata  prsecedentia  ilH  denegatur  tale  auxi- 
hum,  juxta  illud  Pauli  ad  Rom.  2  :  Propter 
qiiod  tradidit  illos  Deus  in  reprolum  senswn, 
ut  faciant  ea  qucB  non  conveniunt.  Imo  addunt 
aliqui,  etiamsi  per  totam  vitam  denegentur 
homini  talia  auxilia,  imputari  illi  omnia  se- 
quentia  peccata,  quia  propter  peccatum  ori- 
ginale  denegantur.  Sed  hoc  nullo  modo  susti- 
neri  potest,  quia  si  homo,  eo  tempore  et  mo- 
mento  quo  transgreditur  prseceptum,  non  ha- 
bet  libcrtatem,   nec  potestatem  ad  vitandum 
actum,   erit  quasi  materialis  trangressio,  et 
non  imputabitur  ei  ad  novam  culpam,  et  con- 
sequenter  nec  ad  novam  pcenam  coram  Deo, 
ut  est  certa  doctrina ;   at  Paulus  dicit  de  tali 
homine  quod  thesaurizat  sibi  iram ;  ergo  de  no- 
vo  committit  culpam;  ergo  non  imputatur  tan- 
tum  ratione  preecedentis  culpae.  Accedit  quod 
effectus  secutus  ex  priori  culpa,  si  nullo  modo 
fuit  preevisus,  nec  moraliter  praevideri  potuit, 
etiam  in  priori  culpa  non  imputatur,  quia  non 
est  voluntarius  :  in  preesenti  autera  talis  effec- 
tus  non  est  praevisus  in  prsecedenti  culpa,  et 
maxime  in  originali ;  ergo  nullo  modo  impu- 
tatur,  si  in  tempore,  quo  fit  delictum,  deest 


.f;  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
auxilium  quo  possit  vitari ;  ergo  necessario  fa- 
tendum  est  in  illa  opportunitate  non  negari. 
£t  hsec  est  expressa  sententia  Augustini,  1.  3  de 
Liber.  arbit,,  capit.  18,  19  et  22;  contra  Faus- 
tum,  cap.  44  et  45  ;  contra  Julian.  cap.  5,  et 
lib.  de  Nat.  et  grat.,  cap.  67. 

17.  Alteri  insiantice  respondetur .  —  Dices 
hsec  ad  summum  procedere  de  fideli ,  quando 
in  fide  perseverat  :  fieri  autera  posse  ut  pro- 
pter  multiplicationem  peccatorum  ita  derelin- 
quatur,  ut  fidera  araittat,  et  ita  omni  auxilio 
sufficienti  privetur.  Respondeo  :  vel  talis  ho- 
mo  consideratur  priusquam  amittat  fidem,  vel 
postquam  amisit  illam ;  in  hoc  posteriori  tem- 
pore,  jam  inter  infideles  numeratur,  de  qui- 
bus  capite  sequenti  dicemus.  In  priori  autem 
tempore,  nunquam  privatur  auxilio  sufficienti 
ad  conservandam  fidem,  quantumvis  alia  pec- 
cata  multiplicet  fidei  non  contraria ;  quod  pa- 
tet  ratione  facta,  quia  non  privotur  auxilio  ad 
vitanda  alia  peccata  in  particulari;  ergo  nec 
ad  vitandum  peccatum  contrariura  fidei ; 
alias ,  sentiendo  contra  fidem ,  vel  illam  ne- 
gando,  non  peccaret,  et  consequenter  nec  fi- 
dem  amitteret;  nam  fides  semel  habita  non 
amittitur  in  hac  vita  sine  culpa  illi  contra- 
ria.  Ergo  fidelis  peccator  nunquam  privatur 
auxilio  sufficienti  ad  resurgendum  a  pecca- 
to.  Hsec  autera  intelligenda  sunt  in  auxilio 
sufficienti  corarauni  et  ordinario;  nam  ex- 
traordinariis  auxiliis  soepe  privantur  pecca- 
tores  propter  peccata  sua,  ut  capite  sequenti 
dicam.  Unde  fit  ut  ssepe  moraliter  resurgere 
non  possint  propter  nimiam  difficultatera  ex 
prava  illorura  dispositione  subortara;  quia 
commune  auxilium,  licet  iu  rigore  sufficiat 
ad  opus ,  moralera  tamen  difficultatem  non 
aufert,  quse  interdum  vocatur  irapossibilitas, 
vel  raoraliter,  vel  secundura  Dei  prsescien- 
tiara ,  et  quia  in  illa  difficultate  et  impossibi- 
litate  seepe  derelinquuntur  a  Deo,  ideo  dicun- 
tur  in  Scriptura  deserti  et  obdurati ,  ut  in  ca- 
pite  sequenti  generalius  dicemu^.  Queedara 
vero  Augustini  loca  difficilia,  quia  omnibus 
statibus  peccatorum  comraunia  esse  possunt, 
in  capite  ultirao  hujuslibri  tractabuntur. 

CAPUT  XI. 

QUOMODO  INFIDELIBUS  DETUR  AUXILIUM  SUFFICIENS 
AD   FIDEM  ET    SALUTEM. 

1 .  Su^l)  illis  omnihis  quos  Deus  salvao^e  vo- 
luit,  infideles  comjn-elienduntur. —  Prolatur  ex 
Scriptura.  —  Item  ex  sanctis  Patribus,  Au~ 


CAP.  XI.  QUOMODO  INFIDELIBUS 

giistino,  Cfregorio  Nadameno,  Amirosio,  etc. — 
Snpponimus  generalem  regulam,  cap,  8  con- 
stitutam,  etiam  in  omnibus  adultis  et  infideli- 
bus  locum  habere,  quia  illi  etiam  sub  illis  om- 
nibus,  quos  Deus  salvare  voluit,  sub  illisque 
omnibus  pro  quibus  Paulus  orare  obsecrabat, 
comprehenduntur.  Imo  principes  et  reges,  pro 
quibus  in  particulari  orationem  postulabat,  eo 
tempore  infideles  erant;  et  prseterea  Scripiu- 
rse  locutiones  saepe  sunt  ita  universales,  ut 
omnes  comprehendant^  ut  Joan.  1  :  Ilhminat 
omnem  Tiominem ;  Apocalyps.  3  :  Ecce  sto  ad 
ostium,  et  fidso ,  si  qids,  etc;  et  huc  etiam 
spectat  generalis  vocatio  Christi,  Matth.  11  : 
Venite  ad  me  omnes  ,  etc, ;  interdum  vero  lo- 
quitur  specialiter  de  impiis  et  infidelibus,  Et 
Paulus,  Actor.  14,  cum  dixisset  Deum  reh- 
quisse  gentes  ingredi  vias  suas,  statim  cona- 
tur  ostendere  non  fuisse  relictas  sine  suffi- 
cienti  auxilio.  Et  hoc  etiam  supponit  ad  Ro- 
manos  1,  cum  dixit  gentes  fuisse  inexcusa- 
biles.  Item  Isai.  65  :  Expandi  manus  meas  ad 
populum  non  credentem  et  contradicentem.  Et 
hoc  etiam  probat  universahtas  redemptionis 
Christi,  juxta  iUud  1  Cor,  5:  Deus  eratin  Chri- 
sto  mundum  reconcilians  sibi,  nam  in  mundo 
etiam  infideles  comprehenduntur,  et  ideo  ipse 
praecepit  Apostolis  :  Euntes  in  mundum  uni- 
versum,  prcedicate  Etangelium  omni  creaturce, 
quia  omnibus  sine  exceptione  media  sahitis 
praeparabat.  Et  ad  eumdem  modum  loquun- 
tur  de  generali  largitione  gratise  quantum  est 
ex  parte  Dei,  Patres  quos  partim  in  dicto  lib,  4 
de  Proedest,,  c,  4,  allegavi,  partim  in  superiori- 
bus  ostendendo  dari  reprobis  auxilium  vere 
sufficiens;  quibusaddi  possunt  Dionysius,  c,  9 
de  Coelest.  Hierarch.,  dicens  radium  divini  hi- 
minisparatum  semper  esse,  et  omaibus  patere 
ad  participandum,  et  ad  Ccecitatem  erroris  ex- 
pellendam,  Et  Nazianzenus,  qui,  orat,  21  de 
Laudib.  Athanas.,  in  principio,  Deum  confert 
soli  qui  mundum  illuminat  universum ;  quam 
comparationem  eleganter  etiam  ponderat  Am- 
brosius,  serm,  8  in  Psal,  118;  et  August,,  1,  1 
de  Gen,  contra  Mar.,  cap,  3,  et  lib.  1  Retract., 
cap.  10;  Cyrihus  etiam  et  Chrysostomus  in 
Joannem  ita  exponunt  verba  illa  :  Illuminat 
omnem  hominem,  etc.  Chrysostomus  item,  ho- 
mil.  *26  ad  Hebr.,  Deum  dicit  paratum  esse  ad 
omnes  juvandos,  et  idem  habet  late  Prosper, 
fere  toto  libro  2  de  Vocat.  gent,,  prsesertim 
cap,  25,  26  et  ult,  ;  denique  rationes  supra 
factse  cap.  8  hoc  confirmant. 

2.  Infidelium  ordines  tres  distingui  possunt. 
"—Lapsi  a  fide  gratiam  sufficientem  recepenmt. 


OMNIBUS  DETUn  AUXILIUM,  ETC.  3i3 

—  Item  iUi  quihis  fldes  sufficienter  est  prwdi- 
cata,  sed  surdis.  —  Hac  igitur  veritate  suppo- 
sita,  quserimus  quomodo  hsec  sufficiens  gra- 
tia  omnibus  infidehbus  conferatur.  Possumus 
autem  infideles  in  tres  ordines  distinguere; 
quidam  sunt  quibus  non  sohim  praedicata  fuit 
fides,  sed  etiam  interdum  donata ;  ab  illa  ta- 
men  postea  per  apostasiam  et  heeresim  cecide- 
runt.  AUi  quibus  fides  prsedicata  sufficienter 
est,  illam  tamen  amplecti  nohierunt.  AUi,  qui 
vel  nihil  de  evangehca  fide  audierunt,  vel  cer- 
te  nunquam  fuit  ilhs  sufficienter  proposita, 
De  primis  facihs  est  responsio;  dicendu.m  est 
enim  hujusmodi  homines,  antequam  fidem 
perderent,  ita  recepisse  auxihum  sufficiens  ad 
perseverandum  in  fide,  sicut  accipiuut  justi 
auxihum  sufficiens  ad  perseverandum  in  gra- 
tia,  hcet  postea  illam  amittant,  Itemque  dici- 
mus,  si  tantum  fidem  mortuam  habuerunt,  ita 
accepisse  auxilium  sufficiens  ad  comparandam 
vitam  ejus,  seu  charitatem  et  justitiam,  sicut 
ahi  peccatores,  qui  semper  in  fide  perseverant, 
ilhid  accipiunt.  Et  eadem  proportionahs  ra- 
tio  et  omnia  ibi  dicta  possunt  hic  facile  appli- 
cari,  neque  in  hoc  est  nova  difficultas,  Post- 
quam  autem  isti  facti  sunt  infideles ,  cre- 
dendum  est  non  omnino  privari  auxilio  suf- 
ficienti,  ut  recipiscant,  juxta  proxime  dicta 
in  capite  prscedenti ,  qiiia  semper  manent 
viatores,  et  resurgere  possunt.  Quia  vero  ini- 
tium  justificationis  a  fide  sumendum  est,  et 
ilU  fide  carent,  auxilium  sufficiens  eorum  in- 
cipit  a  vocatione  ad  rehnquendum  errorem, 
et  ad  veram  fidem  redeundum.  Hanc  vero  vo- 
cationem  recipere  credendum  est  temporibus 
opportunis  (sicuti  diximus  de  vocatione  ad 
poenitentiam ),  quando  occurrit  aUquid  quod 
memoriam  antiquse  fidei  et  prioris  lapsus  ex- 
citet ,  vel  quando  necessita.;  confitendi ,  aut 
exercendi  fidem,  occurrit,  vel  aUis  simiUbus, 
praeter  aUas  occasiones  quas  Deus^  pro  sua 
liberaU  gratia,  ad  hujusmodi  homines  excitan- 
dos  observat ,  vel  procurat.  Addo  insuper, 
preeter  vocationem  ad  fidem ,  posse  illis  dari 
auxilia  ad  aliqua  opera  bona,  ut  in  sequenti 
membro  dicam ;  est  enim  quoad  Iioc  eadem 
ratio.  De  secundo  item  genere  infidelium,  qui 
non  ignorant  iuculpabiliter  Evangehum,  quia 
iUis  sufficienter  propositum  est,  non  est  expU- 
catu  difficile,  quaudo  et  quomodo  datur  eis 
auxilium  sufficiens  ad  salutem.  Nam  in  illis 
etiam  primum  auxilium  necessarium  est  ad 
credendum ;  hoc  autem  illis  datum  est,  quan- 
do  illis  fuit  proposita  fides ;  quia,  ut  diximus, 
Deus  non  negat  internam  vocationem,  quan- 


31-4  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATIvE 

do  externam  concedit;  ergo^  sieut  exterius 
vocati  sunt,  ita  etiam  est  credendum  interius 
fuisse  sufficieuter  excitatos,  vel  ut  possent 
immediate  velle  credere,  vel  saltera  ut  ali- 
quam  diligentiam  adhibere  possent  ad  perfec- 
tius  audiendum,  vel  considerandum ,  ut  ita 
possent  paulatim  ad  voluntatem  credendi  per- 
venire ;  nec  enim  necesse  est  ut  lioc  auxilium 
sufficiens  a  principio  sit  integrum,  et  comple- 
tum  respectu  deliberati  consensus  fidei^  vel 
poenitentise,  vel  alterius  similis  actus,  quasi 
ultimate  intenti ;  sed  satis  est  qiiod  sit  suffi- 
ciens  ad  aliquid  agendum,  quod  si  fiat,  dabi- 
tur  ulterius  auxilium ,  et  sic  consequenter, 
douec  ad  proximum  seu  integrum  pervenia- 
tur  :  unde  si  primus  gratiee  impulsus  in  va- 
cuum  recipiatur,  quia  homo  deest  gratise  Dei, 
contingere  potest  ut  Deus  ulterius  in  motioni- 
bus  gratiae  non  progrediatur. 

3.  Instatur,  et  instantice  respondetuT. —  Di- 
ces :  quod  si  homo  cui  semel  preedicata  est  fides 
tunc  resistit,  et  postea  iterum  non  occurrit  oc- 
casio  audiendi  fidem,  numquid  ille  homo  ma- 
net,  in  reliquo  vitee  suee  tempore,,  sufficienti 
auxilio  gratise  destitutus  ?  Videtur  enim  id  se- 
qui  ex  declaratione  facta,  quia  tali  homini  non 
datur  hoc  auxilium,  nisi  per  fidei  prsedicatio- 
nem :  hoc  autem  videtur  absurdum,  tum  quia 
ahas  auxilium  sufficiens  multis  hominibus  so- 
lum  daretur  semel  vel  iterum  in  vita,  quod 
non  potest  dici  auxilium  absolute  sufficiens  ad 
salutem  ;  tum  etiam  quia  alias  talis  homo,  post 
illam  primam  resistentiam^  et  ratione  illius, 
maneret  quodam  modo  extra  statum,  vel  sal- 
tem  extra  possibilitatem  salutis.  Respondeo  : 
si  in  hujusmodi  homiue  maneat  aliqua  me- 
moria  prioris  vocationis  et  prsedicationis  fidei, 
per  illam  poterit  iterum  vel  ssepius  excitari ; 
quia  moraliter  deesse  non  possunt  occasiones 
excitantes  memoriam  illam,  quas  credendum 
est  Deum  non  proeterire,  quin  eis  ad  vocandum 
interius  hominem  utatur;  si  vero  nulla  manet 
memoria  prseteritee  vocationis  et  preedicatio- 
nis,  vel  nihil  amplius  occurrit  quod  illam  ex- 
citet,  tunc  de  tali  homine  pro  illo  tempore  ita 
judicandum  est,  siciU  de  aliis  qui  nihil  de  re- 
bus  fidei  unquam  audierunt,  de  quibus  dicen- 
dum  superest. 

4.  Tota  difficiiltas  est  de  illis  qtiihis  fides 
non  est  prcBdicata.  —  Ratio  difficultatis  pro- 
ponitur ,  et  prolatur  ex  sacra  Scriptura. — 
Tota  igitur  difficultas  estde  his  iufidelibus  qui- 
bus  Gatliolica  fides  nunquam  fiiit  prajdicata, 
nec  de  illa  quicquam  audierunt.  Ratio  autem 
flifficultatis  est,  quia  isti  nunquam  reccperunt 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
auxilium  sufficiens  ad  credendum ;  ergo  ne- 
que  ad  salutem.  Consequentia  clara  est,  quia 
fundamentum  salutis  est  fides  :  ideoque  qui 
credere  non  potest,  nec  salvari  potest ;  sed  qui 
noi:  recipit  auxilium  sufficiens  ad  fidem,  cre- 
dere  non  potest ;  ergo  nec  salvari  potest,  nec 
auxilium  sufficiens  recipit  ad  salutem.  Ante- 
cedens  probatur,  quia  fides  ex  auditu,  teste 
Paulo  ad  Roman.  10,  unde  subjungit :  Quo- 
modo  credent  ei  quem  noii  audierunt ;  quomodo 
autem  audient  sine  prcedicante  ?  Et  ideo  dice- 
bat  Christus  Dominus  Luc.  7  :  Rogate  Domi- 
mm  messis,  ut  mittat  operarios  in  onessem 
suam  ;  quia  hos  operarios  statuit  Deus  fidem 
propagare,  et  homines  ad  credendum  excitare; 
et  ideo  Paulus,  ad  Roman.  l,  dicit  Evange- 
lium  esse  virtutem  Dei  in  salutem  omni 
credenti,  quia  per  illud  revelatur  justitia  Dei 
ex  fide.  Ergo  quibus  non  est  praedicatum  Evan- 
gelium  non  est  applicata  virtus,  neque  aperta 
via  ad  credendum ;  ergo  non  recipiunt  auxi- 
lium  sufficiens  quo  possiut  credere.  Secundo, 
argumentari  possumus  ex  his  quae  inScriptura 
legimus  :  nam  quos  Deus  vult  ad  fidem  attra- 
here,  ad  illos  prsedicatores  mittit ;  et  quibus 
negare  vult  vocationem  ad  fidem,  prsedicatio- 
nem  etiam  externam  avertit.  Primum  osten- 
ditur  in  facto  eunuchi,  ad  quem  Deus  misit 
Philippum,  Actor.  8  ,  et  ex  facto  Cornelii,  ad 
quem  Deus  misit  Petrum,  Actor.  10.  Imo  etiam 
ad  Paulum  missus  est  Ananias,  Act.  9.  Et  cum 
Deus  vellet  Maeedonios  ad  fidem  vocare,  visio 
per  noctem  Paulo  ostensa  est,  mr  Macedo  qui- 
dam  erat  stans,  et  deprecans  eum,  et  dicens : 
Transiens  in  Macedoniam  adjuva  nos,  Ac- 
tor.  16,  ubi  subjungitur  de  Paulo  :  Ut  autem 
'oisum  vidit,  statim  qucesivimiis  proficisci  in 
Macedoniam,  certi  facti  quod  vocasset  nos  Deus 
Evangelizare  eis.  E  contrario  vero,  cum  Deus 
nollet  pro  eo  tempore  Asiam  et  Bythiniam  ad 
fidem  vocare,  Paulus  et  socii  vetiti  sunt  a  Spi- 
ritu  Sancto  loqui  verium  Dei  in  Asia,  et  cum 
tentassent  ire  in  BitJiyniam,  non  permisit  eos 
Spiritus  Sanctus ;  ergo  signum  est  eos  voca- 
ri  quibus  praedicatur  Evangelium,  et  illos  non 
vocari  quibus  non  prsedicatur ;  ergo  hi  non 
accipiunt  auxilium  sufficiens  ad  credendum. 
5.  Fx  sancto  Augustino,  Prospero,  Chrysos- 
tomo,  D.  Ambrosio,  D.  Tlioma  et  aliis.  — 
Tertio,  augetur  difficultas,  quia  hinc  colligit 
Augustinus  magnam  esse  Dei  gratiam,  quando 
prsedicatores  fidei  et  suasores  veritatis  ad  ali- 
quem  mittit,  quia  nimirum  illa  est  via  ad  ini- 
tium  fidei  et  justitice;  e  contrario  vero  ad  oc- 
cultum  judicium  pertinere,  quaudo  Deus  prse- 


CAP.  XI.  QUOMODO  INFIDELIBUS 

dicatores  verbi  sui  ab  aliqua  gente  avertit,  vel 

occasionem  audiendi  verbum  Dei  negat.  Pri- 

mum  patet  ex  Augustino^  locis  SGppe  citatis, 

quaest.  2  ad  Simplic,  et  de  Spiritu  et  litt., 

cap.  34^  et  de  Preedest.  Sanct,,  cap.  8,  et  su- 

mitur  ex  bis  quse  in  expositione  mystica  Psal- 

mi  134  dicit,  circa  illa  verba  :  Educens  nuies 

db  extremis  terrce,  per  nubes  intelligens  Apos- 

tolos,  et  alios  Evangelii  praedicatores^  per  quos 

Deus  fulgura  in  pluviam  convertit,  id  est,  ter- 

rores  et  vindictas  in  pluviam  gratise  et  miseri- 

cordiae;  et  inPsalm.  37:  Numquidmortuis  fa- 

cies  mirabila,  aut  medici  suscitabunt,  et  confi- 

tehmtur  tiU?  Ubi  per  medicos  etiam  Pastores 

et  Doctores  EcclesiEe  intelligit^  qui ,  licet  non 

suscitent  spiritualiter  mortuos^  applicant  ta- 

men  medicinam,  quia  per  gratiam  Dei  susci- 

tantur.  Ac  denique,  lib.  1  de  Peccat.  merit., 

cap.  22,  ex  gratia  et  proedestinatione  Dei  di- 

cit  oriri  quod  aliquis^   etiamsi  rudis  ingenio 

et  pravis  moribus  sit,  occasionem  habeat  au- 

diendi  Evangelium,  et  inde  proficiendi  ad  sa- 

lutem.  Et  ibidem  edocet,  miraturque  quod  see- 

pe  alius  melioris  ingenii,  naturse  ac  probitatis 

morum  ibi  nascatur,  et  usque  ad  mortem  vi- 

vat,  ubi  nunquam  prsedicationem  Evangelii 

audiat,  quod  pertinet  ad  secundam  partem, 

quam  proposui.  Et  similia  fere  babet  dicta 

qusest.  2  ad  Simplicianum,  sub  finem.  Prosper 

etiam,  lib.  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  2,  et  contra 

Collator.,  c.  25,  et  ad  Gallos,  c.  3,  et  epist. 

ad  Rufin.,  ad  boc  judicium  Dei  refert,  quod 

Spiritus  Sanctus  vetuit  Paulum  ire  in  Asiam 

et  Bithyniam  ad  prtBdicandum  Evangelium, 

Act.  16 ;  et  similiter,  quod  Paulus  ait  Rom.  1, 

ssepe  proposuisse  ire  Romam  ad  prsedicandum 

Evangelium  et  prohibitum  fuisse,  a  Spiritu 

Sancto  fuisse  prohibitum  Chrysostomus,  Am- 

brosius^  D.  Thomas  et  alii  intelligunt;  colli- 

guntque  inde  tam  verba,  quam  itinera  praidi- 

catorum  a  nutu  Dei  peudere.  Ergo  qui  divino 

judicio  hac  gratia,  seu  hoc  ostio  ad  gratiam 

privantur,  gratiam  sufiicieutem  ad  salutem 

non  recipiunt. 

6.  Ratione  proiatur.  —  Quarto,  possumus 
ratione  argumentari,  quia  infideles  qui  prsedi- 
cationem  fidei  non  habuerunt,  habent  igno- 
rantiam  invincibilem  fidei,  et  non  peccaut  non 
credendo  :  ergo  signum  est  nonhabuisse  auxi- 
lium  sufiiciens  ad  credendum,  ac  proinde  nec 
ad  salutem.  Probatur  consequentia,  quia  qui, 
cum  auxilio  sufiicienti,  non  facit  quod  tenetur, 
peccat,  quia  potest,  tenetur,  et  non  facit;  at 
isti  non  peccant,  etiamsi  teneantur,  per  se  lo- 
quendo ;  ergo  signum  est  per  impotentiam  ex- 


OMNIBUS  DETUR  AUXILIUM,  ETG.  315 

cusari  :  hsec  autem  impotentia  non  provenit 
nisi  ex  carentia  auxilii  sufficientis^  nam  in 
reliquis  potestatem  habent;  ergo. 

7.  Infidelihus  quihus  fides  non  est  frcedicata, 
gratia  sufficiens  ad  salutem  non  denegatur.  — 
Prolatur  assertio  ex  sacra  Scriptura. — Nihi- 
lominus  dicendum  est  his  infidelibus  non  nega- 
re  Deum  auxilium  sufiiciens  ad  salutem.  Hsec 
veritas  ex  generali  regula  cap.  8  demonstrata 
colligitur,  et  in  locis  Scripturai  ibi  citatis  con- 
vincitur,  piaisertim  illis  qure  generalius  lo- 
quuntur,  et  Proverb.  1  :  Sapientia  foris  prce- 
clicat,  inplateis  dat  suam  vocem.  etc. ;  Sapient,, 
41  et  12,  late;  optimum  vero  testimonium 
est  illud  1  Timotli.  4  :  Speramus  in  Beum  vi- 
mm,  qui  est  Salvator  omnium  Tiominum,  maxi- 
me  fidelium  ;  quod  multi  exponunt,  quia  om- 
nium  est  Salvator,  saltem  quoad  corpora,  juxta 
illud  :  Qlui  solein  suum  facit  oriri  super  io7ios 
et  malos,  etc;  fidelium  autem  est  Salvator, 
etiam  quoad  animos,  Sed  Iioc  non  placet,  quia 
eodem  modo  dicitur  Salvator  respectu  om- 
nium,  maxime  vero  fidelium,  quia  eos  specia- 
liusbeneficiis  prosequitur,  Atque  ita  intellexit 
Paulus  Orosius,  ut  statim  referemus  ;  et  Pros- 
per,  libr.  3  de  Vocat.  gent.,  cap,  10,  alias  31, 
dicens  :  Quce  sententia  suMilissimcp  irevitatis 
et  validissimi  roboris,  si  tranquillo  considere- 
tur  intuitu,  totam  hanc,  de  qua  agimus,  con- 
troversiam  dirimit,  quia  uimirum  Paulus,  di- 
cendo  omnium,  et  addendo  maxime  fidelium, 
aperte  significavit  omnes  et  quoscumque  infi- 
deles  sub  illa  generalitate  comprehendi. 

8,  Ex  sanctis  Patrihus.  — Hoc  ipsum  late 
docet  et  seepe  repetit  idem  Prosper,  libr.  1  de 
Vocat.  gent.,  fere  per  totum ;  expressius  vero 
capit.  25,  ita  concludit :  Deo  autem  placuit 
hanc  ( id  est,  efiicacem  gratiam )  multis  tri- 
iuere,  et  illam  ( id  est,  sufiicientem )  nemini 
denegare ;  quee  verba  aliqui  de  gratia  tautum 
externa,  et  non  de  iuteriori  auxilio  intelligere 
voluerunt  ;  sed  iramerito,  quia  nullum  habet 
fundamentnm  in  verbis  Prosperi,  tum  quia 
ille  loquitur  de  gratia  auxilii  sufiicientis  :  ex- 
terna  autem  vocatio  interiori  destituta  non 
est  auxilium  sufficiens ,  ut  supra  ostendi : 
tum  etiam  quia  loquitur  de  gratia  cum  qua 
fiunt  inexcusabiles  qui  non  cooperantur  ;  ad 
hoc  autem  sola  vocatio  exterior  non  suffi- 
cit,  Prseterea  Fulgentius,  epistol,  7  ad  Ve- 
nant.,  totus  est  in  hac  veritate  demonstranda, 
eamque  optimis  Scripturse  testimoniis  et  ra- 
tionibus  confirmat ;  et  licet  ex  instituto  de  fi- 
delibus  peccatoribus  loqui  videatur,  ssepe  ad 
omnes,  tam  justos  quam  peccatores,  sermo- 


316 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


nem  extendit,  et  specialiter  capit.  8  ait  :  Sicut 

medico  nostro  mdla  est  incuraUlis  plaga,  ita 
nec  i)i  aliquo  tulnere,  nec  in  aliquo  teinpore  cce- 
lestis  potest  deficere  medicina;  quse  verba  non 
video  quomodo  possint  de  sola  gratia  externa 
sine  interna  intelligi^  nisidicamus  omnia  esse 
ficta,  et  solum  in  externa  specie  apparentia, 
quse  in  tota  illa  epistola  Fulgentius  scribit, 
quod  nefas  esset  explicari. 

9.  His  accedit  Paulus  Orosius  in  Apolog., 
dicens  :  Deum  adjutorium  suum  non  solum  in 
corpore  suo,  quod  est  Ecclesia,  cui  specialia  ch 
credentium  fidem  gratice  dona  largitur,  verum 
etiam  universis  in  hoc  mundo  gentil)us,propter 
longanimem  suam  clementiam  sulministrare  ; 
et  postea  explicat  hujus  gratise  modum,  ut 
statim  referam.  Est  etiam  illustre  testimo- 
nium  Ambrosii  exponentis  illud  Psalm.  H8, 
in  Octonario  8  :  Misericordia  Domini  plena 
est  terra  ;  quibus  verbis  conjimgit  illa  Matth. 
5  :  Qui  solem  suum  oriri  facit  super  lonos  et 
malos ;  et  ait :  Quomodo  misericordia  Domini 
plena  est  terra ,  nisi  per  passionem  Domini 
nostri  Jesu  Christi  ?  Et  infra  :  Ple?ia  est  terra 
misericordia  Domirii,  quia  omnibus  est  data 
remissio  peccatorum,  super  omnes  sol  oririju- 
let,  et  quidem  hic  sol  quotidie  super  omnes 
oritur  :  mi/sticics  autem  sol  Justitice  omni- 
hcs  ortus  est,  omniius  venit,  omnilus  passus 
est,  et  omnihts  resurrexit ;  adjungit^  quod  ad 
rem  maximc  spectat  :  Si  quis  autem  non 
credit  in  Christo,  generali  leneficio  ipse  se 
fraudat ;  ut,  si  quis,  clausis  fenestris,  radios 
solis  excludat,  non  ideo  sol  non  est  ortus  om- 
nilus ;  et  infra  :  Super  omnes  pluvia  est,  et  hoc 
divinre  misericordice  deputatur,  quia  pluit  su- 
per  justos  et  injustos.  Omnes  denique  Patres 
qui  dicunt  Deum  omnes  illuminare,  et  quam- 
vis  multi  Christum  non  agnoscant,  per  illos 
stare  quominus  illuminentur^apertissime  idem 
sentinnt,  tam  de  his  infidelibus  quibus  post 
Christum  Evangelium  pra?dicatum  non  est, 
quam  de  illis  qui  ante  Christi  adventum  in 
gentihum  erroribus  vixerunt,  quos  Patres  sii- 
pra  retulimus,  et  ibi  rationem  hujus  veritatis 
attulimus. 

10.  Prior  modus  explicandi  quomodo  Deus 
gratiam  suffidentem  omnilus  et  singulis  prce- 
paravit,  quantum  est  ex  se. —  Quod  in  multis 
non  contingat,  non  est  Dei  volentis,  sedpermit- 
tentis.  —  Modus  autem  explicandi  hoc  auxi- 
lium,  et  respondendi  difficultatibus,  duplex 
esse  potest ;  unus  est  Deum  prseparasse  suffi- 
cienter  toti  universo  auxilia  gratise,  et  pro  om- 
nibus  et  singulis  hominibus,  nullum  exchi- 


dendo,  quantum  est  ex  se  ;  vohiisse  tamen  ut 
haec  avixiha  ad  singulos  homines,  minislerio 
ahorum  hominum,  pervenirent.  Sicut  videmus 
id  fecisse  in  lege  Evangehca,  mittendo  Aposto- 
los  in  universum  mundum  ad  praedicandum, 
et  ante  Evangehcam  in  Jege  veteri  per  Moy- 
sem,  vel  ante  hunc  per  Abraham  ilh  genti  suf- 
ficientia  fidei  remediaprovidit,  et  prius  in  toto 
tempore  legis  naturce  veram  fidem  a  primis 
parentibus  tradidit,  eamque  filiis  suis  commu- 
nicari  ac  sufficienter  proponi,  et  a  parentibus 
ad  filios  derivari  vohiit,  et,  mediante  fide,  cae- 
tera  etiam  sahitis  remedia  unoquoque  tempo- 
re  opportuna  vel  necessaria  omnibus  tradi- 
dit,  quia  pro  omnibus  indifierenter  illa  insti- 
tuit.  Ita  ergo  ex  parte  Dei  omnibus  parata  sunt 
sufficientia  auxilia ;  quod  vero  in  multis  con- 
tingat,  ut  taha  remedia,  vel  praedicatio  fidei 
ad  illos  non  perveniat,  accidentarium  est,  et 
a  Deo  non  est  procuratum,  sed  praevisum  et 
permissum,  quse  quidem  permissio  nec  injusta 
est,  quia  Deus  nulh  debet  majora  auxilia.  Imo, 
ut  Augustinus  ssepe  tradit,  cum  homines  es- 
sent  in  originah  peccato,  heec  censeri  potest 
jusla  iUius  poena  in  his  qui  illam  patiuntur, 
licet  ahis  fuerit  ex  misericordia  Dei  remissa. 
Neque  etiam  esset  iUa  permissio  contra  vohm- 
tatem  antecedentem  Dei  salvandi  omnes  ho- 
mines,  quia  ex  parte  Dei  parata  est  salus  om- 
nibns,  et  hoc  solum  ad  illam  pertinet  volun- 
tatem.  Nec  denique  est  illa  permissio  contra 
debitam  et  sapientem  Dei  providentiam,  quia 
non  tenetur  Deus  mutare,  vel  agere  commu- 
nem  cursum  causarum  generahum  in  uuoquo- 
que  ordine,  ne  in  iUo  aliqua  monstra  vel  de- 
fectus  sequantur. 

11.  Unde  juxta  hunc  dicendi  modum,  non 
erit  necessarium  ut  infideh  in  sylvis  educa- 
to,  vel  universis  gentilibus  quibus  vera  fides 
nunquam  per  homines  prwdicata  est,  Deus, 
vel  per  se  interius,  vel  per  Angelos  ahquo  ex- 
traordinario  modo  fidem  revelet,  quocumque 
modo  vivant,  quia  ex  vi  generahs  voluntatis 
aut  providentise,  non  cogitur  Deus  miraculoso 
modo  homines  salvare,  vel  ad  fidem  excitare, 
sed  tantum  per  ordinarias  causas,  quas  si  de- 
sint,  Deus  ( ut  sic  dicam)  functus  est  officio 
suo  universalis  provisoris.  Et  hunc  modum 
dicendi  videtur  sequi  Gregorius  in  1,  d.  46, 
quoestion.  4,  ad  3,  ubi  multum  inclinat  in  eam 
sententiam,  quod  istis  non  dantur  auxilia  an- 
tecedentia  sufficientia  ad  salutem  ;  illum  au- 
tem  modum  generahs  sufficientiee  tribuit 
Scoto  et  Ochamo. 

12.  Suadetur  prior  ille  modus. —  Possumus 


CAP.  XI.  QUOMODO  INFIDELIBUS 
autem  liunc  dicendi  modum  persuadere  pri- 
mo  ex  Paulo,  Act.  il,  ubi  de  antiquis  genti- 
bus  loquens^  ait :  Teinpora  hujios  ignorantue 
despiciens  Deus,  mmc  annuntiat  Jiominihus , 
etc;  despexisse  enim  dixit_,  quia  non  peculiari 
modo  illis  providit ;  unde  capit,  4 4,  eamdem 
providentiam  Dei  circa  eosdem  fideles  expli- 
candOj  per  causas  tantum  generales  id  facit, 
dicens  :  Qui  in  prceteritis  generationihus  di- 
onisit  omnes  gentes  ingredi  %ias  suas.  Et  qui- 
dem  non  sine  testimonio  reUqtdt  semetipsum 
henefaciens  de  ccelo,  dans  pluvias,  et  tempora 
fructifera,  implens  cilo  et  lietitia  corda  nostra. 
Ubi  indicat;,  solum  per  hos  exteriores  effectus 
illas  nationes  ad  sui  cognitionem  excitasse, 
non  autem  per  aliquam  revelationem  inter- 
nam  vel  extraordinariam  illas  docuisse ;  et  in 
Epist.  ad  Rom.  in  principio,  eodem  modo  de 
antiquis  gentibus  loquitur.  lu  capite  autem 
decimo,  agens  de  tempore  legis  gratiee,  in  quo 
Deus  novo  quodam  modo  voluit  homines  ad 
fidem  vocare ,  non  ahter  hanc  gratiam  ad 
omnes  pervenisse  declarat,  nisi  quia  omnes 
audierunt,  utique  quantum  est  ex  parte  Dei, 
quia :  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum, 
et  in  fines  orhis  terrw  verla  eorum. 

13.  Parmlis  Deus  dedit  auxilia  sufficientia 
gratioi  in  causis  universalihus. —  Nec  denega- 
vit  peccatoribus  in  amentiam  prolapsis. —  Se- 
cundo,  item  declaratur  ex  casu  parvulorum, 
multi  enim  parvuli  damnantur,  quia  illis  ap- 
phcari  non  potuit  habituahs  fides,  seu  reme- 
dium  originahs  peccati,  sive  quia  in  hicem 
nasci  non  potueruut,  sive  quia  sunt  de  paren- 
tibns  gentihbus^  et  omnino  ignorantibus  tale 
remedium  ,  sive  quia,  hcet  de  fidehbus  nati 
fuerint,  contingit  deesse  necessaria  ad  Baptis- 
mum,  ita  ut  ante  mortem  ihis  apphcari  non 
potuerit.  Et  nibilominus  ihos  etiam  salvare 
vohiit  Deus,  eisque  censetur  auxiha  sufficien- 
tia  dedisse  in  causis  universahbus  gratisB;,  vel 
in  suis  parentibus,  ut  ait  Prosper,  hbr.  2  de 
Vocat.  gent.,  capit.  8,  ahas  23;  nec  oportet  ut 
per  miraculosa  vel  extraordinaria  remedia 
Deus  ihis  provideat ;  quid  ergo  mirum  quod 
idem  contingat  in  muhis  adultis?  Ahud  non 
dissiraile  exemplum  est  in  his  peccatoribus, 
qui  in  perpetuam  amentiam  incidunt,  in  qua 
incapaces  sunt  auxihorum  sufficientium,  qui- 
busjusiificaripossint,  queein  seipsis  recipiant, 
et  nihilominus  ex  parte  Dei  non  donegantur 
ihis  sufficieutia  remedia.  Nam  Deus  ex  se  iha 
dare  paratus  est,  et  ahud  impedimentum  acci- 
dentarium  est,  ex  generali  causarum  ordine 
proveniens,  Deo  vidente  et  permitteute.  Ita 


OMNIBUS  DETUR  AUXILIUM,  ETC.  317 

ergo  de  caeteris  impedimentis  vel  defectibus 
contingentibus  in  ahis  liominibus  dici  potest. 
d-4.  Ric  modus  non  repugnat  simpliciter  di- 
vince  lonitati,  nec  injustitiam  continet,  secun- 
dum  sanctum  Augustinum.  —  Hic  raodus  di- 
cendi  non  continet  injustitiara ,  nec  ahquid 
simphciter  repugnans  divin»  bonitati,  ut  in 
discursu  facto  satis  ostenditur.  Estque  hoc  raa- 
xirae  verura,  si  meritura  hitraanse  naturai  per 
peccatum  originale  corruptum  consideremus, 
ratione  cujus  indigna  est  facta  omnium  auxi- 
horum  gratite;  et  ideo,  hcet  ilhs  privaretur,. 
nuha  est  injustitia  in  Deo^sedjusta  pceuaj  ut 
Augustinus  lib.  de  Dono  persever.,  c.  8,  con- 
siderat.  Nihilorainus  tamen,  supposita  Christi 
rederaptione,  et  vohmtate  quara  Deus  habuit 
providendi  oranibus  hominibus  necessaria  ad 
remediura  peccati,  et  singulis  juxta  capacita- 
tera  suara,  non  satisfacit  ille  raodus  explican- 
di  auxihura  sufficiens  adultorum.  Primo,  quia 
aduUi  sunt  capaces  proprise  preeparationis  et 
dispositionis  ad  participandam  Gliristi  re- 
demptionem,  et  peccati  remissionera  obtinen- 
dara ;  ergo  in  seipsis  debent  ahquo  modo  reci- 
pere  auxihum  sufficiens  quo  possint  disponi, 
ahoqui  qui  uon  recipiunt  in  sc  hoc  auxiliuraj 
non  sunt  liberi,  nec  in  se  potestatera  habeut 
ad  consequendam  salutem ;  ergo  per  alios  vel 
per  solas  universales  causas  extrinsecas  non 
satis  illis  esset  provisum. 

15.  In  adultis  Jiic  modus  explicandi  non  sa- 
tisfacit.  —  Secundo,  quia,  licet  verura  sit  po- 
tuisse  Deura  sine  injustitia  negare  absolute 
oranibus,  vel  aliquibus  horainibus  lapsis,  hoc 
auxiliura,  non  esset  taraen  justura  iraputare 
carentibus  tali  auxilio  propriam  damuatio- 
nem,  nisi  tantum  ratione  peccati  originaIis_, 
nam  propria  non  possent  illis  iraputari,  si 
non  haberent  auxilium  sufficiens  ad  vitanda 
illa,  juxta  doctrinam  supra  traditara  ex 
Augustino^  de  Corrept.  et  grat.,  capitibus  11 
et  12;  imputantur  autem,  et  propter  illa  dam- 
nantur^ut  est  certura  ex  Paulo^ad  Rora.  1,  di- 
cente  gentes  fuisse  inexcusabiles,  et  thesauri- 
zasse  seipsis  irara  in  die  ira3 :  ergo  necesse  est 
xit  in  seipsis  et  proxirae  recipiaut  auxilia,  ad 
non  committenda  propria  peccata  personalia. 
Ergo,  mediante  tali  auxilio,  recipiunt  aliquo 
modo  in  se  auxilium  sufficiens  ad  salutem  : 
nam  omuis  adultus  qui  habet  auxilium  suf- 
ficiens  ad  non  peccandum,  babet  etiam  ad  sa- 
lutem  consequendam_,  quse  ratio  magis  ex  se- 
quentibus  declarabitur. 

16.  Confirmatur  Jiic  modus  ex  sancto  Pros- 
pero.  —  Tertio  tamen  hoc   confirmatiu^   ex 


318 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


Patribus^  qui  hanc  generalem  gratiEe  com- 
muuicationem  quoad  adultos,  non  solum  in 
causis  extrinsecis  et  universalibus ,  sed  etiam 
in  iuternis  auxiliis  et  inspirationibus  consti- 
tuunt.  Prosper  enim,  lib.  2  de  Vocat.  gent., 
cap.  26,  alias  9,  cum  descripsisset  externas  et 
internas  gratias,  quibus  Deus  bomines  vocat, 
subjungit  :  QacB  opiUdatio  per  innumeros  mo- 
dos,  sive  occuUos,  site  manifestos,  om^iilus  ad- 
hihetur,  et  quod  a  multis  refutatur,  ipsorum 
est  nequitice  ;  quod  autem  a  multis  suscipitur, 
gratice  est  divince  et  voluntatis  liumance  ;  et  in 
eodem  sensu,  in  cap.  4,  alias  1  ,  de  reprobis 
dixerat :  QjUi  quidem  in  comparatione  elec- 
torum  xiclentur  aljecti,  sed  nunquam  sunt 
manifestis  occultisque  leneficiis  abdicati  ;  et 
cap.  5^  alias  2^  cum  dixisset,  tam  in  popu- 
lo  Dei  quam  in  gentibus,  neminem  fuisse  jus- 
tificatum,  nisi  per  spiritum  gratiae,  subnec- 
tit  statim  :  Qluce  etsiparcior  antea  atque  occul- 
tiorfuit,  nullis  tamen  scecuUs  se  negavit,  virtu- 
te  una,  quantitate  diversa,  consilio  incommu- 
taiili,  opere  multiformi;  et  apertissime  c.  23, 
alias  8  :  Circa  majores  (inquit),  prceter  gene- 
ralem  gratiam  parcius  atc[ue  occultius  omnium 
Tiominum  corda  pulsantem ,  etc.  Eamdem  sen- 
tentiam  indicant  Fulgentius,  Paulus  Orosius 
et  alii  Patres  supra  allegati,  et  in  eadem  fuisse 
Augustinum  infra  ostendemus. 

17.  Posterior  modu,s  explicandi  sufficientiam 
auxiliorum  gratice.  —  Ex  sacra  Scriptura, 
Joan.  1. — Ex  sanctis  Patribus,  Prospero,  etc. 
— Alter  igitur  modus  explicandi  sufEcientiam 
hanc,  est  quem  indicant  verba  illa  Joannis  \  : 
Erat  lux  vera  quce  illuminat  omnem  hominem 
venientem  in  hunc  munclum ,  quae  verba  (ut 
supra  dixi)  de  illuminatione  interna  et  super- 
naturali  Patres  intelligunt,  et  omnibus  homi- 
uibus  adultis  generaliter,  quantum  est  ex  par- 
te  Dei,  communicari  sentiunt.  Juxta  quam  in- 
terpretationem  ,  etiara  illis  infideUbus  quibus 
Evangelium ,  vel  fides  per  homines  prsedicata 
non  est,  Deus  providet  modum  quo  ilkimi- 
nentur  et  excitentur  sufficienter  ad  fidem ,  si 
per  eos  non  steterit,  vel  extraordinario  modo 
providendo  ut  ad  illos  praedicatores  mittan- 
tur,  vel  ministerio  Augelorum  eos  docendo, 
vel  per  seipsum  illos  interius  iUuminando  et 
vocando,  ut  sic  etiam  in  omnibus  hominibus 
illud  Apocalyps.  3  locum  habeat :  Ecce  sto  ad 
ostium,  etpulso;  quam  sententiam  nonobscu- 
re  indicat  Prosper  locis  citatis,  et  specialiter 
cap.  23,  etiam  de  parvulis  ait,  ad  aliamperti- 
nere  gratice  partem ,  quce  universis  semper  est 
impensa  natio7iihis ;  et  addit  :  Q,ua  iitiqtie  si 


lene  eorum  uterentur  parentes ,  etiam  ipsi  per 
eosdem  juvarentur.  Ergo  supponit  adultis  pa- 
rentibus  in  seipsis  datam  esse  sufficieutem 
gratiam  ,  qua  bene  uti  potuissent,  et  per  eam 
non  solum  sakiti  proprise,  sed  etiam  infautium 
providere.  Unde  sicut  parentibus  imputatur 
fifiorum  desertio,  ita  multo  magis  uuicuique 
aduko  imputandum  est  quod  fidei  kimiue  ca- 
ruerit,  et  ita  Dionysius,  cap.  9  de  Ccelest.  Hie- 
rar.,  dixit  :  JVon  recte  imputari  gulernatori- 
lus  Angelis,  si  gentes  alice  ad  falsorum  deorum 
cultum  devolutce  sunt ;  sed  illis  ipsis  qui,  mo- 
tiius  propriis,  a  recto  calle  quo  ad  Deum  ascen- 
dere  possent ,  sua  sponte  deviarunt.  Fuissent 
ergo  per  Angelos  instructi,  nisi  ipsi  impedi- 
mentum  posuissent;  unde  infra  dicit  :  JDivini 
luminis  pelagus  paratum  semper  est,  et  patet 
omnibus  adfarticipandum;  etinfra:  Nunquam 
pTwfuerunt  alicui  aliqtd  dii,  sed  unum  illud 
omnium,  ac  singulare  principium,  ad  qiiod 
sane  obsequentes  ducebant  Angeli  prrefecti 
singulis  gentibus.  Eodemque  modo  Irenseus, 
kb.  4,  cap.  71 ,  ait  Deum  dedisse  omuibus  k- 
berum  arbitrium ,  cui  vim  non  infert ;  sed 
bona  ( inquit )  sententia  adest  iUi  semper,  uti- 
que  ex  parte  Dei  iUuminantis,  et  inspirantis 
illam;  koc  est  enirn  quod  subjungit  :  Et  pro- 
pter  hoc  consilium  quidem  bonum  dat  omnibus; 
posuit  autem  iii  hominum  potestate ,  electio- 
ne,  etc;  et  idem  sentiunt  aki  Patres  supra  re- 
lati,  ubicumque  de  koc  generak  gratise  com- 
municatione  loquuntur.     , 

48.  Probatur  ratione.  —  Ratione  potest  hoc 
breviter  ostendi  a  sufficienti  partium  enu-. 
meratione,  quia  etiam  hos  infideles  nun- 
quam  exterius  vocatos  ad  fidem  per  ministe- 
rium  hominum,  Deus  vult  salvare,  quantum 
in  ipso  est;,  non  obstante  originak  peccato ; 
imo  ab  koc  ipso  peccato  vuU  iUos  eripere 
propter  Christum  ;  ergo  aUquo  modo  iUis 
contuUt  sufficientia  media :  at  uon  contuUt 
in  soUs  causis  universaUbus,  nec  sokim  per 
akos  komines,  ut  ostensum  est ;  ergo  necesse 
est  ut  iUis  in  seipsis  auxiUum  koc  sufficiens 
conferat,  vel  proxime,  vel  remote,  vel  saUem 
in  eorum  potestate  iUud  constituat,  ut,  si  con- 
tingat  iUud  non  recipere,  revera  per  iUos  stet, 
et  non  per  Deum  ,  nec  per  solam  naturalem 
aUquam  impotentiam  id  eveniat :  quomodo 
autem  koc  inteUigendum  sit,  et  quaUter  diffi- 
cukatibus  in  contrarium  occurrentibus  sit 
satisfaciendum,  in  sequenti  capite  expUcabi- 
mus. 


GAP.  XII.  DIFFICULTAS  CIRCA  SUPERIOREM  DOCTRINAM,  ETC. 


319 


GAPUT  XII. 

DIFFICULTAS   GIRCA   SUPERIOREM   DOGTRINAM    PRO- 
PONITUR^    EJUSQUE   OGCASfONE    TRAGTARI    INCI- 

piT   AxioMA   iLLUD  :  Facienti  quod  in  se  est 
Deus  non  denegat  gratiam. 

1.  Proponitur  diffimltas.  — Trolatur  ex 
Concilio  Arausicano.  —  Ft  Tridentino.  —  Ex 
dictis  in  fiiie  praecedentis  capitis  difficultas 
nascitnr,  quse  est  una  ex  potissimis  hujus 
materiae,  et  his  temporibus  valde  controver- 
sa.  Nam  videtur  ex  dictis  sequi,  Deum  ex- 
pectare  vokmtates  hominum  ut  eos  ad  fidem 
excitet,  et  consequenter  dare  illis  hanc  prio- 
rem  gratiam  excitantem  ex  bono  usu  liberi 
arbitrii  naturali ;  hoc  autem  est  incidere  in 
errorem  damnatum  Semipelagianorum ;  ergo. 
Sequela  patet,  quia  Deus  nou  dat  omnibus  his 
infideUbus  hujusmodi  excitationem  superna- 
turalem  ad  fidem,  quia  revera  multi  eorum 
sunt  qui  nec  exterius  audierunt,  nec  interius 
senserunt  motionem  ad  fidem,  nec  aliquam 
rerum  fidei  apprehensionem  habuerunt,  et 
nihilominus  dicitur  Deus  paratus  esse  ad  dan- 
dum  eis  hanc  excitationem,  et  per  eos  stare 
quod  illara  non  accipiunt,  et  hoc  modo  di- 
cuntur  accipere  a  Deo  auxilium  sufficiens  ad 
credendum  quantum  est  ex  parte  Dei ;  ergo 
aliquid  Deus  expectat  ex  parte  illorum,  ut  eis 
hanc  gratiam  conferat ;  nam  si  uihil  expecta- 
ret,  omnibus  indifferenter  daret :  falsitas  autem 
consequentisprobatur,  primo  ex  Concilio  Arau- 
sicano,  can.  4 :  Si  quis,  ut  a  feccato  fitrge- 
mur,  wluntates  nostras  Deum  expectare  con- 
tendit,  resistit  ipsi  Spiritui  Sancto,  loquitur- 
que  de  expectatione  quoad  primam  gratiam, 
qua  prseparatur  voluntas  a  Domino,  ut  sta- 
tim  declarat,  nam  ad  infusionem  snbsequen- 
tis  gratise,  et  formalem  remissionem  peccati, 
non  est  diibium  quin  Deus  expectet  voluu- 
tates  nostras  cooperantes  vocationi  suse,  ut 
postea  dicemus  libro  sequenti.  Secundo,  idem 
probatur  ex  Goncilio  Tridentino,  sess.  <6, 
cap.  5,  dicente  initium  justificationis  sumi  a 
vocatione  Dei,  qua  nuUis  prsecedentibus  me- 
ritis  Deus  hominem  excitat.  Si  autem  Deus 
expectaret  hominis  voluntatem,  jam  aliquod 
meritum  ex  parte  hominis  prsecederet.  Ter- 
tio,  quia  initium  supernaturaUs  sanctifica- 
tionis  esset  ex  nobis,  non  ex  Deo,  quia  prse- 
cederet  ex  parte  hominis  ahqua  ratio  totius 
justificationis. 

2.  Error  Semipelagianonm. — In  hoc  puncto 


occurrebat  imprimis  tractandus  error  Semipe- 
lagianorum,  dicentium  Deum  vel  semper,  vel 
saltem  interdum,  vel  in  ahquibus  liominibus 
expectare  aUquem  bonum  usum  Hberi  arbi- 
trii,  ut  opus  gratiee  in  illis  facere  incipiat,  sive 
expectet  usum  illum,  ut  meritum  perfectum, 
vel  imperfectum,  vel  impetratorium,  sive  ut 
ahqualem  dispositionem  et  rationem,  propter 
quam  opus  gratise  incipiat,  nam  a  taU  dispo- 
sitione  vel  ratione  non  potest  aUquaUs  ratio 
ineriti,  Ucet  imperfecti,  separari  :  cujus  erro- 
ris  auctores  et  sensum  in  lib.  i,  cap.  45  et  16, 
pro  viribus,  expUcavimus.  Girca  iUius  autem 
impugnatiouem,  necesse  non  est  multum  in 
proesenti  immorari,  tum  quia  expresse  damna- 
tus  est  in  GonciUo  Arausicano,  fere  per  omnes 
canones,  et  in  Tridentino,  sess,  6,  cap.  5 ; 
tum  quia,  in  dicto  loco,  loca  Augustini  et 
Prosperi,  aUorumque  Patrum  retulimus,  qui  ex 
professo  errorem  iUum  impugnant;  tum  prse- 
terea  quia,  in  libro  2  de  Prsedest.,  cap.  6,  ex 
professo  errorem  iUum  impugnavimus;  tum 
denique  quia  in  his  quse  cum  GathoUcis  dispu- 
tabimus,  afferemus  omuia  quai  pro  hoc  errore 
vel  contra  iUum  desiderari  possimt. 

3.  Doctorum  Catholicorum  sententia  affir- 
mans  Deum  dare  aliquihus  prvmum  auxilium 
ad  fidem  excitans,  intmtu  honi  operis  natura- 
lis,  aliis  minime.  —  Omissis  ergo  Semipela- 
gianis,  muUi  ex  GathoUcis  Doctoribus,  anti- 
quis  et  modernis,  docuerunt  Deum  aUquibus 
conferre  fidem,  vel  vocationem,  et  primum 
auxiUum  ad  iUam  excitans,  intuitu  alicujus 
boni  operis  naturaUs  ex  viribus  naturse  facti  : 
aUis  vero  non  dare  tale  auxilium,  quia  nuUo 
modo  per  bona  opera  naturaUa  ad  iUud  se 
disponunt ;  quam  sententiam  olim  docuit  D. 
Thomas  2,  d.  27,  q.  unica,  art.  4,  ad  4,  ubi 
sic  ait  :  Etiam  ad  fidem  liabendam  aliquis  se 
prceparare  potest  per  id  quod  in  ratione  natu- 
rali  est ;  unde  dicitur  quod  si  aliquis,  in  harha- 
o'is  natus  nationihus,  quod  in  se  est  facit,  Deus 
sihi  revelahit  illud  quod  est  necessarium  ad  sa- 
lutem,  vel  ins^drando,  vel  doctorem  mittendo, 
ubi  aperte  ante  omnem  excitationem  ad  fidem 
ponit  pree.paratiouem  hominis,  si  faciat  quod 
in  se  est  per  lumen  rationis  naturaUs,  et  ita 
inteUexit  locum  iUum  D.  Thomse  Cajetanus  1. 
2,  qusest.  109,  art.  6.  Idemque  D.  Thomas  ia 
eodem  2,  d.  5,  quaest.  2,  art.  1,  expUcat  ilUid 
axioma,  de  faciente  quod  in  se  est,  per  vlres 
soUus  Uberi  arbitrii,  et  apertissime  quaest.  de 
Verit.,  art.  11,  ad  1,  ubi  sic  inquit  ;  Si  aliquis 
in  sylvis  7iutritus  ductum  ratlonis  naturalis 
sequeretur  in  appetitu  boni  et  fuga  mali,  certis- 


3-20  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

shne  est  tenendim  quod  Deus  ei,  vel  per  inter- 
nam  inspirationem  revelaret  necessaria,  vel  ad 
eum  prcedicatorem  dirigeret.  Et  idem  fere  dicit 
in  solutione  ad  2^  quem  locum  ad  lioc  ipsum 
allegat  Victor.,  Relect.  de  perveniente  ad 
usum  rationis,  p.  3^  num,  14. 

4.  Sancti  Bonaientiira,  Gabriel,  et  alii  an- 
iifpii  Theologi.  —  Eamdem  sententiam  indicat 
Bonaventura  3^  d.  25^  art.  1,  qusest.  2,  ad  ult.; 
et  Gabriel,  dict.  2-4,  art.  3,  dub.  l^  in  fine; 
clarius  Durandns,  3,  dict.  25,  qusest.  \,  num.9; 
latius  Alens.;,  2  part.,  qusest.  M2,  membr.  8, 
casu  2,  et  3  part.,  q.  61,  alias  69,  membr.  5, 
art.  3,  ubi  quserit  an  facienti  quod  in  se  est 
iufallibiliter  detur  gratia,  et  respondet  aiHr- 
mando;  in  solutione  autem  ad  6,  distinctius 
explicat  dupliciter  posse  hominem  facere  quod 
in  se  est ,  vel  ante  fidem,  vel  post  illam ;  et 
omisso  nunc  posteriori  membro  de  priori  ait : 
In  quolihet  homine  per  naturam  est  ratio  recta, 
et  hcec  rectitudo  est  notio  honi  indita  a  crea- 
tione;  et  infra  :  Si  ergo  secundum  istam  notio- 
nem  operetur  homo  suo  ariitrio,  recurrendo  ad 
illum  quem  scit  suum  esse  principium,  et  quem 
scit  esse  orandum  siH,  et  petat  ai  eo  lumen 
cognitionis  fidei  et  boni,  daUtur  ei,  et  sic  faciet 
quod  in  se  est.  Et  nibilominus  ibidem,  in  so- 
lutione  ad  1  et  3,  ait  gratiam  quae  sic  datur 
facienti  quod  in  se  est,  mere  gratis  ac  liberali- 
ter,  et  nou  ex  merito  dari.  Citatur  etiam  Alti- 
siodor.,  lib.  3  Summse,  tract.  2,  cap.  1,  q.  5; 
sed  ibi,  licet  indistiucte  approbet  illud  axio- 
ma,  non  declarat  hunc  sensum;  rationes  ta- 
men  quibus  utitur  possunt  ad  illum  appUcari, 
et  in  fme  qusestionis  addit,  licet  Deus  det  gra- 
tiam  facienti  quod  in  se  est,  nihilominus  ssepe 
dare  illam  non  facienti  quod  in  se  est;  quod 
non  potest  esse  verum  de  gratia  sanctificante ; 
loquitur  ergo  de  gratia  auxiliante.  AUegatur 
etiam  Albert.,  in  2,  d.  28,  art.  1,  ad  4;  sed 
ibi  indistincte  loquitur,  et  magis  videtur  de 
dispositioue  ad  charitatem  obtinendam  loqui; 
apertius  id  docet  ibi  Ricbard.,  art.  1,  qusest.  2, 
dicens  posse  hominem  per  sua  naturaha,  cum 
sola  generaU  motione  primi  moventis,  quam 
supponit  quseUbet  actio  creaturse,  se  dispo- 
nere  remote  ad  gratiam  gratum  facientem , 
quia  dum  suo  Ubero  arbitrio  recte  utitur,  se 
disponit  ad  gratiam ;  necesse  est  ergo  ut  proxi- 
me  se  disponat  ad  aUquam  saltem  auxiiian- 
tem  gratiam,  quam  senteutiam  refert  et  pro- 
bat  Nicolaus  de  OrbelUs  in  3 ,  d.  27 ;  et  muUi 
alii  ScUolastici  antiqui  eodem  modo  locuti 
sunt,  ponentes  dispositionem  aliquam  ex  ua- 
turali  usu  bouo  liberi  arbitrii,  saUem  remotam 


M  SUFFICIENTE  ET  EFFIC.\CI. 
ad  gratiam   sanctificantem ,  et   consequenter 
proximam  ad  auxiUantem,  ut  Gabriel,  Ocham, 
Scotus ,  Durandus ,  quos  retuli  in  Ub.  2  de 
Prsedest.,  capite  decimo-septimo. 

5.  Ji^x  recentioribus  Theologis ,  Thomistce, 
Soto,  Medina,  etc.  —  Preeterea,  ex  recentiori- 
bus  Theologis,  nonnuUi  sententiam  hanc  eo- 
dem  modo  explicatam  approbant;  ex  Tho- 
mistis  quidem  Soto,  4,  d.  4,  qusest.  2,  art.  3, 
§  Ad  argumentum,  ait  :  Respondetur  ol  id 
Deum  gentes  condemnasse,  quod  Deum,  quem 
naturali  lumine  cognoverant,  non  subinde  qua- 
liter  jus  naturce  jubebat  coluerint ;  quod  si  jus 
illud  natur^  servasse^it,  Deus  illis  altiori  fidei 
radio  affulsisset  ut  possent  salm  fieri.  SimiUa 
habet  lib.  2  de  Natura  et  Grat.,  cap.  12,  iu 
fine.  Consentit  Cano,  Relect.  de  Sacrameutis 
in  genere,  part.  2,  ad  1  et  2;  nec  dissentit 
Victor.,ubi  supra.  Medina  1.  2  varie  loquitur, 
nam  in  qusest.  88,  art.  6,  in  solutione  cujus- 
dam  secundi  argumenti,  prius  videtur  negare 
illud  axioma  :  Facienti  quodin  se  est,  etc,  in- 
tellectum  de  faciente  quod  in  se  est  per  vires 
naturse,  et  nihilominus  statim  addit  :  Si  infi- 
delis  qui  Evangelii  notionem  non  habet,  ut  puer 
educatus  in  sylvis ,  perveniens  ad  iistim  ratio- 
nis,  bene  utatur  naturali  ratione,  Deum  illumi- 
naturum  esse  illum,  et  hanc  regulam  ponit  ut 
certam,  ex  illo  principio  quod  Deus  dat  omni- 
bus  sufiicientia  media  ad  salutem ;  in  qusestio- 
ne  autem  109,  art.  6,  dub.  3,  ad  2,  priusidem 
dicit  de  puero  perveniente  ad  usum  rationis, 
videlicet  infallibiliter  illuminari  ad  fidem,  si 
quod  in  se  est  facit  per  lumen  rationis;  et 
addit  lioc  esse  revelatum  in  sanctis  Scripturis, 
et  inferius  dicit  esse  probabile  iUud  axioma  : 
Facienti  quod  in  se  est,  etc,  intellectum  per 
vires  uaturse ,  et  postea  dicit  contrarium  esse 
probabilius ;  quse  videntur  repugnantia ;  nam 
si  est  sermo  de  gratia  habituali  et  justificante, 
non  solum  est  probabilius ,  sed  certum ,  non 
dari  infalUbUiter  ei  qui  facit  quod  in  se  est, 
per  vires  naturse ,  neque  contrarium  est  pro- 
babile ,  ut  infra  suo  loco  dicetur ;  si  vero  est 
sermo  de  gratia  actuali  illuminante,  quomodo 
est  revelatum  in  Scriptura  quod  puer  ille  bene 
utens  ratione  illumiuabitur  inspiratione  fidei, 
si  illud  axioma  non  est  verum  et  certum  iu  dic- 
to  sensu  ?  Constantius  ita  intellexit  axioma  il- 
lud  ;  Viguerius  in  Instit.  Theolog.,c.  10,  §  4, 
dicens  auxilium  Dei  paratum  esse  facienti 
quod  in  se  est,  id  est,  si  cesset  a  peccato,  et 
anhelet  ad  bonum  rationis. 

6.  Eamdem  sententiam  docetVega,  Ub.  13 
in  Trident.,  cap.  12,  via  3,  in  fine;  et  idem 


CAP.  XII.  DIFFICULTAS  CIRCA 
probat  nullum  viatorem  destitui  auxilio  suffi- 
ciente^  quia  nullus  viator  est  qui  non  possit 
bene  uti  viribus  suis;  ei  autem  qui  hoc  fece- 
rit,  Deus,  qui  nemini  deest,  auxilium  sine  du- 
bio  praestabit  sufficiens  ad  obtineudum  bona 
supernaturalia.  Idem  late  Gorduba,  lib.  2  de 
Ignorant.,  quaestion.  A,  per  totam,  praesertim 
ad  quoddam  tertium  argumentum  ;  et  viden- 
dus  etiam  est  qusest.  5,  ad  4,  ubi  ait  axioma 
illud  in  eo  sensu  esse  communiter  receptum. 
Prseterea  sententiam  illam  in  dicto  sensu  in- 
tellectam,  et  piam  esse,  et  ab  omni  suspicione 
Pelagiani  erroris  alienam,  docent  Driedo,  de 
Capt.  et  redempt.  gener.  humani,  tract.  % 
cap.  5,  part,  2  illius  ad  2  et  3  quaest.,  et  libro 
de  Goncord.,  d.  p,,  c.  3,  longe  a  principio;  et 
Ruard.,  art.  1,  §  Doctores ;  eisdem  pene  ver- 
bis  Molina  in  Concord.,  disp.  9  et  10. 

7.  H(EC  sententia  verum  esse  supponit  hoc 
axioma  :  Facienti  quod  in  se  est,  Deus  non  de- 
negat  gratiam.  —  Trihus  modis  potest  intelligi 
hoc  axioma.  —  Pri^nus  moduSy  ex  D.  Thoma. 
—  Fundamentum  hujus  sententiae  supponit 
axioma  illud  :  Facienti  quod  in  se  est,  esse  ve- 
rum  in  ahquo  sensu,  et  quasi  per  se  notum  in 
Theologia ,  et  ideo  breviter  circa  illud  notare 
oportet,  tribus  modisposse  intelligi,  juxta  tri- 
plex  gratiae  significatum ;  potest  enim  intel- 
Hgi  de  gratia  habituali^  vel  de  actuali  conco- 
mitante  seu  adjuvante,  vel  de  actuah  praevia 
seu  excitante.  Primo  modo  inteUectum  est 
ilhid  axioma  a  D.  Thoma  d.  2,  qusest.  109, 
art.  C_,  et  quaest.  112,  art.  3 ;  et  in  eo  sensu 
dicit  non  esse  intehigendum  de  faciente  quod 
in  se  est  per  solas  vires  naturae,  sed  per  vires 
gratiae  auxiliantis,  excitantis  et  adjuvantis,  et 
sic  intellectum  esse  verum,  priori  autem  mo- 
do  esse  falsum;  quae  doctrina  vera  et  certa 
est,  ut  infra  hbro  de  Justificat.  ostendemus ; 
hic  autem  sensus  nihil  ad  praesentem  causam 
refert,  quia  non  de  habituah  gratia,  sed  de 
actuali  auxiho  tractamus;  est  autem  adver- 
tendum  D.  Thomam  in  ilhs  locis  ita  princi- 
pium  illud  exposuisse,  quia  de  gratia  habi- 
tuah  tractabat,  et  de  illa  objectum  fuerat;  non 
tamen  ahos  sensus  exchidit,  nec  illos  ibi  at- 
tingit,  quia  necessarii  non  erant. 

S.  /Secundus,  ex  Alensi. — Secundo  modo 
intelhgi  potest  in  illa  propositione  nomine 
gratiae,  auxiUum  gratiae  cooperantis  cum  libe- 
ro  arbitrio;  quem  sensum  indicavit  Alens., 
3  part.,  quaest.  61,  membr.  5,  art.  3,  ad  5,  et 
respectu  tahs  gratiae  facerc  quod  in  se  est,  noii 
est  praeparari  ad  talem  gratiam,  neque  ahud 
praevium  ahquod  faeere,  quo  posito  talis  gra- 
viir. 


SUPERIOREM  DOCTRINAM,  ETC.  321 

tia  conferatur,  quia  nihil  praevium  satis  est  ut 
gratia  cooperans  actu  nobis  infundatur,  seu  in 
nobis  operetur,  quia  praeter  omuem  antece- 
dentem  dispositionem  requirit  simuUaneam 
cooperationem  nostram ,  ut  ex  dictis  in  hbro 
praecedenti  constat.  Debet  ergo  intehigi  de  co- 
natu,  seu  cooperatione  simultanea  ex  parte 
hominis,  ita  ut  sensus  sit :  Si  per  hominem 
non  steterit,  et  quantum  in  se  est  conari  vo- 
hierit,  non  deerit  ilh  gratia  cooperans,  ut  sicut 
oportet  operetur.  Et  hic  sensus  non  potest 
etiam  esse  verus  de  faciente  quod  in  se  est, 
per  vires  solas  Hberi  arbitrii;  tum  quia  non 
potest  iUo  modo  conari  ad  opus  gratiae  coope- 
rantis,  qui  non  fuerit  excitatus  per  gratiam 
praevenientem .  sive  excitantem;  tum  etiam 
quia  iUemet  conatus  nou  potest  esse  naturahs, 
sed  obedientiahs,  quia  debet  esse  a  hbero  ar- 
bitrio  elevato  per  gratiam,  et  cum  ejus  adju- 
torio;  debet  ergo  inteUigi  de  homine  vocato 
sufficienter,  et  sensus  est,  tah  homini  non  de- 
futuram  gratiam  auxihi  cooperantis ,  si  iste 
simul  conari  et  cooperari  voluerit ;  et  in  hoc 
sensu  axioma  iUud  exponit  Alensis  citato  loco, 
hcet  obscure;  estque  verissimum,  quia,  ut  Au- 
gustinus  dixit :  Deus  prceparat  voluntatem  ad- 
juvandam,  et  adjuvat  prceparatam  ;  ad  quod 
est  de  se  paratus,  si  per  hominem  non  stet, 
id  est,  si  cooperari  vohierit,  et  hoc  sohim,  per 
iUud  axioma  sic  inteUectum ,  significatur,  est- 
que  verissimum ,  ut  libro  praecedenti  dictum 
est,  etin  septimo  latius  dicetur;  non  solet  au- 
tem  communiter  axioma  iUud  in  dicto  sensu 
accipi;  sed  facere  quod  in  se  est,  sumitur  tan- 
quam  praevium  quod,  ex  parte  hominis  antece- 
dens  ad  gratiae  receptionem,  et  hoc  modo  iUud 
nunc  accipimus.  Unde  neque  hic  sensus  inser- 
vit  instituto,  quia  non  de  cooperante  auxiUo, 
quod  semper  est  efficax,  sed  de  sufficiente,  et 
praeveniente  seu  excitante  tractamus. 

9.  Tertius  ex  Crersone  et  Driedone.  —  Ter- 
tio,  inteUigitur  iUud  principium  de  gratia  ex- 
ci;ante,quiaveraegratiai  excitantes  plures  esse 
possunt  inter  se  subordinatae,  quarum  una  sit 
prior,  seu  antecedens,  et  aUa  posterior,  seu 
subsequens.  Duobus  item  modis  potest  intel- 
Ugi  aUquem  facere  quod  in  se  est,  ut  gratiam 
excitantem  obtineat ;  primo,  bene  operando 
per  priorem  excitationem,  cum  iUa  et  per  il- 
lam  ita  faciendo  quod  in  se  est,  ut  uUeriorem 
excitantem  gratiam  obtineat;  et  hunc  sensum 
indicat  Gerson.,  4  p.  alphab.  24,  litt.  M,  et 
Driedo  supra,  et  satis  cst  communis.  Secundo, 
bene  operando  per  viies  hberi  arbitrii,  ratio- 
ne  naturaU  excitatas,  ita  ut  sensus  sit,  facieu- 

24 


322  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

tem  quod  in  se  est  per  vires  naturee^  ^xcitan- 
tem  gratiam  recipere.  In  priori  sensu  admitti 
potest  illud  principium,  quia  in  eo  supponitur 
gratia,  in  qua  potest  fundari  aliqua  ratio  pro- 
portionata  ad  obtinendum  ulterius  auxilium, 
quia  semper  initium  boni  operis  et  totius  me- 
riti  tribuitur  gratiae^  et  ratione  illius  etiam 
subsequens  excitatio  est  gratia^  tanquam  gra- 
tia  pro  gratia,  quod  non  repugnat  :  oportet 
autem  in  boc  sensu  etiam  aliquam  limitatio- 
nem  adbibere,  ut  nimirum  inter  gratias  pro- 
portio  debita  servetur,  ut  infra  in  cap.  15  et  16 
commodius  declarabimus.  Verumtamen,  nec 
hic  sensus  ad  rem  prsesentem  facit.  quia  prae- 
cipua  difficultas  est  de  infideli  nondum  exci- 
tato,  nec  vocato  per  gratiam^  quia  fidei  audi- 
tum  non  habuit,  et  ita  uon  potest  per  priorem 
supernaturalem  gratiam,  sed  per  naturales  vi- 
res  operari;,  ut  primam  excitationem  gratiae 
supernaturalis  obtineat. 

dO.  Axiomatis  sensiis  de  quo  iiitelligi  delet. 
—  Prohatur  Mc  sensus. —  Est  ergo  ultimus 
sensus,  ut  de  prima  excitante  gratia  sit  sermo, 
ante  quam  non  potest  bomo  facere  aliquid 
per  vires  gratiae,  cum  illas  non  habeat ;  in- 
telligendum  ergo  erit  axioma  de  faciente  quod 
in  se  est  per  vires  naturoe,  et  in  hoc  sensu  in- 
telligunt  Doetoresjcitati  iUud  axioma,  cum  qui- 
bus  sentit  Gerson.,  1  part.  alpliab.  21,  htt.  U, 
dum  ait  ilhim  facere  quod  in  se  est,  quia  via 
naturahs  rationis  facit  quod  novit.Fundamen- 
tum  eorum  fuisse  videtur,  quia  hic  etiam  sen- 
sus  est  necessarius,  ut  verum  in  universum  sit 
Deum  dare  omnibus  hominibus  sufficiens  su- 
pernaturale  auxilium  ad  salutem,  nam  multi 
sunt  homines  qui  tale  auxilium  actu  et  iu  se 
non  recipiuntj  cum  fidei  preedicationem  aut 
revelationem  non  habeant ;  ergo,  ut  Deus  ali- 
quo  modo  det  illis  tale  auxilium,  necessse  est 
ut  illud  oflferat  homini  facienti  quod  in  se  est, 
per  eas  vires  quas  habet,  nimirum  per  ratio- 
nem  naturalem  et  libertatem,  quia  talis  homo 
alias  vires  non  habet,  nec  Deus  contulit  illas, 
nec  aliam  viamad  illas  obtinendasilli  prsebuit. 
Confirmatur  :  ponamus  ilium  hominem  facere 
quod  in  se  est  per  vires  quas  habet;  hoc  enim 
non  repugnat,  cum  nihil  includat  superans 
polestatem  talis  liominis  :  tunc  vel  Deus  dat 
gratiamtali  homini,  et  habetur  intentum,  vel 
non  dat,  et  nunc  non  per  hominem,  sed  per 
Deum  stat  quominus  liomo  ille  salvetur,  quod 
dici  non  potest.  Item  Iiomo  ille  non  potest 
juste  damnari,  quia  jam  fecit  quod  potuit,  De- 
nique  valde  cousentaneum  est  bouitati  et  pro- 
videutise  Dei,  ut  bene  uteuti  viribus  acceptis 


.€  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
majores  prasbeat,  ut  progredi  possit :  et  ita 
hunc  universalem  sen?um  indicat  Gerson.,  2 
p.  alphab.  24.,  litt.  M,  dicens  :  Nulli  facienti 
quod  in  se  est,  bene  utenti  donis  Dei  jam  lialntis, 
deest  Deus  in  necessariis  adsalutem,  sive  illa  cre- 
denda  sint,  sive  operanda  sint;  et  consonat  quod 
dixit  Nazianz.,  orat.  2  in  laudem  Basilii  ;  Deo 
gratum.  est  quodpro  viribus  efficilur:  ergo  piis- 
sime  et  sine  inconveniente  creditur,  in  omni 
statu  hominis,  viatori  facienti  quod  in  se  est, 
per  vires  quas  habet,  Deum  non  denegare  gra- 
tiam  in  eo  statu  necessariam,  quia  inde  non 
sequitur  quod  homo  mereatur  gratiam,  sed 
quod  Deus  provideat  homini  necessitatem  pa- 
tienti.  Et  hactenus  de  hac  sententia  :  prius 
enim  quam  de  illa  judicium  proferamus,  alio- 
rum  opiniones  tractandse  sunt. 

GAPUT  XIII. 

TRAGTATUR  ALTERA  SENTENTIA  PR^GEDENTI  CON- 
TRARIA,  NEGANS  DATAM  ESSE  A  DEO  LEGEM 
DANDI  AUXILIUM  GRATI^  FAGIENTI  QUOD  IN 
SE  EST  PER  VIRES  NATUR^  AD  SERVANDAM 
LEGEM   NATURALEM. 

1.  Sententia  negans  dari  a  Deo  auxilium 
gratice  facienti  naturaliter  quod  in  se  est.  — 
Prohatur  ex  sajicto  Augustino.  —  Quamvis 
opinio  in  priori  capite  tractata  nova  non  sit, 
nec  singularis  Molinse,  nec  a  doctrina  D.  Tho- 
m8B  et  gravium  Thomistarum  aliena,  ut  ibi- 
dem  satis  ostensum  est,  nihilominus  moder- 
ni  aliqui  Thomistse  eam  ut  Molinae  singula- 
rem  referunt,  et  in  eam  vehementer  inve- 
huntur,  asserentes  contrariam  doctrinam  esse 
certissimam,  omniumque  Thomistarum  et 
aliorum  Doctorum,  et  de  mente  Augustini,  et 
D.  Thomse,  et  prsecipue  negant  esse  aliquam 
promissionem  a  Deo  factam,  seu  legem  pro- 
pter  Christum  statutam  dandi  primum  gratiaj 
superuaturalis  auxilium  homini  facienti  quod 
in  se  est  absque  auxilio.  Ad  hoc  autem  pro- 
bandum,  inducunt  Augustinum  ssepissime  di- 
centem,  ex  duobus  hominibus  seque  afFectis, 
Deum  unum  illumiuare,  alium  non  illumi- 
nare,  solum  quia  ita  sibi  placet,  quod  maxi- 
me  solet  exemplo  parvulorum  confirmare,  in 
quibus  uou  potest  assignari  diflerentia,  vel  ex 
parte  ipsorum,  quia  capaces  non  sunt,  nec  ex 
parteparentum,  quia,  conantibus  et  desideran- 
tibus  parentibus  justis  et  bonis,  interdum  non 
possunt  baptizari  iufantes ,  et  e  converso,  licet 
parentes  siut  iniqui  et  negligentes,  Deus  pro- 
videt  alium  modum  quo  infans  baptizetur  et 
salvus  fiat;  et  idem  coutingit  in  adultis,  vocat 


CAP.  XIII.  TRACTATUR  ALTERA 
enim  Dgus  interdum  iniquissimos  transgres- 
sores  legis  naturalis  et  convertit ;  et  non 
vocat  moderatos^  et  servantes  ut  possunt  le- 
gem  naturalem.  Hsec  est  doctriua  et  ponde- 
ratio  trita  apud  Augustinum  in  libris  quos 
saepe  citavimus^  lib.  i  ad  Simplic^  qusest.  2, 
prtesertim  circa  finem  epistol.  107,  et  opli- 
me  1  de  Peccat.  merit.  et  remiss.,  cap.  22,  et 
ssepe  alias.  Ergo  Deus,  in  danda  v^ocatione,  vel 
auxilio  excitante,  non  servat  illam  legem  de 
faciente  quod  in  se  est  ante  auxilium  gratise, 
nam  si  eam  servaret,  semper  vocaret  potius 
observatorem  legis  naturse  quam  transgres- 
sores,  et  si  nuUum  inveniret  servantem  illam, 
vocaret  potius  minus  malum  quam  nequio- 
rem,  quia  est  eadem  proportio  et  ratio  ;  ergo 
signum  est  nullam  esse  talem  legem,  nam  si 
esset,  Deus  servaret  illam  ;  tum  quia  non 
polest  negare  seipsum ;  tum  quia  ,  respec- 
tu  Christi,  ex  justitia  obligaretur.  Secundo  , 
doctrina  Augustini  est,  et  certa,  nuUum  bo- 
num,  quod  sit  initium  salutis,  posse  a  nobis 
fieri  per  facultatem  liberi  arbitrii :  si  autem 
esset  lex  a  Deo  posita,  ut  facienti  quod  in  se 
est  per  liberum  arbitrium,  daretur  auxilium 
sufficiens,  eo  ipso  bonum  aliquod  factum  ex 
natura  esset  initium  salutis  ;  ergo,  secundum 
Augustinum,  nulla  est  talis  lex  a  Deo  data. 
Major  traditur  ab  Augustino  lib.  de  Preedest. 
Sanct.  per  totum,  et  lib.  1  contra  duas  Epist. 
Pelagian.,  cap.  8,  et  qusest.  2  ad  Simplic,  et 
aliis  inuumeris  ssepe  citatis,  et,  quod  caput 
est,  etiani  in  Conciliis  Arausic  et  Trident. 
definitur.  Minor  per  se  nota  videtur,  quia, 
posita  illa  lege,  necesse  est  ut  bene  utenti  11- 
bero  arbitrio  naturali,  ratione  illius  boni 
usus  detur  auxillum  gratise.  Dices  non  esse 
rationem,  sed  conditionem  sine  qua  non ; 
sed  contra,  quia  In  hac  materia  hsec  duo  non 
separantur,  quia  conditio  slne  qua  non,  licet 
physice  non  sit  causa  per  se,  sed  per  accidens, 
nec  sit  propria  ratlo  effectus,  tamen  moraiiter 
est  ratio  et  causa,  prsesertim  supposita  lege, 
et  quasi  pacto  sub  tali  conditione  utique  dan- 
di  auxilium,  Si  feceris  quod  in  te  est.  Et  Ideo, 
sicut  respectu  totius  praedestinationis  non  po- 
test  dari  ratio  ex  parte  nostra,  ita  nec  con- 
ditio  sine  qua  non.  Idem  autem  est  de  primo 
gratise  auxilio  quod  de  tota  prsedestinatione. 
Item  alias  posset  dari  ratio  ex  parte  nostra, 
cur  Deus  hunc  vocet,  et  non  illum,  quia  ad 
hoc  satis  est  rationem  reddere  conditionem 
necessariam  :  ut,  verbi  gratia,  quia  hic  fecit 
quoJ  in  se  est,  et  nou  ille  :  consequens  autem 
est  contra  Augustinum,  d.   qusest.  2  ad  Sim- 


SENTENTIA  PR.^CEDENTI,  ETC.  323 

plic,  et  dicta  <[ua5st.  6  et  8  ex  octoginta  tri- 
bus,  et  lib.  de  Spirit.  et  litt.,  cap.  34,  et  soepis- 
sime.  Unde  Prosper,  lib.  1  de  Vocat.  gent./ 
cap.  25,  alias  cap.  9,  in  fiue :  Profimdilas 
(inquit)  illius  qucestionis,  quam,  secundum 
admirationem  ApostoU,  i^npenelrahilem  confi- 
temur,  per  liheri  ariitrii  vclle  et  nolle  non 
solvitur,  quia  licet  insit  homini  bonum  nolle, 
tamen  nisi  donatum  non  Jiabet  lo7ium  velle. 

2.  Opinio  affirmans  videtur  favere  Semi- 
pelagianis.  —  G-ratia  vera,  secundum  Augus- 
tinum,  qu(B.  —  Tertio,  argumentum  sumunt 
ex  sententia  Semipelagianorum,  quia  illi  ni- 
hil  amplius  dicebant,  nisi  quod  Deus,  cum  in 
homine  aliquid  bonse  voluntatis  inspexerit, 
illuminat  et  confortat  illum,  etc,  ut  lib.  J  ex 
Cassiano  et  aliis  visum  est,  et  impugnatnr  a 
Prospero  contra  CoUator.,  cap.  4  et  sequen- 
tibus.  Quid  est  autem  allud,  Deum  dare  gra- 
tiam  facienti  quod  in  se  est,  nisi,  cum  viderit 
in  illo  aliquem  bonum  usum  liberi  arbitrii, 
auxilium  gratise  adjungere  ?  Ergo,  sicut  re- 
probata  est  ab  Augustino,  Prospero,  Concilio 
Arausicano  et  Trideutino  illa  sententia  Pela- 
gianorum,  ita  non  est  admittenda  illa  lex, 
ex  qua  eadem  doctrina  sequitur.  Nec  enira 
locum  habet  responsio,  quod  Semipelagiani 
ponebant  meritum  gratiee  de  condigno  vel 
de  congruo,  nam  hoc  potlus  negabant,  ut 
supra  visum  est ;  sed,  quia  affirmabant  ex 
parte  nostra  aliquid  posse  prsecedere,  quod 
intuens  Deus  dat  gratiam,  hoc  satis  visum 
est  ad  eorum  sententiam  reprobandam.  Imo 
non  constat  eos  asseruisse  lioc  fieri  a  Deo  ex 
certa  lege  statuta;  et,  quocumque  modo  id 
asseruerint,  reprobatur :  ergo  multo  magis 
ponendo  legem  et  promissionem  sub  condl- 
tione ;  nam  talis  conditio  inducit  debitum  le- 
gale,  quod  ad  justitiam  aliquo  modo  pertinet, 
secundum  D.  Thomam  2.2,  quajst.  80,  art.  1, 
nimirum,  quia  includit  pactum  et  conven- 
tionem,  in  qua  necesse  est  allquam  rationem 
justitise,  saltem  imperfectse,  fundari ;  ergo  si 
illa  admittatur,  ratio  gratiae  destruetur,  quod 
est  potissimum  argumentum  Augustini  con- 
tra  Semipelagianos,  quia  vera  gratia  debet 
esse  prior  omni  merito,  ut  idem  Auguttiuus 
IntotaEpist.  105  et  106  prosequitur,  et  1.  4 
contra  Julian.,  c.  3;  lib.  de  Patient.,  cap.  20, 
et  alias  ssepe  :  maxime  vero  toto  lib.  de  Prte- 
destin.  Sanct.,  a  cap.  2  et  3;  et  ex  illo  Prosper 
ad  Excerpta  Genuens.,  cap.  3  et  4,  ponderans 
cum  Augustino  iliud  Psalm.  53  :  Pro  nihilo 
salvos  facies  illos,  quia  nou  dixit,  pro  exiguo, 
sed  pro  nih'lo.  bieui  contra  Gollalor,,  cap.  6, 


324  LIB.  IV.  DE  AUXIUO  GRATI^ 

et  lib.  i  deVocat.  geut.^  cap.  18;  Fulgentius 
de  Incarnatione  et  grat.,  cap.  18;  et  P.  Dia- 
con.,  caj).  8.  Denique  ad  id  confirmandum 
sunt  optima  verba  Ambrosii^  lib.  2  in  Lucam, 
§  penult.,  ubi,  adducens  illud  Psalm.  126: 
A^isi  Dominus  ctistoditrit  civitaiem,  etc,  cum 
dixisset  non  posse  liomines  sine  Deo  aedifi- 
care,  nec  custodire  seipsos,  adjungit  :  Audeo 
tamen  etiam  ego  dicere  quod  homo  non  possit 
viam  adoriri,  nisi  Dominum  haheat  prcevian- 
tem. 

3.  Unde  est  quartum  argumentum,  non  po- 
tuisse  hanc  legem  statuipropter  merita  Christi, 
nec  Christum  illam  mereri  potuisse,  nam  per 
talem  legem  destrueretur  ratio  gratise;  sed 
Christus  non  meruit  ut  gratia  eo  modo  dare^ 
tur  hominibusj  ut  jam  non  esset  gratia ;  ergo 
nec  talem  legem  meruit.  Major  probata  est, 
quia  licet  facere  illam  legem  respectu  nostri 
fuerit  gratia,  posita  vero  lege,  illam  implere 
et  dare  auxilium  facienti  quod  in  se  est  per 
naturam,  jam  non  esset  gratia,  sed  debitum, 
ex  vi  promissionis  sub  tali  conditione  operum, 
et  sic  daretur  ex  operibus,  et  consequenter 
non  esset  gratia,  ut  argumentatur  Paulus  Rom. 
11.  Ergo  per  talem  legem  destruerelur  ratio 
gratise.  Minor  autem^  scihcet,,  hoc  Christum 
non  meruissCj  nec  potuisse  talem  conventio- 
nem  cum  Patre  suo  facere,  probatur  ex  infini- 
tis  Scripturae  locis^  in  quibus  dicitur  sahis  dari 
nobis  per  Christum  ex  pura  misericordia  et 
gratia,  respectu  nostri;  Rom.  15:  Grenies  au- 
tem  super  misericordia  honorare  Deum ;  ad 
Tit.  3  :  Non  ex  operiius  justiiics,  quce  fecimus 
nos,  sed  secundum  suam  misericordiam,  sal- 
zos  nos  fecit. 

4.  Quinto,  quia  alias  adjutorium  gratise  sub- 
jungeretur  obedientise  humanse,  essetque  gra- 
tia  non  dactor,  sed  pedissequa  liberi  arbitrii : 
consequeus  est  erroneum;  ergo  illa  sententia 
admitti  nou  potest ;  sequela  patet^  quia  si  Deus 
dat  gratiam  facienti  quod  in  se  est,  jam  pree- 
cedit  bonus  usus  liberi  arbitrii  primam  gra- 
tiam^  et  est  ratio  ejus  :  crgo  gratia  subjungi- 
tur  obedientise  humana;;  nihil  enim  ahud  est 
subjungi  illi^  et  esse  pedissequam_,  nisi  sequi 
ex  iUa^  seu  obedientiam  humanam,  id  est,  hu- 
mauis  viribus  prsestitam  prsecedere,  et  gra- 
tiam  subsequi.  Secundo^  quia  Augustinus  sse- 
pissime  contrarium  tanquam  certissimum  do- 
cet,  prsesertim  Epistol.  107  ad  Vitalem_,  ubi  ad 
hoc  late  expendit  verba  Psalm.  26  :  A  Domino 
gressus  hominis  dirigu7itur,  et  viam  ejus  volet, 
ponderans  non  dixisse  q^da  voluit,  sed  etvolet, 
ijuia  voluntas  sequitiu'  ductum  gratise,  non  e 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
converso.  Tertio^  propositionem  illam  in  Cas- 
siano  reprehendit  Prosper  contra  CoUator., 
cap.  4  et  sequentibus;  unde  cap.  39^  definit.  6, 
inquit  :  Sicut  Pelagiani  putalant  liberum  ar- 
biirium  tolli,  si  a  graiia  prcevenitur.  Denique 
Fulgent.,  hb.  de  Incarnat.  et  gratia,  cap.  19 
et  20^  ait  :  JSicut  in  generatione  carnali  prce- 
cedit  Dei  operaiio  omnem  hominis  geniti  volun- 
taiem,  vel  affectum,  ei  sicut  in  co7icepiione 
Christi,  Spiriius  Sancti  operaiio  Virginis  ope- 
raiionem  aniecessit,  iia  in  spirituali  hominis 
generaiione,  non  prcecedere  voluniaiem  hominis, 
sed  subsequi  Spiritus  Sancii  operationem.  Ra- 
tione  item  ostenditur,  quia  si  illud  consequens 
admittatur,  destruitur  et  e  medio  toUitur  gra- 
tia  prseveniens,  quia  ipsa  prseveniretur  a  li- 
bero  arbitrio  facienti  quod  iu  se  est.  Conse- 
quens  autem  est  contra  doctrinam  certissi- 
mam,  quam  infra  trademus ;  ergo. 

5.  Semipelagianorum  rejicienda  senteniia. 
—  Sexto,  quia  aUas  Deus  expectaret  hominis 
voluntatem,  antequam  spiritum  gratise  infun- 
deret,  seu  primam  gratiam  inspiraret.  Conse- 
quens  est  falsum  ;  ergo.  Sequela  patet,  quia  si 
Deus  dat  gratiam  suam  homini  facienti  quod 
iu  se  est  per  voluntatem  suam,  necesse  est  ut 
expectet  quid  homo  faciat,  priusquam  gratia 
sua  illum  prseveniat ;  quando  euim  fit  pro- 
missio  sub  conditione,  expectatur  eventus  con- 
ditionis,  priusquam  effectus  promissionis  con- 
feratur.  Falsitas  autem  consequentis  patet, 
quia  repugnat  directe  definitioni  Concilii 
Arausicaui,  cap.  4.  Nec  satisfaciet  qui  dixerit, 
licet  Deus  det  primum  auxilium  gratise  fa- 
cienti  quod  iu  se  est,  non  tamen  expectare  ut 
id  faciat,  nam  ssepe  vocat  hominem  non  fa- 
cientem  bonum  quod  in  se  est,  imo  facientem 
omne  malum,  juxta  illud  Isai.  10  :  Invenius 
sum  a  non  qucereniihus  me.  Hoc  (inquam)  uon 
satisfacit,  quia  definitio  Concilii  universaUs 
est,  quod  Deus  neminem  expectat,  et  gratia 
in  nuUo  est  pedissequa,  nam  ratio  gratise  in 
nullo  destruitur.  Unde  etiam  Semipelagiaui 
dicebant  uon  semper  Deum  expectare  liberum 
arbitrium,  sed  ssepe,  imo  et  regulariter  prse- 
venire  voluntates,  etiam  pravas  :  et  uihilomi- 
nus,  quia  in  ahquibus  coutrarium  ordinem 
noununquam  admittebant,  damnati  fuerunt. 
Ergo  multo  magis  rejicienda  est  hsec  seuten- 
tia,  quce  e  contrario  docet  Deum  regulariter 
vocare  eum  qui  facit  quod  in  se  est^  Ucet  ah- 
quando  id  non  expectet. 

6.  His  argumentis  putant  hi  auctores  satis 
excludi,  et  improbari  legem  illam  et  promis- 
sionera,    seu  quasi  pactum  inter^^Deura  et 


CAP.  XIV.  TRACTATUR  TERTIA 
Christum,  dandi  primam  gratiam  supcrnatu- 
ralis  auxilii  proxime  sufficientis,  omni  liomini 
facienti  quod  in  se  est,  et  consequenter  repro- 
bant  promissionem  illam  intellectam  de  ho- 
mine  operante  sine  tali  auxilio,  et  sohim  in  eo 
sensu  credunt  posse  sustineri,  quod  de  ho- 
mine  faciente  quod  in  se  est  per  prsevium 
auxiUum  supernaturale  expHcatur.  Verumta- 
men  qiiantam  vim  habeant  objectiones  factae 
contra  catholicam  sententiam  probe  intellec- 
tam  postea  videbimus;  nunc  solum  addimus 
hos  impugantores  non  respondere  ad  difficul- 
tatem  propositam  de  generali  lege  dandi  au- 
xihum  sufficiens  omnibus  hominibus  adultis : 
nam  si  illam  omnino  de  medio  tollunt, 
evertunt  axioma  certissimum,  per  Deum  non 
stare  quominus  omnes  homines  salvenUir,  et  om- 
nihus  adultis  dare  auxilium  sHf/lciens,  quan- 
tum  in  se  est ;  quod  adeo  videtur  fundatum  in 
Scriptura,  Patribus,  Redemptione  Christi,  et 
.  misericordia  Dei,  ut  negari  non  posse  videa- 
tur ;  vel  si  illam  legem  non  omnino  negant, 
oportet  ut  nobis  declarent  an  illa  lex  fuerit 
cum  promissione  omnino  absohita,  et  nuUam 
conditionem  includens^  vel  cum  aliqua  hmi- 
tatione  et  conditione  fuerit. 

7.  Nam  si  primum  dicant,  coguntur  etiam 
dicere  talem  legem  et  promissionem  habere 
effectum  in  omnibus,  quod  incredibile  est ;  et 
ipsi  in  suis  argumentis  contrarium  suppo- 
nuntj,  nimirum  Deum  sua  voluntate  multis 
non  dare  taha  auxiha,  etiamsi  sint  in  omni- 
bus  naturahbus  conditionibus,  sive  naturali- 
busj  sive  hberis,  sequales,  et  hanc  dicunt  esse 
admirationem  Augustini,  quse^  secundum  Pro- 
sperum,  ex  usu  hberi  arbitrii  solvi  non  potest; 
et  exemplo  parvulorum  id  confirmant,  pu- 
tantque  eamdem  esse  rationem  de  adultis, 
quee  omnia  sunt  contraria  ilh  legi  pro  adultis 
latae  cum  absoluta  promissione.  Si  vero  lex  illa 
conditionem  includit,  cur  legem  ipsam  abso- 
hite  et  sine  ulla  distinctione  impugnant  ?  Gur 
item  conditionem  iUam  nobis  non  declarant  ? 
Vel  si  declarare  eam  possunt,  cur  non  in  eodem 
sensu  Cathohcos  Doctores  interpretantur  ?  De- 
nique,  admissa  illa  lege  subahqua  conditione, 
necessarium  est  ut  talis  conditio  a  hbero  ar- 
bitrio  naturah  pendeat,  quia  nec  potest  esse 
necessaria,  vel  impossibihs_,  aUas  esset  imper- 
tinens  ;  nec  potest  gratiam  supponere,  cum  ad 
primam  gratiam  dandam  requiratur  ;  quod  si 
hoc  modo  conditionem  ponant,  omnia  eorum 
argumenta  corruunt,  ut  facile  consideranti 
patebit,  et  in  discursu  sequentium  capitum 
uos  exphcabimus. 


OPmiO,  QU.-E  PARTIM,  ETC. 

CAPUT  XIV. 


325 


TRACTATUR  TERTTA  OPINIO,  QVJE  PARTIM  A  PR^- 
CEDENTIBUS  REGEDIT,  PARTIM  CUM  UTRAQUE 
CONVENIT. 

1 .  Se7itentia  affirmans  servanti  legem  natu- 
ralem  infaUibiUter  dari  auxilium  supernatu- 
rale.  —  Inter  duas  praecedentes  opiniones^ 
tertia  vehiti  media  hoc  tempore  introduci  cce- 
pit,  quae  afiirmat,  cum  prima,  servanti  legem 
naturalem  infaUibiUter  dari  a  Deo  auxiUum 
supernaturale  sufficiens  ad  fidem  et  justitiam 
supernaturalem,  et  admittit  id  fieri  ex  aliquo 
merito  boni  usus  libertatis  in  observatione  le- 
gis  naturalis ;  negant  tamen  hanc  observatio- 
nem  legis  naturalis  fieri  sine  aliqua  gratia  ordi- 
nis  naturalis,  quam  in  vocatione  congrua  na- 
turali  constitmint,  eamque  putant  sufficere  ut 
gratia  fidei,  sive  auxilii  supernaturalis  ad  fi- 
dem,  sit  vera  gratia,  quia;,  licet  propter  ali- 
quod  meritum  detur,  hoc  procedit  ab  aliqua 
gratia  priori,  propter  Christum  data,  et  ita 
est  gratia  pro  gratia.  Et  propter  hoc  putat 
hsec  opinio  satis  discrepare  a  sententia  Semi- 
pelagianorum^  et  solvere  argumenta  prsece- 
dentis  opinionis  in  capite  superiori  posita. 

2.  Hujus  assertionis  fundamentum  guod.  — 
Fuudamentum  hujus  sententiae  esse  potest, 
quia  necessarium  est  fateri  Deum  dare  omni- 
bus  honiinibus  adultis  sufficiens  auxilium  ad 
salutem,  cum  sine  fide  nemo  salvari  possit.  At 
vero  hoc  auxilium  supernaturale  ad  creden- 
dum  in  re  ipsa  et  actu  (ut  sic  dicam)  non 
omnibus  datur ;  non  enim  ad  omnes  pervenit 
fidei  prsedicatio,  vel  vocatio,  ut  supponitur 
tanquam  manifestum  :  ergo  necesse  est  ut  de- 
tur  saltem  in  preeparatione  voluntatis  Dei,  seu 
quantum  est  ex  parte  ipsius  :  ergo  ex  parte 
eorum  quibus  non  datur  in  re  ipsa,  aliquid 
desideratur,  propter  cujus  defectum  non  da- 
tur  :  ergo  illud  nihil  esse  potest  nisi  obser- 
vatio  legis  naturalis,  seu  bonum  aliquod  mo- 
rale  naturalis  ordinis ;  quid  enim  aUud  aute 
gratiam  fidei  in  homine  dari  vel  cogitari  po- 
test,  quod  vel  per  se  conferre,  vel  cujus  defec- 
tus  obstare  posbit  vocationi  fidei?  Quidquid 
enim  aliud  cogitetur,  sive  bonura  ingeniura, 
sive  bona  indoles,  sive  humana  potentia,  vel 
nobilitas,  aut  aliquid  hujusmodi,  ad  vocatio- 
nem  fidei,  quse  animi  probitatem  et  sanctita- 
tem  respicit,  impertinens  est,  ut  optime  dis- 
currit  Augustinus  dieta  qusest.  2  ad  Simpli- 
cian.,  circa  finem.  Sola  ergo  observautia  legis 


32G  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^ 

naturalis  desiderari  potest  in  liomine  nondum 
vocato,  ut  vocetur  ad  fidem.  Ergo  simpliciter 
verum  est  servanti  legem  naturalem  Deum  non 
denegare  superius  auxilium  ad  supernatura- 
lem  servandam,  quse  inchoari  debet  per  voca- 
tionem  ad  fidem. 

3.  Lcx  naturalis  an  et  quomodo  servari 
queat.  —  Conseguentia  prima.  —  Altera.  —  At 
vero  naturalis  les  servari  non  potest  per  vires 
liberi  arbitrii  ;  ergo  ut  illa  conditio  im- 
pleatur^  necessarium  est  ut  aliqua  gratia  prse- 
cedat^  quae  juvetad  servandam  legem  natura- 
lem  :  ergo  optime  potest  propter  talem  ob- 
servationem,  tanquam  propter  aliquale  meri- 
tum,  dari  vocatio  ad  fidem  sme  injuria  gratiee, 
quia  jam  gratia  praecedit,  et  ratione  prioris 
seminis  divini  totum  refertur  in  auctorem 
prioris  gratiae^  et  sic  receditur  a  reliquiis  Pe- 
lagii^  et  omnia  recte  conciliantur.  Prima  pro- 
positio  subsumpta  probatur  ab  auctoribus  hu- 
jus  opinionis,  ex  illo  principio  quod  nullum 
opus  bonum  morale  potest  fieri  sine  gratia^ 
saltem  congruse  cogitationis^  de  quo  in  1.  2  co- 
piosediximus,  Simphciter  vero  probari  potest, 
quia,  saltem  ad  servandam  totam  legem  natu- 
ralem,  non  sufficiunt  vires  hberi  arbitrii,  sed 
necessaria  est  gratia  Dei^  ut  ibidem  ostende- 
mus;  ut  autem  homo  servet  legem  naturae 
sicut  oportet  ad  obtinendam  vocationem  ad 
fidem ,  non  satis  est  unum  vel  ahud  bonum 
opus  legis  naturahs  facere,  sed  necesse  est  to- 
tam  legem  servare,  nam  qui  in  uno  offendit, 
est  omnium  reus,  et  unum  peccatum  mortale 
sufficit  ad  obstruendum  ostium  supernaturahs 
gratise  Dei ;  ergo  necesse  est  ut  ante  vocatio- 
nem  ad  fidem  supponatur  aha  gratia,  quse, 
hcet  sit  inferioris  ordinis,  det  sufficientiam  et 
potestatem  ad  servandam  totam  legem  natu- 
ralem ;  ahas  conditio  impossibihs  postularetur 
ab  homine  ad  recipiendum  auxihum  proxime 
sufficiens  ad  fidem ;  sic  enim  lex  et  conditio 
esse  inutilis.  Et  ita  probata  est  prima  conse- 
quentia.  Secunda  vero  inde  facile  patet,  quia 
opus  factum  ex  gratia  est  ahquo  modo  merito- 
rium  subsequentis  gratise.  Potest  ergo  vocatio 
ad  fidem  cadere  sub  tale  meritum,  sine  iuju- 
ria  gratiae,  et  siue  cogitatione  Semipelagiani 
erroris,  qui  fidei  initium  soh  hberu  arbitrio_, 
sine  ulla  gratia^  tribuebat. 

4.  Cogitatio  congrua  antecedens  wcationem 
ad  fidem  non  liahet  rationem  gratice.  —  Ha^c 
sententia^  quatenus  ait  servanti  legem  natura- 
lem  dari  vocationem  supernaturalem  ad  fi- 
dem,  cum  prima  coincidit,  et  de  iUis  judicium 
feremus  in  capite  sequenti ;  quatenus  vero 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
difficultati  respoudet  ex  sola  gratia  prseve- 
niente  cogitationis  congruse  naturahs^  et  so- 
him  propter  iUum  modum  loquendi  a  Semi- 
pelagianis  se  satis  discrepare  putat,  nobis  dif- 
ficillima  visa  est  semper,  ut  hb.  2  dixi,  nec 
nunc  ahter  de  illa  sentire  possumus.  Primo, 
quia  cogitatio  congrua  antecedens  vocationem 
ad  fidem  non  habet  rationcm  gratiee ,  nisi  ra- 
tione  congruitatis,  quia  in  rehquis  naturahs 
est,  etiam  juxta  illam  sententiam;  neque 
etiam  in  iho  genere  est  anxilium  sufficiens, 
sed  efficax ,  non  enim  dicitur  congrua ,  nisi 
quando  etfectum  consequitur;  ergo  qui  cogi- 
tationem  iham  congruam  non  recipiunt,  non 
habent  unara  gratiam  praiviam,  nec  auxilium 
sufficiens  quo  possint  legem  naturalem  ser- 
vare ,  et  se  disponere  ut  vocationem  ad  fidem 
recipiant.  Ergo  ilhs  simphciter  non  datur  nec 
offertur  auxilium  sufficiens  ad  sahitem.  Re- 
sponderi  potest  etiam  cogitationem  honestam 
naturalem,  quae  futura  non  est  congrua;,  esse 
gratiam  et  auxihum  sufficiens  ad  legem  natu- 
ree  servandam;  sed  contra,  quiatahs  cogitatio 
est  debita  non  sohim  speciei,  sed  etiam  cuicum- 
que  individuo,  imo  et  necessaria,  ut  proxima 
hbertas  bene  vel  male  operandi  compleatur; 
ergo  non  est  auxihum  gratise^  sed  ipsius  na- 
turee. 

5.  Dicunt  hoc  esse  verum  de  minima  cogi- 
tatione  sulficienti ,  non  vero  de  quacumque 
majori  minima ,  nam  iha  non  est  debita ,  et 
consequenter  est  gratia ;  sed  hoc  etiam  gratis 
excogitatum  est ;  nam  quod  sit  intensior,  vel 
nimis  intensa  cogitatio,  uon  provenit  ex  pro- 
videntia  extraordinaria,  regulariter  loquendo, 
sed  ex  communi  cursu  et  actione  causarum 
occurrentium,  et  interdum  ex  hbera  applica- 
tione  vohmtatis ,  supposita  prima  excitatione 
quahcumque  ab  externo  objecto.  Sed  quidquid 
in  hoc  sit  aut  eveniat,  sumamus  hominem  qui 
sohim  habuit  minimam  cogitationem  hones- 
tam  sufficientem;  si  enim  est  possibihs  casus, 
non  est  cur  in  tanta  hominum  et  occasionum 
varietate  negetur.  Nec  video  unde  probari  pos- 
set  ita  disposuisse  Deum  res  omnes  et  causas 
universi;,  ut  ab  eis  omnes  homines  aduhi  in- 
tensius  vel  efficacius  ad  cogitationes  honestas 
moverentur,  quam  simphciter  necessarium  sit 
et  sufficiat  ad  bonum  opus  morale.  Posito  ergo 
casu  quod  ahquis  homo  tantum  excitetur  mi- 
nima  cogitatione  ad  servandam  legem  natu- 
ralem,jam  ille  homo  nuham  habet  gratiam 
prsevenientem  j  seu  excitantem  ordinis  natu- 
rahs ,  et  consequeutcr  nec  supernaturahs ;  in- 
terrogo  ergo  de  iho ;,  au  possit  facere  quod  iu 


CAP.  XIV.  TRACTATUR  TERT 
se  est,  ut  Yocetur  ad  iidem,  vel  nou  possit.  Si 
non  potest,  ergo  nullo  modo  liabet  auxilium 
sufficiens  ad  salutem;  si  autem  potest,  ergo 
sine  prsevia  gratia  potest  se  preepararc  ad  vo- 
cationem,  seu  inspirationem  fidei,  et  illam 
mereri,  quod  concedi  non  potest,  etiamsi  di- 
catur  nunquam  esse  talem  hominem  usurum 
tali  potestate  ;  hoc  enim  est  per  accidens,  non 
ex  defectu  virium,  sed  qnia  ita  supponitur  a 
Deo  prcescitum  in  tali  homine^  quod  acciden- 
tarium  est^  et  posset  oppositum  coutingere,  ut 
statim  dicam. 

6.  Secunda  ratio  principalis  contra  illam 
sententiam  est,  quia,  ut  dixi,  cogitatio  con- 
grua  non  censetur  habere  rationem  gratiaa 
propter  vires  quas  ad  operandum  preebet^  sed 
propter  solam  congruitatem  ;  uam  alioqui 
mere  naturalis  est ,  et  per  ordinarias  causas 
naturales  piovenit;  congruitas  autem  non 
consistit  in  virtute  agendi^  sed  solum  iu  hoc 
quod  secundum  Dei  praescientiam  efFectus  iu- 
fallibiliter  futurus  sit  ex  tali  cogitatione;  unde 
auctores  ejusdem  sententiae  fatentur  congrui- 
tatem  inducere  operationis  necessitatem  con- 
sequentem,  non  antecedentem;  ergo  cogitatio 
congrua  non  est  gratia  quse  det  proprium 
auxilium  et  vires  operandi^  licet  sit  quoddam 
beneficium  gratuitum  ,  quoad  congruitatem  ; 
ergo,  in  rigore  loquendo,  homo  meretur  pri- 
mam  supernaturalem  gratiam^,  seu  vocatio- 
nem  ad  fidem  ,  per  vires  naturales ,  non  per 
vires  gratite.  Consequens  autem  non  videtur 
uUo  modo  concedendum ,  quia  tunc  revera 
talis  vocatio  ad  fidem  esset  ex  operibus^  et 
consequenter  non  esset  gratia,  juxta  Paulum^ 
Rom.  \\.  Prior  sequela  patet^  quia  illud  meri- 
tum  procedit  ex  cogitatione  congrua;  sed  cogi- 
tatio  congrua,  ut  est  gratia,  non  dat  vires 
operandi ;  ergo  illud  meritum  non  procedit 
ex  viribus  gratiee;  ergo  procedit  ex  viribus 
naturse,  et  in  illis  fundatur.  Posterior  illatio 
probatur,  quia  illa  dicuntur  proprie  opera 
juxta  mentem  Pauli,  quse  fiunt  ex  viiibus  na- 
turse,  et  non  ex  viribus  gratiae;  sed  tale  est 
ilhid  meritum ;  ergo  gratia  quae  datur  ex  tali 
merito,  est  ex  operibus ,  et  consequenter  non 
est  gratia.  Nec  satis  esse  potest  quod  ibi  prse- 
cedat  beneficium  quasi  extrinsecum  Dei  prse- 
parantis  illas  naturales  vires  seu  illam  cogi- 
tationem  tempore  congruo,  quia  hoc  non  tol- 
Ht,  quin  in  re  ipsa  opus  fiat  propriis  naturse 
viribus,  et  ut  tale  est  fundamentum  meriti, 
quia  meritum  non  fundatur  per  se  et  substau- 
tialiter  (ut  sic  dicam)  in  beneficio  extrinseco 
Dei  prseparantis  occasiouem  opportunam  ope- 


!A  OPINIO,  QU.?:  PARTIM,  ETC.  327 

randi,  sed  in  bonitate  operis  proportionata  vi- 
ribus  quibus  efficitur. 

7.  Evasio.  —  Ohstatur.  —  Dicetur  fortasse 
cogitationem  congruam,  tametsi  uaturalemj 
etiam  dare  vires  operandi  gratuitas,  seu,  ut 
est  gratia,  quia  non  sohim  ratione  congruitatis 
est  gratia,  sed  etiam  quia  datur  major  seu 
intensior,  et  in  se  aptior  ad  movendam  volun- 
tatem  quam  esset  necessaria,  juxta  illam  doc- 
trinam  relatam  in  praecedenti  ratione,  quod 
omnis  cogitatio  major  minima  sufficiente  est 
gratia.  Sed  huic  evasioni  duo  maxime  obstant, 
unum  est ,  quia  inde  seqvntur  illam  gratiam, 
prout  dat  vires  operandi,  non  esse  necessa- 
riam  ad  posse,  sed  ad  facihus  posse  mereri 
gratiam  apud  Deum,  quod  etiam  non  conce- 
detur,  quia  non  minus  sapit  Pelagianum  erro- 
rem.  Sequela  probatur,  quia  illa  cogitatio  di- 
citur  esse  gratia  dans  vires  operandi,  quia  est 
major  quam  sit  necessaria;  ergo  minor  est 
sufficiens ;  ergo  minor  dat  posse ;  ergo  alte- 
ra  major  non  dat  posse,  sed  ta-ntum  facilius 
posse  ratione  illius  excessus.  Item,  eo  ipso 
quod  talis  excessus,  seu  tahs  intensio  major 
dicitur  esse  non  necessaria,  aperte  concludi- 
tur  sohim  esse  utilem,  ac  subiude  non  dare 
posse ,  sed  facilius  posse.  Ahud  est,  quia  vo- 
hmtaiie  supponitur  cogitationem  congruam 
semper  esse  majorem,  vel  meliorem  quam 
necessaria  sit ;  nam,  si  minor  est  sufficiens, 
contingere  etiam  potest  ut  sit  congrua,  nam 
excitatio  sufficiens  dat  simphciter  posse ;  qui 
autem  vere  et  simphciter  potest,  contingens 
est  ut  interdum  operetur;  cur  ergo  non  po- 
tuit  praevidere  Deus  ahquem  consensurum 
fuisse  cum  minori  vel  minima  cogitatione 
sufficiente  ?  Ergo,  hoc  posito,  quod  procul  du- 
bio  est  coutingens ,  minor  cogitatio  erit  con 
grua ;  ergo  non  est  de  ratione  cogitationis 
congruse,  ut  sit  major  quam  necessaria  sitvel 
sufficiat  ad  consensum ;  gratis  ergo  supponi- 
tur  quod  semper  sit  major. 

8.  Unde  oritur  ratio  aha  meo  judicio  efficax 
ad  hominem;  nam,  juxta  discursum  factum, 
aperte  sequitur  cogitationem  minimam_,  suffi- 
cientem  ad  honestum  consensum,  posse  etiam 
esse  congruam,  et  id  esse  mere  contingens. 
Ponamus  ergo  ahquando  id  esse  futurum,  et 
esse  preevisum  a  Deo.  Tunc  ergo  facienti  quod 
in  se  est,  per  talem  cogitationem  uaturalem, 
Deus  dabit  vocationem  fidei  ex  merito  tahs  ac- 
tiouis:  ergo  ex  operibus,  et  nuUo  modo  ex  gra- 
tia.  Probatur  haec  ultima  consequentia,  quia 
illa  cogitatio,  non  ut  honesta,  nec  ut  tahs  vel 
tanta,  est  gratia,  ut  idem  auctor  coucedit,  quia 


328 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GIUTI^  SUFFIGIENTE  ET  EFFICACI. 


est  debita  natiirae  liberse,  nec  etiam  ut  con- 
grua,  quia  illa  congruitas  est  consequens  ex 
futura  cooperatione  liberi  arbitrii^  et  Deus  non 
poterat  impedire  illam  secundum  bonitatem 
suam ;  nec  etiam  poterat  cogitationem  illam 
uegare  secundum  suam  naturalem  justitiam^ 
quia  est  debita  tali  naturse.  Ergo  nulla  ratio 
gratiffi  ibi  intercedit ;  ergo  tale  meritum  esse 
potest,  et  in  eo  casu  esset  ex  pura  natura. 

9.  Crederejuxta  Augustimm,  quid. — Tertia 
principalis  ratio  contra  illam  sententiam  est, 
quia  admittit  meritum  initii  fidei  in  nobis, 
quod  nullo  modo  admittendum  videtur,  sive 
dicatur  fundatum  in  natura,  sive  in  gratia 
quadam  ordinis  naturalis ;  sive  dicatur  esse 
meritum  de  condigno,  sive  de  congruo,  sive 
perfectum,  sive  imperfectum ;  ergo.  Majorvi- 
detur  plane  concedi  vel  supponi  in  illa  seuten- 
tia  ;  dicit  enim  eum,  qui  proxime  non  est  vo- 
catus  ad  fidem,  vocari  vel  interius_,  vel  etiam 
exterius,  ex  merito  observaudi  legem  natura- 
lem  cum  solu  congrua  cogitatione.  Vocatio 
autem  proxima  ad  fidem  est  initium  fidei,  ut 
ex  Concilio  Tridentino  et  Arausicano  in  libro 
secundo  late  probavi.  Nec  dici  potest  quod 
cogitatio  congrua  naturalis  ad  faciendam  elee- 
mosynam,  vel  ad  aliquo  modo  naturali  ve- 
rum  Deum,  ut  auctorem  naturee,  colendum, 
sit  vocatio  ad  fidem,  vel  initium  fidei,  quia 
initium  fidei  est  aliquid  per  se  pertinens  ac 
necessarium  ad  ipsam  fidem :  quaelibet  autem 
alia  cogitatio  alterius  moralis  objecti  seu  ope- 
rationis  est  valde  extrinseca,  et  per  accidens 
ad  fidem.  Unde  Augustinus,  libro  de  Prse- 
destin.  Sanctor.,  capite  secundo,  ad  summum 
reducit  initium  fidei  ad  cogitationem  creden- 
dorum:  Nam  credere  (inquit)  est  cum  asser- 
tione  cogitare ,  gtcia  nullus  aut  credere  aut 
velle  credere  potest,  nisi  prius  cogitet  esse  cre- 
dendum ,  potest  autem  cogitare  de  credendis,  et 
non  credere.  Ante  illam  autem  cogitationem 
aliud  initium  fidei  non  agnoscit,  imo  etiam 
maxime  probat  initium  fidei  non  posse  cadere 
sub  meritum ,  quia  illa  cogitatio  non  po- 
test  snb  meritum  cadere.  Unde  etiam  facile 
probatur  altera  propositio  in  argumento  sub- 
sumpta,  tale  scilicet  meritum  nou  esse  ad- 
mittendum  ,  quia  plane  repugnat  Augus- 
tino,  et  non  consonat  Concilio  Tridentino^ 
capite  quinto ,  sessione  sexta,  dicenti,  exor- 
dium  salutis  sumi  a  vocatione ,  qua  nullis 
praexisterotibus  meritis  excitamur ,  etc,  de 
qua  gratia  subdit,  capite  septimo  :  Fidem  ex 
auditu  concipientes,  etc,  et  hoc  ipsum  multis 
testimoniis   et   rationibus  in  libro    secundo 


probavimus,  et  aliqua  in  sequenti  capite  ad- 
demus.  Propter  hsec  ergo  non  videtur  per 
illum  dicendi  modum  convenienter  fieri  satis 
difiicultati  propositse,  nec  sufficienter  vitari 
Semipelagianorum  doctrina,  prajsertim  cum 
illi  non  negarent  cogitationcm  honestam  na- 
turalem,  nec  congruitatem  ejus,  et  cum  illa 
non  transcendat  rationem  naturalis  doctrinae^, 
magisque  dici  possit  doctrina  opportuna  quam 
gratia  congrua^  quse  omnia  in  libro  secundo 
latius  prosecutus  sum.  Et  ideo  de  hac  sententia 
in  prsesenti  heec  sufficiunt,  quse  ad  perfectam 
enodationem  illius  axiomatis :  Facienti  quod 
in  se  est,  necessaria  visa  fuerunt. 

CAPUT  XV. 

PROPOSIT^  DIFFICULTATI  SATISFIT ,  ET  AXIOMA 
PROPOSITUM  [N  VERO  ET  CATHOLICO  SENSU  EX- 
PLIGATUR. 

1.  Decrevit  Deus  certa  lege  dare  omnihcs 
hominilus  lapsis  sufficiens  auxilium  credendi, 
et  filios  Deifieri. — Lex  quasi  pactum  quoddam 
inter  Deum-Eominem  et  Patrem  JEternvm: — 
Visis  aliorum  opiuionibus,  superest  ut  non- 
nullis  assertionibus  nostram  declaremus,  et 
juxta  illam  difficultati  propositse  satisfaciamus. 
Primo  ergo  dicimus  negari  non  posse  quin 
Deus,  certa  lege  ac  voluntate,  decreverit  dare 
omnibus  hominibus  lapsis,  propter  Christum, 
sufficiens  auxilium  quo  possint  credere,  ct  filii 
Dei  fieri,  et  non  peccare,  sed  legem  divinam 
servare.  Hsec  assertio  satis  probatur  ex  dictis 
cap.  15,  ubi  ostendimus  ita  fieri,  et  hoc  esse 
certum  et  infallibile,  sine  personarum  distinc- 
tione;  ergo  fundatur  in  lege  Dei,  vel  firma 
voluntate,  quantum  est  ex  parte  ejus,  quia 
non  potest  ahunde  habere  certitudinem  et  in- 
fallibilitatem.  Quod  autem  hsec  lex  propter 
merita  Ghristi  statuta  sit,  manifestum  est,  quia 
totum  hoc  gratise  auxilium  sufficiens  pertinet 
ad  gratiam  redemptionis;  crgo  propter  Chris- 
tum  datur,  et  ideo  gratia  Dei,  gratia  Christi 
in  Scriptura  et  Conciliis  appellatur;  ex  quibus 
hsec  assertio  et  lex  non  obscure  colligitur. 
Hinc  ergo  recte  dicitur  legem  hanc  fuisse  quasi 
pactum  quoddam  inter  Christum  Deum-Homi- 
nem  et  iEternum  Patrem. 

2.  Nam  Christus,  ex  preescripto  ejusdem 
Patris,  omnia  sua  merita  obtuht,  ab  initio  In- 
carnatfonis  suse,  pro  salute  omnium  hominum ; 
ergo  ut  omnibus  dareutur  auxilia  sufficientia 
ad  illam  consequendam ;  ideo  enim  est  uni- 
versalis  Redemptor  omnium,  quoad  sufficien- 


CAP.  XV.  PROPOSIT^  DIFFICULTATI  SATiSFIT  ET  AXIOMA,  ETG. 


329 


tiam :  ergo  Pater,  acceptando  meritum,  pro- 
misit  Christo  dare  liominibus  tale  auxilium. 
Quod  etiam  potest  antecedenter  explicari :  nam 
Deus  Pater  Christo  promisit  dare  omnibus  ho- 
minibus  remissionem  peccatorum,  et  veram 
justitiam,  quantum  in  se  erat,  si  ipse  pro  eis 
satisfaceret,  et  justitiam  mereretur.  At  Chris- 
tus  et  acceptavit  conditionem^  et  implevit, 
et  inde  firmata  est  lex  dandi  omnibus  homini- 
bus  auxiha  sufficientia  ad  salutem^  quse  in 
adultis  debent  esse  auxilia  actualia,  et  in  ipsis 
recepta^  vel  in  eorum  manu  et  potestate  aliquo 
modo  posita,  ut  supra  probatum  est;  et  ideo 
ibidem  diximus  quod  licet,  considerato  huma- 
nae  naturae  lapsu,  ante  hoc  pactum  cum  Christo 
et  sine  illo  potuisset  Deus,  sine  ulla  infidehtate 
et  injustitia^  non  dare,  nec  ofierre  hominibus 
auxilium  sufficiens  ad  salutem,  quia  peccatum 
naturse  erat  tota  illa  poena  dignum,  et  ante 
praeordinata  et  prsevisa  merita  Ghristi,  Deus 
nulii  tale  auxiUum  debebat,  aut  promiserat; 
nihilominus,  stante  merito  Christi,  et  generali 
lege  cum  illo  stabilita,  non  potest  Deus  ex  se 
negare  alicui  adulto  tale  auxilium  aUquo  modo 
sufficiens,  ahas  et  esset  infidelis  in  suis  pro- 
missis,  et  injustus,  non  quidem  respectu  pec- 
catoris,  qui,  dum  talis  est,  nuUum  habet  jus 
in  se  acquisitum  (ut  sic  dicam),  sed  respectu 
Christi,  cujus  est  proprium  tale  jus,  propter 
quod  semper  tale  auxilium  in  principio  est 
mere  gratuitum  respectu  ejus  cui  datur,  Ucet 
respectu  Christi  prsemium  meritorum  sit. 

3.  Lex  dandi  ownibus  hominibus  aitxilia 
sufficientia  ad  salutem,  haud  est  absoluta. — 
Beus  non  omnihns  infidelibus  dat  in  effectu 
vocationem  ad  fidem. — Dico  secundo  :  hsec  lex 
dandi  omnibus  hominibus  auxiha  sufficientia 
ad  salutem,  quoad  auxiha  supernaturalia,  seu 
proximam  vocationem  ad  fidem,  per  sufficien- 
tem  ejus  propositionem  externam  vel  inter- 
nam,  actu  dandam  omnibus  et  singulis  viato- 
ribus  adultis,  non  fuit  absoluta,  includens  sci- 
licet  absohitam  promissionem,  sed  sub  aliqua 
con  litione^  Hsec  assertio  communiter  recepta 
est,  prsesertim  ab  auctoribus  primse  et  tertiee 
sententise,  et  aliis  quos  infra  referam.  Et^per 
experientiam  videtur  evideiis,  quia  quod  Deus 
nori  omnibus  confert,  certe  non  omnibus  ab- 
sohite  promisit,  est  enim  fidelis  et  verax,  et 
seipsum  negare  non  potest  :  at  vero  experi- 
mento  constat  Deum  non  omnibus  infidelibus 
dare  in  efi^ectu  proxime  vocationem  ad  fidem, 
quia  ad  multos  exterua  prcedicatio  uon  perve- 
nit,  et  internse  revelationis  nullum  est  iudi- 
cium,  nec  affirmari  potest  sine  fundamento, 


quia,  teste  Paulo,  ordinaria  lex  est,  ut  homi- 
nes  per  externam  prsedicationem  ad  fidem 
vocentur  :  ideo  enim  interrogat  ad  Romanos 
40  :  Quomodo  audient  sine  prcedicante?  Et  Ac- 
tor.  14,  et  Roman.  I ,  cum  vult  ostendere  Deum 
non  omnino  deseruisse  Gentiles,  nec  rehquisse 
sine  ahquo  auxiho,  non  dicit  interius  se  iUis 
revelasse,  sed  per  visibilia  opera  se  ilhs  ma- 
nifestasse,  et  per  generaha  beneficia  omnes  ad 
se  attraxisse;  et  eodem  modo  loqnuntur  Patres 
statim  referendi.  Confirmatur,  quia  multi  suut 
infideles  quibus  infidelitas  ad  culpam  non  im- 
putatur,  propter  ignorantiam  invincibilem,  ut 
est  communis  sententia  Theologorum  cum  D. 
Thoma  2.  2,  quaest.  10,  artic.  1 ;  ergo  illi  nec 
exterius  nec  interius  sunt  vocati  sufficienter 
ad  fidem,  quia  si  vocati  essent  et  non  credi- 
dissent,  jam  eorum  infidehtas  esset  culpabihs. 
A.  Conditio  dandi  auxilii  ex  vi  promissionis, 
qualis  sit. —  Axioma :  Facienti  quod  in  se  est, 
Deus  non  denegat  gratiam,  exponitur. —  Ter- 
tio,  dicendum  est  hanc  conditionem  talem 
esse,  ut  non  sit  efiectus  auxihi  dandi  ex  vi 
promissionis,  sed  ahquid  ahud  quod  sine  iho 
auxiho  fieri  possit,  et  nisi  fiat,  promissio  Deum 
non  obhgat.  Hanc  assertionem  satis  declarant 
Doctores  allegati  in  prima  opinione,  et  inter 
eos  apertisssime  D.  Thomas  locis  ibi  aUegatis. 
Dicunt  vero  ahqui  D.  Thomam  retractasse  il- 
lam  doctrinaml.  2,  qusest.  109,  artic.  6,  ad2, 
et  qusest.  102,  art.  3,  ubi  axioma  ihud  :  Fa- 
cienti  quod  in  se  est,  Deus  non  denegat  gratiam, 
exponit  de  faciente  quod  in  se  est,  per  auxi- 
hum  gratise,  et  per  motionem  divinam.  Sed 
imprimis  ibi  D.  Thomas  formaliter  non  re- 
tractat  priorem  doctrinam,  sed  axioma  illud, 
apphcatum  ad  gratiam  habitualem,  de  qua  ibi 
tractat,  dicit  intelligendum  esse  de  faciente 
quod  in  se  est  per  auxiUum  gratiae,  quod  est 
certissimum,  quia  ad  gratiam  habitualem  ne- 
mo  potest  se  prseparare,  nisi  per  auxilium  gra- 
tiae.  Non  docuit  tamen  ibi  D.  Thomas  axioma 
ihud,  inteUectum  de  primo  auxiho  superna- 
turaU  gratiae,  non  posse  habere  verum  sen- 
sum,  nec  etiam  negavit  eonditionem,  in  eo 
postulatam,  esse  tunc  implendam  ante  iUnd 
primum  auxiUum :  non  enim  potest  per  aUud 
supernaturale  auxiUum  impleri,  cum  suppo- 
natur  iUud  primum,  nec  per  Ulud  ipsum  im- 
pleri  potest,  cum  debeat  supponi  impleta,  ut 
ilhid  detur,  sicut  indicant  ipsa  yerha:  Facienti 
quodin  se  est.  Imo,  etiam  in  aUo  sensu,  de  gra- 
tia  habituali  vera  est  hsec  pars  assertionis 
cum  proportione  servata,  Nam  eo  modo  quo 
verum  est,  facienti  quod  in  se  est,  dari  pri- 


330  LIB.  IV.  DE  AUXiLIO  GRATl 

mam  gratiam  habitualem,  illa  conditio  non 
impletur  per  ipsam  primam  gratiam  habitua- 
tualem^  sed  per  aliam  primam  gratiam  auxi- 
liantem,  ut  in  eisdem  locis  D.  Thomas  indi- 
cat^  et  infra  ostendetur. 

5.  Expenditur  locus  D.  Thomce  1.  2,  ^.  89, 
art.  6. —  Ulterius  vero  expeudo  celebrem  lo- 
cum  D.  Thomse  1.  2,  qusist.  89,  artic.  6,  ubl, 
de  puero  proveniente  ad  usum  rationis  sine 
auditu  fidei,  dicit  :  Si  seipstmi  ordinaverit 
ad  dehitum  finem,  per  gratiam  consequettir 
Temissionem  originalis  peccati.  Interrogo  igi- 
tur  an  loquatur  de  ordinatione  in  finem  per 
conversionem  perfectam  et  superuaturalem 
voluntatis  in  Deum,  ut  ultimum  linem,  vel  de 
eonversione  aliqua  honesta  et  naturali,  sive  in 
bouum  rationis  et  houestum,  ut  Cajetanus^ 
Victor.^  Medin.,  et  alii  exposuerunt,  sive  in 
Deum  expHcite  et  in  peculari  cognitum,  ut 
Capreohis  et  alii  interpretantur.  Primum  dici 
non  potest,  quia  illa  conversio  ad  Deum  sup- 
ponit  fidem^  et  in  ilio  puero  nondum  supponi- 
tur  fides,  nec  vocatio  ad  fidem,  cujus  signum 
est,  quia^  hcet  ttmc  non  convertatur  in  Deum, 
sive  in  eo  peccet^  sive  non,  manebit  infidelis 
tantum  negative,  etiam  ex  ejusdem  D.  Tho- 
mffi  sententia.  Si  autem  secundum  dicatur, 
interrogo  rursus  an  sensus  sit,  ex  vi  illius  or- 
dinationis  ad  debitum  finem  statim  et  imme- 
diate  infundi  gratiam  habitualem  et  remitti 
peccatum  sine  aha  meUori  dispositione,  vel 
statim  dari  tali  puero  auxilium  supernaturale 
et  vocationem  ad  fidem,  qua  possit  se  suffi- 
cieuter  ad  gratiam  justificantem  prseparare. 
Primum  non  potest  attribui  D.  Thomse,  con- 
tinet  enim  magnum  errorem,  quem  ipse  re- 
futat  in  aliis  locis  allegatis  ejusdem  4.2;  ergo 
oportet  secundum  amplecti :  ergo,  ex  senten- 
tia  D.  Thomse,  illi  puero  facienti  quod  in  se 
est  ante  vocalionem  ad  fidem,  datur  auxihum 
supernaturale  actualis  gratiae. 

6.  Quocirca  in  lioc  loco  explicando  multum 
laborant  Thomistaj :  nam  pro  certo  habent  D. 
Thomam  loqui  de  aliqua  cunversione  hominis 
ad  ultimum  fiuem,  quae  autecedat  vocationem 
interuam  ad  fidem  :  estque  evidens  ex  ipso 
discursu  D.  Thoniffi.  Prifimiltit  enim,  primum 
quod  tunc,  id  estin  principioususrationis,ho- 
mini  cogitandum  occunit,  esse  deliberare  de 
seipso^  ubi  non  de  cogitatione  fidei,  sed  de  na- 
turali  lo^iitur,  ut  Cajetanus  dihgenter  inter- 
pretatur  ;  idque  conatur  ex  ipsa  naturffi  incli 
natione  et  propinquitate  ad  seipsura  dedu- 
cere.  Nam  si  de  cogitatione  fidei  D.  Thomas 
loqueretur,  et  gratis  ac  sine  uUo  fundamento 


■E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
id  supponeret^  et  contra  hypothesim  procede- 
ret ;  nam  tractabat  de  puero  nec  exterius,  nec 
interius  vocato  ad  fidem.  Lo|uitur  ergo  de 
naturali  cogitatione,  et  cousequenter  de  ordi- 
natione  ad  finem  per  naturalem  actum  volun- 
tatis  :  nam  conversio  supernaturalis  volunta- 
tis  supponit  supernaturalem  cogitationem  in 
intellectu,  ut  idem  divus  Thomas,  de  eadem 
re  tractaus,  docuit  libro  3  coutra  geutes, 
capite  d45,  ration.  5.  Hinc  ergo  difficilis 
valde  redditur  conditionahs  propositio,  quam 
statim  divus  Thomas  subjuugit  :  Si  seipstm 
ordinaterit  addebitum  finem,per  gratiam  con- 
sequeretur  remissionem  originalis peccati ;  qua 
difficultate  pressi,  Thomistee  fatentur  neces- 
sarium  esse  ut  inter  illam  debitam  ordinatio- 
nem  ad  finem  et  infusionem  gratia;  habituali?, 
intercedat  alia  conversio  ex  auxiUo  superna- 
turali  gratise  et  fidei. 

7.  Auxilium  supernaturale  non  dari  infal- 
liMliter  hadenti  priorem  ionam  ordinationem, 
sed  frequenter  ac  scepius  ex  divina  liheralitate, 
statuunt. —  Quidam  vero  illorum  dicunt  auxi- 
Hum  hoc  supernaturale  ad  hanc  secuudam 
conversionem  non  dari  infallibiter  habenti 
priorem  bonam  ordinationem,  sed  pie  credi 
frequenter  ac  sffipius  dari  ex  divina  liberaU- 
tate,  et  arbitrio.  Indicat  Bannes  2.  2,  q.  20, 
artic.  1,  dub.  2,  ad  4.  Sed  responsio  evacuat 
discursum  D.  Thomse,  quia,  si  puero  haben- 
ti  primam  bonam  deUberationem  naturalem 
non  semper  et  infalUbiUter  daretur  vocatio  ad 
fidem,  possent  multi  habere  illam  primam  de- 
Uberationem  naturalem,  et  sic  implere  prffi- 
ceptum  naturale  convertendi  se  ad  Deum,  et 
manere  in  solo  peccato  originali,  et  postea 
peccare  prius  veniaUter  quam  mortaUter,  con- 
tra  id  quod  D.  Thomas  conabatur  ostendere. 
Et  praeterea  vel  repugnat  divinee  provisioni 
quod  multis  tunc  negetur  auxiUum  gratiee, 
Ucet  faciant  quod  in  se  est ,  vel  gratis  dicitur 
quod  muUis  ct  frequentius  detur  ;  non  enim 
satis  est  dicere  quod  pie  creditur,  si  absque 
fundamento  creditur ;  ergo  idem  est  de  om- 
uibus  credendum.  Et  ita  tandem  fatetur  Me- 
dina  ibi  ;  addit  vero,  quod  non  statim  inspi- 
rabitur  fides  sic  facienti  quod  in  ?e  est,  sed 
post  aliquod  tempus  a  Deo  dispositum,  in  quo 
etiam  Deus  non  permittet  hominem  illum 
prius  peccare  veniaUter  quam  mortaliter. 
Utrumque  autem  est  vohmtarie  dictum,  et 
preeter  intentiouem  D.  Thomee;  si  enim  tan- 
dem  recurrendum  esset  ad  illam  providen- 
tiam  Dei,  supervacancus  fuisset  labor  red- 
dendi  rationem  ,  ex  iUo  praecepto  converten- 


CAP.  XV.  PROPOSIT^  DIFFICULTATI  SATISFIT  ET  AXIOMA,  ETC. 


J3l 


di  se  ad  Deum,  ut  homo  non  peccet  venialiter, 
donec  de  ullimo  fine  aliquo  modo  deliberet. 

8.  Deum  infalliMliter  inspirare  fidem  puero 
statim  ac  recte  delilerat.  —  Confirmatur  ra- 
tione.  —  Alii  ergo  taudem  fatentur  Deum  in- 
fallibiliter  inspirare  fidem  illi  puero  statim  ac 
recte  deliberat  se  ordinando  in  debitum  finem 
naturalem ;  addunt  vero  illum  non  implere 
illam  conditionem  per  vires  naturae,  sed  per 
auxilium  supernaturale  gratiiae.  Dicunt  enim 
puerum  illum,  in  eo  momento  morall  quo 
pervenit  ad  usum  rationis,  simul  aut  intra 
brevissimum  spatium ,  duplicem  illustratio- 
nem  et  internam  motiouem  supernaturalem  a 
Deo  recipere ;  unam,  qua  excitat  mentem  il- 
lius  pueri  ad  cognoscendum  Deum  naturali 
cognitione,  et  convertendum  se  ad  iilum^afiec- 
tu  naturali  perfecto  in  suo  genere ,  quoad  lioc 
ut  se  et  sua  in  illum  finem  referat ;  quod  si 
liuic  motioni  divinee  puer  consentiat,  statim 
in  eodem  momento^  aut  paulo  post  datur  ei 
alia  iuspiratio  supernaturalis,  qua  possit  cre- 
dere  in  Deum  actu  supernaturali  fidei  infusge., 
et  converti  in  ipsum  vero  actu  charitatis^  cui 
inspirationi  si  obediat^  statim  justificatur.  Ra- 
tio  prioris  auxilii  est^  quia  homo  tenetur  pree- 
cepto  naturah  convertere  se  in  Deum,  ut  fi- 
nem  naturalem ;  ergo  ad  providentiam  Dei 
spectat  in  eo  tempore  et  occasione  dare  illi 
auxilium  sufiiciens  ad  implendum  illud  pros- 
ceptum^  quia  in  statu  naturee  lapsEC,  non  po- 
test  homo  illud  implere  per  facultatem  natu- 
rge,  et  convertendo  se  in  Deum,  et  proponendo 
absolute  placere  illi  in  omnibus;  ergo  dat 
Deus  tunc  illud  primum  auxilium,  Ratio  au- 
tem  alterius  partis  est^  quia  si  homo  coopere- 
tur^  ut  debet;,  cum  illo  primo  auxilio,  jam 
facit  quod  in  se  est,  non  per  solam  faeultatem 
naturse,  sed  per  auxilium  supernaturale ;  ergo 
Deus  illi  non  denegat  novum  auxilium ,  quo 
justificari  possit ,  si  velit ;  cui  sententia  vide- 
tur  favere  D.  Thomas  ad  Rom.  13,  sect.  10_, 
ubi  ait  eos,  qui  uon  audierunt  Evangelium, 
excusari  posse  a  peccato  infidelitatis  per  iguo- 
rantiam  invincibilem,  juxta  verbum  Christi 
Joan.  \1 :  Si  non  venissem ,  et  locutus  eis  fuis- 
sem,  peccatum  non  lialerent ;  et  subjungit :  Si 
qui  tamen  eorum  fecissent  quod  in  se  est,  Do7ni- 
nus  eis  secundum  suam  misericordiam  provi- 
disset ,  riiiitendo  eis  prcedicatores  fidei,  sictit 
Petrum  Cornelio,  Act.  10.  et  Paulum  Mace- 
donihus,  Act.  16;  et  coutinuo  addit :  Sed  tamen 
hoc  ipsum  quod  aliqui  facitmt  quod  in  se  est, 
convertendo  se  sciUcet  ad  Beum,  ex  Deo  esl  mo- 
ventecorda  ipsorwn-  ad  lonum,jiixta  id  Threu. 


5  :    Converte  nos ,  Domine ,   et  convertemur. 

9,  Verumtamen  qui  sic  exponuut,  re  ipsa 
incidunt  in  sententiam  quam  toto  conatu  re- 
probant,  verbis  paululum  mutatis,  quae,  in 
proprietate  sumpta,  aut  vera  non  sunt,  aut 
senteutiam  non  variant,  nec  distiuguunt.  Ex- 
plico  singula  :  nam  imprimis,  juxta  illam  in- 
terpretationem,  jam  conceditur  esse  verum 
illud  axioma  :  Facienti  quod  in  se  est  Deus 
non  denegat  gratiam ,  intellectum  de  prima 
gratia  proxime  auxiliante  ad  fidem,  id  est,  de 
prima  inspiratione  fidei  infusa;;  et  cum  dicant 
infdllibiliter  dari  hanc  gratiam  facienti  quod 
in  se  est,  necesse  est  ut  admittant  certam  le- 
gem  et  promissionem  Dei,  quia  non  potest 
esse  aliunde  consecutio  infallibilis.  Rursus, 
solum  requiritur  ut  homo'  faciat  quod  in  se 
est,  in  observatione  prsecepti  naturalis,  per 
actum  utique  moraliter  bonum,  et  mere  natu- 
ralem  qui  prsecipi  potest,  etde  facto  praecipitur 
pro  illo  instanti  usus  rationib,  ut  ipsi  suppo- 
nunt,  de  quo  nunc  non  contendimus.  Deinde, 
consequenter  loquendo,  fateri  cogentur  de  tali 
homine  et  tali  actu  omnia  quee  ipsi  contra 
Molinam  objiciunt,  nimirum  Deum,  ad  inspi- 
ranlum  fidem  tali  homini,  expectare  bonum 
motum  naturalem  voluntatis  ejus,  et  conse- 
quenter  non  dare  illi  gratis  inspirationem 
fidei,  sed  merito  prioris  voluntatis,  itemque 
ex  parte  hominis  posse  dari  causam,  cur  huic 
inspiret  fidem,  et  non  illi,  scilicet,  quia  hic 
conversus  fuit  in  Deum  naturali  conversione, 
et  non  ille :  solamque  videntur  haic  omnia 
excusari  in  illa  sententia,  quia  illa  couversio, 
licet  in  se  sit  naturalis,  dicitur  fieri  per  mo- 
tionem  preeviam  superuaturalem. 

10.  Quod  autem  hoc  non  excuset,  proba- 
tur  primo,  quia  hoc  prosvium  auxilium  nou 
est  per  se  requisitum  ad  actum,  nec  reddit 
illum  meliorem  quam  ex  natura  sua  sit ;  so- 
lum  enim  potest  illud  auxilium  necessarium 
reputari  propter  fomitis  repugnantiam,  et  alia 
impedimenta  naturae  lapsae  :  necessita.'?  autem 
talis  auxilii  nihil  refert  ad  meritum  illius  ac- 
tus,  vel  ut  sit  dispositio  aut  praeparatio  ad  su- 
pernaturale  auxilium  fidei,  quod  optime  de- 
claratur  in  puero  perveniente  ad  usum  ratio- 
nisin  natura  iutegra  ;  nam,  si  fingamus  per- 
mansisse  homines  in  statu  integrae  naturae, 
nascerentur  infantes  sicut  modo,  et  paulatim 
crescerent  et  ad  usum  rationis  pervenirent. 
Ille  ergo  puer  per  vires  naturales  sine  spe- 
ciali  auxilio  posset,  in  primo  tempore  usus 
rationis,  conveiiere  se  in  Deum,  finem  na- 
turae,  et  implere  le^em  naturalem_,  tuuc  obli- 


332  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^ 

gantem,  ut  supponitur ;  ergo  illi  sic  facienti 
quod  in  se  est  inspiraretur  fides  ;  ergo  in  illo 
statu  poterat  homo  mereri  fidem^  et  ita  nunc 
non  esset  gratuitum  donum  Dei.  Probatur 
consequeutia,  quia  tunc  ille  pucr  non  minus 
bene  operaretur  per  vires  naturales,  quam 
nunc  dicatur  operari  per  illud  auxilium :  ergo 
si  iste  meretur  aliquo  modo  vocationem  pro- 
ximam  ad  fidem,  etiam  ille  eamdem  suis  viri- 
bus  mereretur^  quia^  si  actus  nou  est  melior, 
parum  refert  quod  per  tale  auxilium  vel  sine 
illo  fiat,  vel  e  contrario  si  in  natura  integra 
non  potest  concedi  tale  meritum  per  actum 
naturalem,  et  jam  nunc  non  est  admittendum 
ratione  illius  auxilii^  quod  propter  vinceuda 
tantum  impedimeuta  datur  :  vel  denique;,  si 
in  utroque  casu  admittatur  illa  propositio : 
Fadenti  quod  in  se  est,  sine  merito,  vel  pro- 
pria  dispositione  ad  fidem,  evacuantur  omnes 
objectiones  cap.  13  propositse  contra  commu- 
nem  doctrinam. 

41.  Ohjectio. —  Retorquetur. — Secundo  ob- 
jicio,  quia  sine  sufiiciente  fundamento  asseri- 
tur  dari  auxilium  supernaturale  ante  inspira- 
tionem  fidei,  nam  imprimis,  quod  supponitur 
de  prsecepto  naturali  dilectionis  Dei  super  om- 
nia,  obligante  pro  illo  primo  instanti  usus  ra- 
tionis,  non  solum  incertum  est,  sed  etiam 
communiter  non  recipitur  etiam  ab  ipsis  Tho- 
mistis,  qui,  licet  admittant  praeceptum,  satis 
impleri  dicunt  deliberando  de  honesta  vita 
seu  de  sequendo  bono  rationis,  et  proponendo 
secundum  rationem  vivere ,  proposito  ehcito 
viribus  naturse  eo  modo  quo  potuerit  fieri,  sive 
absohitum  sit ,  sive  conditionatum  ,  id  est , 
quantum  in  se  fuerit,  quod  sine  speciali  auxi- 
Ho  gratise  fieri  potest.  Unde  D.  Thomas  in  1 . 2, 
in  corpore ,  art.  6 ,  qusest.  89,  solum  dixit 
obhgare  tunc  naturale  preeceptum  ordinandi 
seipsum  ad  debitum  finem,  quod  Cajetanus 
exponit  satis  impleri  collocando  finem  suum  in 
heatitudine  imperfecte  et  inchoative,  apprehen- 
dendo  bonum  confuse,  prout  cetas  illa  cons2ie- 
vit ,  quia  cogitatio  quae  tunc  occurrit  primo 
non  est  de  Deo,  sed  deliberandi  de  seipsu,  ut 
D.  Thomas  vohiit,  quse  cogitatio  naturalis  est, 
etnaturali  moilo  occxirrit,  ut  Cajetauus  expo- 
suit,  et  propositum  vohmtatis  de  illo  objecto 
confuso,  et  cum  dicta  liraitatione  haberi  po- 
test  per  naturales  vires  :  unde  nullum  funda- 
mentum  relinquitur  ad  ponendum  tunc  illud 
prsevium  auxilium  supernaturale,  et  multo 
minus  ad  asserendum  dari  infallibihter  om- 
nibus.  Ubi  est  enimlex  velpromissio  absoluta 
taUs  auxihi  ?  Nam  sine  illo  potest  nou  peccari 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACL 
mortahter  in  illo  primo  tempore  usus  rationisj 
ut  declaratum  est,  et  hoc  est  satis  ad  provi- 
dentiam  Dei. 

12.  Auxilium  quo  sensu  dicatur  supernafu- 
rale.  —  Ulterius  vero  ,  esto  detur  ilhid  auxi- 
Uum,  interrogo  quo  sensu  dicatur  supernatu- 
rale  :  nam  ex  parte  objecti  quod  tunc  occur- 
rit  ad  deUberandum  de  iUo,  non  est  superna- 
turale,  ut  supponitur ,  quia  tale  auxiUum  est 
ante  revelationem  fidei,  et  ideo  cum  tota  iUa 
cogitatione  et  omissione  debitae  conversionis 
manet  infideUtas  negativa,  ut  auctores  iUius 
sententise  fatentur.  Deinde  non  est  auxiUum 
iUud  supernaturale  ex  parte  actus  propter 
quem  datur,  quia  iUe  etiam  actus  naturaUs 
est,  et  non  indiget  aUquo  principio  superna- 
turaU ;  ergo  solum  potest  supernaturale  vo- 
cari,  quia  est  gratuitum,  et  naturse  non  debi- 
tum,  in  se  tamen  naturale  quod  est,  sohimque 
per  majorem  excitationem  intellectus,  intra 
ordinem  cognitionis  iiaturaUs,  vel  aUquem  si- 
milem  aflectum  dari  potest,  juxta  dicta  Ub.  1 . 
At  vero  hoc  satis  non  est  ut  tale  auxiUum 
sit  principium  meriti  de  congruo,  aut  dispo- 
sitionis  ad  primam  gratiam  primi  auxiUi  su- 
pernaturaUs,  ut  prior  discursus  ostendit  quod 
dici  non  potest,  et  statim  latius  dicam.  Er- 
go  ex  eo  quod  tale  auxiUum  prsecedat  ad 
faciendum  quod  in  se  est,  non  vitantur  in- 
commoda  objecta  contra  primam  sententiam ; 
vel  si  in  iUo  casu,  sine  iUis  incommodis  et 
sine  merito  illo  vel  propria  dispositione,  datur 
inspiratio  fidei  facienti  quod  in  se  est,  servan- 
do  legem  naturse,  eo  modo  quo  potuerit,  per 
vires  rationis,  cum  communi  Dei  influentia, 
sine  uUo  fundamento  meriti  vel  dispositionis 
proprise,  concludimus  ergo  conditionem,  in- 
chisam  in  iUa  promissione  facienli  quod  in  se 
est ,  implendam  esse  ab  homine  sine  auxiUo 
proprie  supernaturaU  in  suo  esse  et  ordine, 
quod  tunc  nobis  satis  est,  sive  juvandus  sit 
homo  per  auxiUum  ordinis  naturaUs,  sive 
non ,  quod  statim  ampUus  expendemus. 

13.  JVon  est  necesse  ut  Deus  det  hoynini  pri- 
mam  auxiliantem  gratiam  supernaturalem.  — 
Quarto,  addo  conditionis  complementum  non 
es?e  necessarium  ut  Deus  det  homini  primam 
auxiUantem  gratiam  supernaturalem.  Proba- 
tur,  quia  Deus  iuterdum  et  ssepissime  dat  il- 
lam  transgredientibus  legem  naturalem ,  et 
magnis  peccatoribus ;  sic  enim  cujus  vult  mise- 
retur  et  quem  vult  indurat,  Rom.  3,  eodemque 
modo  dicit  per  Isaiam,  cap.  65  :  Inventus  sum 
a  non  qucerentUms  me,  etc.  Et  hac  ratione  iUa 
conditio,  Faoienti  quod  in  se  est ,  non  solum 


CAP.  XV.  PROPOSIT^  DIFFICULTATI  SATISFIT  ET  AXIOMA,  ETC. 


333 


non  erit  meritum,  vel  dispositio,  ut  statim  di- 
cam^  sed  uec  dici  poterit  conditio  necessaria 
ad  obtiuendum  talem  gratiam,  seu  conditio 
sine  qua  non  obtinetur,  quandoquidem  sine 
illa  multis  et  frequentissime  datur,  ut  late 
probat  Augustinus,  lib.  1  contra  duas  Epistol. 
Pelagian.,  cap.  19,  et  libro  de  Gratia  et  liber. 
arbitr.,  cap.  6,  expendens  hanc  Dei  gratiam 
iu  vocatione  Pauli,  eamdemque  in  seipso  re- 
cognoscit,  lib.  4,  5  et  7  Confession.,  per  multa 
capita.  Ratio  vero  est,  tum  quia  hoc  modo  li- 
beralitas  divinse  gratise  maxime  ostenditur, 
quam  suis  operibus  Deus  manifestare  voluit, 
juxta  illud  Piom.  9  :  Ut  ostenderet  divitias  glo- 
rice  suce  in  vasa  misericordice ;  et  illud  ad 
Ephes.  1 :  In  laudem  glorice  gratice  suce,  in  qua 
gratificavit  nos  in  dilecto  filio  suo.  Tum  etiam 
quia  in  hoc  maxime  omnipotentiam  suam 
manifestat,  quod  voUmtatem  hominis  quan- 
lumvis  rebellem  et  aversam,  quando  vohierit, 
et  ubi  voluerit ,  potest  ad  se  convertere ,  ut 
Augustinus  dixit  in  Enchirid.,  cap.  100. 

14.  Nec  etiam  necesse  ut  homo  prius  hene 
utatur  sua  lilertate.  —  Ut  ergo  Deus  gratise 
suse  auxihum  alicui  conferat,  non  est  necessa- 
ria  conditio,  ut  homo  ipse  prius  sua  hbertate 
bene  utatur.  Potuit  tamen  esse  conditio  illa 
necessaria ,  ut  Deus  teneatur  talem  gratiam 
dare  ex  vi  legis ,  seu  promissionis  (!t  pacti 
cum  Christo  transacti ,  quia  non  est  factum, 
nisi  sub  tali  conditione,  ut  ostensum  est ;  ergo 
sicut,  illa  non  impleta,  non  obhgat,  ita  si  im- 
pleatur ,  obHgat ,  uon  homini  facienti  quod 
iu  se  est,  sed  Christo  :  et  ideo  fortasse  non 
sine  causa  dictum  non  est  illo  axiomate  : 
Facienti  quod  in  se  est,  Deus  dat  gratiam,  ne 
forte  putaretur  etiam  posse  c.onverti,  dicendo, 
non  facienti  quod  in  se  est,  Deum  non  dare 
gratiam,  quod  omnino  falsum  est,  sed  tantum 
dictum  est  Deum  non  denegare  gratiam  fa- 
cienti  quod  in  se  est,quia  justissime  potestde- 
negare  illam  non  facientiquod  debet,  et  seepis- 
sime  id  facit ;  et  e  converso  misericorditer  eam 
donat  facienti  quod  in  se  est,  et  infallibiliter 
propter  Christum,  et  respectu  ejus  etiam  juste. 

15.  Ante  fidem  homo  tion  mereri  ullo  modo 
vocationem  ad  fidem.  — Quinto,  dicendum  est 
ante  fidem,  etiamsi  faciat  homo  quodin  se  est 
observando  legem  naturae  ,  non  mereri  ullo 
modo,  vel  de  condigno,  vel  de  congruo,  voca- 
tionem  ad  fidem,  neque  se  disponere  positive 
ad  recipiendum  primum  supernaturale  auxi- 
lium,  seu  vocationem  ad  fidem.  Ut  distincte 
probetur  assertio,  advertendum,  ante  proxi- 
mam  vocationem  ad  fidem,  posse  hominem 


facere  quod  in  se  est  duobus  modis :  scilicet, 
vel  per  solas  vires  hberi  arbitrii ,  vel  per  ali- 
quam  proeviam  gratiam  ordinis  naturaUs  : 
ideoque  utroque  modo  sigillatim  probanda 
est  assertio.  Et  de  primo  quidem  supponimus, 
cum  dicitur  homo  facere  quod  in  se  est,  per 
solas  vires  liberi  arbitrii,  non  excludi  genera- 
lem  concursum,  et  providentiam  Dei  debitam 
causis  secundis,  secuudum  communem  cur- 
sum  et  legem  naturse ;  sine  hac  enim  nihil 
potest  homo  operari.  Excluditur  ergo  omne 
speciale  gratiae  auxilium,  sive  naturaUs  or- 
dinis  sit,  sive  supernaiuraUs.  In  quo  sensu 
efficaciter  probatur  assertio  argumentis  factis 
in  c.  13,  quiasententia  Massiliensium  non  aUa 
ratione  reprobata  est,  nisi  quia  ex  parte  so- 
Uus  Uberi  arbitrii  ponebat  aUquod  meritum 
primee  gratise.  Nec  oportet  distinguere  de  me- 
rito  condigni  vel  congrui ,  quia  ilU ,  ut  vidi- 
mus  Ub.  1 ,  de  merito  imperfectissimo  loque- 
bantur,  et  interdum  etiam  nomen  meriti  non 
admittebant ;  quia  vero  dicebant  gratiam  non 
UberaUssime  dari ,  sed  per  modum  retributio- 
nis,  intuitu  humani  operis ,  eorum  sententia 
rejecta  est. 

16.  Verificatur  assertio.  —  Et  propterea 
non  solum  sub  nomine  meriti,  sed  etiam  sub 
ratione  proprise  et  moraUs  dispositionis  iUa 
pars  assertionis  certissima  est ;  tum  quia  vix 
potest  a  ratione  propriee  dispositionis  aUqua 
ratio  meriti  separari;  tum  etiam  quia  moralis 
dispositio  est  magna  ratio  inducendi  formam 
ad  quam  est  dispositio,  et  quamdam  rationem 
debiti  secum  afi^ert,  atque  ita  gratiee  rationem 
diminuit,  aut  certe  destruit :  nam  quod  per 
proprias  dispositiones  obtinetur  per  opus  pro- 
prium  comparatur.  Unde  si  opus  ipsum  uon 
sit  gratia,  seu  ex  gratia,  quod  sic  comparatur 
absolute  est  ex  operibus,  et  sic  toUit  rationem 
gratise.  Nec  enim  vitatur  seutentia  Semipela- 
giana ,  dicendo  non  omnibus  dari  gratiam 
propter  similem  dispositionem,  quia  nec  ipsi 
Massilienses  hoc  dicebant,  ut  supra  etiam  vi- 
dimus.  Neque  permitti  potest  ut  vel  in  uno 
tantum  homine  ratio  gratise  destruatur,  ut 
destrueretur  dicendo  aUquem  salvari,  et  non 
ex  gratia,  seu  (quod  idem  est)  suis  operibus 
inchoando,  salutem  suam  mcrendo,  aut  se 
disponendo  suis  viribus  ad  primam  gratiam. 

17.  Confirmatur.  —  Potestque  haec  pars 
confirmari  ex  iUis  fidei  principiis :  Qiiid  hahos 
quodnon  accepisti,  2  Gorinth.  4;  Sine  menihil 
potestis  facere,  Joan.  15.  Heec  enim  et  simiUa 
inteUiguntur  de  operibus  conferentibus  ad 
seternam  salutem ;  omne  autem  meritum  et 


334  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^ 

moralis  dispositio  ad  gratiam  multum  ad  sa- 
lutem  confert  :  ergo  non  est  ex  viribus  liberi 
arbitrii  siue  Christi  gratia.  Item  ex  illo  ad 
Philipp.  1  :  Qui  coepii  in  voMs  opits  bonum, 
ipseperficiet ;  non  ergo  incipit  homo  suam  sa- 
kitem  operari,  sed  DeuS;,  de  quo  propterea 
etiam  dicitur  operari  in  nobis  velle,  et  perfi- 
cere  pro  bona  vohmtate ,  ad  Phihpp.  2  ;  et 
dare  sufficientiam  prsecogitandi,  1  Corinth.  3. 
Si  autem  homo  suis  viribus  ahquo  modo  me- 
reretur,  vel  se  disponeret  ad  primum  gratiae 
supernaturahs  auxihum ,  inchoaret  suam  sa- 
hitem,  sicut  inchoat  generationem  ignis,  qui 
primam  dispositionem  ad  illam  inducere  inci- 
pit ;  ergo  iu  ncgotio  sahitis  et  supernaturahs 
justitiee  uon  potest  tribui  soh  hbero  arbitrio. 

18.  Probatur  ratione.  —  Sed  refellitur. — 
Propria  ratio  ex  sancto  Thoma.  —  Ratio  vero 
hujus  partis  ab  ahquibus  redditur^  quia  homo 
nullum  bonum  morale  facere  potest  sohs  h- 
beri  arbitrii  viribus  :  meritum  autem,  vel  dis- 
positio  positiva  ad  gratiam^  non  potest  esse 
nisi  actus  morahs  bonus,  ut  per  se  notum  est]: 
ergo.  Heec  vero  ratio  falsum  assumit^  ut  ex 
dictis  in  hbro  2  coustat.  Ratio  ergo  propria 
est,  quam  attigit  D.  Thomas,  3  coutra  gent., 
c.  M^d,  ration.  -4  :  meritum  debet  esse  propor- 
tionatum  prsemio,  seu  retributioni  ;  sed  actus, 
quos  homo  per  facultatem  naturalem  pro- 
ducit,  non  habent  proportionem  cum  gratia, 
vel  auxilio,  quod  facultatem  naturai  excedit ; 
ergo  non  possunt  illud  mereri.  Quae  ratio 
etiam  de  dispositione  fieri  potest,  quia  etiam 
dispositio  esse  debet  proportionata  formse.  II- 
lam  tamen  magis  quoad  dispositionem  decla- 
rat  idem  Doctor  sanctus  ibidem,  ratiou.  2  : 
Nani  agens  instrumentale  (inquit)  non  disponit 
adperfectionem  inducendam  aprind])ali  agente, 
nisi  secundimi  quod  agit  ex  virtute  principalis 
agentis  ;  sed  afiima  nostra  operatur  sub  Deo, 
sicut  agens  instrumentale  sub  principali  agente; 
ergo  non  potest  anima  se  prceparare  ad  susci- 
piendum  effectum  divini  auxilii,  nisi  secun- 
dum  quod  agit  ex  virtute  divina.  Prcevenitur 
igitur  homo  divino  auxilio  ad  hene  operandum, 
magis  quam  ipse  divinum  auxilium  prceveniat, 
quasi  merendo  illud,  vel  se  pra^parando  ad  il- 
lud.  Hsec  fere  D.  Thomas,  in  quibus  adverto 
subsumptam  illam  propositionem ,  quod  ani- 
ma  nostra  operatur  suh  Deo,  sicut  agens  ins- 
trumentale  sub  principali  agonte,  cum  majori 
proprietate  verum  habere  in  operibus  gratise, 
ut  in  hb.  2  tractavimus,  et  ideo  in  hoc  seusu 
videtur  in  illo  discursu  sumenda,  ut  efiica- 
cius  ratio  conchidat,  non  posse  hominem  se 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
prffiparare  ad  ahquod  auxilium  gratia3  super- 
iiaturalis ,  nisi  tanquam  instrumentum  Dei 
moveatur  per  ahud  prius  supernaturale  auxi- 
hum,  et  ideo  perveniendum  esse  ad  ahquod 
primum  ad  quod  homo  prseparari  non  possit. 
Ahoqui  si  de  fide  sola  sub  ordinatione  causse 
secundai  ad  primam  sermo  esset,  et  soh:m 
diceretur  anima  nostra  instrumentahter  agere 
sub  Deo,  gcnerah  et  improprio  modo  quo 
causa  secunda  principaUs  dicitur  comparari 
ad  primam  sicut  instrumentahs ,  sic  tantum 
iha  ratione  conchideretur  non  posse  hominem 
se  disponere  suis  viribus  ad  primum  gratiae 
auxihum^  sine  concursu  generali  Dei,  quod 
non  satis  esset  ad  probandam  assertionem,  ut 
constat;  cum  majori  ergo  proprietate  inteUigi 
debet,  et  ita  optimus  est  discursus. 

49.  Assertio  de  homine  faciente  quod  in  se 
est  per  auxilium  gratia  ordinis  naturalis.  — 
Probanda  superest  eadem  assertio  de  homine 
faciente  quod  in  se  est,  per  auxilium  gratiaa 
ordinis  naturalis,  juxta  distinctionem  gratiae 
excitantis  positam  in  superiori  Ubro,  cap.  7. 
Clarum  enim  est  hominem,  de  quo  loquimur, 
non  posse  facere  quod  in  se  est  per  auxiUum 
gratise  supernaturaUs  ordinis,  quia  loquimur 
de  homine  priusquam  interius  vocetur  ad  fi- 
dem,  ante  quam  vocationem  nuUum  auxilium 
superuaturahs  ordinis  internum  homo  recipit, 
ut  per  se  clarum  est,  et  in  superioribus  osten- 
sum  est ;  ideoque  non  potest  tunc  facere  quod 
in  se  est  per  auxiUum  supernaturale,  quia 
debet  supponi  cum  taU  auxiUo,  quia  causa 
efUciens  supponitur  eflfectui,  et  tunc  neces- 
sario  habebit  tale  auxilium  sine  merito,  vel 
dispositione  propria,  quse  est  assertio  quam 
probare  intendimus.  Loquimur  ergo  in  asser- 
tione  de  auxiUo  naturaUs  ordinis,  et  prius- 
quam  auctoritate  iUam  probemus,  possumus 
in  hunc  modum  iUam  ratione  ostendere  et 
expUcare  ;  nam  duobus  modis  excogitatum 
est  hoc  auxilium  naturale,  per  quod  fiat  tale 
meritum,  vel  dispositio.  Primo,  ut  illud  auxi- 
Uum  nihil  aliud  sit  quam  naturaUs  cogitatio, 
quee  congrua  sit  ad  bene  operandum,  etiamsi 
per  so\as  naturales  causas  et  vires  naturales 
hominis  producatur,  Deo  nihil  specialiter 
operaute,  vel  in  causis  externis  tali  vel  tali 
modo  applicandis,  vel  aliquid  speciale  inte- 
rius  operando,  sed  solum  habeat  illa  cogi- 
tatio  rationem  gratiae,  quia  fuit  peculiare  Dei 
beneficium,  per  suam  generalem  providen- 
tiam  ita  disponere  causas  universi,  ut  talem 
cogitationem  in  homine  excitarent.  At  vero 
contra  hunc  sensum  procedunt  omnia  quibus. 


CAP.  XV.  PROPOSITiE  BIFFICULTATI  SATISFIT  ET  AXIOMA,  ETC. 


335 


cap.  iA,  in  lib.  2,  ostendimus,  si  in  liac  sola 
cogitatione  fundetur  meritum  primoe  vocatio- 
nis  proximae  ad  fidem,  non  recedi  re  ipsa  a 
sententia  Cassiani  et  Fausti,  solum  per  hoc 
quod  oogitatio  illa  gratia  nominetur,  quia  illa 
est  gratia  solo  titulo,  quia  non  transcendit 
rationem  doetrinee,  et  in  eo  gradu  non  spec- 
tat  ad  doctrinam  revelantem,  sed  natural(;m, 
atque  ita  est  miuor  gratia  quam  illa  quam  Pe- 
lagius  admitt^bat. 

20.  Modus  secundus  auxilii  grati(B  ordinis 
naluralis.  —  Venio  ad  alium  modum  quo  po- 
test  conclusio  intelligi  de  proprio  auxilio  gra- 
tise  ordinis  naturalis,  prout  addit  aliquid  ex- 
ternee  excitationi,  ex  peculiari  effectione  et 
providentia  Dei,  quem  modum  insinuant  auc- 
tores,  qui  dicunt  puerum  venientem  ad  usum 
rationis,  si  faciat  quod  in  se  est,  per  motionem 
antecedentem  ad  vocationem  fidei,  statim  ia- 
lallibiliter  illam  vocationem  obtinere ;  nam 
licet  vocent  illam  motionem  supernaturalem , 
re  vera  non  potest  esse  ordinis  seu  entitatis 
supernaturalis,  cum  ante  auditum  fidei  inter- 
num  et  externum  antecedat :  solum  ergo  po- 
test  esse  supernaturalis  quoad  modum  lib.  1 
superiori,  cap.  7,  explicatum ;  quidquid  enim 
sit,  an  alio  modo  vel  titulo  illi  sic  operanti  de- 
tur  initium  fidei,  quod  postea  videbimus,  dico 
non  posse  id  esse  per  modum  meriti  aut  dispo- 
sitionis  moralis  et  proportionatse ;  nam  ad  hoc 
dicimus  in  assertione,  non  suflficere  auxilium 
naturalis  ordinis ;  quod  probatur  primo  ratio- 
nibus  supra  adductis  ex  D.  Thoma,  quia  actus 
moralis  ordinis  naturalis,  etiamsi  fiat  auxiUo 
gratise,  semper  est  improportionatus  toti  or- 
dini  supernaturalis  gratise;  ergo  nec  moralis 
dispositio  positiva,  nec  meritum  ejus  esse  po- 
test.  Item,  quia  licet  anima  nostra  moveatur  a 
Deo  per  specialem  excitationem  ordinis  natu- 
lis,  nihilominus  ut  sic  mota  non  agit  instru- 
mentaliter  sub  Deo,  ut  auctore  supernaturalis 
gratise  ;  imo  supposita  illa  excitatione  et  mo- 
rali  adjutorio  ejus,  voluntas  naturali  modo 
operatur  actum  moralem  naturalem  ac  vere 
acquisitum,  et  per  illum  efficit  liabitum  acqui- 
situm,  ad  quem  tantum  ex  vi  illius  motionis 
se  disponit;  ergo  ex  vi  illius  non  meretur  nec 
pra^paratur  anima  ad  recipiendum  auxihum 
supernaturalis  ordinis,  douec  aliquo  auxilio 
ejusdem  ordinis  moveatur,  et  ita  operetur  in- 
strumentaliter  sub  Deo,  ut  per  se  ac  proprie 
supernaturahter  ac  principaliter  operante. 

21 .  Dedaratur.  — Prseterea  declaratur  utra- 
que  ratio ,  quia  opus  morale  factum  ab  aliquo 
ex  sola  gratia  naturahs  ordinis,  de  se  non  est 


melius,  vel  physice,  vel  moraliter,  quam  simi- 
lis  factus  ab  aUo  per  ordinarium  concursum 
causarum,  sicut  habitus  per  accidens  infusus 
non  est  mehor  de  se  quam  acquisitus,  nec  vi- 
sus  congenitus  quam  miraculose  rcstitutus  : 
ut,  verbi  gratia.  fieri  potest  ut  cogitatio  de 
Deo  comparata  a  philosopho,  suo  naturali  dis- 
cursu  cum  solo  generaU  concursu  Dei,  et  data 
rustico  gentiU  per  speciale  auxiUum  naturale 
Dei,  sint  sequales,  et  consequenter  quod  bonus 
aUquis  motus  voluntatis  in  utroque  excitatus, 
vel  Ubere  factus,  sit  sequaUs,  et  in  aUis  actibus 
minus  perfectis  res  clara  videtur;  hinc  ergo  fit 
argumentum,  nam  actus,  factus  ex  communi 
cursu  causarum  per  vires  arbitrii,  non  est  suf- 
ficiens  ad  qualecumque  meritum  supernatu- 
raUs  vocationis;  ergo  nec  simiUs  actus,  factus 
cum  auxiUo  naturalis  ordinis,  Frobatur  conse- 
quentia,  quia  sola  relatio,  seu  emanatio  a  taU 
auxiUo,  non  reddit  actum  moraUter  meUorem 
aut  digniorem  ;  ergo  nec  magis  aptum  ad  tale 
meritum. 

22.  Tjniversalis  ratio.  —  Unde  fit  universa- 
Us  ratio,  quia  omnes  isti  actus  boni  ordinis 
naturaUs,  absoUite  spectati,  abstrahendo  ab 
hoc  vel  iUo  modo  quo  fieri  possunt,  tales  suut 
ut,  per  se  loquendo,  possint  fieri  per  solas  vi- 
res  arbitrii ;  ergo  de  se  sunt  improportionati 
ad  tale  meritum,  uisi  aUquo  modo  ad  super- 
naturalem  modum  subleventur;  ergo,  quo- 
cumque  modo  fiant,  ita  ut  in  iUo  inferiori  or- 
dine  maneant,  non  sunt  uUo  modo  meritorii 
supernaturaUs  gratiae.  Patet  consequentia , 
quia  non  evadunt  meUores,  etiamsi  per  tale 
auxiUum  fiant;  et  declaratur  optime,  quia 
homo,  in  statu  naturse  integrse,  potuit,  sine 
speciaU  auxilio  gratiae ,  habere  dilectionem 
Dei  naturalem  ,  tam  perfectam  quam  nunc 
possit  homo  per  hoc  auxiUum  ordinis  natura- 
Us,  et  niliilominus  non  potuit  mereri  fidem, 
vel  initium  ejus  per  iUum  amorem,  imo  nec 
Angehis  id  potuit ;  ergo  nec  homo  lapsus  id 
potest,  etiamsi  per  speciale  adjutorium  simi- 
lem  Dei  amorem  eUciat.  Quocirca  rationes 
omnes  quse  probant  nos  non  posse  per  bonum 
opus  morale,  viribus  Uberi  arbitrii  factum, 
uUo  modo  mereri  auxiUum  gratise  supernatu- 
raUs,  seque  procedunt,  sive  ilUid  opus  sit  fac- 
tum  ex  aUquo  auxiUo  ordinis  naturaUs,  sive 
cum  solo  generaU  concursu  universaUs  provi- 
dentise,  nimirum,  quia  tale  opus  respectu  su- 
pernaturaUs  ordinis  est  quasi  nihil,  et  quia  ex 
se  sohim  placet  in  ordine  ad  finem  vel  pree- 
mium  naturale,  etc.  Hffic  enim  et  similia  aeque 
procedunt,  sive  naturale  opus  fiat  viribus  pro- 


336  LIB.  IV.  DE  AUXILTO  GRATI.E 

priis,  sive  ciim  adjutorio  Dei  ordinis  naturalis, 
ciim  quo  opus  in  se  non  fit  melius,  uam  tunc 
tale  adjutorium  valde  extrinsecum  est,  et  quo- 
dam  modo  plus  agere  videtur  qui  cum  minori 
adjutorio  aliqualiter  operatur. 

23.  Probatur  assertio.  —  Prcedicatur  fides. 
—  Ultra  bas  vero  rationes,  assertio  quocum- 
que  sensu  intellecta,  id  est,  de  homine  faciente 
quod  in  se  est^  sive  per  vires  solas  liberi  arbi- 
trii_,  sive  per  beneficium  cogitationis  congruse, 
sive  per  specialem  excitationem  ordinis  natu  - 
ralis,  probanda  a  nobis  est  ex  quodam  super- 
naturali  principio,  quod  initium  fidei  non  ca- 
dit  sub  meritum,  quo  maxime  Augustinus,  et 
alii  Patres,  Massilienses  expugnant :  ex  illo 
autem  recte  conchiditur  nullum  opus  bonum 
morale,  seu  ordinis  naturse,  quomodocumque 
fiat,  esse  posse  moralem  dispositionem,  aut 
aliquale  meritum  primae  vocationis  ad  fidem, 
seu,  quod  idem  est,  primi  auxihi  supernatu- 
rahs  :  primum  autem  illud  in  1.  2^  c.  i,  bre- 
viter  tactum  est ;  nunc  autem  probandum  est 
latius,  et  imprimis  docet  ilhid  divus  Thomas 
secunda  secundse,  qusest.  10,  art.  4,  ad  3,  ubi 
de  Cornelio  dicit,  cum  placuit  Deo  suis  ora- 
tionibus  et  eleemosynis,  non  fuisse  infidelem ; 
alioqui ,  ait ,  ejus  operatio  non  fidsset  Deo 
accepta,  quia  sine  fide  nemo  ei  placet ;  unde 
egregie  dixit  Ambrosius,  iib.  6  in  Lucam,  §  Et 
respondens  Jesus :  Misericordia  tunc  hahet  me- 
ritum,  si  fide  preecedente  conferatur;  et  hb.  7 
ad  illa  c.  11  :  Verumtamen  quod  snperest,  da- 
te  eleemosynam :  Opera  (inquit)  sine  fide  vana 
sunt.  Praeterea  probatur  ex  Augustino,  lib.  de 
Prgedestin.  sanctor.,  ubi  a  cap.  2,  ad  refellen- 
dos  Semipelagianos  revocat  initium  salutis  ad 
sanctam  cogitationem,  et  ante  illam  ostendit 
nihil  in  homine  inveniri,  quod  initium  fidei 
vel  justitise  esse  possit.  Declarat  autem  illam 
esse  sanctam  cogitationem,  quse  ad  rehgio- 
nem  utique  Cbristianam  et  pietatem  pertinet. 
Deiude  in  cap.  3  retractat  quod  ahbi  dixerat, 
initium  fidei  esse  posse  ex  nobis,  quod  non 
esset  simphciter  retractandum,  sed  exphcan- 
dum,  si  homo  aliqua  ratioue  posset  vocatio- 
nem  ad  fidem  mereri.  Item  cap.  7,  nulla  opera 
posse  esse  meritum,  vel  impetrationem  fidei, 
quia  ut  opera  habeant  vim  ahquam  merendi 
vel  impetrandi,  debent  ex  fide  procedere, 
juxta  illud  ad  Ephes.  2  :  Gratia  estis  salvati 
per  fidem,  et  lioc  non  ex  voUs,  donum  enim  Dei 
est,  ne  quis  glorietur.  Fides  ergo  praecedit,  ait 
Augustinus,  ut  per  illa  caetera  impetrentur, 
ideoque  non  probat  vulgarem  loquendi  mo- 
dum  :  nie  ad  fidem  tractus  est,  vel  credere 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
meruit,  quia  vir  probus  erat;  sed  potius  ut  bo- 
nus  fuerit,  ad  fidem  vocatus  est ;  et  ideo  de  Cor- 
nelio  ait  jam  fuisse  fidelem,  cum  per  opera  sua 
impetravit  adveutum  Petri,  a  quo  in  Christi 
fide  ulterius  instrueretur,  Actor.  10;  et  idem 
habet  epistol.  57,  quaest.  2,  de  quo  late  dixi 
Hb.  2,  cap.  4.  Prseterea,  cap.  15  ejusdem  hbri 
de  Praedestin.,  in  hoc  ajquiparat  initium  gra- 
tise  per  vocationem  ad  fidem  cum  Incarnatio- 
ne,  quod,  sicut  in  bumanitate  assumpta  nihil 
potuit  prsecedero,  quo  ahquo  modo  mereretur 
unionem,  ita  in  homine  nihil  potest  praecedere 
quo  fidem  mereatur. 

2-4.  Comparatur  justificatio  creationi.  — 
Eamdem  doctrinam  habet  Augustinus  aliis 
innumeris  locis,  nam  hb.  de  Grat.  et  hber. 
arbitr.,  capite  septimo  :  Opera(m(\ml)  sunt  ex 
fide,  non  ex  operibus  fides.  Opera  utique  quae 
sint  ahcujus  meriti,  et  per  se  conferant  ad  ve- 
ram  justitiam  et  salutem  aeternam  ;  et  ideo  h- 
bro  quarto  contra  Julian.,  capite  tertio,  ante 
fidem  ait  nullum  esse  verae  virtutis  opus,  non 
quia  bonum  esse  non  potest  morah  modo,  sed 
quia  non  confert  ad  salutem,  sed  est  quasi 
nihil  iu  negotio  salutis ;  et  ob  eamdem  cau- 
sam,  dicto  hb.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap.  7, 
comparat  justificationem  creationi ;  quia  sicut 
creatio  est  ex  nihilo,  ita  justificatio  ex  nuUo 
merito  esse  potest,  nec  ex  operibus  quae  sint 
ahquid  in  ordine  ad  Christianam  justitiam, 
quae  a  fide  inchoatur.  Unde  epist.  105 :  Si  di- 
xerhmis  (inquit)  ajite  fidemprcecessisse  meritum 
gratice,  quid  meriti  habeat  homo  anie  fidem,  ut 
acciperet  fidem  ?  Simihterque  dicit,  in  epistola 
centesima  sexta,  fidem  non  esse  tribuendam 
praecedentibus  meritis,  aut  impetrationi,  quia 
omnia  liaec  radicantur  in  fide  ;  et  hac  ratione, 
iu  eisdem  locis  notat  vitam  aeternam  ita  esse 
mercedem  meritorum,  ut  sit  etiam  gratia, 
quia  est  gratia  pro  gratia,  ut  ait  etiam  hbro  de 
Corrept.  et  grat.,capite  13,  et  Joann.  primo, 
quia  meritum  ejus  fundatur  in  priori  gratia  ; 
fidem  autem  ita  esse  gratiam,  ut  non  posset 
merces  appellari,  quia  uon  potest  supponere 
meritum  lundatum  in  gratia,  et  omne  ahud 
fundatum  in  operibus  non  potest  esse  meri- 
tum  uhum  gratiae  aut  fidei,  et  multa  simiha 
habet  Augustinus  dicta  quaestione  secunda  ad 
Simphcian.;  et  Psalm.  144  :  Justilia  tua  exul- 
tahunt ;  et  ahbi  seepe  contra  Semipelagianos 
disputaus. 

25.  Hanc  Augustini  doctriuam  imitatus  ost 
Prosper  contra  CoHator.,  capite  vigesimo-se- 
cundo,  ubi,  tractans  locum  Apostoh  Roman. 
2  :  Gentes  qucB  legem  non  hahent,  natwraliter 


CAP.  XV.  PnOPOSIT/E  BIFFiCtLT 
ea  quce  legis  stmt  faciunt,  quae  contra  gratiae 
necessitatem  et  libertatem  allegabat  Cassia- 
nus^  respondet^  si  locus  ille  de  gentibus  per 
fidem  justificatis  intelligatur ,  niliil  favere 
Cassiano,  quia  gratis  et  sine  ullo  merito  re- 
conciliati  sunt :  NiMl  enim  ioni  operis,  inquit_, 
eco  mortuis,  nihil  justitice  procedit  ex  impiis, 
id  est^  nuUum  opus  meritorium  gratise  vel 
justitise^  ex  impiis,  qui  et  fide  carent^  et 
spiritum  vitse  nondnm  accipere  incceperunt^ 
esse  potest,  Deinde  vero^  admisso  alio  sensu^ 
quod  Paulus  loquatur  de  gentibus  fide  caren- 
tibus,  et  aliquid  boni  naturalis  operantibus, 
ait  non  potuisse  illos  ex  illis  operibus  justifi- 
cari,  quia  nullus  est  bonse  voluntatis  motus^ 
utique  justificationem  impetrans,  nisi  quem 
creavit  difi^usae  per  Spiritum  Sanctum  cbarita- 
tis  aflectus;  et  addit  probationem,  quia  sine 
fide  impossibile  est  placere  DeO;,  referens  bsec 
verba^,  non  solum  ad  personam;,  verum  etiam 
ad  singulos  ejus  actus^  quia  non  possunt  Deo 
placere  in  ordine  ad  salutem  et  veram  justi- 
tiam,  nisi  a  fide  oriantur,  Unde  capite  vige- 
simo-nono  ait  ,  si  bonum  prae.cedens  fidem 
possit  illam  mereri^  sequi  sic  animam  cedificari 
in  templum  Dei,  ut  non  accipiat  ftmdamentum; 
quod  non  incipit,  nisi  quando  fides  in  corde  au- 
dientis  generatur  :  intelligit  autem  sequi,  non 
accipi  fidem  tanquam  donum  gratiae  collatum, 
quod  summum  censet  inconveniens,  Et  simi- 
liter,  capite  trigesimo-septimo,  et  trigesimo- 
nono,  probat  ex  professo  vocationem  ad  fidem 
non  posse  sub  cujuscumque  prsecedentis  boni 
operis  meritum  cadere;  idem  liabet  in  respon- 
sione  ad  Gallos^  capite  octavo,  Fulgentius^  de 
Incarnat,  et  grat.^  capite  vigesimo-sexto,  us- 
que  ad  20,  probat  omne  meritum  gratiae  in 
fide  radicari,  et  ante  illam  esse  non  posse  : 
favet  denique  Concilium  Arausicanum;,  canon. 
25,  dicens  Deum  nuiiis  praecedentibus  meritis 
fidem  inspirare,  quod  etiam  habet  Concilium 
Trident.,  cap.  5  et  6. 

26,  Respondent  vero  aliqui  bos  Patres  ideo 
initium  gratiae  ad  fidei  cognitionem  revocasse, 
eamque  pro  fundamento  nostrae  justificationis 
posuisse,  quia  et  frequentius  coutingit  ut  ante 
fidem  non  prsecedant  opera  bona  facta  ex  alia 
priori  gratia,  et  ita  rarum  est  et  quasi  acciden- 
tarium  inclioari  gratiam  ante  fidem ;  vel  quia 
initium  fidei  est  per  se  ac  necessario  funda- 
mentum  justitise;  quod  autem  aliud  funda- 
mentum  internum  prsecedat,  licet  etiam  sit 
possibile,  est  contingens.  Et  utrumque  confir- 
mant,  quia  alias  omnia  bona  opera  quse  al) 
infidelibus  fiunt,  etiamsi  in  suo  genere  inter- 

YIII. 


Ml  SATISFIT  ET  AXIOMA,  ETC.  337 

dum  sint  illustria,  et  difficillima,  fieri  possint 
sine  gratia  Cliristi,  quod  non  videtur  admit- 
tendum.  Et  similiter  in  homine  fideli,  victoria 
gravis  tentationis,  aut  insigne  bonum  opus 
morale,  vel  fieret  sive  gratia  Christi,  vel  nun- 
quam  fieret,  nec  esset  meritorium,  nisi  fieret 
ex  motivo  fidei. 

27.  Verumtamen  neutra  ex  dictis  expositio- 
nibus  est  admittenda ;  nam  iila  prior,  ut  Patres 
loquantur  de  his  quse  frequentius  accidunt,  et 
quse  rara  sunt  non  considerent,  non  recte  iu 
prsesenti  accommodatur,  tum  quia  alias  uon 
satis  Pelagianos  confutarent,  nec  certo  et  in- 
fallibili  principio  contra  illos  uterentur,  nimi- 
rum  fidei  initium  non  cadere  sub  humanum 
meritum ;  nam  quod  id  frequentissime  contin- 
gat,  Semipelagiani  non  negabant,  ut  hb.  2 
dictum  est,  et  Prosper  refert  cap.  37  contra 
Collator. ,  ubi  illum  late  impugnat ,  quia  in 
quibusdam  ponebat  vocationem  fidei  sine  me- 
rito,  in  aliis  ex  merito.  Unde  Augustinus,  nec 
in  Cornelio,  nec  in  latrone,  vel  uUo  alio,  vult 
id  admittere;  nou  ergo  ponunt  illud  princi- 
pium  ut  contingens  in  pluribus,  sed  ut  per  se 
ac  simpliciter  necessarium.  Et  ideo  nou  so- 
lum  negant  actum,  sed  potestatem ;  dicunt 
enim  non  posse  hominem  mereri  fidem,  quia 
ipsa  fides  est  qu83  hanc  confert  potestatem; 
item  lioc  declarant  exempUs  alisolutam  im- 
possibilitatem  contrarii  eventus  indicautibus, 
ut  est  exemplum  hypostaticae  unionis ,  ita 
enim  est  gratia,  ut  non  possit  ante  illam  me- 
ritum  in  natura  assumpta  antecedere,  et  exem- 
plum  creationis,  ita  enim  est  el  nihilo,  ut 
nunquam  possit  aliter  conting"re.  Denique 
quod  prsecedant  bona  opera  ante  fidem,  non 
potest  dici  rarum,  quia  vix  inveniuntur  in- 
fideles  in  quibus  aliqua  bona  opera  non  inve- 
niuntur,  ut  lib.  2  dictum  est,  cum  Cluysos- 
tomo,  homil.  67  ad  Paulum,  et  aliis. 

28.  Et  ob  eamdem  vel  majorem  rationem 
alia  responsio  admittenda  non  est,  nimirum, 
ita  fidem  esse  fuudamentnm  justitiae,  ut  ali- 
quando  possit  aliud  antecederc  fundamentum ; 
tum  quia  etiam  datur  liinc  occasio  Semipela- 
gianis  dicendi,  licet  frequentius  justitia  funde- 
tur  primum  iu  fide,  in  aliquibus  sumere  ini- 
tium  a  bonis  operibus  humanis.  Dices  illos  lo- 
cutos  esse  de  bonis  operibus  viribus  naturae 
factis,  non  per  aliquam  priorem  gratiam  ordi- 
nis  naturalis,  ut  isti  Tiieologi  loquuntur.  Sed 
contra  in  lioc  est :  quia  si  per  gratiam  lianc 
solum  intelligatur  cogitatio  honesta  naturahs 
et  congrua,  etiam  ipsi  illam  non  negabant;  si 
vero  aliud  majus  auxihum  inteliigatur,  im- 


338  LIB.  IV.  DE  ATJXILIO  GRATL-E 

primis  non  est  de  fide  dari  tale  auxilinm;  er- 
go  illo  titulo  non  poterit  sententia  Semipela- 
gianorum  ut  erronea  damnari;  deinde,  quod 
caput  est,  Paulus^  ad  Roman.  2,  sub  operibus 
legis  concludit  omnia  qu8e  non  sunt  ex  fide,  et 
absolute  dicit:  Ex  operihus  legis  non  justifica- 
litur  ovinis  caro  coram  illo  ;  et  postea  subjun- 
git :  Justiiia  autem  Dei  per  fidem  Jesu  Christi 
in  omnes,  et  super  omnes  qui  credunt  in  eum  ; 
nec  inter  opera  legis  et  fidei  medium  agnoscit, 
et  coucludit  :  Justificati  gratis  per  gratiam 
ipsius,  utique  per  gratiam  fidei,  de  qua  infra 
subdit  :  Arhitramur  etiim  justificari  ho7nines 
per  fidem  sine  operihus  legis  ;  et  ad  Ephes,  2  : 
Qratia  estis  salvati  per  fidem,  et  hoc  non  ex 
iDolis,  Dei  enim  donum  est,  et  non  ex  operihus, 
utique  sine  fide^,  vel  ante  fidem,  vel  non  exfide 
factis. 

29.  Quae  loca  expouens  Concilium  Triden- 

tinum,  sess,  6^,  cap.  8;,  ait :  Ut  per  fidem  ideo 

jiistificari  dicamur,  quia  fides  est  humance  sa- 

lutis  initium  ,  fundamentum  et  radix  omnis 

justificationis ,  ubi  distributio  omnis  ponde- 

randa  est ;  includit  enim  omnem  alium  mo- 

dum  justificationis,  et  omnem  aliam  radicem  : 

item  loquens  de  hac  eadem  justificatione,  quse 

a  fide  incboatur,  ait :  Nihil  eorum  quce  prcece- 

dunt  illam,  sive  fides  (utique  naturalis,  quam 

ponebant  Pelagiaui),  sive  opera,  qualiacumque 

utique  sint,  justificationis  gratiam  promere- 

tur :  in  nullo  ergo  homine  possunt  praecedere 

opera  quse  sint  exordium  illius  justificationis^ 

quse  fundatur  in  fide  :  quapropter  regula  po- 

sita  ab  eodem  Concilio,  cap,  5  et  6^  de  exor- 

dio  justificationis  a  vocatione  fidei  non  regu- 

lariter^,  sed  infaUibiUter  accipienda  est^  alias 

nihil  certi  de  exordio  et  fundamento  justifica- 

tionis  haberemus ;  non  ergo  vocatio  ad  fidem 

tantum  ponitur  ut  necessaria  ad  justificatio- 

nem,  sed  etiam  ut  exordium  necessarium  et 

unicum,  et  certe  ipsum  nomen  exordii  vel  fuu- 

damenti  exckidit  necessario  omne  ahud  prius 

exordium  vel  fundamentum  :  nam  fuudamenti 

non  datur  fundamentum,  et  ad  hoc  significan- 

dum  additum  est  nomen  exordii,  initii  et  ra- 

dicis,  ut  significetur  non  posse  dari   aUam 

priorem  radicem.  Denique  addit  ConciUum: 

Nullis  eorum  existentihus  meritis,  utique  ante 

vocationem  fidei ;  quis  enim  contra  verba  tam 

absohita  et  uuiversaUa  audeat  dicere  in  aUqui- 

bus  hominibuS;,  vel  etiam  in  aUquo  homine, 

vocationem  ad  fidem  esse  ex  aUquo  vel  quaU- 

cumque  merito. 

30.  Nulla  vera  gratia  qucenon  detur  propter 
Christum.  —  Ad  incommoda  autem  quee  infe- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
rebantur ,  respondemus  aUud  esse  loqui  de 
gratia  in  genere^  aUud  de  gratia  quse  possit 
esse  principium  merendi  aUquo  modo  super- 
naturale  auxiUum,  ante  fidem  :  ergo  et  ante 
proximam  vocationem  fidei  fatemur  propter 
Christum  dari ,  quia  nuUa  vera  est  gratia  Dei 
qu£e  non  propter  Christum  detur  ,  ut  in  prin- 
cipio  hujus  materiee  dixi ;  negamus  vero  ante 
vocationem  fidei  antecedere  gratiam ,  quae 
possit  esse  exordium  vel  fundamentum  super- 
naturaUs  justitice,  Ucet  ad  aUds  bonos  efiactus 
deservire  possit ,  et  hoc  probant  testimonia 
adducta,  et  ratione  statim  declarabitur  :  unde 
ad  primum  incommodum  de  infideUbus,  res- 
pondemus  fortasse  nunquam  in  eis  esse  victo- 
rias  gravium  tentationum  integras,  et  sine 
uUa  peccati  labe,  nec  difiiciUa  opera  bona  sine 
aUquo  defectu  culpse ;  si  vero  aUquando  simt, 
non  fiunt  sine  aUquo  gratiae  auxiUo  propter 
Christum  dato,  et  nihilominus  in  ordine  ad 
fidem  promerendum  nihil  sunt.  Ad  aUud  vero 
de  fideUbus  simiUter  dicimus,  si  taUa  opera 
fiant  ex  solo  auxiUo  naturaUs  ordinis,  et  nuUo 
modo  ex  fide,  non  mereri  supernaturale  prse- 
mium  apud  Deum ,  ut  infra  tractando  de  me- 
rito  ostendemus. 

31,  Opera  quce  prcBcedunt  fidem,  quid. — 
AUter  vero  quis  subterfugere  posset  allata 
testimonia,  dicendo  taUa  opera  bona,  quae 
ante  fidem  interdum  fiunt,  non  fieri  sine  aU- 
qua  vocatione  bona,  et  iUam  tunc  dici  posse 
vocationem  ad  fidem,  saltem  remotam,  eam- 
que  a  ConciUis  et  Patribus  sub  vocatione  fidei 
includi ,  et  ita  verum  esse  ante  iUam  nuUa 
prajcedere  merita  ;  nihilominus  tamen  ex  iUa 
vocatione  remota  posse  procedere  aUquod 
opus,  quod  sit  meritum  proximse  vocationis  ad 
fidem,  ac  proinde  excitationem  ad  bonum  opus 
faciendum  ante  revelationem  fidei,  esse  voca- 
tionem  quamdam  ad  fidem,  quia  ad  illam  or- 
dinatur,  et  hoc  satis  esse  ad  aUquale  meri- 
tum  proximioris  vocationis  ad  fidem,  etiamsi 
actus  fidei  nondum  praecesserit,  Potest  hoc 
subterfugium  duorum  Patrum  testimoniis  co- 
lorari :  unum  est  Augustini  Ub.  83,  queest,  68, 
dicentis  :  Numquid  ergo  latehat  Pharaonem 
quantum  honi  consecutce  fuerint  terrce  illce  per 
adventiom  Joseph  ?  Jllius  ergo  rei  gestce  cogni- 
tio,  vocatio  ejus  fuit,  ut  populum  Jsrael  mise- 
ricordialiter  tractans,  non  esset  ingratus.  Quod 
auton  huic  vocationi  ohtemperare  noluit,  sed 
exercuit  cr^idelitatem  in  eis  quihus  humanitas  et 
misericordia  dehehatur,  meruit  pcenam  ut  inchi- 
raretur  illi  cor,  etc.  Gerte  cognitio  iUa  quam 
habuit  Pharao  de  adventu  Joseph  in  terram 


CAP.  XV.  PROPOSIT^  DIFFICULT 
^gypti^  et  de  benefidis  per  eiim  illi  genti 
collatis,  uon  fuit  revelatio  fidei,  nec  per  eam 
excitabatur  Pliarao  immediate  ad  credendum; 
et  tamen  Augustinus  inde  dicit  incoepisse  vo- 
cationem  Pharaonis^  qua  si  usus  bene  esset, 
ulterius  illuminaretur ;  sicut  e  contrario,  illa 
male  utendo,  obdurari  meruit.  Aliud  testimo- 
uium  est  D.  Gregorii;,  homil.  9  in  Ezech.  in  illa 
verba  :  Mitto  ergo  te  ad  filios  Israel,  ubi  sic  in- 
quit  '.'Nec  fides  sine  operibus,  nec  opera  adjuvant 
si7ie  fide,  nisi  fortassefro  fidepercipienda  fiant. 
Ergo,  secundum  Gregorium,  opera  quse  pree- 
cedunt  fidem,  quatenus  pro  fide  percipienda 
fuint,  possunt  juvare  ad  merendam  proximam 
fidei  vocationem.  Et  in  ejus  sententise  confir- 
matiouem  addit :  Sicut  Cornelius  aute,  pro  io- 
nis  operibus,  meruit  audiri,  quam  fidelis  exis- 
teret ;  qua  ex  re  colligitur,  quia  bona  opera  pro 
fide  percipienda  facielat,  quod  ex  Act.  10  la- 
tius  deducit. 

32.  Respo7isio  auctoris.  —  Respondeo  duo- 
bus  modis  posse  intelligi  aliquem  operari  pro 
fide  obtinenda,  uno  modo  ex  iutentione  Dei 
sohim,  quia  nimirum  Deus  excitat  homiuem 
ad  bene  moraliter  operandum^  ut  probet  il- 
him,  an  bene  respondeat  illi  priori  vocationi, 
et  animo  dandi  illi  altiorem^  si  illa  bene  uta- 
tur,  sin  minus  dimittendi  illum;  alio  modo 
potest  iutelligi  ex  intentioue  ipsius  hominis 
bene  operantis  et  peteutis,  ut  a  Deo  illumine- 
tur  in  fide.  De  priori  modo  posset  intelligi  lo- 
cus  Augustini,  et  preemisso  illo  seusu  duo  di- 
cenda  sunt :  uuum  est,  illam  priorem  excitatio- 
uem  non  posse  dici  vocationem  ad  fidem,  sed 
ad  misericordiam,  gratitudiuem^  justitiam,  vel 
aliam  similem  virtutem  moralem,  de  his  enim 
virtutibus  aperte  loquitur  Augustinus.  Quaudo 
autem  in  aliis  locis  dicit  vocationem  ad  fidem 
prsecedere  omnia  opera  pietatis,  et  mere  gratis 
dari.  aperte  de  illa  loquitur  quam  describit 
Concilium  Tridentinum  in  illo  c.  5,  cum  dicit, 
justificationis  exorditm  sumendum  esse  a  voca- 
tione,  qua  Deus  tangit  cor  per  Spiritus  Sancti 
illuminationem,  nt  gratia  adjutus  libere  possit 
movere  se  adjustitiam  coram  Deo,  et  addit  c.  7: 
Disponuntur  ad  ipsamjustitiam,  dum  excitati 
divina  gratia,  et  adjuti,  fidem  ex  auditu  conci- 
pientes  tihere  moventur  in  Deum.  Vocatio  ergo 
de  qua  loquitur  Concilium,  est  ex  auditu  fidei, 
et  ab  illa  inchoatur  fundamentum  justitise,  et 
omnium  dispositionum  ad  illam :  et  de  eadem 
vocatione  dicit  autecedere  omnia  merita.  Non 
possunt  ergo  hoc  testimouium  et  similia  eludi, 
ea  interpretando  de  vocatione  ad  bonum  opus 
morale,  vel  ad  aliquam  cognitionem  uatura- 


.VTI  SATISFIT  ET  AXIOMA,  ETC.  339 

lem;,  quam  Deus  potest  dare  ante  revelatio- 
nem,  vel  prsedicationem  fidei,  quia  nec  illa 
potest  dici  fundamentum  iustitise,  nec  re  vera 
est  vocatio  ad  fidem,  cum  illam  uon  proponat 
ullo  modo,  ut  supponimus.  Neque  intentio  Dei 
extriuseca  mutat  uaturam  et  rationem  talis 
vocationis,  ueque  enim  habet  quod  sit  talis  vel 
talis  vocatio,  ex  fiue  extrinseco  vocantis,  sed 
ex  objecto  ad  quod  vocat. 

33.  Exactior  responsio  pro  D.  Augustino. 
—  Quocirca,  persisteudo  in  eodem  sensu  ver- 
borum  Augustini,  addendum,  posita  illa  voca- 
tione  Pharaouis,  per  solum  naturalem  bonum 
usum  ejus  ante  primam  vocatiouem  ad  fidem 
non  potuisse  mereri  fidem  vel  initium  ejus, 
sed  ad  summum  potuisse  non  ponere  obicem 
fidei,  seu  inspirationi  ejus,  ut  geueraliter  sta- 
tim  dicemus ;  quia  inteutio  Dei  extrinseca  non 
addit  illis  operibus  dignitatem,  vel  proportio- 
nem  cum  tali  prsemio.  Uude  non  est  cm*  finga- 
mus  Deum  hoc  iuteudisse,  aut  ad  hunc  fiuem 
dedisse  Pharaoui  vocationem  illam,  ut  bene 
illa  utendo  mereretur  vocationem  ad  fidem, 
quia  nec  Augustinus  hoc  dicit,  nec  habet  fuu- 
damentum  in  Scriptura  vel  ratione  :  imo  re- 
puguat  Deum  intendere  aliquid  gratiae  suse 
contrarium.  Item  non  oportet  fiugere  ita  fuisse 
unam  vocationem  ad  aliam  ordinatam,  ut  si 
Pharao  bene  uteretur  prima,  illi  esset  pro- 
missa  proxima  vocatio  ad  fidem,  quia  hsec 
etiam  promissio  ficta  est,  et  sine  fundamento, 
et  prseter  ordiuationem  divinse  gratiae.  Igitur 
nulla  ibi  particularis  intentio  Dei  cogitanda 
est,  preeter  illam  geueralem,  quam  ex  se  ha- 
buit  propter  Christum  dandi  omnibus  adultis 
vocationem  ad  fidem,  si  per  eos  non  staret. 
Ante  quam  vocationem  saepe  dat  aliam  bonam 
inspirationem  moralem :  reservat  autem  vo- 
cationem  ad  fidera  pro  tempore  quod  sibi  pla- 
cet,  juxta  asternam  dispositionem  suse  sapien- 
tise,  et  voluntatem  consilii  sui :  et  ita  se  gessit 
cum  Pharaone,  quem  fortasse  postea  non  vo- 
cavit  ad  fidem,  quia  invenit  obduratum,  vel 
prave  dispositum  per  abusum  prioris  disposi- 
tionis,  quod  impedimeutum  si  uon  haberet, 
vocaretur  a  Deo,  uon  propter  aliquod  meri- 
tum,  vel  dispositiouem,  sed  propter  suam  pro- 
missiouem,  ut  mox  etiam  generaliter  dicemus. 

S-i.  Advertendum  circa  dicta  a  Gregorio.  — 
De  posteriori  modo  operandi  pro  fide  obti- 
nenda  ex  propria  intentioue  ipsius  operantis, 
videtur  loqui  Gregorius,  in  quo  loco  oportet 
advertere  illum  supponere  in  operante  aii- 
quam  fidei  uotitiam;  quomodo  enim  potest 
quis  per  sua  opera  iutendere  fidem  obtiiiere. 


340  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI.^ 

nisi  jam  cognitionem  fidei  liabeat :  nam  in- 
teutio  est  actus  voluntatis,  quae  cognitionem 
supponit.  Haec  igitur  cognitio,  quae  ante  illam 
intentionem  supponi  debet^  duplex  esse  potest, 
scilicet,  cujusdam  opinionis  fideive  bumanse, 
vel  ex  auditu  alicujus  praedicatoris ,  vel  ex 
fama  aut  conversatione  cum  fidelibus  com- 
paratse,  vel  esse  potest  fides  vera  vel  super- 
naturalis,  imperfecta  tamen  et  confusa.  Prior 
modus  etiam  contingere  potuit  in  Pharaone, 
et  mihi  verisimile  videtur  de  illo  modo  potius 
locutum  esse  Augustinum  in  loco  superius 
tractato.  Nam  Pbarao  ita  expertus  fuerat  be- 
neficia  terroe  suse  per  Josephum  coUata,  ut 
simul  aliquam  Dei  notitiam  ab  eo  acceperit, 
quia  Joseph  et  verbis  suis  et  factis  illam  sem- 
per  insinuabat.  Nam  Genes.  M,  in  primo  aditu 
ad  Pharaonem,  cum  hic  dixerat  vidisse  somnia 
quse  nullus  ediscere  poterat,  respondet  Joseph: 
Absqueme  Veus  respondeMtprospera  Pharao7ii. 
Et  paulo  post  ipse  Pharao  confessus  est  Joseph 
fuisse  spiritii  Dei  plenum,  et  postea  illa  cogni- 
tio  durare  potuit,  et  crescere  per  familiarem 
et  diuturnam  conversationem  cum  populo  He- 
brseorum,  et  per  Moysem  confirmata  est  signis 
et  prodigiis,  et  nunc  etiam  simili  modo  Judaei, 
qui  inter  fideles  versantur,  et  Saraceni,  qui 
notitiam  aliquam  vel  famam  Christianse  Reli- 
gionis  habent,  etiamsi  non  credaut  illam  esse 
veram,  saltem  possunt  dubitare,  et  desiderare 
illuminari,  et  propter  hunc  finem  aliquod  fa- 
cere  petendo,  et  bonum  ahquod  operando.  Ac 
denique  ille  qui  incipit  au-hre  praidicationem 
fidei,  quamdiu  deUberat  et  nondum  credit, 
potest  saltem  generaUter  aUquid  facere  pro- 
pter  veram  fidem,  qusecumque  illa  sit,  obti- 
nendam. 

35.  Et  de  his  omnibus  dici  quidem  potest 
habere  aUquam  vocationem  ad  fidem,  nondum 
tamen  internam  et  sulficientem  proxime,  sed 
externara  et  remotam,  quia  jam  habent  ali- 
quem  auditum  fidei,  cujus  signum  est,  quia 
iUa  esse  potest  satis,  ut  qui  illam  omnino  ne- 
gligit,  peccatum  infidelitatis  committatj  atque 
imputari  ei  incipiat,  quod  fide  careat,  ut  recte 
dixit  Molina  in  Goncordia,  disputat.  W,  ad 
quaest.  14,  et  in  materia  de  fide  latius  dicetur. 
Illa  autem  qualiscumque  vocatio,  Ucet  in  eu- 
titate  sua  superuaturalis  non  sit,  nihilominus 
vera  gratia  est,  (juia  est  lionesta  cogitatio  de 
re  supernaturaU  liomiui  non  debita,  et  ideo 
quidquid  ex  iUa  fit,  non  fit  sine  aliqno  auxilio 
gratia?,  et  praeterea  intentio  iUa  aUquid  fa- 
ciendi  propter  fidem  vcram  obtinendam,  non 
fit  sine  inspiratioue  divina  non  debita,  etiamsi 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
noudum  supernaturalis  ordinis  sit,  ut  prsece- 
denti  libro,  cap.  1,  dixi;  ideoque  mirum  nou 
est  quod  iUe  bonus  usus  taUs  vocationis  ali- 
quid  conferat  ad  obtiuendum  a  Deo  ulteriorem 
vocationem  proximam  fidei,  et  qui  dixerit  ibi 
iuterveuire  aliquam  rationem,  vel  umbram 
merili  impetratorii,  vel  dispositionis  remotae, 
non  poterit  Semipelagianismi  argui,  quia,  Ucet 
ibi  operetur  arbitrium  naturaU  virtute,  quoad 
substantiam  operis,  non  tamen  id  facit  sine 
prseveniente  gratia  et  inspiratione  ad  ordinem 
gratiae  pertineute,  ac  subinde  aUquo  modo 
superuaturaU. 

36.  Auctoris  mens.  —  Nihilominus  tamen 
mihi  verius  videtur  iUas  actioues  Uberas  ho- 
miuis  deservire  quidem  tanquam  materiales 
dispositiones,  seu  quasi  viam  qua  ordinarie 
teuditur  ad  sufiicientem  fidei  propositionem, 
in  qua  Deus  incipere  solet  dare  proximam 
excitationem  superuaturalem  suQicieutem  ad 
voluntatem  credeudi,  ut  libro  prsecedenti, 
cap.  8,  late  declaratum  est;  nou  tameu  suffi- 
cere  ad  rationem  alicujus  meriti,  vel  moralis 
dispositionis.  Ralio  est,  quia  omnes  iUse  ac- 
tioues  sunt  valde  improportionatas  ad  meri- 
tum  supernaturaUs  prsemii,  quia  omnino  sunt 
uaturaUs  ordiuis,  et  ex  parte  operantis,  cum 
nondum  fidem  habeat,  uou  possuut  ordiuari 
ad  finem  supernaturalem,  ut  talis  est,  sed  ad 
summum  sub  aliqua  ratioue  confusa  et  gene- 
raU,  quaUs  est  coguitio  veritatis,  vel  fidei 
verse,  ac  Religio,  vel  quid  simile.  Ergo  neque 
sunt  aptse  ad  meritum  superuaturaUs  prsemii, 
qualis  est  superuaturalis  vocatio,  nec  etiam 
sunt  tales  dispositiones  morales,  quibus  ex 
natura  rei  supernaturalis  excitatio  tanquam 
propria  forma  debeatur,  quamvis  ex  divina 
ordiuatione  gratuita  nemiui  cooperauti^  ut 
potest  et  debet,  ilU  externae  vocationi  interua 
et  supernaturalis  negetur.  Et  ita  etiam  re- 
spectu  liarum  actionum,  quamvis  ex  aliqua 
gratia  ad  supernaturalem  provideutiam  perti- 
uente  procedant,  verum  est  principium  supra 
positum ,  ante  fidem  infusam  nullum  esse 
proprium  et  supernaturale  meritum. 

37.  Moclus  operandi  ex  fide  propter  fidem, 
guis.  —  In  posteriori  autem  modo  operandi, 
propter  obtiuendam  fidem  expressam,  et  dis- 
tinctam  plurium  mysteriorum,  ex  fide  super- 
naturali  jam  concepta,  licet  confusa  et  imper- 
fecta,  iutercedere  potest  aliquod  meritum  ul- 
terioris  vocatiouis  ad  fidem,  imo  possibile  est 
tale  meritum  esse  de  condigno,  si  operans  sit 
justus,  sicut  esse  potest  per  priorem  fidem, 
licet  confiisam,  per  charitatem  operautem  : 


CAP.  XV.  PROPOSlTvf:  DIFFIGULTATl  SATISFIT  ET  AXIOMA,  ETC. 


341 


erit  autem  de  congruo,  etiamsi  in  peccato  sit, 
si  re  vera  ex  spiritu  fidei  infusee  petat  fidci  in- 
crementum,  vel  propter  illud  operetur.  Addo 
etiam^  licet  talis  homo  non  petat  nec  intendat 
explicite  perfectionem  fidei,  quia  fortasse  nihil 
de  illa  cogitavit,  vel  audivit^  satis  esse  quod 
ex  desiderio  salutis  suee,  vel  colendi  Deum  ut 
debet^  operetur,  ut  impetret,  et  aliquo  modo 
mereatur  illam  fidei  perfectionem,  quse  nunc 
communi  lege  necessaria  est  ad  sahitem,  quia 
iha  opera  habent  sufiicientem  proportionem 
cum  tali  prsemio;  et  secundum  ordinem  divi- 
nae  providentise,  illud  est  tali  homini,  et  pro 
tali  statu  maxime  necessarium.  Et  hoc  satis 
probat  exemphim  CorneUi,  et  similis  est  de 
Lydia  purpuraria,  de  qua  non  sine  mysterio 
dicitur  Actor.  46:  Quceclam  mulier,  nomine 
Lydia,  colens  Detm ;  nam  in  ultimo  verbo  si- 
gnificatur  jam  habuisse  fidem,  et  secundum 
illam  religiose,  et  fortasse  etiam  juste  coluisse 
Deum ,  ideoque  meruisse  amphus  doceri  a 
Paulo,  imo  etiam  vocationem  congruam  ad  illi 
credendum  accepisse,  ut  illa  verba  indicant, 
cujus  Dominus  aperuit  cor.  De  hoc  ergo  modo 
operandi  ex  fide  propter  fidem  locutus  est 
Gregorius  in  loco  allegato;  cum  enim  dicit 
opera  non  juvare  sine  fide,  nisi  propter  fidem 
percipiendam  fiant^  non  intelligit  tunc  illa 
opera  juvare  sine  omni  fide,  sed  sine  aliqua, 
pro  qua  obtinenda  fiunt :  et  cum  de  Cornelio 
dicit  pro  bonis  operibus  meruisse  audire  ante- 
quam  fidelis  esset,  intelligit  antequam  Chris- 
tianus  et  baptizatus  esset. 

38.  Non  fidei  initium,  sed  perfectio  necessa- 
ria  est.  —  Quae  expositio  violenta  aut  vohm- 
taria  videri  posset,  nisi  ex  ipso  Gregorio  sum- 
pta  esset,  qui  in  homil.  19  ejusdem  operis, 
tractans  illa  verba :  Septem  vero  graduum  erat 
ascensus,  et  vestilulum  ante  eayji,  per  vestibu- 
lum  fidem  allegorice  interpretatur,  quia  prius 
ad  fidem  venimus,  ut  postmodum  per  spiritua- 
lium  donorum  gradus  coelestis  vitce  aditum  in- 
tremus ;  non  enim,  ait,  per  virtufes  venitur  ad 
fidem ,  sed  per  fidem  pertingitur  ad  virtutem  ; 
et  statim  id  probat  in  GorneliOj  de'quo  ait 
habuisse  fidem  antequam  Petrum  audiret : 
Si  enim  (ait)  Deum  vere  et  ante  Baptismum 
non  crediderat,  quid  orahat "?  vel  quomodo  liunc 
omnipotens  Deus  audierat,  si  non  ab  ipso  se  in 
bonis  perfici  petebat.  Notetur  yrevhxxm.  perfici, 
quia  non  fidei  initium,  sed  perfectioncm  pete- 
batj  quam  fuisse  expressam  cognitionem  Chri- 
sti  Dei  hominis,  postea  Gregorius  declarat,  et 
iterum  repetit :  Nec  enim  poterat  bona  agere 
(utique  meritoria),  nisi  antea  credidisset.  Scri- 


ptum  namque  est  :  Sine  fide  impossibile  est 
placere  Deo ;  fidem  ergo  habuit,  cujus  opera  et 
eleemosynce  placere  potuerunt ;  bona  aiitem  ope  - 
ratione  meruit  ut  Deum  perfecte  cognosceret,  et 
incarnationis  ejus  mysterium  credidit,  quatenus 
ad  Baptismi  sacrame?itum  perveniret ;  per  fi- 
dem  ergo  venit  ad  opera,  sed  per  opera  est  soli- 
datus  in  fide.  Et  ita,  ex  sententia  Gregorii, 
principium  positum,  quod  ante  fidem  nuUum 
sit  verum  meritum,  comprobatur;  quomodo- 
cumque  ergo  homo  ante  fidem  faciat  quod  iu 
se  est,  proximam  vocationem  supernaturalem 
ad  fidem  mereri  non  potest. 

39.  Conditio  sub  qua  Deus  promisit  omnibus 
aduliis  auxilium  sufficiens  ad  salutem,  quo- 
modo  intelligenda  sit.  —  Exponitur  axioma  : 
Facienti  quod  in  se  est  Deus  non  denegat  gra- 
tiam.  —  Ultimo  ergo  dicendum  est  conditio- 
nem  sub  qua  Deus  promisit  omnibus  adultis 
proximum  auxilium  sufficiens  ad  salutem,  seu 
fidem,  sohim  negative  esse  inteUigendum,  id 
est,  si  homo  ex  parte  sua  impedimentum  di- 
vinee  vocationi  non  posuerit;  et  eodem  modo 
exponendum  est  illud  axioma  :  Facienti  quod 
in  se  est  Deus  non  denegat  gratiam,  intellec- 
tum  de  prima  gratia  auxiliante,  ut  facere  quod 
in  se  est,  tantum  sit  non  ponere  obicem  gra- 
tise,  unde  si  lex  naturse  servetur,  tantum  id 
serviet  ad  impedimentum  removendum,  non 
quia  iUa  operatio  sit  aliqua  ratio  obtinendi 
gratiam.  Hanc  assertionem  sumo  ex  D.  Tho- 
ma,  3  contra  gent.,  c.  159,  ubi,  proposita  difS- 
cuUate  quomodo  sit  in  hominis  potestate  sa- 
lus,  cum  ab  auxilio  gratise  pendeat,  quod  pro- 
mereri  homo  non  potest,  respondet,  licet  ho- 
mo  non  possit  gratiam  mereri,  posse  illam 
impedire,  ideoque  quando  illa  caret,  iUi  impu- 
tatur,  quia  iUam  impedivit.  Deus  enim  (inquit), 
quantum  in  se  est,  paratus  est  omnihus  gra- 
tiam  dare,  ubi  evidenter  subintelUgit  condi- 
tionem  :  Nisi  obicem  ponant ;  unde  subjungit : 
Sed  illi  soli  gratia  privantur,  qui  in  seipsis 
gratice  impedimentum  prcsstant;  et  simiU  modo 
in  dicta  qusest.  14  de  Veritat.,  art.  11,  ad  1, 
ait :  Ad  divinam  provideniiam  pertinet,  ut  cui- 
libet  provideat  de  necessariis  ad  salutem,  dum- 
modo  ex  parte  ejus  non  impediatur ;  et  in  eo  ■ 
dem  sensu  dixit  2.  2,  quaist.  2,  art.  5,  ad  1, 
quibus  non  datur  auxiUum  prseparans  volun- 
tatem  ad  amandum  et  credendum,  ex  justitia 
non  dari,  in  poenam  prsecedentis  peccati ;  et 
hanc  sententiam  sa^pe  inculcat  Henricus,  quod- 
Ubet.  8,  quiBst.  5;  et  Alens.,  part.  3,  quaest.  61 , 
membro  5,  art.  3,  cum  dixisset  Deum  daro 
gratiam  suam  facienti  quod  in  se  est;  et  iu 


Si^  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GMTL^ 

solutione  ad  1  explicasset  id  non  facere  Deum 
ex  liominis  merito,  sed  ex  sua  mera  liberali- 
tate  et  misericordia^  subdit  in  solutione  ad  5  : 
Zicet  homo  non  possit  se  disponere  ad  gratiam, 
nisi  Deus  illum  disponat,  posse  tamen  removere 
ill2id  quod  est  impedimentum  graiicB,  et  tunc 
intrat  Dei  gratia.  Sic  etiam  Abulens.,  Matlh. 
21,  qusest.  211,  dicit  Deinn  revelare  mysteria 
fidei  necessaria  ad  salutem,  omnibus  non  po- 
nentibus  obicem,  et  eodem  modo  ait  ofFerre 
gratiam  suam  omnibus  facientibus  quod  in  se 
est. 

40.  Facienti  quod  in  se  est,  ut  inteUigi  pos- 
sit.  —  Sic  etiam  dixit  Cumel.  1.  2,  quaest.  112, 
art.  3,  disput.  5,  excitantem  gratiam  suflticien- 
tem  esse  in  potestate  nostra,  quia  Deus  paratus 
est  illam  dare ;  pendet  tamen  aliquo  modo  ex 
potestate  nostra,  quatenus  possumus  illam  im- 
pedire,  et  ita  expouit  axioma  illud  :  Facienti 
quod  in  se  est,  id  est,  non  ponenti  obicem 
Deus  non  negat  gratiam.  Denique  omnes  qui 
simul  dicunt  homini  facienti  quod  in  se  est 
Deum  non  denegare  gratiam,  et  nihilominus 
dare  illam  mere  gratis,  et  sine  ullo  merito,  ut 
sunt  Ruardus,  Driedo,  MoUna  et  alii,  re  vera 
nihil  aliud  sentiunt,  nisi  eatenus  conditionem 
illam  esse  necessariam,  quatenus  confert  ut 
non  ponatur  impedimentum  gratice;  unde 
etiam  Medina,  qui  1.  2,  quaest.  19,  art.  6,  du- 
bio  3,  §  Ad  arguriientum.  in  solutione  ad  3, 
probabilem  existimavit  illam  sententiam ,  ad- 
dit  ibidem,  §  Respondetur,  bona  opera  mora- 
lia,  quse  facit  peccator,  conferre  ut  minorem 
repugnantiam  habeat  ad  gratiam  justifican- 
tem.  Sic  ergo,  facere  quod  in  se  est,  intelhgi 
poterit  ad  non  ponendum  obicem  gratise. 

41.  Prseterea  est  heec  sententia  et  expUcatio 
antiquis  Patribus  conformis  :  nam  imprimis 
illa  regula  Augustini,  hb.  2  de  Peccat.  ment., 
cap.  2,  ut  Jiomines  non  juventur  gratia  Dei,  in 
ipsis  causa  est,  non  in  Deo,  plane  supponit  et 
Deum  esse  paratum  ad  dandam  gratiam  si 
homo  non  impediat,  et  hominem  posse  impe- 
dire;  et  epistol.  105  dicit,  quibus  nou  datur 
auxiUum  gratise,  eos  meruisse  ut  nou  detur, 
et  aha  multa  iu  cap.  17  afferemus.  Ambrosius, 
circa  id  ad  Rom.  1  :  Non  auiem  arhitror,  etc, 
sic  ait  :  Proldhilum  se  dicit  usque  ad  tempus 
daics  Episiuloi,  a  Deo  scilicet,  qui  sciens  adhuc 
imparatos  illos,  ad  alias  urhes  direxit  Aposio- 
to^.Declaraturus  autem  quomodo  essentimpa- 
rati,  dicit  paiilo  iuferius  :  Viiiis prohihelantiir 
carnalihus  ne  dignijam  esscnt  addiscere  spiri- 
tualia,  id  est,  indigni  erant  et  de  se  inepti  ad 
spiritualem  doctrinam ;  unde  quod  infra  dicit. 


SUFFiCIENTE  ET  EFFIGACI. 
eosdem  exhortatos  esse  a  Paulo  ut  digni  fie- 
rent  ad  excipiendam  doctrinam,  a  vitiis  car- 
nahbus  abstinendo,  negative  etiam  intelUgen- 
dum  est,  sciUcet,  ut,  a  vitiis  abstinendo,  im- 
pedimenta  toUerent.  Luculentius  hoc  docuit 
Chrysostomus,  homil,  7  in  Joann.,  circa  iUa 
verba  :  Illuminat  omnem  hominem.,  dicens  : 
8i  illuminat  omnem  hominem  nenientem  in 
hunc  mundum,  qiionam  pacto  tot  homines  sine 
lumine permanerent?  Illuminai  profecto  quan- 
tum  in  ipso  est.  Si  qui  autem,  mentis  oculis 
sponte  sua  conniventihus,  ad  hujus  lucis  ra- 
dium  aciem  dirigere  noluerint,  non  ex  luminis 
natura  in  tenehris  perstiierunt,  sed  malitia  sua, 
qucB  sponte  tanio  se  dono  indignos  reddiderunt ; 
et  infra  :  Q,ui  autem  ejus  'munere  frui  negli- 
gunt,  hanc  suam.  ccecitatem  sihi  ipsis  ionputent; 
et  sic  etiam  dixit  homil.  42  in  Genes.  :  Non 
60  quod  non  possmnus,  sed  ex  eo  quod  non  volu- 
mus,  ah  omnihus  honis  sumus  alieni.  Sic  etiam 
Andr.  Csesar.,  in  Apocalyp.,  suo  cap.  19:  Qui 
hoc  (inquit)  auxilio   destituuntur,  ideo  desti- 
tuuntur,  quia  una  cum  ipso  manum  operi  ad- 
Mbere  non  volunt.  Videtur  autem  loqui  de  his 
qui  vocationi  non  cooperantur,  et  ideo  postea 
iUa  privantur ;  sed  a  fortiori  sequitur  merito 
iUa  privari  qui  antecedenter  (ut  sic  dicam)  iUi 
ponunt  impedimentum.  Denique  eamdem  sen- 
tentiam  aUter  et  optime  declarat  Marcus  Here- 
mita,  in  Ubr.  de  Paradiso,  lege  et  spiritu,  sub 
titulo  de  his  qui  putant  se  ex  operibus  justi- 
ficari,  cap.  23  :  Omne,  inquit,  op^is  honum  quod 
per  nosiram  naturam  operamur,  tantum  equi- 
dem  efficit  ut  e  contrario  malo  aut  vitio  ahsti- 
neamus.  Ca^terum  extra  gratiam  sanciificatio- 
nis  afecii  accessionem  nohis  facere  non  potest. 
Sic  ergo  facere  quod  in  se  est  in  observanda 
lege  naturse,  non  quidem  per  modum  meriti 
aut  moraUs  dispositionis,  sed  per  modum  re- 
moventis  impedimeutum  peccati,  conducere 
potest  ad  gratiam;  ita  ergo  inteUigenda  est  iUa 
conditio. 

42.  Concluditur  prwdicta  interpretatio  a 
sufficienti  pariium  emmeraiione.  —  Denique 
a  sufficienti  partium  enumeratione  hsec  inter- 
pretatio  seu  assertio  concluditur  ;  ostendimus 
enim  excitantem  gratiam,  necessariam  ad  sa- 
lutem,  generaU  lege  omnibus  esse  per  Cliris- 
tum  oblatam,  et  promissam  non  absolute,  sed 
sub  aUqua  conditione  ab  ipso  homine  pen- 
dente.  Haec  autem  couditio  non  est  meritum 
aUquod,  vel  dispositio  proportionata  super- 
naturaU  gratiae  ;  ergo  tantum  esse  potest 
conditio  non  ponendi  obicem.  Patet  con- 
sequentia,     quia  nuUa   aUa  potest   cogitari, 


CAP.  XVI.  DIFFICULTATI  CAP.  12  PROPOSIT/E  SATISFIT. 


343 


quia,  licet  interdum  bona  aliqua  actio  sit  ne- 
cessaria,  cum  illa  per  se  nihil  ad  gratiam 
conducat^  solum  potest  esse  necessaria  ut  obi- 
cem  peccati  impediat,  vel  potest  esse  utilis 
ut  pravas  dispositioneS;,  et  vitia  quse  hominem 
ad  opera  gratise  ineptiorem  reddunt,  impe- 
diat.  Confirmatur,  quia  si  aliquis  adultus 
omnino  caret  hac  gratia  excitante  interna^  id 
non  est  primario  ex  parte  Dei,  quia  ipse 
maxime  cupit  illam  omnibus  conferre ;  ergo 
est  ex  parte  hominis  :  causa  autem  ex  parte 
hominis  esse  non  potest,  quod  iliam  non  me- 
reatur^  vel  ad  illam  se  moraliter  non  prsepa- 
ret^  cum  id  facere  non  possit  ante  primum 
auxiUum  ;  ergo  sokim  esse  potest  causa,  quia 
ponit  aliquod  impedimentum  gratise  Dei ; 
ergo  e  contrario  conditio  in  dicta  lege  inchisa 
sohim  est  ut  homo  non  ponat  obicem  gratise 
Dei.  Denique  hsec  conditio  est  justissima,  et 
non  repugnat  dignitati  vel  liberalitati  gratise 
Dei ;  ergo  ita  est  intelhgenda. 

43.  Aliorummens  circa  lianc  explanationem. 
—  Dicunt  vero  aliqui,  licet  hsec  explicatio  in 
rigore  vera  sit,  nihilominus  de  facto  et  praxi 
nunquam  Deum  dare  gratiam  facienti  quod  in 
se  est  dicto  modo,  quia  nulkis  est  qui  non  po- 
nat  impedimentum  gratia^,  si  Deus  ahquan- 
tukim  differat  dare  illam,  et  ideo  vel  non  dat 
illam,  quia  uon  facit  quod  in  se  est,  vel  si  spe- 
ciak  vult  misericordia  uti,  dat  ikam  etiam 
non  facienti  quod  in  se  est.  Sed  hoc  divinare 
est;  nam,  cum  inscrutabilia  sint  judicia  Dei, 
et  innumerabiles  modi  vocandi  homines,  nou 
possumus  in  hoc  akquid  certum  a£Brmare. 
Fortasse  enim  akquos  supernaturaliter  vocat 
paulo  post  usum  rationis,  quo  brevi  tempore 
possunt  facere  quod  in  se  est  per  ratiouis 
usum,  et  re  ipsa  habere  cogitationem  con- 
gruam  qua  id  faciant;  akis  vero,  licet  tardiori 
mora  differat  vocationem,  fortasse  preebet  au- 
xilium  gratiffl  ordinis  naturaks,  ut  quod  in  se 
est  faciant,  et  postea  vocat  illos :  ergo  kcet 
haec  fortasse  rara  sint,  non  possumus  afQr- 
mare  nunquam  fieri,  aut  Dei  potentiam  iu 
modo  et  serie  communicandi  auxilia  gratiae 
kmitare. 

CAPUT  XVI. 

DIFFIGULTATI  CAPITE  XII  PEOPOSIT^   SATISFIT. 

4.  Solvitur  proposita  difficidtas.  —  Ex 
doctrina  superioris  capitis ,  facile  solvitur  dif- 
ficukas  in  initio  capitis  12  proposita,  in  qua 
juferebatur,  si  auxikum  supernaturale  omni- 


bus  non  datur,  sed  mukis  tantum  offertur, 
Deum  expectare  voluntatem  homiuis,  ut  ei 
suam  gratiam  conferat;  uegatur  enim  sequela; 
quia  expectare  voluntatem  hominis,  est  ex- 
pectare  akquod  meritum,  vel  dispositionem , 
vel  prseparationem  ejus  :  haec  autem  ex  parte 
nostra  prsecedere  non  potest ,  ut  diximus,  et 
hoc  est  quod  intendit  Goncilium  Arausica- 
num  ;  cum  enim  ait :  Si  qiiis,  ut .  a  peccato 
purgemur,  volimtatem  nostram  Deum  expectare 
contendit,  per  voluntatem  non  ipsam  poten- 
tiam  intekigit,  sed  actum  ejus,  sensusque  est : 
Si  quis,  ut  a  peccato  purgemur,  veUe  nostrum 
Deum  expectare  contendit,  id  est,  veke  pur- 
gari,  ut  aperte  declarant  sequentia  verba  : 
Non  autem,  ut  purgari  velimus,  per  Spiritus 
Sancti  infusionem  fieri  confitetur ;  hoc  ergo 
est  quod  Deus  non  expectat,  nec  akquam  dis- 
positionem  propriam,  vel  meritum  ex  parte 
hominis ;  quamvis  ergo  requirat  interdum  ut 
homo  sakem  impedimentum  non  apponat , 
non  propterea  expectat  akquam  bonam  volun- 
tatem  ejus,  quse  sit  ratio  gratiam  obtinendi, 
ac  proinde  nec  sequitur  quod  hominis  vokm- 
tatera  expectet,  nec  quod  meritum  aliquod  ex 
parte  kominis  prsecedat,  nec  quod  initium  sa- 
kitis  sit  ex  parte  hominis,  quia  non  ponere 
obicem,  nukum  meritum  vel  initium  est.  Di- 
ces  expectare  Deum  ut  homo  non  peccet,  nec 
obicem  ponat,  quod  etiam  videtur  absurdum : 
ad  hoc  respondebimus  in  puncto  sequenti. 

2.  Ohjectio  prima  ad  responsicnem.  —  Se- 
cunda.  —  Contra  dictam  vero  responsionem 
instari  potest,  quia  vel  illa  conditio  non  po- 
nendi  obicem  est  in  potestate  hominis  sine 
gratia  preeveniente  et  excitante,  vel  ad  illam 
implendam  requiritur  gratia  ;  neutrum  potest 
convenienter  dici ;  ergo  manet  integra  eadem 
difkcukas.  Minor  quoad  priorem  partem  pro- 
batur,  quia  alias  posset  homo  ante  omnem 
gratiam  Dei  se  immunem  a  peccato  servare 
per  bonum  usum  naturalem  boni  liberi  arbi- 
trii,  quod  dici  non  potest,  etiamsi  de  peccatis 
mortakbus  loquamur ,  ut  ex  dictis  in  kb.  2 
suppono.  Sequela  probatur ,  quia  quodlibet 
peccatum  mortale  est  sufficiens  impedimen- 
tum  divinee  gratiae  ;  ergo  ut  homo  non  ponat 
obicem,  oportet  ut  omniapeccata  evitet;  ergo 
si  per  solum  liberum  arbitrium  potest  nou 
ponere  obicem,  potest  omnia  peccata  mortaka 
evitare.  Altera  vero  pars  minoris  probatur, 
quia  ad  implendam  illam  conditionem,  requi- 
ritur  prior  gratia ;  si  ika  non  datur,  petitur  ab 
homine  conditio  illi  impossibkis  ,  et  sic  vana 
est  promissio  ;  si  vero  datur,  hoc  est  coutra 


344 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATLf:  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


bypothesim  ,  loquimiir  enim  de  liomine  non- 
dum  Yocato ,  nec  excitato  per  gratiam  ;  et 
prseterea  jam  illius  gratiee  promissio  erit  om- 
nino  absoluta,  et  sine  ulla  conditione,  quod 
etiam  est  contra  dicta.  Secundo^  objicitur  con- 
tra  dictam  responsionem  et  declarationem , 
quia  ex  illa  sequitur^  si  bomo,  postquam  venit 
ad  usum  rationis ,  peccatum  abquod  mortale 
committat^  eo  ipso  fieri  iucapacem  ilbus  pro- 
missionis ,  qua  Deus  offert  gratiam  facienti 
quod  in  se  est,  quod  videtur  inconveniens, 
qiiia  alias  inutiUs  esset  illa  promissio,  quia 
nulbis  est  bomo  qui^  perveniens  ad  usum  ra- 
tionis ,  non  citissime  peccet,  nisi  preeveniatur 
a  Deo  per  gratiam,  ut  non  peccet.  Item,  quia 
abas  Deus  non  esset  paratus  ad  dandam  gra- 
tiam  ei  qui  semel  peccavit,  quia  nec  absobite 
eam  promisit,  nec  jam  superest  conditio  quse 
ab  bomine  impleri  possit,  quod  etiam  est  ab- 
surdum^  et  contra  dicta.  Probatur  autem  pri- 
ma  sequela,  quia  quodlibet  impedimentum 
peccati  est  sufficiens  impedimentum  gratiae  : 
postquam  autem  bomo  semel  peccavit,  non 
potest  peccatum  a  se  toUere  ;  ergo  nec  impe- 
dimentum  tobere ;  ergo  statim  fit  incapax 
promissionis  :  non  dico  autem  fieri  incapacem 
gratise^  nam  si  Deus  vebt,  poterit  iUam  dare  : 
sed  infero  fieri  incapacem  promissionis ,  quia 
ex  vi  iUius  non  tenetur  Deus  iUam  dare  po- 
nenti  obicem ;  quod  si  dederit,  ex  sola  sua 
Hbertate  dabit,  non  ex  promissione. 

3.  Ohjectio  tertia.  —  Tertio  objici  potest, 
quia  sequitur,  si  bomini  facienti  quod  in  se 
est  Deus  non  daret  gratiam,  babere  talem  bo- 
minem  excusationem  apud  Deum,  etiamsi  re- 
Uqua  necessaria  ad  salutem  non  praestet,  quia 
jamper  iUum  non  stetit,  sed  per  Deum.  Gon- 
sequens  videtur  esse  contra  Augustinum,  epis- 
tola  centesima  quinta,  post  medium,  dicen- 
tem  :  Cicm  non  liherat  nisi  gratia,  nihil  jus- 
tum  invenit  in  eo  quem  liherat,  non  voluntatem, 
non  operationem ,  non  saltem  ipsam  exaisatio- 
nem,  nam  si  Juec  justa  est,  quisquis  ea  utitur, 
merito ,  tion  gratia  liieratur.  Ergo  nec  ta- 
Us  excusatio ,  ex  sententia  Augustini ,  admit- 
tenda  est.  Et  rationem  indicat  ,  quia  aUas  ra- 
tione  iUius  daretur  gratia,  et  ita  non  esset 
mera  gratia,  sed  ex  aUquo  merito,  id  est,  ex 
aUquo  titulo  justitiai ,  quia  qui  propter  excu- 
sationem  exigit  aUqind,  non  ut  omnino  gra- 
tuitum,  sed  ut  debitum  aUquo  modo,  id  pos- 
tulat.  Unde  etiam  sequitur  axioma  iUud  :  Fa- 
cienti  quod  in  se  est,  etc,  inteUectum  ctiam  eo 
modo  quo  nos  iUum  interpretati  sumus  ,  non 
omnino  a  Pelagianismo  excusari,  quia  ex  parte 


bominis  esset  aUqua  ratio  obtinendi  gratiam^ 
saUem  quia  excusationem  liabuit  apud  Deum, 
et  ideo  gratiam  recepit.  Quarto,  sequitur  e 
contrario  eum  qui,  peccando  in  principio  usus 
rationis ,  posuit  impedimentum  gratise  fidei, 
non  babere  excusationem  suee  infideUtatis,  at- 
que  nuUum  posse  aduUum  negative  tautum  es- 
se  infidelem,  saUem  post  aUquam  moram  tem- 
poris  ab  usu  rationis.  Consequens  est  falsum,  ut 
supponimus:  ergo.  Sequela  patet,  quia  iUe  sua 
culpa  caret  notitia  fidei ;  nam  si  fecisset  quod 
in  se  est,  ut  tenebatur,  recepisset  revelationem 
et  excitationem  ad  fidem ;  ergo  imputatur  iUi 
carentia  fidei,  ac  subinde  est  infideUs  culpabi- 
Uter,  et  non  tautum  negative. 

4.  Responsim  D.  Thomce  circa  hanc  difficul- 
tatem.  —  Principalem  difftcuUatem  insinuat 
divus  Tbomas,  dicto  Ubro  tertio  contra  gent., 
cap.  \  60,  dum  ait :  Quod  dictum  est,  in  potes- 
tate  liberi  arhitrii  esse  ne  impedlmeiitum  gra- 
tice  prcestet,  competere  his  in  quihus  natura  in- 
tegra  fuerit,  quia  si  natura  sit  lapsa,  non  erit 
in  potestate  ejus,  nullum  impedimentum  gratice 
prcesiare.  Et  ita  oritur  difficuUas  tacta,  quia 
sic  conditio  postulata  ab  bomine  lapso  impos- 
sibiUs  videtur.  In  fine  autem  capitis  respou- 
dere  videtur  primo,  id  non  esse  inconveniens, 
quia  iUa  impotentia  ei  imputatur  ad  culpam, 
quod  non  esfc  inteUigendum  proprie  et  in  se 
quia  iUa  impotentia  formaliter  sit  culpa,  vel 
novam  poenam  mereatur,  id  enim  nuUo  modo 
dici  potest,  cum  iUa  impotentia  nec  sit  actus 
bominis,  nec  in  se  Ubera  ;  dicit  ergo  imputari 
ad  culpam  in  radice,  quia  bic  defectus  ex  cul- 
pa  prsecedente  in  eis  reUnquitur,  utique  ori- 
ginaU  peccato.  H8ec|vero  responsio  satisface- 
ret  cjuidem,  nisi  Deus,  quantum  est  ex  se,  sal- 
vare  omnes  bomines  lapsos,  eisque  auxiUa  ad 
delendum  originale  peccatum  sufficientia,  et 
aduUis  actuaUa  auxiUa  in  singuUs  recipienda, 
quantum  est  ex  se,  dare  decrevisset.  At  posita 
in  Deo  bac  vobmta  te  et  providentia  iUi  consen- 
tanea,  nuUo  modo  potest  iUa  responsio  satisfa- 
cere ,  quia  peccatum  originale  jam  non  est 
computandum  in  ea  quai  impediunt  in  aduUis 
initium  excitantis  gratise  supernaturaUs,  quia, 
non  obstante  boc  peccato,  promissa  est  homi- 
nibus  lapsis,  propter  Cbristum,  divina  gratia 
sufficicns ;  ergo  in  ea  promissione  non  potest 
postulari,  ut  conditio  requisita,  carentia  taUs 
culpee,  cum  promissio  supponat  iUam  culpam, 
quae  aduUis  remitti  non  potest,  nisi  prius  in  eis 
impleatur  iUa  promissio,  dando  iUis  excitan- 
tem  gratiam :  ergo  ita  facta  est  ut  sit  implenda, 
non  obstante  iUo  impedimento ,  si  aUud  non 


CAP.  XVI.  DIFFICULTATI  CAP.  12  PROPOSIT^  SATISFIT. 


345 


addatur ;  ergo  necessarium  est  ut  sit  iii  potes- 
tate  homiuis  lapsi^  cui  facta  est  illa  promissio^ 
non  addere  aliud  impedimentum,  alias  facta 
esset  illa  promissio  sub  conditione  impossibili, 
et  ita  derisoria  et  frustranea  existeret. 

5.  Argumentum  primum.  —  Addit  ergo  di- 
vus  Tliomas  in  eodem  loco  aliam  responsio- 
nem,  nimirum^  licet  homo  lapsus  non  habeat 
potestatem  ad  vitandum  omnino  peccatum, 
habere  tamen  potestatem  ad  evitandum  hoc 
vel  ahud  peccatum  :  Unde,  inquit,  quodcum- 
que  comoniitit,  voluntarie  committit,  et  ita  non 
immerito  ei  imputatur  ad  culpam,  per  quam 
nimirum  fonat  impedimentum  gratice.  Verum- 
tamen  respousio  non  caret  difScultate,  quia 
primo,  licet  in  multis  verum  sit  hominem 
lapsum  posse  vitare  hoc  vel  illud  peccatum, 
non  tamen  in  omnibus  determinatis  actibus  et 
occasionibus  id  verum  est ;  nam  si  occurrat 
tempus  dihgendi  Deum  ut  auctorem  naturse 
super  omnia,  in  illo  non  potest  homo  implere 
naturalem  legem  sine  auxilio  gratise,  ut  su- 
pra  Hb.  2  dictum  est;  ergo  nec  potest  facere 
quod  tenetur,  ut  non  ponat  impedimentum 
gratise,  et  hoc  argumentum  maxime  urget, 
si  verum  est  teneri  hominem  venientem  ad 
usum  rationis,  statim  vel  quam  primum  Deus 
illi  in  mentem  venit,  ilhim  hoc  modo  dih- 
gere ;  nam  tunc  non  poterit  non  statim  pone- 
re  impedimentum,  nisi  per  gratiam  prsevenia- 
tur ;  ergo  tunc  non  erit  danda  gratia  facien- 
ti  quod  in  se  est ,  sed  potius  erit  ilU  neces- 
saria  ut  faciat  quod  debet  et  quod  in  se  est, 
cum  illa,  non  vero  ante  illam. 

6.  Argumentum  secundum.  —  Secundo,  fie- 
ri  potest  simile  argumentum  de  occasione  in 
qua  gravis  tentatio  occurrat,  nam  tunc  etiam 
non  potest  homo  non  ponere  impedimentum 
gratise,  nisi  per  illam  preeveniatur;  ergo  si  ab 
eo  petitur  ut  ante  gratiam  non  ponat  impedi- 
mentum  gratite,  conditio  impossibiUs  ab  eo 
postulatur.  Estque  verisimillimum  similem 
tentationem  regulariter  ac  fere  omnibus  ho- 
minibus  occurrere  paulo  post  rationis  usum, 
prsesertim  iis  qui  inter  infideles,  sine  ullo  usu 
verse  religionis,  educantur,  quia  ipsa  consue- 
tudo  vel  superstitiosi  cultus  vel  imitandi  vitia 
parentum  est  sufEciens  ad  inducendam  gra- 
vem  tentationem  statim  post  rationis  usum, 
maxime  interveniente  dsemonis  sollicitatione, 
qui,  cum  circa  omnes  vigilet,  queerens  quem 
devoret,  maxime  in  iis  domhiatur  qui  nondum 
aliquam  divinee  gratise  excitationem  accipere 
incoeperunt :  unde  verisimile  est  statim  in  illo 
initio  enixe  contendere  ut  cadant,  et  ponant 


gratise  impedimentum  :  ergo,  cum  resistere 
non  possunt  sine  gratia,  si  ab  eis  postulatur, 
tanquam  conditio  necessaria  ut  resistant,  ne 
ponant  gratieeimpedimentum,  petitur  conditio 
impossibihs,  nam  ut  possint  resistere,  oportet 
ut  per  gratiam  praeveniantur. 

7.  Argumentum  tertium.  —  Tertio,  fit  ar- 
gumentum  de  ipsa  collectione  praeceptorum, 
et  de  impotentia  servandi  omnia,  sine  peccato, 
quia  etiamsi  homo  gentilis,  verbi  gratia,  ser- 
vet  semel  aut  iterum  prseceptum  naturale  oc- 
currens,  non  stalim  ilhiminatur  a  Deo,  et  fieri 
potest  ut  per  aliquod  longum  tempus  non  illu- 
minetur ;  at  vero  homo  infidehs  non  potest 
longo  tempore  totam  legem  naturalem  sine 
peccato  servare  ;  ergo  si  id  ab  illo  petitur  ut 
conditio  necessaria  ad  primam  gratiam  obti- 
nendam,  petitur  conditio  impossibihs:  ergo  ut 
iis  hominibus  detur  gratia  sufiiciens,  non  satis 
est  afFerre  illis  gratiam,  si  faciant  quod  in  eis 
est ,  sed  oportet  illos  praevenire  per  gratiam , 
ut  possint  facere  quod  in  eis  est,  seu  quod  de- 
bent. 

8.  Respondetur  distinguendo  potentiam  mo- 
ralem  etphysicam. — Ad  haec  responderi  potest 
per  distinctionem  potentise  morahs  et  physicge, 
et  dicendo,  licet  in  praedictis  casibus  moraliter 
non  possit  homo  faeere  quod  debet,  physice 
posse  facere,  ita  ut  illi  imputetur,  et  censeatur 
ponere  impedimentum  gratiae,  juxta  quam 
responsionem  consequenter  concedendum  erit 
his  hominibus  dari  vel  offerri  auxiUum  sufH- 
ciens  physice,  Ucet  non  moraUter,  quia,  Ucet 
auxilium  supernaturale  quod  Deus  paratus  est 
dare,  in  se  spectatum,  sit  vel  esse  posset  mora- 
Uter  sufficiens,  imo  etiam  de  se  potest  esse  ef- 
ficax,  nihilominus  modus  quo  offertur  homini 
non  ponenti  obicem  est  moraliter  impossibi- 
Us,  ut  declaratum  est,  et  ita,  in  efiectu,  taUum 
hominum  sufEcientia  poterit  dici  physica,  non 
moralis,  seu  moraUter  possibiUs  ;  nec  hoc  in- 
volvit  injustitiam  ex  parte  Dei,  quia  non  tene- 
tur  lege  uUa  justitiae  copiosiorem  gratiam  et 
faciliorem  modum  iUam  obtinendi  conferre, 
et  quia  peccatum  originale  de  se  totam  iUam 
gratiae  carentiam  vel  steriUtatem  meretur ,  et 
Deus ,  ex  vi  generalis  voluntatis  salvandi  ho- 
mines,  aut  universalis  redemptionis  ad  majo- 
rem  providentiam  aut  liberalitatem,  obligari 
noluit. 

9.  Quod  auctor  non  prolat.  —  Sed  haec  res- 
ponsio,  licet  contentiose  possit  sustineri,  quia 
uon  involvit  errorem,  aut  aliquid  manifeste 
contrarium  divinae  bonitati,  nihilominus  mihi 
non  probatur,  quia  est  durissima  sententia,  et 


346  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^ 

pariim  consentanea  visceribiis  divinee  miseri- 
cordise^  qnam  iu  Scripturis  sanctis  erga  pec- 
catores  et  miseros  homines  lapsos  Deus  osten- 
dit;  et  etiam  contra  sufficientiam  universalis 
redemptionis  Christi^  quse,  ut  perfecta  sit,  non 
tantum  physica,  sed  moralis  esse  debuit;  aUas, 
respectu  talium  hominum,  magis  illis  esset 
occasio  damnationis  majoris  quam  salutis, 
nam  cum  illa  potentia  physica  talis  sit  ut  nun- 
quam  consequatur  effectum  sine  gratia,  quid 
confert  ad  salutem  quod  offeratur  gratia  re- 
demptionis  sub  conditione  faciendi  id  quod 
propter  impotentiam  moralem  nunquam  fa- 
ciendum  est,  Denique  modus  ille  providentise 
non  videtur  Deo  dignus,  nam  videtur  potius 
esse  simulatio  quaedam,  vel  hominum  elusio, 
quam  provisio  sufficiens. 

10.  Alia  responsio. — Aliter  ergo  responderi 
potest  distinguendo  inter  facerequod  in  se  est, 
et  facere  seu  implere  quod  homo  tenetur;  nam 
in  omni  occasione  potest  homo  gratia  desti- 
tutus  facere  quod  in  se  est,  per  vires  natura- 
les,  quamvis  non  semper  id  sit  satis  ad  facien- 
dum  cum  effectu  totum  ad  id  quod  tenetur, 
licet  ad  ahquam  excusationem  sufficiat;  quse 
responsio  potest  facile  accommodari  ad  pri- 
mum  casum  de  dilectione  Dei  super  omnia  : 
uam  licet  in  rigore  homo  teneatur  per  legem 
naturalem  diligere  Deum  super  omnia  actu 
perfecto  et  absoluto,  et  destitutus  gratia  id  fa- 
cere  non  possit,  niliilominus  aliquo  actu  im- 
perfecto  potest  diligere,  unde  si  in  hoc  genere 
faciat  tunc  quod  potest  moraUter,  etiamsi  p(;r- 
fecte  non  dihgat,  faciet  nihilominus  quod  in 
se  est,  ut  non  ponat  impedimentum  gratias ; 
quia,  licet  non  impleat  legem  integre,  facit 
quod  potest,  et,  in  eo  quod  non  facit,  per  im- 
potentiam  excusatur.  In  secundo  autem  casu, 
aliter  hoc  expUcandum  est,  quia  iUe  qui  con- 
sentit  tentationi  contra  legem  naturalem,  non 
excusatur  a  culpa  propter  solam  tentationem, 
nec  facit  quod  in  se  est,  nisi  resistat,  etiamsi 
soU  suse  libertati  reUnquatur,  ut  in  Ubro  2  vi- 
sum  est ;  quia  libertas,  si  sit  perfecta,  includit 
poteutiam  moralem  non  faciendi,  et  ita  in  iUo 
casu,  et  physice  et  moraliter  potest  homo  fa- 
cere  quod  in  se  est,  ita  ut  non  ponat  impedi- 
mentum  ;  unde  si  tentatio  eo  pervenit  ut  tol- 
lat  potentiam  moralem,  tunc  habet  locum  res- 
ponsio,  quod  si  homo  faciat  quod  moraiiter 
potest,  et  propter  impoteutiam  moralem  vin- 
catur,  niliUominus  non  ponet  impedimentum 
gratise,  quia  excnsatur  a  gravi  culpa,  Ucet 
cum  effectu  non  impleat  legem. 

1 1 .  At  vero,  licet  hoc  sustineri  possit  res- 


SUFFICIErTTE  ET  EFFICACI. 
pectu  singulorum  instantium  temporis  pro  quo 
durat  tentatio,  non  tamen  respeclu  totius  ten- 
tationis  absolute,  nam  Ucet  totam  illam  non 
possit  homo  moraUter  et  in  effectu  vincere,  ni- 
hilominus  non  excusatur  a  culpa  in  quocum- 
que  momento  peccet,  quia  cum  impotentia 
moraU  respectu  totius  temporis,  stat  potentia 
moraUs  respectu  singulorum  instantium,  et 
ita  optime  stant  illa  duo  simul,  videUcet,  ut  ho- 
mo  non  excusetur  a  culpa,  et  nihUominus  mo- 
raliter  non  possit  facere  quod  in  se  est,  id  est, 
quod  necessarium  est  ut  non  ponat  impedi- 
mentum  gratiee,  et  ita  revolvimur  in  priorem 
responsionem  ;  eademque  difficuUas  relinq.ui- 
tur  in  tertio  casu  :  nam  extra  casum  tentatio- 
nis  gravis,  potest  homo  moraUter  non  peccare 
in  singulis,  Ucet  simpUciter  non  posset  vitare 
omnino  peccatum,  nec  ad  hoc  facere  quantum 
in  se  est  sine  auxilio  gratise. 

12.  Quapropter,  persistendo  in  eadem  re- 
sponsione^,  dici  potest  :  Esto  verum  sit  in  aUis 
casibus  non  excusari  hominem  a  peccato  vio- 
lando  legem  naturalem,  nihilominus  si  faciat 
quod  in  se  est  aUquo  modo,  et  ex  pura  inUr- 
mitate  cadat,  nilUlominus  quoad  hoc  excusa- 
tur,  ut  non  propterea  censeatur  ponere  impe- 
dimentum  excitanti  gratise,  seu  vocationi  di- 
vinse,  quia  conditio  in  rigore  postulata  non  est 
ut  non  omnino  peccet,  sed  ut  non  sit  omnino 
negligens,  et  quasi  coutemptor  legis  naturalis, 
imo  potius  humanam  aUquam  diligentiam  ad 
se  continendum  adhibeat ;  pie  enim  credi  po- 
test  Dcum  non  deserturum  eum  qui  saUem 
hoc  modo  se  gessit,  Ucet  interdum  cadat,  quia 
est  casus  ex  infirmitate ,  vel  ignorantia  quam 
miseratur  Deus,  juxta  illud  Pauli  :  Misericor- 
diam  consecutus  sum,  quia  ignorans  feci ;  qui 
modus  dicendi  est  probabilis,  non  tamen  mihi 
omnino  satisfacit,  quia  non  satis  declarat  con- 
venientem  et  sufficientem  providentiam  Dei  er- 
ga  hos  homines,  non  solum  ut  salvari  possint, 
sed  etiam  ut  possint  simpliciter  et  moraliter 
non  peccare  ,•  item  quia  non  potest  negari 
quin  omnepeccatum  mortale  de  se  sit  dignum 
carentia  omnis  gratise,  etiam  excitationis ;  un- 
de,  licet  Deus  det  illam  hominibus  sic  peccan- 
tibus  ex  sua  liberalitate,  sicut  dat  etiam  in- 
terdum  illam  induratis  et  conteraptoribus  et 
pessimis  hominibus ,  nihilorainus  non  possu- 
mus  asserere  esse  infallibilem  regulam,  quod 
his  qui  sic  peccant  dabit  Deus  gratiam ,  si  ne- 
gligentiores  non  sint. 

13.  Multo  enim  melius  videntur  expediri 
prsedictee  difficultates  per  distinctiouem  dnpli- 
cis  gratise  supra  traditam  \  una  est  enim  ordi- 


CAP.  XVI.  DIFFICULTATI  CAP.  12  PP.OPOSITiE  SATiSFIT. 


3i7 


nis  naturalis^  altera  superuaturaliSj  es  quibus 
prior  potest  in  suo  genere  esse  sufficiens  ad 
implendum  quodlibet  prajceptum  legis  natu- 
ralis ,  et  ad  vitandum  quodlibet  peccatum^ 
etiam  urgente  gravi  tentatione,  ut  ex  dictis 
in  libro  2  constat ;  non  autem  est  talis  gratia 
proxime  sufEciens  ad  implenda  supernatura- 
lia  prsecepta,  vel  actus  per  se  infusos  elicien- 
dos^  sed  remote  dici  potest  sufficieus,  quia 
bene  utenti  illa  non  negatur  altera  superna- 
turalis,  quee  ad  dictos  eflfectus  necessaria  est  et 
proxime  sufficit. 

14.  InstanticB  occurritur  primo.  —  Qua  doc- 
trina,  quse  vera  et  communis  est,  facile  ad 
primam  instantiam  respondetur  ,  occurrente 
priDecepto  naturali  diligendi  Deum  finem  na- 
turse  super  omnia^  et  tempore  pro  quo  obligat^ 
ad  providentiam  gratise  Dei,  quam  propter 
Cbristum  pro  lapsis  hominibus  statuit^  perti- 
nere,  ut  prseveniat  hominem  per  sufficiens 
auxihum  gratise  naturahs  ordinis  quo  possit 
homo  ilhid  pra3ceptum  implere,  si  velit^  et  ad 
illam  gratiam  dandam  non  postulatur  condi- 
tio  ut  homo  faciat  quod  in  se  est^  sed  ex  hbe- 
raUtate  et  misericordia  Dei  datur,  quia  neces- 
sitas  hominis  id  requirit ,  et  Deus  voluit  per 
Christnm  omnium  misereri ,  providendo  in 
articulis  necessitatis  juxta  uniuscujusque  oc- 
casionis  exigentiam  saltem  sufficienter;  quod 
si  per  tale  auxihum  homo  non  impleat  prae- 
ceptum,  jam  non  facit  quod  in  se  estj  si  vero 
adimpleat,  non  propterea  meretur  supernatu- 
rale  auxihum,  dabitur  autem  gratis  propter 
Christum. 

15.  Occurritur  secundo.  —  Ad  secundam  in- 
stantiam ,  simihter  dicitur  in  omni  articulo 
gravis  tentationis  contra  legem  naturalem  non 
defuturum  Deum^  dando  simile  auxihum  ejus- 
dem  ordinis  sufficiens  ad  non  consentiendum 
tentationi ,  et  servandum  prseceptum ,  sive 
Deus  immediate  conferat  tale  auxilium  per 
seipsum,  sive  per  Angehim  custodem^  sive  per 
aha  media  speciahs  providentise  suee,  vel  po- 
sitive  excitantia  mentem  hominis  speciali  mo- 
do^  et  prseter  communem  ordinem  causarum; 
sive  privative,  arcendo  daemouem,  ne  tam 
graviter  tentet ;  hoc  autem  solum  pertinet  ad 
eamdem  providentiam  Dei ,  et  eo  modo  fun- 
dandum  et  expiicandum  est  quo  in  prsecedenti 
puncto  id  fecimus.  k^  tertiam  instantiam,  eo- 
dem  modo  responderi  potest  Deum^  per  auxi- 
ha  specialia  gratise  ejusdem  ordinis  naturalis, 
praevenire  hominem  ratione  utentem ,  ita  ut 
moraliter  possit  totam  illam  legem  naturalem 
implere^  et  omniuo  peccatum  vitare  pro  ali- 


quo  tempore ,  in  quo,  si  cum  iUis  auxiliis  fa- 
ciat  quod  in  se  est,  illuminabit  eum. 

\  6.  Expeditur  difficultas,  et  quceritur  quo  - 
modo  Deus  det  gratiam  facienti  quod  in  se  est 
per  auxilium  inferioris  gratice.  —  Ut  autem 
hsec  difficuUas  clarius  expediatur,  quseri  po- 
test  quomodo  sit  intelhgendum^  Deum  dare 
gratiam  hanc  facienti  quod  in  se  est  per  auxi- 
hum  inferioris  gratiee ,  an  sciUeet  statim  det 
iUam  in  eodem  momento,  aut  post  aliquam 
moram,  vel  quanta  iUa  sit;  nam,  juxta  quan- 
titatera  morse,  facile  inteUigetur  an  possit  ho- 
mo  in  tota  iUa  sine  peccato  conservari  ante- 
quam  iUuminetur  per  vocationem  ad  fidem. 
Quidam  sentiunt  in  eodem  puncto,  vel  saUem 
immediate  postquam  homo  fecit  quod  in  se 
est  intra  ordinem  naturse,  actu  recipere  su- 
pernaturalem  illam  illuminationem  ;  ita  sen- 
tiunt  muUi  Thomistee,  habentque  fundamen- 
tum  in  D.  Thoma  1.  2,  qusest,  89,  art.  6,  ubi 
ait,  si  homo  in  sylvis  educatus,  et  perveniens 
ad  usum  rationis,  faciat  quod  in  se  est,  ut  con- 
vertatur  in  Deum ,  eo  modo  quo  tunc  potest, 
statim  fore  justificandum,  quod  non  potest 
inteUigi  ex  vi  conversionis  et  dispositiouis 
naturaUs ;  ergo  debet  inteUigi ,  quia  statim 
recipit  ille  vocati-onem  fidei,  cui  si  cooperari 
veUt,  statim  justificatur,  Quod  si  hoc  verum 
est,  cessat  difficuUas  posita,  quia,  ut  homo  fa- 
ciat  quod  in  se  est ,  ita  ut  primam  supernatu- 
ralem  excilationem  gratiae  recipiat,  non  est 
necessarium  facere  quod  in  se  est  perseveran- 
ter,  vel  constanter  pro  ahquo  tempore,  sed 
tantum  in  prima  occasione,  quae  post  usum 
rationis  moraUter  oflfertur ;  id  autem  facere 
potest  homo  non  tantum  per  auxihum  super- 
naturale,  id  est,  ordinis  supernaturahs  (ut  qui- 
dam  indicant),  sed  etiam  per  auxUium  pecu- 
liare  gratias  ordinis  naturalis,  ut  declaratum 
est,  quia  datur  solum  ad  actum  naturalem,  et 
ad  vincendam  naturalem  difficultatem ;  imo, 
extra  occasionem  amandi  Deum  supra  omnia, 
vel  vincendi  gravem  tentationem ,  ordiuaria 
naturalis  cogitatio  honesta  cum  perfecto  usu 
rationis  potest  esse  ad  id  sufficiens,  quia  so- 
lum  requiritur  ut  homo  faciat  quod  in  se  est^ 
ad  evitandum  impedimeutum  peccati ;  hoc 
autem  pro  brevi  tempore  fieri  potest  sine  spe- 
ciali  auxilio  gratiee,  etiam  naturalis  ordinis, 
ut  jam  etiani  explicatum  est. 

17.  In  quo  gratia  liabitualis  et  actualis  dif^ 
ferant.  —  Verumtamen  non  video  quo  funda^^ 
mento  affirmetur  eum,  qui  in  uno  actu  et  mo-s 
mento  convertitur  in  Deum,  vel  in  bonum  ra- 
tionis,  eo  modo  quo  tenetur,  vel  quo  potest 


348  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI.f: 

per  auxilium,  sive  naturse,  sive  gratias,  prse- 
cedens  ad  fidem  et  fidei  vocationem,  statim 
vel  in  ieodem  momento  pliysico,  vel  morali, 
seu  immediate  post^  infallibiliter  illuminari  a 
Deo  supernaturaliter^  praisertim  quando  non 
exstat  periculum  morti.s^  seu  extremas  necessi- 
tatis  articulus.  Hoc  euim  nec  revelatnm  est  in 
particulari,  nec  ex  necessitate  sequitur  ex  uni- 
versali  redemptione  Ghristi,  nec  ex  generali 
voluutate ,  qua  Deus  vult  omnes  homines  sal- 
vos  fieri,  quia  heec  possunt  impleri  in  quolibet 
tempore  hujus  vitae ,  dum  mors  non  instat. 
Jtem  illud  quod  homo  operatur,  quando  facit 
quod  in  se  est,  non  est  ultima  dispositio  ad 
gratiam  excitantem ,  imo  nec  dispositio  est, 
sed  tautum  removens  impedimentum ;  unde 
ergo  habet  necessariam  connexionem  cum  tali 
gratia,  cum  de  extrinseca  promissione,  cum 
illa  restrictione  et  prsecisione  facta  non  con- 
stet  ?  Unde  in  hoc  est  magna  et  notanda  difi^e- 
rentia  inter  gratiam  habitualem  et  actualem, 
et  in  sensu  iUius  axiomatis  de  una  vel  de  alia 
intellecti.  Nam  gratia  habituaUs  requirit  cer- 
tam '  dispositionem  ultimam  ,  cum  qua  habet 
infalUbilem  connexionem ,  et  ideo  facienti 
quod  in  se  est  per  auxiUum  supernaturale 
praeveniens,  infaUibiUter  datur  gratia  statim 
ac  homo  se  disponit.  At  vero  gratia  prima 
excitans,  nec  requirit  prseviam  dispositionem, 
nec  habere  iUam  potest,  sed  ad  summum  ca- 
rentia  obicis,  cum  qua  sola  non  habet  infaUi- 
bilem  connexionem  inductio  formae,  seu  taUs 
gratiae ;  unde  ergo  affirmari  potest ,  facienti 
quod  in  se  est  ante  talem  gratiam,  dari  statim 
supernaturale  auxiUum  gratise  ? 

d8.  Dicunt  aUqui  a  posteriori  id  coUigi,  ne 
possit  homo,  perveniens  ad  u.sum  rationis  in 
peccato  originaU ,  peccare  prius  veniaUter 
quam  mortaUter,  quod  reputatur  inconve- 
niens.  Sed  hoc  fundamentum  et  remotum  val- 
de  et  incertissimum  est,  quia  vel  id  nuUum  est 
inconveniens,  in  pueris  enim  baptizatis  per- 
venientibus  ad  usum  rationis  credimus  id  in- 
terdum  accidere,  nec  e-st  major  impotentia  in 
uon  baptizatis ,  et  prseterea  etiam  in  iUa  sen- 
tentia  id  vitari  non  potest ,  quia  non  potest 
dari  tam  magna  illuminatio  et  accelerata  jus- 
tifioatio  ut  uou  possit  homo  aUquantuUim  di- 
strahi ,  et  prius  vcniaUter  peccare,  quam  per 
iUam  justificantem  gratiam  justificetur.  Si 
enira  jam  quis  implevit  praeceptum  naturale 
faciendo  quod  in  se  est  per  prius  auxiUum 
anlequam  iUuminaretur  per  vocationem  ad 
fidem,  non  teuetur  statim,  aut  vocatur  cre- 
dere,  sed  potest  deUberare  et  recogitare,  nec 


SUFFiCIENTE  ET  EFFIGACI. 
tenetur  hoc  facere  cum  tanta  temporis  celeri- 
tate,  ut  non  possit  interim  comedere  aut  lo- 
qui ;  poterit  ergo  peccare  veniaUter  priusquam 
incipiat  credere,  vel  etiamsi  credat,  non  te- 
netur  statim  diUgere  Deum  sMper  omnia  di- 
lectione  charitatis,  ut  justificetur;  non  enim 
hoc  affirmativum  pra;ceptum  obUgat  cum  tan- 
to  rigore,  ac  subinde  potest  mora  aUqua  inter- 
cedere,  in  qua  homo  veniaUter  peccet,  prius- 
quam  'ab  originaU  peccato  justificetur.  Non 
est  enim  iUud  soUdum  fundamentum;  nec  ul- 
lum  video  quo  possit  incunctanter  afiirmari, 
facienti  quod  in  se  est  in  uno  actu  et  occa- 
sione,  infaUibiUter  statim  Deum  dare  auxiUum 
supernaturale  sufiiciens. 

19.  Assertum  auctoris. —  Dico  ergo  de  hoc 
tempore  et  modo  quo  Deus  dat  unicuique  ho- 
minum  auxiUum  supernaturale  proxime  suf- 
ficiens,  nihil  posse  a  nobis  definite  afiirmari, 
sed  hoc  Deum  suse  Uberae  dispositioni  reservas- 
se ;  nam  cum  iUa  praeveniens  gratia  non  fun- 
detur  in  merito,  vel  dispositione  hominis,  non 
potest,  ex  ipsius  actione,  certa  regula  sumi 
circa  tempus  in  quo  datur  haec  gratia.  Et  ve- 
risimiUus  est  non  omnibus  etiam  facientibus 
quod  in  se  est  statim  dari,  ne  videatur  ex  de- 
bito  et  propter  hominis  actum  dari.  Unde,  si- 
cut  ad  ostensionem  gratiae  Dei,  Deus  interdum 
dat  hanc  gratiam  magnis  peccatoribus,  et  non 
dat  minoribus,  ita  etiam  muUos  fortasse,  prius- 
quam  faciant  quod  in  ipsis  est,  prsevenit  per 
hanc  eamdem  gratiam  supernaturaUs  ordinis, 
dando  iUis  ne  peccent;  aUos  fortasse  movet 
prius  per  auxiUum  ordinis  naturaUs,  et  statim 
ac  faciunt  quod  in  se  est,  iUos  iUuminat ;  aliis 
etiam  idem  facientibus  circa  observationem 
legis  naturalis,  differt  vocationem  supernatu- 
ralem  pro  tempore  a  se  disposito,  non  quia  ex- 
pectet  eorum  meritum,  veldispositionem,  sed 
quia  pro  suo  arbitrio  non  vuU  dare,  nisi  in 
articulo  majoris  necessitatis,  vel  congruitatis 
in  ordine  ad  aUos  fines  providentiae  suae.  Et 
haec  differentia  in  parvuUs  ipsis  cernitur ;  nam 
quibusdam  providet  Deus  extraordinario  mo- 
do  ut  baptizentur,  aUis  non  ita,  Ucet  fortasse 
in  vita  et  diUgentia  parentum,  vel  non  sit  dis- 
crimen,  vel  etiam  interdum  meUores  vel  mi- 
nus  maU  sint,  quorum  fiUus  perire  permitti- 
tur,  quam  ejus  cui  Baptismo  speciaUter  provi- 
detur.  Et  de  aduUis  gentiUbus  legimus  quos- 
dam  servasse  Deum  usque  ad  senectutem,  et 
tandem  pecuUari  modo  providisse  modum  quo 
fidem  audirent,  quam  antea  nec  exterius  nec 
interius  perceperant ;  alios  vero  ante  vocasse, 
aUos  nunquam,  quae  varietas  non  potest  in 


CAP    XVI.  DIFFICULTATI  CAP.  12  PROPOSIT^  SATISFIT. 


349 


eorum  facta  referri^  ciim  vel  eadem  vel  pejora 
iii  liis  ssepe  inveniantur,  qui  citius  vocantur  : 
solum  ergo  dicere  possumus  Deum  neminem 
deserere,  nisi  prius  deseratur  ab  ipso  ;  non  ta- 
men  dicere  possumus  Deum  statim  accedere 
(ut  sicdicam).  vel  infundere  vocationem  super- 
naturalem  adulto^  eo  ipso  quod  aliquo  tempore 
noii  deserit  Deum^  seu  non  peccat  mortaliter, 
vel  aliquod  naturale  prseceptum  tunc  occur- 
rens  observat  :  verisimile  autem  est  Deum 
non  adeo  differre  gratiam  suam,  ut  in  ea  mora 
non  possit  homo  per  auxilia  ordinis  naturalis, 
quse  tunc  recipit,  moraliter  sine  peccato  per- 
severare.  Hoc  enim  jam  attingit  necessitatis 
articulum,  et  moraliter  sequitur  ex  promis- 
sione  illa  qua  Deus  paratus  est  dare  omnibus 
auxilium  sufficiens,  saltem  opportuno  tem- 
pore,  ut  supra  cap.  15  explicatum  est. 

20.  Corollarium.  —  Ex  quibus  colliget  lec- 
tor,  ex  tribus  ordinibus  excitationum  quas  su- 
periori  libro,  c.  10.  distinximus,  mere  natu- 
ralem,  gratuitam  ordinis  naturalis,  et  gratui- 
tam  ordinis  supernaturalis,  aliquam  eorum  ne- 
cessariam  esse  ut  homo  faciat  quod  in  se  est  ne 
gratiam  impediat,  non  tamen  quamhbet  suf- 
ficere.  Primum  declaratur,  quia  homo  nonfa- 
cit  quod  in  se  est,  nihil  boni  agendo,  nam  U- 
cet  per  se  solum  necesse  sit  cavere  impedi- 
mentum  peccati,  illud  tamen  morahter  non 
cavetur,  sine  ahqua  bona  actione,  tum  pro- 
pter  prsecepta  affirmativa  ssepe  occurrentia, 
tum  propter  negativa,  quee,  propter  pericula  et 
occasiones  vitse  prgesentis,  sine  positivis  acti- 
bus  voluntatis  non  servantur ;  et  ideo  non  dic- 
tum  est :  JVon  poiienti  obicem,  sed  dictum  est : 
Facienti  quod  in  se  est,  quia  ahquid  boni  agere 
oportet  :  hoc  autem  non  fit  sine  excitatione 
cogitationis  honestse^  ut  ex  dictis  in  superiori- 
bus  constat ;  ergo  aliqua  excitatio  necessaria 
est  ad  faciendum  quod  in  se  est.  Altera  vero 
pars  declaratur :  nam  cogitatio  mere  naturahs 
non  sufficit  absohite,  non  quia  talis  cogitatio 
non  possit  esse  satis  ut  homo  possit  ahquid 
boni  facere,  inio  etiam  ut  congrue  et  cum  ef- 
fectu  illud  faciat,  sed  quia  non  statim  ac  liomo 
facit  ahquid  boni,  censetur  facere  quod  in  se 
est ,  nam  ahquando  oportebit  facere  opus  ar- 
duum  et  difficile,  vel  phira  bona  per  aliquod 
tempus,  quod  non  potest  morahter  impleri  per 
solam  naturalem  cogitationem.  Est  enim  mo- 
raliter  necessaria  major,  et  specialior  excita- 
tio  et  prseventio  Dei,  quse  non  est  per  se  de- 
bita  naturse,  sed  gratiam  continet  veram,  et 
quse  nunc  per  Christura  datur,  hcet  sit  ordi- 
nis  naturahs.   Hsec  autem  non  sufficit  ut  sit 


principium  meriti  altioris  excitationis  super- 
naturalis,  sed  sohim  ut  sit  auxihum  ad  non 
ponendum  illi  obicem.  Tertia  vero  excitatio 
supernaturalis,  si  sit  prima,  est  etiam  gratuito 
data  in  eodem  ordine,  et  potest  esse  princi- 
piura  non  solura  non  ponendi  impedimentum 
sequentibus  excitationibus,  sed  etiam  merendi 
ihas  saltera  de  congruo,  vel  eas  impetrandi, 
et  se  ad  illas  raorahter  disponendi,  faciendo 
nimirura  quod  in  se  est  per  tales  excitationes, 
et  per  subsequentes,  tandera  usque  ad  gratiam 
habitualem  perveniatur. 

21.  Solvuntur  reliqua  argumenta  in  prin- 
cipio  Jmjus  capitis  posiia.  —  Argumentum  se- 
cundum.  —  Duhiimi.  —  Solvitur.  —  Denique 
ex  liis  facile  erit  rehqua  argumenta  in  prin- 
cipio  hujus  capitis  proposita  dissolvere.  Ad  se- 
cundum,  imprimis  dicimus  ante  excitationem 
supernaturahs  ordinis  supponi  in  homine  ex- 
citationem,  qua  possit  ita  facere  quod  in  se 
est  intra  ordinem  legis  naturahs,  ut  non  po- 
nat  irapediraentum  superiori  gratise,  ideoque 
non  esse  inutilem  illara  proraissionem  sub  ea 
conditione,  etiamsi  rarissime  impleatur  illa 
conditio  propter  liominum  negligentiam,  vel 
infirmitatem,  quia  non  promisit  Deus  omni- 
bus,  vel  phiribus  cogitationem  congruam,  vel 
gratiam  efficacem,  qua  faciunt  cum  efFuctu 
quod  in  se  est,  sed  tantum  sufficientem;,  et 
hoec  nuUi  deest  ahquo  ex  raodis  exphcatis. 
Petitur  autera  in  iha  objectione,  quid  diceu- 
dura  sit  de  horaine  qui  jara  semel  non  fecit 
quod  in  se  est ,  sed  peccavit,  et  per  hoc  po- 
suit  impedimentura  gratia^.  Ad  quod  breviter 
dicendura  est,  si  rigor  justitise  attendatur, 
horainem  sic  peccantem,  quantum  in  se  ost, 
perpetuum  impedimentum  gratise  posuisse, 
eaque  privari  oranino  meruisse  novo  deme- 
rito,  et  distincto  ab  eo  quod  per  peccatum 
originale  contraxerat,  quod  totum  de  se  ma- 
nifestum  est ,  considerata  mahtia  mortahs 
peccati ,  de  quo  loquimur.  Nihilorainus  ta- 
men,  attento  ordine  divinse  providentiai  et 
gratiai,  dicendum  est,  quamdiu  talis  peccator 
in  hac  vita  vivit,  etiamsi  gentihs  vel  infidehs 
sit,  Deura  esse  paratum  ad  vocandum,  et  per 
gratiam  praevenientem  ihuminandum  illum, 
si  eo  modo  quo  potest  per  auxilium  quod  actu 
recipit,  etiamsi  ordinis  supernaturalis  non  sit^ 
cesset  impedimentura  apponere,  faciendo  quod 
in  se  est  ad  observandam  legem  naturalem. 
Et  hoc  ex  parte  convincit  illa  secunda  objec- 
tio,  quia  isti  peccatores  non  sunt  extra  sta- 
tum  salutis;  ergo  habent  sufficiens  auxilium 
ad  illam  consequendam;  sed  multi  sunt  qui 


350  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

illum  non  habent  actu  in  se  recepLum,  quia 
Deus  non  omnes  peccatores  ita  prsevenit,  ut 
testatur  divus  Thomas,  3  contra  gent.,  cap. 
261,  et  maxime  videtur  verum  de  prseven- 
tioue  per  auxilium  ordinis  supernaturalis ; 
ergo  necesse  est  ut  saltem  det  hoc  auxilium, 
offerendo  illud  quantum  in  se  est,  si  per  ho- 
mines  non  steterit,  seu,  quod  idem  est,  si  de- 
sistant  actuale  impedimentum  gratias  appo- 
nere.  Unde,  ut  talis  conditio  impleatur,  non 
est  necessarium  ut  homo  a  se  expellat  macu- 
lam  peccati,  quam  contraxit,  ut  recte  nota- 
vit  Alens.,  3  part.,  queest.  61,  art.  3,  ad  5, 
quia  hoc  est  impossibile  sine  prsevia  fide,  et 
aliis  auxiliis  snpernaturalis  gratise.  Quia,  licet 
talis  macula  de  se  impediat,  Deus,  pro  sua 
misericordia  et  propter  Christum,  ea  non  obs- 
tante,  paratus  est  succurrere  homini,  si  remo- 
teat  (ait  Alens.)  actum  smm  voluntariim,  ei 
dissensum  ad  bonum,  et  consensum  ad  malum, 
nam  post  lioc  removet  illud  quod  est  prohi- 
bens  gratiam,  id  est ,  cessat  ponere  impedi- 
mentum,  quod  satis  est  ut  Deus  pulset  per 
gratiam,  occasionem  et  tempus  sua  voluntate 
libere  disponendo ,  ut  in  fine  preecedentis 
puncti  explicatum  est. 

•  22.  Argumcntumtertium  de  excusatione pec- 
catoris  facientis  quod  in  se  est.  —  Ad  tertium, 
de  excusatione  peccatoris  facientis  quod  in  se 
est,  si  ei  non  daretur  auxihum,  respondetur  im- 
primis  casum  non  esse  admittendum,  secun- 
dum  ordinariam  Dei  providentiam,  quia  Deus 
non  deserit  iustum,  nisi  deserentem  ipsum,  ut 
seepe  dictum  est ;  illa  vero  permissa  hypothesi, 
dicendum  est  in  eo  casu  excusari  quidem  ho- 
minem  a  novo  peccato,  si  non  faciat  id  quod 
sine  gratia  facere  non  potest,  non  tamen  ex- 
cusari  vel  a  culpa  originaU,  in  qua  permanet, 
nec  ab  ahis  peccatis  quae  contra  legem  natu- 
ralem  commiserit ;  quia  hcet  homini  deuege- 
tur  auxilium  supernaturale  ad  actus  superio- 
ris  ordinis,  semper  habet  arbitrii  hbertatem, 
et  sufficientem  rationis  usum  ad  non  peccan- 
dum  contra  legem  naturalem,  quod  satis  est 
ut  ei  imputetur  quselibet  transgressio  natura- 
]is  legis,  etiamsi  ei  non  daretur  auxilium,  vel 
ad  praecedentis  peccati  remissionem  obtinen- 
dam,  vel  ad  fidem  consequendam,  vel  ad  cons- 
tanter  persevcrandum  iu  legis  naturahs  obser- 
vatione.  Nam  ut  transgressio  naturalis  legis  in 
rigore  et  sine  legitima  excusatione  imputetur 
ad  culpam,  satis  est  ut,  quohbet  determinato 
tempore  et  actu,  habeat  homo  sufficientem 
coguitionem  et  rationis  advertentiam,  cum 
naturali  Ubertate  ad  non  peccandum,  etiamsi 


.-E  SUFFICIENTE  ET  EFFiCACI. 
major  gratia  illi  nou  daretur;  prsesertim  quan- 
do  propter  antecedens  peccatum  indignus  fac- 
tus  est  gratise. 

23.  Atque  hunc  in  modum  intelligenda  sunt 
verba  Augustini  ibi  allegata,  nam  is  qui  a  Deo 
gratiam  non  recipit,  nunquam  potest  eorum 
peccatorum,  quse  commiserit,  excusationem 
apud  Deum  preetendere.  Item  in  hoc  statu  na- 
turse  lapsse,  quamvis  homini  gratia  negaretur, 
non  posset  excusari,  aut  conqueri,  vel  quod  ei 
fieret  injustitia,  vel  quod  absque  sufficienti 
causa  gratia  privaretur,  etiamsi  faceret  quan- 
tum  posset  per  suum  arbitrium ;  quia  nihil  po- 
test  facere  de  se  conferens  ad  saUitem,  et  ideo 
taHs  excusatio  ahquo  modo  minueret  in  ne- 
gotio  redemptionis  rationem  gratiee  et  liber- 
tatis,  cum  qua  nunc  datur,  quia  vel  suppone- 
ret  in  homine  non  prsecedere  cidpam  quai  ho- 
minem  reddat  gratise  indignum,  vel  certe  sup- 
poneret,  non  obstante  tah  culpa,  posse  homi- 
nem  ahquid  suis  viribus  facere,  quo  gratiam 
promereatur,  aut  ejus  indignitatem  a  se  repel- 
lat.  Nihilominus  tamen  verum  est,  si  homini 
facienti  quod  in  se  est,  omnino  negaretur  au- 
xihum  necessarium  ad  remissionem  peccati 
obtinendam,  vel  ad  facienda  opera  necessaria 
ad  salutem,  habiturum  fuisse  excusatiouem 
quoad  novamculpam  committendam  iii  his 
quse  sine  taU  auxilio  facere  non  posset ;  nec 
enim  tahs  excusatio  repugnat  gratise,  quia 
non  est  taUs  ut  ex  parte  hominis  exchidat  jus- 
tam  causam  et  indignitatem  carentise  gratiae, 
sed  solum  excludat  novam  culpam  in  omis- 
sione  sequeutium  actuum,  qui  sine  taU  gratia 
fieri  non  possunt.  Nam  ut  hsec  ad  novam  cul- 
pam  imputentur,  non  satis  est  quod  gratiae 
carentia  ex  priori  culpa,  quse  voUmtaria  fuit, 
processerit,  quia  effectus,  subsequens  ad  cul- 
pam,  non  imputatur  ad  novam  culpam,  nisi 
fuerit  prcevisus,  vel  potuerit,  vel  debuerit  prse- 
videri,  et  per  neghgentiam  non  fuerit  prsevi- 
sus  :  non  oportet  autem  ut  iUa  subsequeutia 
mala  ita  fuerint  prsevisa,  et  quamvis  fuissent, 
prior  culpa  inde  fuisset  aucta,  postea  vero 
nou  committeretur  nova  culpa,  quia  nova  vo- 
luntas  libera  non  intercedit. 

24.  Expeditur  ultima  objectio  de  culpa  infi- 
delitatis.  —  Unde  ad  quartam  et  uUimam  ob- 
jectiouem  de  culpa  infideUtatis,  vel  infideU- 
tate  negativa,  respondemus  negando  seque- 
lam.  Nam,  Ucet  is,  qui  ad  usum  rationis  per- 
venit,  non  faciat  quod  in  se  est,  sed  peccet 
contra  legem  naturse,  et  ob  eam  rem  a  Deo 
non  iUuminetur,  poterit  uilnlominus  a  nova 
culpa  infidelitatis  excusari,  quamdiu  de  fidei 


CAP.  XYII.  OBJECTIONIBUS  IN 
doctrina  nullam  notitiam  fuerit  consecutus, 
quod  est  esse  infidelem  negative.  Quia  licet  in 
re  ipsa  posuerit  impedimentum  gratise,  ipse 
omnino  et  invincibiliter  ignorare  potuit  quod 
illa  culpa,  quam  contra  legem  uaturalem  com- 
mittebat.,  futura  esset  impedimentum  gratiee ; 
quia  hffic  nunquam  in  cognitione  ejus  ascen- 
dit,  et  ita  nocumentum  illud,  quod  ex  illo  pec- 
cato  in  eum  redundavit,  non  fuit  prsevisum, 
ac  proinde  nec  voluntarium,  nec  culpabile, 
ideoque  ignorantia  fidei  semper  manet  invin- 
cibilis,  ac  negativa  tantum.  Unde  considerate 
advertendum  est,  aliud  esse  simpliciter  impu- 
tari  hujusmodi  infideli,  quod  careat  auditu  fi- 
dei,  aliud  vero  esse  hoc  imputari  ad  specialem 
culpam  infidelitatis.  Nam  hoc  posterius  non 
est  in  universum  verum,  ut  declaravi  :  iUud 
autem  prius  simpliciter  verum  est^  quia  vere 
et  in  re  ipsa  infidehs  suis  peccatis  ponit  impe- 
dimentum  gratise,  et  ita  voluntate  sua  facit  id 
quod  est  impedimentum,  licet  rationem  impe- 
dimenti  in  taU  vohmtate  et  actione  ipse  non 
agnoscat,  quse  ignorantia  satis  est  ut  a  speciali 
culpa  infideUtatis  excusetur,  non  tamen  obstat 
quominus  impedimentum  ipsum  sit  vohmta- 
rium ;  sicut  potest  quis,  cum  accedit  ad  Sacra- 
mentum,  non  recipere  effectum,  quia  ponit 
obicem  gratiae,  et  nihilominus  non  peccare 
denuo,  quia  invincibilitcr  ignorat,  vel  non  ad- 
vertit  obicem ;  et  simiKa  exempla  obvia  esse 
possunt. 

CAPUT  XVII. 

OBJECTIONIBUS  IN  CAPITE  13  PROPOSITIS  SATISFIT. 

Ex  his  quse  hactenus  diximus,  satis  explica- 
tus  manet  sensus  in  quo  prima  sententia  c.  12 
relata  iutelligenda  sit,  ut  admitti  po?sit,  et  ali- 
quorum  Scholasticorum  verba,  quibus  libero 
arbitrio  plus  quam  oporteat  in  dispositionibus 
ad  gratiam  tribui  videtur,  vel  pie  interpre- 
tanda  si  fieri  potuerit,  vel  si  expositio  locum 
habere  non  potuerit,  rejicienda  esse,  ut  ite- 
rum,  tractando  de  justificatione  et  de  disposi- 
tionibus  ad  illam,  necessario  dicendum  erit. 
Unde  si  argumenta  secundse  opinionis  cap.  13 
relatee,  tantum  eo  tenderent,  ut  ante  auxi- 
lium  supernaturalis  gratiee  nullum  ejus  meri' 
tum,  vel  ratio  motiva^  ex  parte  liberi  arbitrii 
admittatur,  ad  illa  respondere  non  oporteret, 
quia  nobis  contraria  non  essent.  Quia  vero 
auctores  illius  opinionis,  vel  phis  intendunt, 
vel  omnia  involvunt,  et  simpliciter  negant  le- 
gem  illam  dandi  gratiam  homini  facieuti  quod 


GAP.  13  PROPOSITIS  SATISFIT.  351 

in  se  est,  ideo  necessarium  ducimus  illius  opi- 
nionis  argumentis,  quatenus  doctrinae  nostrae 
obviare  possunt,  satisfacere. 

1.  Ao' giimentum  primtm  circa  vocationem 
Dei.  —  Multi  vocantur  eo  modo  quo  aptim  est 
eos  venire,  ex  mente  Augustini.  —  Primum  su- 
mebatur  ex  frequenti  adaiiratione  Augustini, 
quod  in  causa  sequaU  Deus  quosdam  vocet,  et 
non  aUos  ,  vel  etiam  in  insequaU  iniquiorem 
potius  vocet  quam  miuus  malum,  cujus  provi- 
dentise  divina^  nuUam  rationem  putat  dari 
posse  ex  parte  hominum,  sed  tantum  ex  Dei 
Ubera  vokmtate,  quod  non  ita  esset  si  Deus 
statuisset  semper  dare  gratiam  facienti  quod 
in  se  est.  Sed  imprimis  respondemus  hauc 
doctrinam  Augustini  non  repugnare  cum  iUa 
lege,  et  principio  in  eo  sensu  inteUecto,  quem 
nos  expUcuimus  ;  utrumque  enim  conjunxit 
D.  Thomas,  Ub.  3  contra  gentes,  cap.  159  et 
161 ;  nam  in  hoc  ultimo  tradit  hanc  doctrinam 
Augustini,  dicens  interdum  Deum,  ex  abun- 
dantia  bonitatis  su83,  eos  qui  gratise  suee  im- 
pedimentum  preestant  gratia  sua  preevenire ; 
non  tamen  omnes  similes  ita  prsevenire,  ut 
gratiam  et  misericordiam  suam  liberalem  os- 
tendat,  nec  hujus  discriminis  esse  aUam  ratio- 
nem  inquirendam,  prseter  simpUcem  Dei  vo- 
kmtatem  ;  et  nihilominus,  in  cap.  459,  docet 
quoties  homo  Dei  gratia  nou  prcevenitur,  ipsi 
imputari,  quse  etiam  est  doctrina  Augustini, 
ut  supra  aUegavi,  et  ex  iUa  sequitur  aperte 
Deum  dare  suam  prsevenientem  gratiam  Iio- 
mini  facienti  quod  in  se  est,  in  sensu  a  nobis 
expUeato.  Igitur,  ex  mente  Augustini  et  Tho- 
mae,  iUa  doctrina  huic  axiomati  non  repugnat. 
Dicemus  enim  imprimis  doctrinam  Augustini 
in  illo  argumento  aUegatam,  frequentissime 
ab  eo  tradi  de  gratia  efficaci,  non  de  gratia 
sufficiente  absolute  sumpta,  ut  prout  nunc  de 
illa  tractamus.  Hoc  patet  ex  iisdem  locis  Au- 
gustini.  Nam  in  dicta  qusest.  2  ad  SimpUcian., 
a  medio  fere  usque  ad  finem,  in  hoc  ponit  mys- 
terium  gratise,  quod  multi  vocantur  eo  modo 
quo  aptum  erat  eis  ut  venirent  :  Ad  alios  au- 
tem,  ait,  vocatio  quidem  pervenif,  sed  quia  talis 
fuit  qua  onoveri  non  possent,  ut  eam  cnpere  apti 
essent ,  vocati  quidem  dici  potiterunt,  sed  non 
electi.  In  utrisque  ergo  ponit  vocationem,  di- 
versitatem  autem  in  hoc  constituit,  quod  uni 
datur  vocatio  congrua,  alteri  tantum  suffi- 
ciens,  cujus  rationem,  prseter  divmam  vokm- 
tatem,  ignorare  se  dicit.  Et  de  eadem  incequa- 
litate  vocationum  loquitur  Ub.  de  Spirit.  et 
litter.,  cap.  34,  cum  ait :  Jatn  si  ad  illam  pro- 
funditatem  scrutandam  qxdsquam  nos  coarctet, 


352  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^ 

cur  illi  ita  suadetiir,  ut  persuadeatur ,  illi  au- 
tem  non  ita,  duo  sola  occurrunt  interim  quce 
respondere  mihi  placet :  0  altitudo  divitiarum, 
et  numquid  iniquitas  apud Deuml  Cui  respon- 
sio  ista  displicet,  quwrat  doctiores.  Supponit 
ergo  Angustmus  in  illa  qnaestione  omnes  sua- 
deri^  quod  pertinet  ad  snfficientem  gratiam ; 
quosdam  vero  persnaderi,  quod  ad  efficacem 
gratiam  spectat,  quse  illis  qui  non  persuaden- 
tur^  nou  datur  :  et  in  hoc  ponit  admlrationis 
causam.  Denique  eumdem  sensum  indicavit 
Augustinus  in  illa  celebri  sententia  :  Cur  hunc 
trahat,  illum  non  trahat,  noli  judicare,  si  non 
vis  errare.  Nam  trahere,  apud  Augustinum;, 
gratiam  efficacem  significat,  et  in  eodem  sensu 
tractat  eamdem  queestionem  epist.  407,  a  me- 
dio. 

2.  Trahendi  verlumpro  gratia  efficaci  apud 
Augustinum.  —  Secundo  ,  si  velimus  senten- 
tiam  illam  et  doctrinam  Augustini  ad  sufficien- 
tem  gratiam  extendere ,  in  lioc  etiam  maxime 
cernitur,  quia  sive  facientibus  quod  in  se  est, 
sive  non  facientibus,  non  sequalis  datur,  sed 
quibusdam  major,  aliis  minor ,  pro  arbitrio 
Dei,  sive  facta  hominum  sequaUa  sint ,  sive 
inEequaUa.  In  hoc  sensu  loquitur  Augustinus 
Ub.  1  de  Peccat.  merit.,  cap.  22,  ubi  proponit 
duos  homines ,  alterum  ab  ineunte  pueritia 
modestum,  moderatum,  etc,  ahum,  flagitiis 
et  facinoribus  coopertum,  et  nihilominus  ma- 
jor  gratia  isti  quam  iUi  datur  :  JVon  dico  (in- 
quit)  ut  iste  credat,  ille  non  credat  (quod  perti- 
net  ad  insequalitatem  in  gratia  efficaci),  sedut 
iste  audiat  quod  credat,  ille  non  audiat,  quod 
spectat  ad  insequalitatem  in  sufficienti  gratia, 
Ad  utramque  vero  gratiam,  tam  efficacem 
quam  sufficientem,  pertinet  quod  idem  Au- 
gustinus,  Ub,  2  de  Peccat.  merit.,  c.  5,  dixit : 
Cur  autem  illtmi  adjuvet,  illuon  non  adjuvet , 
adjuvct  illuni  tantum,  illum  atctem  non  tantum, 
istum  illo,  illum  isto  modo,  penes  ipsum  est, 
et  cequitatis  tam  secretce  ratio,  et  excellentia 
potestatis.  Cum  Iiac  autem  mere  voluntaria 
distributione  gratise,  tam  efficacis  quam  suf- 
ficientis,  stat  optime  certa  lex,  ut  facienti 
quod  in  se  est  Deus  non  deneget  gratiam ; 
quia  per  hanc  legem,  ut  diximuS;^  non  obh- 
gatur  Deus  uUi  dare  gratiam,  nisi  facienti 
quod  in  se  est,  nec  dare  aequalem  omnibus 
facientibus  quod  in  ipsis  est,  nec  dare  tan- 
tam  vel  tantam  gratiam  facienti  quod  in  se 
est ;  idco  nec  dare  statim,  nec  citius  quam 
non  lacienti  quoil  in  se  est,  nec  etiam  tar- 
dius,  quam  aUeri  phis  facienti ;  sed  sohim 
definivit  Deus  non  negare  aUquo  modo  suf- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 

ficientem  facienti  quod  in  se  est,  quee  lex  non 

toUit  omnem  aUam  Dei  Ubertatem. 

3.  Negatur  opus  aliquod,  factum  ex  solo  li- 
hero  arhitrio,  esse  initium.  fidei  vel  salutis.  — 
Ad  secundum  argumentum,  negamus  ex  iUo 
principio,  ut  a  nobis  explicatum  est,  sequi 
opus  aliquod  factum  ex  solo  Ubero  arbitrio 
esse  initium  fidei,  vel  sahitis,  quia  Ucet  ante 
primam  gratiam  possit  aUquis  facere  aUquid 
boni  naturaUs,  ratione  cujus  dicatur  facere 
quod  in  se  est,  illud  bonum  opus  non  est  ini- 
tium  sahitis,  quia  nec  est  meritum,  nec  dis- 
positio  ad  auxiUum  supernaturale ,  sed  est 
tantum  removens  novi  peccati  obicem,  quod 
posset  gratiam  impedire  :  et  ideo  nuUo  modo 
est  ratio  propter  quam  datur  gratia,  sed  ex 
mera  Dei  misericordia  datur,  praesertim  cum 
in  homine  supponatur  originale  peccatum,  ra- 
tione  cujus  est  tah  gratia  indignus,  sicut  etiam 
per  Sacramentum  datur  gratia  homini  tantum 
attrito,  non  ex  uUo  merito,  nec  dispositione 
ex  se  sufficiente,  ut  infra  videbimus,  sed  mere 
gratis,  et  nihilominus  infaUibiUtcr,  ex  lege  a 
Deo  statuta  propter  Cliristum  datur. 

4.  Instantice  primw  occurritur.  — Alteri  in- 
stantice  respondetur.  —  Ad  primam  autem 
instantiam,  quae  in  eodem  argumento  fit,  quia 
facere  quod  in  se  est  non  potest  esse  conditio 
requisita  ad  gratiam,  quin  sit  ratio  propter 
quam  datur,  respondetur  imprimis  illam  non 
esse  conditionem  sine  qua  non  datur  gratia, 
quia  multis  datur  non  facientibus  quod  in  se 
est,  sed  solum  est  conditio  sine  qua  Deus  non 
tenetur  ex  vi  illius  legis,  vel  universalis  re- 
demptionis  Christi,  gratiam  conferre,  ut  su- 
pra  notavi ;  et  ideo,  cum  Deus  dat  gratiam  fa- 
cienti  quod  in  se  est ,  non  dat  intuitu  operis 
ejus,  sed  intuitu  Christi  et  misericordise  suee , 
qua  statuit  beneficium  illud  omnibus  non  po- 
nentibus  obicem  conferre.  Ex  quo  etiam  alia 
ratio  sumitur ,  quia  bonum  opus  sic  factum 
non  influit  positive  (ut  sic  dicam)  in  gratiam, 
sed  in  Iianc  negationem  resolvitur,  quod  obi- 
cem  non  ponit :  sola  autem  carentia  obicis  non 
est  propria  ratio  gratiam  obtinendi:  Et  ita 
non  Iiabet  locum  altera  instantia  ibi  facta ;  fa- 
temur  enim,  sicut  in  prsedestinatione  non  da- 
tur  ratio  ejus ,  nec  conditio  sine  qua  non,  ita 
uec  in  collatione  primse  graiise.  Non  potest 
autem  fieri  comparatio  in  conditione  requisita 
ad  obligatiouem  promissionis,  quia  Deus  non 
promisit  prsedestinationem  sub  aliqua  con- 
ditione,  sicut  promisit  omnibus  sufficientem 
gratiam.  Quodsi  fiat  comparatio  inter  praipa- 
rationem  totius  gratia? ,  quoe  datur  praidesti- 


CAP.  XVII.  OBJECTIONIBUS  IN 
natis,  cum  prseparatione  primge  gratia?  sufii- 
cientis,  prout  ad  omnes  homines  extenditur, 
respondetur  in  lioc  tantum  servari  similitu- 
dinem,  quod  neutra  voluntas  seu  prseparatio 
liabet  causam  ex  parte  liominum,  sed  ex  sola 
misericordia  Dei ;  diversam  vero  rationem  in 
hoc  inveniriquod  preeparatio  gratiae  preedes- 
tinations  est  absohita,  et  per  decretum  efficax, 
altera  vero  universahs  praeparatio  auxihi  est 
couditionata  per  voluntatem  tantum  ineffica- 
cem^  seu  antecedentem,  quantum  est  ex  parte 
Dei;,  vel  si  per  hominem  non  steterit ;  ideoque 
ad  primam  gratiam  prsedestinationis  nulla 
ratio  vel  conditio  expectatur,  quae  non  sit  ab 
ipsa  prsedestinatione.  Ad  primam  autem  gra- 
tiam  sufficientem  quae  non  praedestinatis  da- 
tur,  potest  requiri  conditio  non  ponendi  obi- 
cem,  quia  potuit  Deus  decernere  non  aUter 
eam  dare  aliquibus,  pro  sua  libertate. 

5.  Prcedestinationis  gratla  ex  sola  Dei  vo- 
luntate  prceparata  quihus  detiir.  —  Prcedesti- 
natio  quid.  —  Unde  cum  dicitur  eamdem  esse 
rationem  de  primo  gratiae  auxiho  quae  de  tota 
praedestinatione,  respondetar  id  esse  verum  de 
primo  gratise  auxiiio  quod  ex  propria  praedes- 
tinatione  procedit,  non  vero  de  primo  gratiae 
auxilio,  quod  ex  generaU  vohmtate  salvandi 
omnes  homines  confertur.  Cujus  ratio  est, 
quia  gratia  propria  praedestinationis  est  gratia 
efficax,  quae  non  est  promissa  omni  facienti 
quod  in  se  est,  sed  ex  sola  Dei  voluntate  prae- 
parata  est  quibus  datur,  ut  hbro  sequenti  vi- 
debimus,  et  ideo  vel  in  eis  non  praerequiritur 
ut  faciant  quod  in  se  cst  per  auxiha  ordinis 
naturalis,  vel  illa  etiam  dantur  congrua  et 
efficacia  ex  vi  praedestinationis,  et  ita  respeetu 
totius  praedestinationis  non  habet  locum  illa 
conditio,  quia  ihamet  auxiUa  ex  vi  electionis 
et  praedestinationis  praeparantur ,  quia  prae- 
destinatio  non  solum  est  radix  beneficiorum 
gralioe  supernaturalis  ordiuis,  sed  etiam  gra- 
tiae  ordinis  naturalis,  imo  etiam  naturalium 
beneficiorum,  quae  ad  supernaturalem  finem 
cum  efi"ectu  conducunt,  ut  in  prima  parte  os- 
tensum  est :  unde  etiam  fit  ut,  licet  omnes 
praedestinati  facturi  sint  quod  in  se  est,  et 
quod  oportet  ad  salutem,  nihilominus  non 
ideo  praedestinati  sunt  quia  facturi  sunt,  sed 
praedestinantur  ut  id  faciant.  Aliud  vero  est  de 
prima  gratia  tantum  sufficiente,  quae  datur 
non  praedestinato,  nam  illa  non  est  absolute 
piaeparata  omnibus  hominibus,  sed  generatim 
tantum  sub  conditione,  dummodo  non  ponant 
obicem,  et  muiti  nou  impleut  conditionem,  et 
ideo  tah  gratia  perpetuo  carent.  Ahi  vero, 
vm. 


CAP.  13  PROPOSITIS  SATISFIT.  353 

implentes  conditionem,  illam  recipiunt,  non 
tamen  efficacem ,  sed  tantum  sufficientem , 
quia  non  ex  prasdestinatione  recipiunt,  nec 
aUter  erat  promissa,  et  niliilominus  in  eo  quod 
aUquid  boni  faciunt,  dum  id  quod  est  in  se 
faciunt,  aliquod  beneficium  congruae  cogita- 
tionis,  vel  gratiae  ordinis  naturalis  omnino 
gratis,  et  sine  iUa  praevia  conditione  acci- 
piunt,  quod  tamen  non  ex  propria  praedesti- 
natione,  sed  ex  generaU  providentia,  vel  na- 
turse,  vel  gratias  dimanat. 

6.  Et  ita  etiam  procedit  quod  in  eodem  ar- 
gumento  additur  de  vocatione,  quod  nuUa  ejus 
ratio  vel  conditio  praevia  postulatur  ex  parte  ho- 
minis;  estenim  id  verum,  maxime  de  vocatio- 
ne  efficaci,  de  qua  loquitur  Augustinus  in  locis 
ibi  allegatis,  ut  ex  dictis  in  primo  argumento 
constat.  Et  eodem  modo  loquitur  Prosper,  agit 
enim  de  bona  voluntate  pia  et  conferente  ad 
salutem,  De  vocatione  autem  sufficiente  su- 
pernaturali,  quae  generaliter  omnibus  affertui-, 
verum  est  multis  non  offerri,  nisi  sub  ea  con- 
ditione,  et  ideo  non  dari  quia  impedimentunl 
ponunt,  inide  si  isti  conferantur  cum  aliis  non 
ponentibus  obicem,  quibus  talis  vocatio  datur, 
Ucet  utrique  praedestinati  non  sint,  aliqua  ra- 
tio  reddi  potest  illius  comparationis,  cur  ilUs 
non  dotur  sicut  istis,  scilicet  quia  illi  posue- 
runt  impedimentum  :  absoluta  vero  ratio  cur 
istis  detur  ,  non  potest  dari  nisi  ex  parte  Dei 
et  Christi,  quia  sola  carentia  obicis  non  est  ra- 
tio  obtinendi  gratiam,  ut  dixi ;  praeterquam 
quod  etiam  illud  quod  isti  faciunt,  ut  non  po- 
nant  obicem,  est  ex  peculiari  beneficio  Dei  prae- 
parantis  illis  vel  cogitationem  congruam  natu- 
ralem,  si  tam  facile  sit  opus  ut  illa  sufficiat, 
vel  gratiam  aliquam  specialem  naturalis  ordinis 
efficacem  etiam,  seu  congruam  ad  illum  proxi- 
mum  actum.  Unde  hoc  ipsum,  facere  quod  in 
se  est,  quatenus  est  a  Deo  voluntarie  praepara- 
tum,  nullam  habet  propriam  rationem,  vel 
conditionem  ex  parte  liominis  ;  etiamsi  non 
ex  propria  praedestinatione  conferatur,  sed  ex 
universali  providentianaturae,  vel  gratiae,  quia 
modus  etiam  et  ordo  talis  provideatiae  omnino 
gratis  est  a  Deo  institutus  et  ordinatus,  sine 
ulla  causa  vel  conditione  absolute  praevia  ex 
parte  hominis,  et  ideo  omne  particulare  bo- 
num,  inde  proveniens  ad  homines,  est  ex  pura 
Dei  misericordia,  licet  non  sit  propria  gratia, 
nisi  ad  providentiam  supernaturalem  perti- 
neat,  ut  supra  dictum  est. 

7.  Argumentum  tertium. — Adtertium,  res- 
pondemus  ex  dictis  facile  patere  posse  senten- 
tiam  a  nobis  explicatam  longissime  a  Semipe- 

23 


354  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

lagianis  distare';  illi  enim  dicebant  homiucm 
posse,  suo  arbitrio,  aliquo  modo  se  prajparare 
suis  viribns  ad  gratiam,  et  ita  aliquale  meri- 
tum  in  operibus  uatnroe  pouebant  respectu 
gratia3  et  vocationis  supernaturalis,  et  conse- 
quenter  cogebautur  dicere  infusionem  primce 
gratise  non  esse  liberalem  donationem,  sed  ali- 
quam  retributionem ,  quse  omnia  constant  ex 
dictis  in  lib.  1,  et  supponuntur  aperte  in  tes- 
timoniis  ibi  allegatis^  quse  superflue  contra  ca- 
tbolicam  sententiam  alleganlur.  Nam  auctores 
ejus  nulhmi  omnino  meritum  ante  primam 
gratiam  ponunt;  nec  rationem  in  operibus 
naturoe  admittunt,  quse  movere  possit  Deum 
ad  dandam  gratiam,  per  modum  dispositionis, 
vel  congruae  petitionis,  vel  aliquid  simile.  Nec 
ctiam  ponunt  illam  legem  per  modum  pacti 
conditionati  inter  Deum  et  nos,  sed  per  mo- 
dum  liberalis  misericordite  jam  decretffi  et  sta- 
tutse  a  Deo ;  quod  si  in  illa  aliquod  pactum  in- 
tervenerit,  est  respectu  Christi  Domini  tan- 
tum,  et  rcspectu  ilUus  etiam  potest  esse  vera 
justitia  in  tali  donatione  ,  non  quatenus  fit 
peccatori,  sed  quatenus  fit  Christo^  et  est  re- 
tributio  meritorum  ejuS;,  non  recipientis. 

8.  Promissio  gratice  ad  quem  finem  posita. 
—  Biffert  Deus  gratiam  suam  in  quantum 
vult,  fro  suo  arbitrio. — Addo  insuper  tantum 
abesse  ut  hic  modus  oflFerendi  gratiam  omni- 
bus  facientibus  quod  in  se  est,  diminuat  ratio- 
nem  gratiee  seu  gratuitee  donationis,  ut  potius 
limitet  et  angustet  (ut  sic  dicam)  Hberahtatem 
Dei,  in  hac  universaU  gratiaj  largitione.  Nam 
certe  liberahus  ageret  Deus  cum  hominibus, 
si  propter  Cliristum  absolute  et  sine  uUa  con- 
ditione  decrevisset  omnes  in  particulari  suffi- 
cienter  et  proxime  vocare  ad  fidem,  etiamsi  ex 
parte  ipsorum  hominum  peccata  praecederent_, 
et  multiphcarentur,  quia  hoc  modo  ad  plures 
taUs  gratia  perveniret.  Nunc  autem,  quia  ef- 
fectus  ita  ostendunt  non  ita  decrevisse,  et  cir- 
ca  aliquos  ita  se  gessisse,  quia  illos  vocat, 
etiamsi  nihil  fecerint  boni^  sed  potius  multa 
peccata  commiscrint ,  aUos  vero  propter  pec- 
cata  nou  ita  vocare  ,  recte  inteUigimus  circa 
priores  UberaUorem  extitisse  Deum,  et  hauc 
esse  unani  ex  profunditatibus  providentiae 
ejus,  quam  Augustinus  scepe  miratur.  Ergo 
signum  est  quod  promissio  gratise  sub  iUa  U- 
mitatione  faciendi  quod  in  se  est;,  ad  eum  fi- 
ncm  tantum  posita,  ut  homo  non  ponat  impe- 
dimcnlum  gratia:;,  non  minuit  rationem  gra- 
tise  in  ratione  doni  gratuiti,  sed  facit  ut  tale 
douum  gratuitum  nou  tam  efiuse  communi- 
cetur.  Ideoque,  quando  Deus  diflfert  per  aU- 


.^  SUFinCIENTE  ET  EFFICACI. 
quod  tempus  hoc  donum,  non  expectat  ipsum 
homiuem  ut  aliquid  faciat  quo  gratiam  pro- 
mcreatur,  ut  Semipelagiani  putabant,  sed  po- 
tius  homo  expectat  Deum ,  ut  sui  misereatur, 
quia  Deus,  suo  arbitrio,  et  ad  ostensionem 
gratise  suse,  diflTert  gratiam  suam  quando  et 
quantum  vuU,  et  nihilominus  ab  homine  exi- 
git  ut  interim  impedimentum  non  ponat , 
quod  rigoris  potius  est,  Ucet  justi,  quam  U- 
beraUtatis. 

9.  Argumentum  quarttcm.  —  Quartum  ar- 
gumentum  non  indiget  nova  sohitione;  cum 
enim  ostensum  sit  non  esse  contra  rationem 
gratise,  ut  certa  lege  ofl[eratur  omni  facienti 
quod  in  se  est ,  ad  non  ponendum  obicem  ei- 
dem  graliae  ,  manifestum  est  legem  vel  pro- 
missionem  factam  dicto  modo  propter  merita 
Christi,  non  repugnare  cum  gratia  Cliristi, 
imo  esse  maxime  meritis  et  muneribus  ejus 
consentaneara.  Nam  cum  ipse  sit  universaUs 
Redemptor  quoad  suflTicientiam,  debuit  omni- 
bus  mereri  et  obtinere  sufficieiitia  auxilia 
gratise  ad  sahitem,  et  remissionem  peccato- 
rum  obtinendam  ;  sed  non  obtinuit  ut  omni- 
bus  aduUis  actu  darentur  taUa  auxilia,  cum 
hoc  nou  fiat;  ergo  obtinuit  saUem  ut  darentur 
omnibus  non  ponentibus  obicem,  et  conse- 
quenter  ut  omnibus  oflferrentur,  sub  ea  saUem 
conditione  :  Si  facerent  quod  in  se  est,  ne  tac- 
tum  ejusdcm  gratiee  impedirent,  Nec  dubitari 
potest  quiu  totum  hoc  potuerit  cadere  sub  me- 
rita  Christi  :  nam  potius  iUa  de  se  sufficien- 
tia  erant  ad  obtinendum  ut  omuibus,  etiam 
iniquissimis  et  rebellibus,  daretur  talis  gratia : 
de  facto  autem,  propter  rationes  divinse  pro- 
videntise  occultas,  noUiit  merita  sua  ad  hoc 
absoUite  obtinendum  ordinare,  sed  cum  illa 
tautum  Umitatione,  ut  satis  declaratum  est. 
Neque  ex  hac  lege,  iu  dicto  sensu  lata,  sequi- 
tur,  homini  facienti  quod  in  se  est,  deberi  ex 
vi  taUs  legis,  ut  jam  satis  declaratum  est,  quia 
sohun  respectu  Christi  includit  lex  illa  debi- 
tum  justitio3,  respectu  vero  hominis  peccatoris, 
ex  sola  misericordia,  certa  lege  decreta  pro- 
pter  Christum,  datur. 

iO.  Ad  qiiintum  argmmitum  negatur  gra- 
tiam  seqid  obedientiam  liumanam.  —  Ad  quin- 
tum  HCgatur  sequela,  nimirum,  gratiam  esse 
pedissequam  liberi  arbitrii,  seu  obedientiae 
Immauai,  quia  Ucet  possit  aUqua  bona  opera- 
tio  naturaUs  antecedere,  non  solum  nalura, 
sed  etiam  tempore,  infusionem  primaj  gratiae 
excitantis ,  nihilominus  illud  bouum  opus  uon 
est  meritum,  uec  ratio  obtineudi  talem  gra- 
tiam,  sed  sohim  deservit  ad  non  ponendum 


CAP.  XVIII.  QUID  AUGUSTmUS  SENSERIT  DE  SUFFICIENTl  AUXILIO,  ETG. 


illi  obicem.  Hoc  autem  non  satis  est  ut  dicatur 
gratia  subsequi  ex  naturali  bono  usu  liberi  ar- 
bitrii,  nec  ut  gratia  dicatur  esse  pedissequa 
obedientice  humanee ;  nara  baic  verba  signifi- 
cant  consecutionem  causalem,  id  est,  ut  gratia 
sequatur  ex  obedientia  humana,  ut  ex  ratione 
et  merito_,  vel  ahquali  causa  ejus,  quod  verum 
esse  non  potest,  nec  sequitur  ex  dicta  sententia ; 
sed  solum  sequitur  quod ,  secundum  ordinem 
temporis,  ante  impulsum  supernaturalis  gra- 
tice  preecedere  possit  ahquis  bonus  motus  na- 
turee ,  et  quod  liic  motus  possit  esse  necessa- 
rius  ad  non  ponendum  obicem  gratiae,  quae 
jnsto  judicio  Dei  pro  aliquo  tempore  interdum 
difFertur ,  et  quando  postea  datur  ei  qui  obi- 
cem  non  posuit,  ex  pura  misericordia  datur , 
non  quia  sequatur  vel  debeatur  propter  opus 
ejus.  Testimonia  autem  in  illo  argumento  al- 
legata ,  de  operatione  pia  et  meritoria  aliquo 
modo  apud  Deum  supernaturalium  donorum 
intelliguntur,  ut  hb.  2  late  diximus,  et  de  iUis 
verum  est,  nec  ordine  naturee  seu  cansaUtatis 
posse  preecedere  gratiam,  sed  subsequi,  quia 
non  sunt  causa  primse  gratiae,  sed  effectus ; 
et  consequenter  etiam  verum  est  nec  ordine 
temporis  posse  tale  opus  primam  gratiam  an- 
tecedere,  cum  cansa  debeat  prius  existere  quam 
eiTeclus.  Uude  ad  ultimam  rationem  ibi  posi- 
tam ,  facile  etiam  respondetur  ex  dicta  senten- 
tia  non  tolli  necessitatem  gratise  preevenientis, 
nam  hsec  semper  necessaria  est  ad  opera  pie- 
tatis,  et  meritoria  apud  Deum,  etiamsi  aliquod 
bonum  opus  naturale  possit  sine  illa  et  ante 
illam  preecedere.  Quia  tale  opus  nec  toUit  ne- 
cessitatem  prsevenientis  auxiiii ,  ut  veram  ra- 
tionem  gratise  in  eo  impediat,  nec  denique 
tale  auxUium  dicitur  prseveniens,  quia  ante 
iUud  nuUum  bonum  opus  prsecedere  possit,  sed 
quia  nuUum  opus  pietatis,  seu  quod  possit  esse 
meritorium,  vel  ratio  taUs  auxilii,  illud  potest 
antecedere  :  quod  autem  prcecedat  opus  juvans 
solum  ad  non  ponendum  obicem  taU  auxilio, 
uec  necessitatem  ejus  toUit,  nec  aUunde  repu- 
gnantiam,  vel  aUud  inconveniens  inducit. 

11.  Ad  sextum  argumentum,  quod.  Deus  ex- 
pectet  voluntatem  hominis ,  responsum  est  in 
prcBcedenti  capite. — Ad  sextum,  in  quo  infere- 
batur  Deum  expectare  voluntatem  hominis, 
jam  late  responsum  est  in  capite  praecedente, 
negando  sequelam,  quia  potius  homo  expectat 
voluntatem  Dei,  quam  Deus  expectet  volunta- 
.temhominis;  nam  per  legem  illam  non  ne- 
gandi  gratiam  facienti  quod  in  se  est,  non 
obUgatur  Deus  (ut  dixi)  ad  non  daiidam  gra- 
tiam,  si  velit,  homini  nondum  facienti  cjuod 


in  se  ost,  vel  etiam  facienti  contra  id  quod 
facere  potest  et  debet ;  sed  solum  non  obliga- 
tur  dare  suam  gratiam  excitantem  ponenti 
obicem,  Ucet  saepe  id  faciat,  et  ideo  revera 
non  expectat  voUmtatem  hominis.  Quod  si 
interdum  differt  conferre  talem  gratiam,  non 
est  quia  expectet  voUintatem  hominis,  sed 
quia  non  tenetur  dare  iUam  quam  citissime 
potest,  et  pro  suo  arbitrio  disponit  tempora  in 
quibus  daturus  est  illam ;  interim  tamen,  dum 
iUam  non  confert,  non  vuit  ex  parte  hominis 
impedimentum,  quod  magis  pertinet  ad  rigo- 
rem  et  gratioe  restrictionem,  quam  ampliatio- 
nem,  ut  declaravi;  ideoque,  licet  Deus  aliqui- 
bus  differat  gratiam  conferre,  ettandem  illam 
eis  conferat,  si  non  ponant  obicem,  faciendo 
quod  in  se  est,  non  ideo  in  eis  ratio  gratiae 
destruitur,  quia  nunquam  datur  ex  operibus 
eorum,  ut  putabant  Cassianus  et  alii  JNlassi- 
lienses,  sed  dat  ex  universaU  misericordia  sua, 
qua  vult  omnes  homines  salvos  fieri.  lUa  ergo 
argumenta  impugnant  recte  iUam  propositio- 
nem  inteUectam  in  sensu  Semipelagianorum, 
qui  erit  proprie  sensus  causaUs^  scilicet,  quia 
homo  facit  per  Uberum  arbitrium  quod  in  se 
est,  id  est,  aliquid  boni,  ideo  Deus  illum  su- 
pernaturaliter  vocat,  seu  dat  iUi  primam  au- 
xiliantem  gratiam  supernaturalem  ;  non  vero 
impugnant  illam  inteUectam  in  sensu  pure 
conditionali ,  iu  quo  conditio  nuUam  ratio- 
nem  meriti  vel  causse  includit,  sed  solam 
obicis  gratiae  negationem,  ut  satis  declaratum 
est. 

GAPUT  XVIII. 

QUID  AUGUSTINUS    SENSERIT    DE   SUPFICIENTI  AUXI- 
LIO,    AN   OMNIBUS   ADULTIS   DETUR. 

Quamvis  in  superioribus  capitibus  defnii- 
tum  sit  Deum,  ex  parte  sua,  dare  omnibus  ho- 
minibus  adultis  auxilium  actuale  sufficiens 
ad  salutem,  et  interdum  doctrina  Augustini 
id  confirmaverimus ;  quia  vero  ejus  auctori- 
tas,  in  hac  prsecipue  materia,  magna  est,  et 
aliqui  contendunt  longe  aliter  illum  sensisse, 
necessarium  visum  est  hoc  punctum  separa- 
tim  tractare,  mentemque  Augustini  diligenter 
inquirere,  ut  veritas,  quam  ostendimus,  nou 
solum  auctoiitate  ejus  non  obscuretur,  verum 
potius  confirmetur. 

1 .  Punctum  difficultalis primum ,de  reprobis. 
—  Primum  ergo  Augustinus  videtur  interdum 
docere,  post  lapsum  Adse,  iiegare  Deum  omni 
bus  reprobis  auxiUum  suffieiens.  Primum  t-es  - 
timonium  sit  lib.  1  de  Corrept.  et  grat.,  c.  \\ , 


356  LIB.  IV.  DE  AlXiLlO  GRATl 

ubi,  distiuguens  duplex  auxilium,  unum  quo 

homo  possit  salvari  si  velit,  id  est  sufficiens, 

aliud  quo  non  solum  possit ,  sed  etiam  velit, 

id  est  efficax ,  subjungit  illud  prius  datum 

esse  primo  hommi  in  statu  inuocentias,  et  An- 

gelis ,  etiam  maUs ,   in  sua  creatione  ;  alias 

(inquit)  quoniam  non  talis  nahira  facta  erat, 

ut  sine  divino?  adjutorio  posset  manere,  si  vel- 

let ,  non  utigue  sua  culpa  cecidissent.  Adjuto- 

riim  guippe  defuisset,  sine  quo  manere  nonpos- 

sent ;  et  adjungit :  Nunc  autem  quihus  deest 

tale  adjutorium ,  jam  poena  peccati  est.  In  qui- 

bus  verbis  aperte  docere  videtur  nunc,  propter 

peccatum  originale,  ahquibus  non  dari  adju- 

torium  quo  possint  salvari,  si  vehnt,  id  est  suf- 

ficiens.  Qui  autem  illi  sint,  expUcat,  dicens  : 

Qiiilms  autem  daiur,  secundim  gratiam  datur, 

non  secundmn  delitum,  et  tanto  amplius  datur 

per  Jesum  Christim  Dominum  nostrum,  qui- 

lus  id  dare  Deo  placuit,  ut  non  solum  adsit  si- 

ne  quo  permanere  non  possumus,  etiamsi  veli- 

mus  ,  verum  etiam  tantum  ac  tale  sit  ut  veli- 

mus,  in  quibus  aperte  declarare  videtur  solis 

praedestinatis  hominibus  dari  gratiam,  qua 

possint  salvari ,  et  veliut ;  aliis  vero  neutram 

dari  :  Nam  quibus  datur  ( inquit )  gratia  qua 

pos&int ,  si  velint,  datur  etiam  ut  velint;  ergo 

e  contrario  quibus  non  datur  ut  veHnt,  nec 

etiam  datur  gratia  qua  possint,  si  vehnt. 

2.  Secunda  difficultas.  —  Secundo,  sumitur 
argumcntum  ex  variis  locis  Augustini,  in  qui- 
bus  significat  eos ,  qui  non  convertuntur  vel 
salvautur,  ideo  non  salvari,  quia  non  ita  vo- 
cantur,  ut  respondere  et  salvari  possint  :  at  si 
talis  fuit  eorum  vocatio,  profecto  non  est  suf- 
ficiens,  quia  ut  sit  sufficiens,  oportet  ut  saltem 
det  posse,  Ita  vero  loquitur  qusest.  1  ad  Sim- 
plicianum  :  Ad  alios  (ait)  vocatio  quidem per- 
venit;  sed  quia  talis  fuit,  qua  moveri  non  pos- 
sent,  vocati  quidem  dici  potuerunt,  sed  non 
electi.  Simili  modo,  lib.  de  Prsedest.  Sanctor., 
cap.  6,  ait :  Multi  audierunt  verlum  veritatis  ; 
sed  alii  credunt,  alii  contradicunt;  volunt  ergo 
isti  credere,  nolunt  autem  illi,  quis  hoc  ignoret? 
sed  cum  aliis  prcn^iretur  voluntas  a  Domino, 
discernendum  est  utique  quid  proveniat  de  mi- 
sericordia,  quid  de  judicio.  Ubi  videtur  in 
Dtium  causam  non  credendi  reducere,  nimi- 
rum,  quia  illis  non  praeparatur  vouintas  a  Do- 
mino  :  quibus  autem  non  prseparatur  volun- 
tas,  profecto  auxilium  suflQciens  non  datur, 
nam  vohmtas  non  pra^^paratur  nisi  per  auxi- 
lium  praeveniens  et  excitans,  habens  paratum 
auxihum  adjuvans  ex  parte  Dei ;  totura  au- 
tem  hoc  iuchidit  auxilium  sulficiens ;  ergo  his. 


.£  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
quorum  vohmtas  non  praparatur,  nec  auxi- 
lium  sufficieus  datur.  Unde  cap.  8  ait,  qui  non 
veniunt  ad  Patrem,  non  doceri  ab  illo  :  Nam 
si  audissent,  ait,  et  didicissent,  venirent.  Unde 
simih  modo  subjungit  inferius  :  Quos  docet, 
misericordia  docet ;  quos  autem  non  docet,  ju- 
dicio  non  docet.  At  qui  non  docetur,  profecto 
non  recipit  auxilium  sufficiens  ut  discat  et 
credat,  nam  siue  doctrina  nemo  potest  disce- 
re ;  et  similia  ssepe  repetit  in  iho  capite,  et  aha 
multa  habet  in  libro  de  Dono  persev.,  ubi  in 
c.  8  notanda  sunt  illa  verba  :  Non  itaque  in 
hominum,  sed  Dei  est  potestate,  ut  habeani  ho- 
mines  potesiatem  filios  Dei  fieri ;  ab  ipso  quippe 
accipiunt  eam,  qui  dat  cordi  humano  cogiiatio- 
nes  pias ,  per  quas  habeat  fidem  quce  per  dilec- 
tionem  operetur.  Nam  in  his  verbis  significat 
potestatem  fihos  Dei  fieri,  non  omnibus  dari, 
sed  tantum  electis ;  per  auxihum  autem  suffi- 
ciens,  ex  sententia  Augustini ,  datur ;  ergo, 
etiam  auxihum  sufficiens  sohim  electis  datur. 
Et  hoc  confirmat  cap.  14,  inter  aha  dicens, 
de  his  qui  non  credunt  :  Sed  quoniam  ut 
crederent  non  erat  eis  datum,  etiam  unde  crede- 
rent  est  negatum',  et  infra  :  Si  a  perditionis 
massa  fion  sunt  gratics  prcedestinatione  discreti, 
nec  ipsa  eis  adhibentur,  vel  dicta,  vel  facia  per 
quce  possent  credere,  si  audirent  uiique  talia, 
vel  viderent.  Non  dantur  ergo  ihis  auxihum 
quo  possint  credere.  Hoc  autem  est  auxihum 
sufficiens ;  ergo  non  eis  datur. 

3.  Difficultas  tertia.  —  Tertio,  augetur  ea- 
dem  difficultas  ex  his  et  ahis  locis,  in  quibus 
sentit  non  posse  sufficientem  reddi  rationem  ex 
parte  liominum,  cur  ex  phiribus  audientibus 
Evangehum  hic  ita  suadetur  ut  persuadeatur, 
et  ihe  ita  suadetur  ut  resistat,  ut,  prseter  cita- 
ta  loca,  videre  hcet  hbro  de  Spirit.  et  htter., 
cap.  34,  et  dicta  quaest.  12  ad  Simphcian.,  et 
epist.  107  ad  Vitalem,  et  sub  nomine  Augus- 
tini,  hbro  de  Prsedest.  etgrat.,  cap.  15,  et  ahis 
saepe  aUegatis  locis ,  ubi  seraper  recurrit  ad 
occuha  Deijudicia,  et  ad  verba  Pauh  :  0  alti- 
tudo  divitiarum  !  et :  Numquid  iniquitas  est 
apud  Dewm  ?  At  vero  si  utrique  homini  au- 
dienti  Evangehum  daretur  auxihum  sufficiens, 
in  promptu  esset  ratio  cur  iste  crederet,  ille 
non  crederet,  nimirum,  quia,  cum  uterque 
possit  credere,  iste  non  vult,  et  ihe  vult;  ergo 
cum  Augustinus  sentit  hanc  difFerentiam  esse 
diviuae  voluntati  tribuendam,  plane  etiam  sen- 
tit  uni  ihorum  per  Dei  vohmtatem  dari  auxi- 
hum  sufficiens  ad  credendum,  et  uon  aUori, 
pro  Dei  voluntate;  unde,  hbro  2  de  Peccat. 
merit.,  cap.  17,  eamdem  proponens  quffistiO' 


CAP.  XVIII.  QUID  AUGUSTINUS  SENSERIT  DE  SUFFICIENTI  AUXILIO,  ETC. 


nem,  cur  iste  velit^  ille  non  velit,  non  sistit  in 
libero  arbitrio,  sed  recurrit  ad  auxilium  pra3- 
venienS;,  quo  vel  aperitur  gucd  latelat,  vel  sua- 
ve  flt  quod  non  delectabat.  Sentit  ergo  ei  qui 
non  cre'dit  deesse ,  vel  illuminationem ,  vel 
suavitatem,  qua  moveri  possit  ad  credendum, 
nam  si  nibil  tale  illi  defuisset,  non  posset  inde 
reddi  ratio  cur  non  credat,  sicut  alius.  Maxi- 
me  autem  videtur  urgere  quod  lib.  de  Dono 
persevcr,,  cap.  9,  dicit:  Ex  duobus  jam  gran- 
dilus  cetate  impiis,  cur  iste  ita  vocetur  ut  vo- 
cantem  sequatur,  ille  autem  aut  non  vocelur, 
aut  non  ita  vocetur,  inscrutaiilia  sunt  judicia 
Dei.  Sunt  ergo  aliqui  nunquam  vocati ;  ergo 
illi  non  recipiunt  auxilium  sufficiens. 

4.  Difficultas  quarta. — Quarto,sunt  alia 
testimonia  in  quibus,  saltem  de  aliquibus  ho- 
minibus  valde  malis ,  videtur  docere  privari 
omnino  suflBcienti  auxilio;  de  obduratis  et  ex- 
csecatis  generatim,  tract.  53  in  Joan.,  et  spe- 
cialiter  de  Pharaone,  lib.  Propositionum  ex 
epist.  ad  Rom.,  p.  61 ,  ubi  de  Pharaone  ait,  ita 
fuisse  a  Dco  desertum,  vt  jam  ei  non  imputa- 
retur  quod  nunc  non  oMemperavit,  quandoqui- 
dem  oldurata  cervice  oUemperare  non  poterat. 
Sed  illi  tantum  dicit  non  imputari,  qtcia  talem 
se  prcehuit,  cui  cor  obduraretur  ;  ergo,  saltem 
postquam  se  talem  proebuit,  privatus  fuit  suf- 
ficienti  auxilio^  nam  si  adhuc  illud  haberet, 
adhuc  illi  imputaretur  quod  non  obediret. 

5.  Difficultas  quinta.  —  Quinto,  potest  hoc 
confirmari  ex  illa  celebri  sententia  Augustini : 
Deus  neminem  deserit,  nisi  prius  deseratur  ah 
ipso,  supra  tractata  cap.  2,  ex  qua  argumen- 
tamur  hoc  modo  :  nam  in  illa  saltem  suppo- 
nitur  Deum  deserere  eum,  qui  se  deserit;  hauc 
enim  vim  habet  particula  nisi,  quse  excipit 
a  regula  quam  supponit ;  illa  autem  desertio 
non  est  uisi  denegatio  auxihi;  aut  ergo  id  di- 
citur  propter  auxilium  eflBcax,  vel  propter 
suflQciens.  Primum  dici  non  potest,  quia  ahas 
esset  falsa  prior  pars,  nimirum  Deum  nemi- 
nem  deserare  nisi  deseratur  ab  ipso ,  quia, 
quoad  auxihum  efl&cax,  ssepe  Deus  deserit 
jnstos,  priusquam  deserant  ipsum ;  et  dese- 
ruit  Adam  priusquam  peccaret,  et  deseruit 
Angelos,  qui  ceciderunt ;  et  quoad  hanc  ne- 
gationem  efl&cacis  auxilii  generaliter  dictum 
est :  Deics  quem  vult  indurat.  Ratio  autem  est, 
quia  homo  non  deserit  Deum  nisi  peccando; 
quando  autem  primo  peccat,  jam  caret  auxi- 
Uo  eflQcaci :  ergo  non  negatur  illi,  quia  dese- 
ruit  prius  Deum,  nondum  enim  illum  dese- 
ruerat.  Ergo  oportet  axioma  illud  intelhgi 
de  auxilio  suflQciente ;  ergo  saltem  illos,  qui 


357 

Deum  semel  vel  seepius  deserunt,  ipsos  dese- 
rit,  negando  illis  auxilium  suflQciens ;  non  est 
enim  aUud  deserere  quam  negare  auxilium, 
unde  Concihum  Trident.,  sess.  6,  c.  13,  inde 
probat  non  deesse  justis  auxiUum  sufficiens 
ad  servanda  prsecepta  et  perseveraudum,  quia 
Deus  non  deserit  iUos. 

6.  Difflcultas  sexta.  —  Sexto,  possunt  hic 
etiam  induci  iUa  loca  Augustini,  in  quibus , 
exponendo  sententiam  Pauli :  Deus  vult  om- 
nes  homines  salvos  fleri,  non  vuU  intelligi  de 
omnibus  omnino  hominibus,  quia  Deus  non 
vuU  etiam  ex  parte  sua  omnes  homines  sal- 
vare :  unde  videtur  expresse  affirmare  in  dicta 
epist.  107,  aliquos  nou  ideo  destitui  auxilio 
salutis,  quia  nolunt  illud  habere,  sed  quia 
Deus  non  vult  illos  salvare;  et  in  quibusdam 
locis  .videtur  aperte  id  dicere  de  parvulis,  et 
in  aliis  inde  sumit  argumentum  ad  adultos, 
utlib.  4  contra  Julian.,  cap.  8,  ubi  iufert  tan- 
quam  absurdum,  quia  alias  Deus  vellet  sal- 
vare  omnes  adultos,  iuter  quos  multi  sunt 
sceleratissimi ,  et  non  vellet  salvare  omnes 
parvulos,  qui  quoad  propria  peccata  inno- 
centes  sunt. 

7.  Augustini  vera  sentenfia.  —  Probatur 
primo.  —  His  non  obstantibus,  dicendum  est 
Augustinum  nec  sensisse,  nec  sentire  potuisse 
omnes  reprobos  carere  auxilio  sufficiente  ad 
salutem,  imo  e  contrario  docuisse  omnes  ho- 
mines  habere  auxilium  sufficiens  ad  salutem, 
vel  ad  fidem,  vel  ad  servandum  unumquod- 
que  prseceptum,  vel  cavendum  peccatum,  in 
quacumque  occasione  occurrente.  Probo  pri- 
mo  in  hunc  modum,  quia  Augustinus,  multis 
in  locis,  docet  dedisse  Deum  potestatem  om- 
nibus  hominibus  ut  filii  Dei  fiant;  sed  hsec 
potestas  non  datur  nisi  per  gratiam  pra3ve- 
nientem  et  sufficientem,  ex  ejusdem  doctrina ; 
ergo  sentit  omnibus  dari  vel  oflferri  auxilium 
sufficiens.  Consequentia  evidens  est.  Major 
probatur,  primo  ex  lib.  1  de  Retract.,  c.  10, 
ubi,  recognoscens  locum  1.  1  de  Genes.  contra 
Manich.,  c.  3,  iu  quo  dixerat:  Ilhid  autem  lu- 
onen  (utique  divinum)  non  irrationalium  ani- 
malium  oculos  pascit ,  sed  pura  corda  eorum 
qui  Deum-  credunt,  et  ab  amore  \visibilium  et 
temporalium  se  ad  ejus  implenda  prcecepta  con- 
vertunt,  quod  omnes  homines  possunt,  si  velint, 
adjungit  :  Non  existiment  novi  hceretici  Pela- 
giani  secundum  eos  esse  dictum  ;  verum  est  enim 
omnino  omnes  homines  hoc  posse,  si  velint,  sed 
prceparatur  voluntas  a  Domino,  et  tantum  au- 
getur  munere  charitatis  ut  possint ;  et  simiUa 
sseperepetit  eodem  Ub.,c.  22,  recognoscens  aUa 


353 


LIB.  lY.  DE  AUXILIO  GRATL^E  SUFFICIENTE  ET  EFFICAGI. 


verba  quae  in  libro  18  coutra  Adimaut.  &Ia- 
nich.,  cap.  26,  posuerat  :  Nisi  quisquarii  vo- 
luntaiem  mutaverit,  honum  operari  non  potest, 
quod  in  nostra  potestate  esse  positum  alio  loco 
Dominns  docet,  uU  ail:  Facitearlorem  bonam, 
et  fructum  ejus  Tjonum,  aut  facite  arJjorem  ma- 
lam,  et  fructim.  ejus  onalum ,  adjuugit :  Qaod 
non  est  contra  gratiam  Dei,  quamprcedicanms. 
In  potestate  quippe  hominis  est  mutare  in  me- 
lius  voluntatem,  sed  ea  potestas  nulla  est,  nisi 
a  Deo  detur,  de  quo  dictum  est  :  Dedit  eis  po- 
testatem  filios  Dei  fleri ;  cum  enim  Jioc  sit  in 
potestate,  quod  cum  volumtcs  facimus ,  nihil 
tam  in  potestate,  quam  ipsa  voluntas  est ;  sed 
prceparatur  voluntas  a  Domi7io. 

8.  Objectio.  —  Retorquetiir .  —  Dicet  aliquis 
in  prsedictis  locis  solum  ailirmare  Augusti- 
num,  neminem  habere  illam  potestatem,  nisi 
cui  Deus  illam  dat ;  nunquam  tamen  aperte 
dicere  Deum  dare  omnibus  illam';  imo,  cum 
dicat  Deum  dare  illam  potestatem  praeparan- 
do  voluntatem,  significat  non  dare  illam  nisi 
per  gratiam  efficacem  :  nam  de  liac  sola  inter- 
pretatur  ubique  illa  verba :  Prwparatur  volun- 
tas  a  Domino.  Respondetur  in  priori  loco  satis 
expresse  dixisse  Augustiuum,  quod  omnes  ho- 
miues  possunt,  si  velint ;  quod  postea  non  re- 
tractat,  sed  potius  confirmat,  dicens:  Verum 
est,  etc.  Idem  sentit  in  posteriori  loco,  cum 
indefmite  dicit :  Qiwd  in  nostra  potestate  esse 
positim,  alio  loco  Dominos  docet ;  nam  verba 
Domini  quae  inducit,  ad  omnes  homines  sine 
dubio  diriguntur.  Unde  potius  ex  his  locis 
coUigendum  est  de  mente  Augustini  illa  ver- 
ba:  Prwparatur  voluntas  a  Domino,  non  li- 
mitari  ad  vocationem  congruam,  sed  utrique 
cum  proportione  accommodari :  nam  interdum 
voluntas  ita  prseparatur,  ut  infallibiter  velit^ 
et  tunc  preeparatio  fit  per  gratiam  congruam; 
interdum  solum  praeparatur  ut  possit  facere^ 
si  velit,  et  tunc  praeparatur  per  gratiam  suffi- 
cientem,  et  lianc  prseparationem  dicit  dari 
omnibus  hominibus,  ut  habeant  potestatem 
filios  Dei  fieri;  id  est,  ut  possint  credere,  et 
ab  amore  visibilium  ad  implenda  divina  prse- 
cepta  se  convertere. 

9.  Et  hoc  manifeste  confirmat  1.  3  de  Lib. 
arb.,  c.  49,  ubi hominibus  peccantibus, et  se  ex- 
cusautibus  quod  concupiscentiam  et  ignoran- 
tiam  viucere  non  possint,  respondet:  Recte  for- 
tasse  quererentur  si  erroris  et  libidinis  nnllus 
tictor  existeret;  cum  vero  ubique  sit  prassens,  qui 
m^dtis  modis  per  creaturam  sibi  Domi7io  servien- 
tem  aversum  vocet,  etc,  non  tibi  imputatur  ad 
culpam,  quod  invitus  ig^ioras,  sed  quod  negligis 


qucBrere  qum  ignoras,  neqiie  illud  quod  vuhie- 
rata  membra  non  colligis,  sed  quod  volentem 
sanare  contemnis;  qui  locus  est  valde  notan- 
dus,  nam  in  eo  de  omnibus  hominibus  lapsis 
indifierenter  loquitur  ,  de  quibus  subjungit : 
Ntdli  etiim  homini  allatum  est  scire  utiliter 
qiuerere  quod  inutiliter  ignorat,  et  humiliter 
confitendam  esse  imbeciUitatem,  ut  qucerenti  et 
confitenti  ille  subveniat  qui  nec  errat  cum  suh- 
venit,  nec  lahorat.  In  quo  discursu  aperte 
satis  confirmat  omnia  quse  dicta  sunt  de  pro- 
gressu  vocationis  divinae ,  nam  incipit  ab 
externa  vocatione,  qua  homo  saltem  potest 
adhibere  diligentiam  ad  quserendum  quod 
ignorat ,  et  interdum  incipit  a  vocatione  or- 
dinis  naturalis ,  quam  dum  peccator  con- 
temnit ,  altiori  vocationi  obstaculum  ponit. 
Quod  totum  nos  docuit  Augustinus  in  prse- 
dictis  verbis ;  unde  etiam  confirmat  doctri- 
nam  supra  datam,  de  homine  faciente  quod 
in  se  est,  nec  minoris  auctoritatis  putandus 
est  hic  Augustini  locus,  eo  quod  ante  Pela- 
gium  fuerit  couscriptus,  tum  quia  in  eisdem 
verbis  non  omisit  Augustinus  explicare  neces- 
sitatem  gratise ,  quam  etiam  ante  exortum 
Pelagii  non  iguorabat,  ut  facile  constabit  ver- 
ba  quee  citavimus  consideranti.  Tum  quia  in 
libro  de  Natur.  et  grat.,  cap.  69,  eadem  verba 
recognoscens,  Augustinus  ait  :  Ita  exhortatus 
sum  quantum  potui  ad  recte  vivendum,  et  gra- 
tia^n  Dei  non  evacuavi. 

10.  Probatur  secundo  ex  Aicgustino.  — 
Secundum  principale  argumentum  sumitur 
ex  aliis  Augustini  locis,  in  quibus  Augustinus 
docet  non  stare  per  Deum  quominus  homo 
salvetur,  et  servet  prseceptum,  si  velit,  quam- 
vis  sine  auxilio  Dei  hoc  facere  non  possit^  quia 
auxilium  Dei  prsesto  est;  ergo  supponit  ex 
parte  Dei  nemini  deesse  auxilium  sufficiens, 
tum  ad  observanda  prsecepta,  tum  consequen- 
ter  ad  salutem.  Consequentia  claraest;  assum- 
ptum  vero  sumitur  ex  Augustino,  tract.  1  in 
Joann.,  circa  finem,  dicente  Deum  esse  lumen 
liominum'omnibus  expositum,  multos  vero  il- 
lam  lucem  videre  non  posse,  quia  peccatis  suis 
aggravantur.  Clarius  lib.  2  de  Peccat.  me- 
rit.,  cap.  17,  ubi  sic  ait  :  Ut  itmotescat  quod 
latebat,  et  suave  fiat  quodnon  delectabat,  gratia 
Dei  est,  quce  hominum  adjuvat  voluntates  ;  qua 
ut  7ion  adjuventur,  in  ipsis  itidem  causa  est, 
non  in  Deo,  sive  damnandi  prcedestinati  sint 
propter  itiiquitatem  supe^-bicp,  sive  contra  ipsam 
suam  superbiam  judicandi,  et  erudiendi,  si  filii 
sint  misericordice ;  ubi  tam  de  reprobis  quam 
de  prEedestiuatis,   confirmat  non  deesse  illig 


CAP.  XVIII.  QUID  AUGUSTINUS  SENSERIT  DE  SUFFIGIENTI  AUXILIO.ETC. 


359 


adjutorium  divinae  gratise  ex  parte  Dei,  iicet 
in  iis  habeat  eflfectum,  et  non  in  illis. 

11.  Affirmatur  de  reproho  Esau.  —  Deinde 
in  particulari  de  uno  reprobo  Esau  id  affirmat, 
dicta  qusest.  2  ad  Simplician.,  dicens  :  Noluit 
ergo  Esail,  et  non  cucurrit,  sed  si  venisset  et 
cucurrisset ,  Dei  adjutorio  pervenisset ,  qici 
etiam  velle  et  currere  vocando  prcestaret,  nisi 
vocatione  contempta  reprohus  fieret.  Manifeste 
ergo  supponit  illum  habuisse  auxilium  suffi- 
ciens,  quo  posset  venire  si  vellet ;  si  enim  non 
haberet  potestatem,  non  posset  de  illo  vere 
dici :  Si  voluisset,  cucurrisset,  nec  posset  dici 
vocationem  contempsisse,  nisi  illam  amplecti 
in  potestate  ejus  fuisset.  Idem  ergo  de  cseteris 
reprobis  Augustinus  intellexit,  nec  enim  de 
uno  major  ratio  est  quam  de  coeteris;  nam 
licet  non  omnibus  «qualis  vocatio  detur,  nulli 
niliilominus  deest  aliquis  sufficiens  vocationis 
modus,  propter  quod  dictum  est  :  Multi  sunt 
vocati ,  pauci  vero  electi,  ut  eadem  quaistione 
prius  Augustinus  ponderabat.  Item  quod  isti 
vocati  qui  resistunt,  ita  vocentur,  ut  eis  impu- 
tetur  non  venire,  ac  subinde  habere  auxilium 
sufficiens  quo  possent  venire,  si  vellent,  evi- 
denter  docet  idem  Augustinus,  libro  octo- 
ginta  trium  Quaestionum,  quaest.  68,  dicens  : 
Itaque  nec  illi  deient  sili  tribuere  quod  vene- 
runt,  quia  vocati  venerunt,  nec  illi  qui  nolue- 
runt  venire,  deient  alteri  tribuere,  sed  iantum 
sibi,  quoniam  ut  venirent  vocati,  erat  in  libera 
voluntate.  Certe  non  esset  in  libera  voluntate, 
si  non  esset  in  potestate ;  unde  infra  dicit ;  Qui 
vocatus  non  ve?iit,  sicui  non  hahuit  meritum 
prcpmii  ut  vocaretur ,  sic  incJioat  meritum 
supplicii,  cum  vocaius  venire  neglexerit ;  ergo 
habuit  veniendi  sufficiens  auxilium. 

42.  Prohatur  tertio  ex  Augustino.  —  Tertio, 
probari  hoc  potest  ex  locis  Augustini,  in  qui- 
bus  docet  Deum  non  pracipere  nobis  impossi- 
bilia,  quia  cum  preecepto  ofFert  auxilium,  uti- 
que  sufficiens,  quia  alias  non  daret  potesta- 
tem,  nec  faceret  observationem  praecepti  pos- 
sibilem;  sic  Psal.  56,  in  principio,  ait  :  Neque 
imperaret  hoc  Beus  ut  faceremus  ,  si  impossi- 
iile  judicaret  ut  ab  homine  fieret ;  sed  conside- 
rans  infirmitaiem  iiiam  deficis  suh  prcecepto  ? 
confortare  in  exemplo  ;  sed  etiayyi  exemplum  ad 
te  est  multum?  adest  ille  qui  prcebuit  exemplum, 
ut  prceheat  et  auxilium  ;  et  libro  de  Natur.  et 
grat.,  cap.  33  :  Non  Deus  {a.it)  impossibilia 
juhet,  sed  juhendo  admonet  facere  quod  possis, 
et  petere  quod  non  possis,  et  adjuvat  utpossis ; 
et  cap.  69 :  Eo  ipso  quo  firmissime  creditur 
Deum  justum  et  bonum  i^npossiiilia  non  po- 


tuisse  prcecipere,  tunc  admonemur  et  in  faci- 
libus  quid  agamus,  et  difficiliius  quid  peta- 
mus.  Et  lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr,,  cap.  15  : 
Quare  (iuquit)  jubet  si  ipse  daiurus  est  ?  quare 
dat  si  homo  faclurus  esi?  nisi  quia  dat  quod 
jtiiei,  cum  adjuvai,  ui  faciai,  cui  juiei. 

13.  Proiaiur  quarto.  — Quarto  probatur  ex 
illis  locis,  in  quibus  Augustinus  docet  Deum 
velle  omnes  homines  salvos  fieri,  intelligendo 
distributionem  illam  absolute  et  simpliciter, 
ac  sine  ulla  limitatione.  Quamvis  enim  aliqui- 
bus  in  locis  aliter  exposuerit  illam  distributio- 
nem,  quia  de  voluntate  beneplaciti,  absoluta 
et  efficaci  locum  exponebat ;  tamen  in  aliis 
admittit  in  Deo  aliquam  voluntatem  salutis 
respectu  omnium  hominum.  Prsecipuus  lo- 
cus  quoad  hanc  partem  est  lib.  de  Spirit,  et 
litter.,  cap.  33,  ubi  quserens,  cum  gratia  sit 
donum  Dei  ad  salutem  necessarium,  cur  non 
omnibus  illam "  donet ,  cum  ipse  velit  omnes 
salvos  fieri,  ita  respondet :  Yidt  Deus  omnes 
homifies  salvos  fieri,  ei  in  agniiionem  veriiatis 
venire,  non  sic  tamen  ut  eis  adimat  liherum 
ariitrium,  quo  vel  bene  vel  male  utentes  jusiis- 
simejudicentur.  Quod  cum  sit,  infideles  contra 
voluntaiem  Dei  faciunt,  cum  ejus  Evangelio 
non  creduni,  et  ceetera  quae  prosequitur,  osfen- 
dens',  licet  Deus  velit  salvare  omnes,  eos  con- 
demnari  qui  contemnunt  ejus  gratiam,  seu 
vocatiouem,  de  qua  in  cap.  34  declarat,  quo- 
modo  a  Deo  fiat,  quia  :  In  omnibus  (ait)  mise- 
ricordia  ejus  prcevenit  eos,  conseniire  autem, 
vel  dissentire,  proprice  est  voluntatis.  Idem  si- 
gnificat  in  Psalm.  -45  :  De^is  in  medio  ejus  non 
commovehitur .  Denique  hanc  fuisse  Augustini 
sententiam  satis  persuadent  Prosperi,  Fulgen- 
tii  et  Pauli  Orosii  testimonia,  quibus  supra 
doctrinam  ipsam  confirmavimus  :  illi  enim  ab 
Augustini  mente  nunquam  in  hac  materia 
discreparunt.  An  vero  ab  hac  regula  sit  aliqua 
exceptio  admittenda,  juxta  doctrinam  Augus- 
tini,  respondendo  ad  testimonia  in  contrarium 
adducta  dicemus. 

14.  Respondeiur  tesiim9fiiis  in  conirarium 
adductis.  —  Priraum  testimonium  objectum 
erat  ex  libro  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  11, 
quod  re  vera  obscurum  valde  est,  quia  non 
facile  potest  explicari  de  quo  adjutorio  Augus- 
tinus  loquatur.  Primo  enim  ait  habuisse  An- 
gelos  et  Adam  adjutorium  quo  possent  per- 
manere,  si  vellent ;  secundo,  dicit  tale  fuisse 
illud  adjutorium,  ut  si  illo  caruissent,  licet  in 
bono  non  perseverassent,  non  posset  eis  ad 
culpam  imputari,  quia  non  talis  naturae  facti 
sunt,   ut  sine   Dei  adjutorio  perseverarc  in 


360  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^ 

bono  possent.  Tertio,  addit  homines,  qui  in 
natura  lapsa  illo  carent  adjutorio^  nimirum 
quo  possint  perseverare,  si  velint,  in  poenam 
peccati  illo  carere.  Quarto,  sentire  videtur 
(licet  id  uon  declaret)  homines  nunc,  licet  illo 
adjutorio  careant,  peccare,  cum  in  bono  non 
perseverant ;  qui  enim  verisimile  est,  potuisse 
Augustinum  in  contrarium  cogitare  ?  Ahqui 
ergo  intoUigunt  Augustinum  loqui  non  de 
auxilio  necessario  ad  vitanda  singula  peccata, 
sed  ad  perseverandum  semper,  vel  diu  sine 
peccato  ;  et  quia  hoc  adjutorium  nunc  inclu- 
dit  gratiam  habitualem,  putant  loqui  Augus- 
tiuum  de  adjutorio  gratise  habitualis,  utique 
prout  includit  auxilia  illi  debita,  et  peculia- 
rem  Dei  protectionem  quam  justificatis  Deus 
tixhibet, 

15.  Hcec  autem  expositio,  Hcet  ex  parte  sa- 
tis  consentanea  discursui  Augustini,  non  ta- 
men  videtur  sufiiciens  ad  omnium  dictorum 
ejus  veritatem  tuendam;  nam  falsum  erit  se- 
cundum  dictum,  nimirum,  si  Angeli  et  Adam 
non  habuissent  gratiam  habitualem,  non 
fuisse  ilhs  ad  culpam  imputandum,  si  in  bo- 
no  in  quo  creati  sunt  non  perseverent.  Nam 
Angelus  creatus  in  sua  pura  natura  posset 
perseverare,  et  non  perseverare  in  bono  natu- 
ralij  seu  morali,  et  non  perseverando  graviter 
peccaret.  Idemque  longe  certissimum  est  de 
primo  homine  creato  iu  natura  integra  sine 
donis  gratise, .  tam  habitualis,  quam  actualis, 
vel  etiam  sine  ullo  ordine  ad  supernaturalem 
beatitudinem,  ut  libro  2  ostensum  est.  Ergo 
absolute  falsum  est,  sine  adjutoiio  habituahs 
gratise,  non  potuisse  hominem  vel  Angekim 
perseverare,  si  vellet,  et  non  fuisse  illi  impu- 
tandum  ad  culpam,  si  non  perseveraret.  Quod 
si  quis  dicat  loqui  Augustinum  de  perseve- 
rautia  in  observatione  praeceptorum,  etiam 
supernaturalium,  et  in  ordine  ad  beatitudi- 
nem  supernaturalem,  contra  hoc  est,  quia  si 
homo  vel  Angelus  crearetur  sine  gratia  habi- 
tuali  cum  prseceptis  et  obligatione  tendendi 
in  superuaturalem  finem,  posset  per  auxilia 
actuaUa  perseverare,  si  vellet ;  ergo  absque 
adjutorio  gratise  habituahs,  per  primum  au- 
xihum  supernaturale,  haberet  auxiUum,  sal- 
tem  remote  ac  in  radice  sufBciens  ad  perseve- 
randum  si  vellet,  et  ita  tunc  solum  ei  non 
imputaretur  ad  culpam  non  peiseverare,  quan- 
do  omni  modo,  et  proxime,  et  remote,  illi 
jiegaretur  auxiUum  actuale  sufficieus  ad  per- 
severandum  ;  ergo  necesse  est  Augustinum 
iuteUigi  de  adjutorio  siifliciente  quocumque 
niodo  :  ergo   consequenter,  cum  negat  dari 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
aUquibus  hominibus  lapsis  tale  adjutorium  in 
pffiuam  peccati,  non  solum  loquitur  de  gratia 
liabituaU,  sed  absolute  de  auxiUo  sufEciente 
quocumque  modo.  Nam  etiam  homo  lapsus,  si 
recipiat,  vel  paratum  habeat  prlmum  auxi- 
Uum  sufficiens  ad  suam  conversionem,  inde 
in  virtute  et  radice  recipit  auxiUum  sufEciens 
ad  totam  salutem,  et  subinde  ad  perseveran- 
dum,  quia  si  bene  utatur  primo  auxiUo,  pote- 
rit  jnstificari,  et  liabere  gratiam  habitualem, 
et  cum  iUa  auxiUum  sufiiciens  ad  perseveran- 
dnm  in  iUa  ;  hoc  enim  omnibus  justis  datur 
aUquo  modo,  ut  supra  ostensum  est.  Unde 
D.  Thomas  2.  2,  queest.  2,  art.  5,  ad  1,  de 
auxiUo  praeveniente  et  actuaU  hunc  locum 
Augustini  inteUigit,  et  simpUciter  ac  siue 
expositione  iUum  sequiturj  sentireque  videtur 
propter  peccatura  originale  negari  aUquibus 
hoc  auxiUum,  non  sokim  ut  est  necessarium 
ad  perseverandum,  sed  etiam  ut  est  necessa- 
rium  ad  credendum,  amandum,  etc,  nisi  aUo 
modo  exponatur. 

16.  Advertendum  primum. —  Advertendum 
secundum. —  Ut  ergo  mentem  Augustini  intel- 
Ugamus,  imprimis  prse  ocuUs  habere  oportet 
distinctionem  supra  traditam,  de  dupUci  modo 
recipiendi  auxiUum  sufficiens  ad  aUquem  eflfec- 
tum,  sciUcet,  vel  proxime,  vel  remote,  quge 
membra  satisjam  declarata  sunt.  Deinde  ad- 
verto  aliud  esse  non  dare  alicui  aliquod  auxi- 
lium,  aliud  omnino  denegare.  Primum  dicitso- 
lam  negationem  actualis  donationis,  quse  potest 
esse  propter  indispositionem  subjecti ;  secun- 
dum  addit  decretum  minquam  dandi,quidquid 
homo  ex  se  faciat.  Et  sic  Deus  non  dat  gratiam 
suam  sanctificantem  homini  peccatori  et  in- 
disposito,  non  tamen  negat  illam  in  dicto 
sensu  rigoroso.  Denique  intelligi  potest  locus 
Augustini,  vel  de  auxilio  ad  perseverandum 
in  justitia,  vel  de  auxilio  ad  quodcumque  pec- 
catum  vitandum,  vel  quemcumque  actum 
pietatis  exequendum.  Et  quia  Augustinus  de 
perseverantia  prgecipue  loqui  videtur,  iUum 
sensum  nunc  prosequimur  ;  de  altero  dicemus 
in  solutione  ad  quartum. 

17.  S^ipponitur  discrimen  inter  Jwminem 
in  statu  naturm  integrce  et  lapsce.  —  Ulte- 
rius  ergo  supponendum  est,  ex  sententia  Au- 
gustini,  discrimen  inter  hominem  in  statu  na- 
turae  integrffi  et  lapsse,  quod  in  natura  integra 
idem  auxilium,  proxime  sufficiens  ad  servan- 
da  singula  praecepta,  et  vitanda  singuia  pec- 
cata,  erat  etiam  sufficiens  ad  servanda  omnia 
prsecepta,  et  vitanda  omnia  peccata,  quovis 
tempore;  subinde  fieri  poterat  ut  cum  solo 


CAP.  X^lll.  QUID  AUGUSTINUS  SENSEP.IT  DE  SUFFICIENTI  AUXILIO,  ETC. 


illo  adjutorio ,  quo  homo  in  illo  statu  pos- 
set  perseverare,  si  vellet_,  etiam  vellet,  et  actu 
perseveraret.  Hoc  est  enim  quod  ibi  ait  Au- 
gustinus  :  Tunc  ergo  clederat  liomini  Deus 
bonam  Tohmtatem,  in  illa  quippe  eum  fecerat 
qui  fecerat  rectum  ;  dederat  et  adjutorium,  sine 
quo  in  ea  non  posset  perseverare,  si  vellet ;  ut 
autem  vellet,  in  ejus  relinquit  arbitrio.  Et  ad- 
dit  inferius  :  Quia  noluit  permanere,  profecto 
ejus  ciilpa  est,  cujus  meritum  fuisset,  si  perma- 
nere  voluisset  sicut  fecerunt  Angeli  sancti,  qtii, 
cadentibus  aliis  per  liberum  arbitrium ,  per 
idem  liberum  arbitrium  steterunt  ipsi.  Hsec  au- 
tem  comparatio  inter  Angelos  non  est  ita  ac- 
cipiendaj  ut  putemus,  sicut  Angeli  mali  ceci- 
derunt  per  liberum  arbitrium  sine  adjutorio 
Dei,  ita  bonos  permansisse  per  liberum  arbi- 
trium  sine  adjutorio  gratiee;  hic  enim  sensus 
est  valde  absurdus,  et  contra  eumdem  Augus- 
tinum  aliis  iu  locis.  Intelligit  ergo  per  illud 
idem  auxilium,  quo  receperunt  perseverare, 
si  vellent,  actu  perseverasse,  et  voluisse  perse- 
verare,  per  liberam  voluntatem,  eodem  utique 
auxilio,  et  non  majori  adjutam,  et  idem  dicit 
facere  Adamum  potuisse,  si  vellet. 

18.  De  natura  lapsa  quid. —  At  vero  in  na- 
tura  lapsa  sensisse  videtur  Augustinus  auxi- 
lium  quod  tantum  dat  homini  posse  perseve- 
rare_,  si  vellet,  non  esse  tale  ut  cum  illo  tan- 
tum  de  facto  perseveret  et  velit,  sed  indigere 
hominem  in  hoc  statu  speciali  aliqua  protec- 
tione  Dei,  ut  actu  velit  et  perseveret,  et  quam- 
vis  hsec  ipsa  protectio  sit  in  potestate  hominis, 
si  velit  facere  quod  in  se  est  per  priora  auxi- 
lia,  et  ideo  remote  habeat  auxilium  sufficiens 
ad  perseverandumj  nihilominus  proxime  non 
habet  illud,  nisi  quando  recipit  auxilium,  quo 
non  tantum  possit  si  velit,  sed  etiam  velit  et 
perseveret.  Et  hanc  infirmitatem  dicit  esse  poe- 
nam  peccati,  quia  nascitur  ex  difficultate  bene 
operandi  orta  ex  lapsu  naturse,  ratione  cujus 
non  potest  in  hoc  statu  ordinariis  et  sufficien- 
tibus  gratiae  auxiliis  perseveranter  diu  facere 
quod  in  se  est,  nisi  aliquod  aliud  adjutorium 
accipiat  :  nec  etiam  potest  per  solum  auxi- 
lium,  moraliter  sufficiens  ad  singula  peccata 
vitanda,  diu  perseverare  sine  peccato,  nisi 
specialius  a  Deo  protegatur  ac  dirigatur.  Et  hoc 
est  in  quo  Augustinus  discrimen  constituit, 
adjugens  :  Nunc  autem  quibus  deest  tale  auxi- 
litm ,  pmna  peccati  est ;  quibus  autem  datur, 
secundum  gratiam  datur,  non  secundum  dehi- 
tum,  tantoque  amplius  datur  per  Jesum  Chris- 
tum  Dominum  nostrtm,  quibus  id  dare  Deo 
placuit,  ut  non  solum  adsil  sine  quo  permanere 


non  possumus,  etiamsi  velimus,  verum  ianimn 
ac  tale  sit  ut  velimus.  Hsec  ergo  est  sententia 
Augustiui  quam  nunc  non  expendimus,  nec 
probamus  ;  infra  enim  tractando  de  dono  per- 
severantiae,  tractanda  est ,  sed  illam  supponi- 
muSj  ut  sensus  Augustini,  quantum  ad  rem 
prsesentem  facit,  intelligatur. 

49.  An  Adam  receperit  auxilium  proxime 
sufficiens  ad  perseverandum  si  vellet.  —  De 
hominibus  lapsis  quid. — Dico  ergo  sensum  Au- 
gustini  esse  Adamum  recepisse  auxilium  pro- 
xime  sufficiens  ad  perseverandum,  si  vellet, 
et  ita  sufficiens,  ut  pro  sua  libertate,  et  velle 
et  perseverare  cum  effectu  potuisset ,  quod 
est  Viirissimum,  siveillud  adjutorium  gratiam 
habitualem  includeret,  sive  non,  quod  nunc 
non  refert.  De  hoc  ergo  eodem  auxilio  ita  pro- 
xime  sufficiente  negat  Augustinus  dari  homi- 
nibus  lapsis,  qui  cum  effcctu  non  perseveraut, 
idque  in  pcenam  primi  peccati ;  quare  ratione 
illius  carent  justitia  originali,  et  integritate 
naturse,  et  inde  fit  ut  auxilium  sufficiens,  quod 
modo  recipiunt,  non  sit  tale  ac  tautum  quale 
et  quantum  fuit  in  Adam,  propter  fomitem  et 
alia  impedimenta  bene  operandi,  ut  explicavi. 
Non  dicit  tamen  Augustinus  hujusmodi  ho- 
mines,  in  prffisenti  statu,  nullum  auxiliumsuf- 
ficiens  recipere  ad  perseverandum,  nam  re- 
cipiunt  saltem  remote  sufficiens,  quod  suo 
modo  est  vere  sufficiens ;  in  eis  tamen,  pro- 
pter  conditionem  hujus  status,  tale  est  ut  non 
sit  proxime,  sed  remote  sufficiens,  et  ut  nun- 
quam  consequalur  effectum  :  ita  ergo  suo  mo- 
do  in  prsesenti  juxta  preecedentem  Augustini 
doctrinam  ;  et  haic  responsio  sufficere  posset 
praesenti  queestioni,  quia  non  atfirmamus  om- 
nes  recipere  auxilium  sufficiens  proximum, 
aut  perfectum,  sed  aliquod,  qualecumque  illud 
sit,  nam  in  illo  est  magna  varietas,  ut  capite 
sequenti  dicturi  sumus. 

20.  Si  homo  vel  Angelus  careret  perseveran- 
tice  dono,  an  ei  imputaretur  ad  culpam  non  per- 
r/ianere.  —  Et  hinc  facile  intelligitur  veritas 
illius  conditionalis  propositionis  Augustini, 
quod  si  Angelus  vel  Adam  caruisset  adjutorio 
quo  posset  permanere,  si  vellet,  non  ei  impu- 
taretur  ad  culpam  non  permanere.  Est  enim 
hoc  verum,  quia  in  Angelo  vel  homine  inte- 
gro  non  distiuguuntur  hsec  duo,  potestas  ad 
vitanda  singula  peccata,  vel  servauda  singula 
prsecepta,  et  potestas  faciendi  hsec  omuia  col- 
lective  et  perseveranter,  ac  longo  tempore; 
ideoque  si  illi  deesset  adjutorium  quo  posset 
permanere  si  vellet,  oporteret  ut  illi  deesset 
etiam  ad  servauda  singnla  prfficei>ta  ,  vel  ad 


362  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI.E 

evitandum  pcccatum  in  particulari;,  et  in  tali 
vel  tali  singulari  occasione;  inde  autem  optime 
sequitur  talem  lapsum,  ex  defectu  potestatis, 
non  potuisse  illi  ad  culpam  imputari  :  quod 
non  ita  esset  in  homiue  lapso,  (]uia  in  illo 
coujungunturilla  duo,  habere  adjutorium  quo 
possit  singula  peccata  vitare^  si  velit ,  et  non 
posse  diu  perseverare  in  vitandis  omnibus 
longo  tempore  sine  majori  auxilio,  ideoque, 
licet  homo  lapsus  careat  adjutorio  sufficiente 
ad  perseverandum,  nihilominus  ilH  imputan- 
tur  singuh  lapsus,  quia  in  singuhs  habet  suf- 
ficiens  adjutorium,  ut  singula  vitare  possit, 
si  veht ;  unde  nunquam  dixit  Augustinus  ho- 
minem  lapsum,  in  poenam  originalis  peccati 
privari  adjutorio,  quo  possit  singula  peccata 
vitare,  si  veht,  sed  quo  possit  perseverare, 
utique  proxime  et  morahter,  ita  ut  sine  ma- 
jori  gratia  possit  iUa  potestas  habere  effectum 
perseverandi,  etiamsi  in  singuhs  ita  sufficiat ; 
hoc  enim  necessarium  est  ut  peccatum  impu- 
tetur,  ut  Augustinus  eodem  loco  supponit,  et 
in  ahis  passim,  ut  hb.  3  de  hb.  Arbitr.,  cap.  18 
et  19;  hb.  1  de  Peccat.  merit.  et  remiss.,  cap. 
35,  et  libr.  22  contra  Faust.  cap.  78.  Certis- 
simum  autem  est  homines  lapsos,  carentes 
perseverantise  dono,  in  suis  singuhs  transgres- 
sionibus  vere  peccare,  ut  etiam  ex  seutentia 
Augustini  ostendimus. 

2 1 .  RespondetuT  secundo  argumento,  de  awxi- 
lio  efficaci,  seu  congrua  vocatione. —  Ad  secun- 
dum  argumentum  muho  facihor  est  responsio, 
nam  in  prioribus  locis  loquitur  Augustinus  de 
auxiho  efficaci,  seu  vocatione  congrua,  dicit- 
que  muhos  ahos,  qui  vocati  sunt,  et  non  electi, 
carere  congrua  vocatione,  quia,  cum  non  es- 
sent  electi,  Deus  noluit  iham  praeparare  :  cum 
hoc  autem  stat  ut  habeant  vocationem  suffi- 
cientem,  ut  per  se  constat;  et  tahs  vocatio  re- 
vera  dat  posse,  nec  homo  ideo  ihi  resistit  quia 
non  potest  consentire,  sed  quia  non  vult,  ut 
expresse  dicit  Augustinus,  1.  2  de  Peccat.  me- 
rit.,  cap.  17,  et  de  Prsedest.  Sauct.,  cap.  6. 
Quod  ergo  Augustiuus,  in  primo  testimonio 
ad  Simphcianum  dicit,  talem  esse  horum  voca- 
tionem,  qica  moveri  non  possent,  non  iutehigi- 
tur  ex  vi  vocationis,  sed  ex  prsescientia  Dei, 
unde  facit  sensum  compositum,  nam  absohite 
possent,  si  vellent,  cum  tah  vocatione  moveri, 
sed  quia  Deus  praescivit  ihisnon  futuram  cou- 
gruam  fuisse  vocationem,  ideo  in  preescientia 
Dei  et  in  sensu  composito  tahs  fuit,  ut  cum  illa 
moveri  non  possent ;  sicut,  Joann.  12,  de  Ju- 
deeis  dicitur  :  Propterea  non  poterant  credere; 
ubi  Augustinus,  tract.  53  :  Ideo  (ait)  non  po- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 

terant,  quia  hoc  PropJieta  pr^edixerat ;  ideo  au- 
tem  prcedixit,  quiaDeus  hoc  futurum  esseprce- 
scivit :  qiiare  autem  non  poterant  si  a  me  quce- 
ratur,  cito  respondeo  :  Quia  noleiant ,  malam 
quifpe  eorum  voluntatem  prwvidet  Deus,  et  non 
Prophetam  prcenuntiavit  ille  cui  futura  ahs- 
condi  11071  possunt.  Hunc  ergo  modum  lo- 
quendi  imitatur  Augustinus  in  dicta  qusest.  2 
ad  Simphcian. ,  et  ssepe  ahas ,  cum  vocatio- 
nem  non  congruam  dicit  esse  talem,  ut  per 
eam  moveri  non  possint,  utique  cum  effectu, 
quia  Deus  prsescivit  ita  futurum. 

22.  Et  simih  modo,  cum  in  cap.  6  de  Prae- 
dist.  Sanct.,  ait  quibusdam  non  praeparari 
voluntatem  a  Domino,  subinteUigendum  est 
congrue,  et  sicut  preenovit  eos  indigere,  ut 
cum  effectu  convertantur.  Et  similiter  in  cap. 
8,  cum  dicit  qui  non  veniunt  non  doceri  a 
Patre,  et  subintehigendum  est  congrue^  et 
prout  scivit  eis  fore  aptum  ut  discant.  Et  in 
hoc  ponit  semper  occuUum  Dei  mysterium 
quod  quosdam  sic  docet,  vocat,  aut  prseparat, 
sicut  novit  eis  congruere,  aHos  autem  mini- 
me.  Et  in  hoc  eodem  sensu  dicit,  de  Dono  per- 
sever.,  cap.  14,  non  electis  ad  fidem  negari 
unde  credant,  utique  quia  non  datur  auxi- 
Hum  efficax  quo  credant  actu  ;  cum  vero  ad- 
dit,  eis  non  adhiberi  dicta  vel  facta  quibus 
possent  credere,  inteUigendum  est  de  potes- 
tate  quse  reducatur  in  actum,  seu  de  potes- 
tate  etiam  in  sensu  composito  cum  divina 
praescientia,  juxta  priorem  expositionem.  De- 
nique  quod  in  cap.  8  ejusdem  hbri  ait,  potes- 
tatem  fihos  Dei  fieri  a  Deo  esse,  in  universum 
certissimum  est ;  tamen  haec  eadem  potestas 
in  sufficientem  et  efficacem  distinguenda  est, 
et  priorem  dat  Deus  omnibus,  posteriorem 
autem  dat  quibus  vuU,  et  hoc  est  in  ejus  po- 
testate  et  voluntate,  quod  ibi  Augustinus  af- 
firmat ;  videtur  enim  loqui  de  potestate,  quae 
effectum  faciendi  fihos  Dei  simul^consequatur, 
et  tribuat. 

23.  Respondetur  ad  tertium. — Et  juxta  haec 
facihs  est  responsio  ad  tertium  ;  in  iUa  enim 
saepe  repetita  ab  Augustino  admiratione  et  in- 
solubih  qusestione ,  cur  Deus  hunc  trahat , 
et  non  iUum;  cur  iste  ita  suadetiu"  ut  per- 
suadeatur,  et  non  aUus  ;  cur  iste  ita  docea- 
tur  ut  discat,  et  non  ahus,  duo  sunt  distin- 
guenda :  unum  est  executio  et  effectus,  seu 
discretio,  prout  in  re  ipsa  evenit ;  ahud  est 
prsparatio  vocationis,  uni'  cougruae,  non  ut 
possit  tantum,  sed  etiam  velit,  et  aUeri  nou 
ita  congruae,  licet  sufficiens,  ut  possit,  si  ve- 
ht.  lUud  enim  prius  rationem  habet  ex  parte 


CAP.  XVIII.  QUID  AUGUSTINUS  SENS 
hominis  ,  nimirum  liberum  arbitrium ,  quo 
unus  gratise  cooperatur^  alius  autem  coope- 
rari  non  vult ;  et  hoc  non  negat  Augustinus^ 
uec  in  hoc  ponit  admirationem,  imo  saepe  la- 
lem  proponens  quaestioncm,  prius  respoudet : 
Cito  dico,  qvAa  voliint,  ei  qiiia  nolunt,  ut  in 
dicto  libr.  2  de  Peccat.  merit.,  c.  17;  de  PrEe- 
dest.  Sanct.,  cap.  6 ;  de  Spirit.  et  Litter., 
cap.  34  ;  tract.  53  in  Joann.,  et  dicto  cap.  15 
de  Prcedest.  et  grat.  In  secundo  autem  ponit 
admirationem,  ut  ex  eisdem  locis  constat,  et 
merito ,  quia  cum  divina  praedestinatio  et 
preeparatio  talis  vel  talis  vocationis  antecedat 
voluntatem  humanam,  non  potest  ex  parte 
hominis  reddi  ratio  cur  magis  pro  hoc  tem- 
pore  quam  pro  illo,  in  hac  occasione  quam 
illa,  huic  praeparetur  vocationi,  et  non  alteri, 
sed  tantum  est  in  voluntatem  Dei  referen- 
dum,  ut  in  libro  sequenti  latius  dicemus. 
Quapropter  in  hac  admiratione  non  indicat 
Augustinus  uni  dari  auxilium  sufSciens,  et 
non  alteri,  sed  uni  dari  congruum;,  et  non 
alteri,  quod  longe  diversum  est.  Unde  in  hb. 
2  de  Peccat.  merit.j  cap.  il,  cum  dixisset 
homines  nolle  facere  quod  justum  est,  quia 
vel  illud  ignorant,  et  non  innotescit;,  vel  quia 
non  fit  suave  per  gratiam,  statim  subjungit : 
Qua  quod  non  adjuvantitr,  in  ipsis  caicsa  est, 
non  in  Deo,  in  quibus  verbis  aperte  supponit 
auxilium  sufficiens,  possuiitque  tam  ad  proxi- 
mum,  quam  ad  remotum  applicari,  aliter  au- 
tem  et  aliter,  nam  multis  per  gratiam  suf- 
ficientem  innotescit,  fitque  suave  quod  jus- 
tum  est ;  nihilominus  non  ita  juvantur  per 
gratiam  ut  faciant,  quia  ipsi  noUmt  cooperari, 
et  tunc  licet  illis  satis  inuotescat  quod  est  jus- 
tum,  non  tamen  congrue,  vel  licet  fiat  suave, 
adhuc  tamen  pro  sua  indispositione  eis  appa- 
ret  difBcile :  possent  tamen  si  vellent,  cum  solo 
illo  auxilio  praeveniente  justum  operari ,  si  vel- 
lent;  nam  auxilium  cooperans  ilhs  est  para- 
tum.  Aliis  autem  saepe  nondum  innotuit  quod 
latebat,  tamen  per  eos  stat  ut  non  reveletur, 
et  ideo  auxilium  saltem  remotum  accipiunt, 
licet  proximam  vocationem  aliqui  non  acci- 
piant,  de  qua  in  ultimo  loco  citato  Augustinus 
locutus  est. 

24.  Respondetur  ad  quartum.  —  Circa  quar- 
tum  argumentum,  multi  tribuunt  Augustino 
quod  senserit  eos,  qui  in  Scriptura  obcsecati  et 
indurati  dicuntur,  ita  deseri,  ut  sufficienti 
auxilio  ad  sakitem,  vel  ad  non  peccandum 
priventur,  quia  dicere  solet  Deum  excsecare  et 
obdurare  peccatorem,  eum  deserendo,  et  non 
adjuvando,  ut  habet  in  tract.  53  in  Joann.  Sed 


ERIT  DE  SUFFICIENTl  AUXILIO,  ETC.  363 

immerito  hoc  ei  generaliter  tribuitur;  nam 
eodem  tractatu  de  Jndseis  inquit,  dictim  esse  : 
JVon  poterant  credere,  non  ex  defectu  potestatis, 
sed  ex  prcescientia;  et  infra  dixit :  Ut  nemo 
audcat  lilerum  arhitrium  sic  defendere,  ut  no- 
Us  orationem  qxia  diximus  :  Ne  nos  inferas  in 
tentationem,  conetur  auferre;  rursus  ne  qtds- 
quam.  neget  voluntatis  arlitriim,  et  audeat  ex- 
cusare  peccatum,  quod  ultimum  verbum  pro 
praesenti  puncto  valde  considerandum  est. 
Nam  si  isti  obdurati  carerent  auxilio  sufficienti 
ad  evitanda  singula  peccata,  excusandi  essent 
a  peccato,  quia  non  possent  vitare  ilkid,  et 
nemo  peccat  in  eo  quod  vitare  non  potest, 
juxta  doctrinam  ejusdem  Aiigustini  iu  locis 
proxime  antea  citatis.  At  haec  excusatio  ab- 
surda  et  omnino  cavenda  eidem  Augustino 
visa  est,  et  merito,  nam  Christus  de  eisdem 
Judaeis  excaecatis  et  obduratis  dixit  Joan.  15, 
excusationem  non  habere  de  peccato  suo ;  et 
Paulus,  Rom.  1,  dicit  Gentiles  fuisse  inexcusa- 
biles  et  morte  dignos,  etiamsi  de  eisdem  dixe- 
rit  esse  datos  in  reprobum  sensum  :  et  cap.  2, 
de  homine  obdurato  dixit  :  Tu  autem  secun- 
dum  duritiam  tuam,  et  impoenitens  cor,  thesau- 
rizas  tihi  iram,  etc. ;  ergo  necesse  est  fateri 
hos  non  caruisse  aliquo  modo  sufficientis  au- 
xilii.  Unde  in  eodem  loco  Augustinus,  post 
verba  citata,  subjungit :  Audiamus  Dominim, 
et  prcecipientem,  et  opitulantem,  et  juhentem 
quid  facere  deheamus,  et  adjuvantem  ut  implere 
possimiis.  Intellexit  ergo  Augustinus  hanc  po- 
testatem  etiam  obduratis  non  omnino  negari. 
Idem  sumitur  ex  eodem  Augustino  lib.  5  in 
Julian,,  c.  3,  ubi  de  eisdem  excfficatis  Judaeis 
ait :  Ita  ccBcitas  fuit  Judceis  grande  increduli- 
tatis  malum ,  et  grandis  causa  peccati  ut  occi- 
derent  Christum. 

25.  Regula  ergo  generalis  de  his  induratis, 
etiam  secundum  Augustinum,  est  Deum  non 
denegare  iUis  auxilium  sufficiens;  quae  etiam 
est  communior  doctrina,  ut  supra  dixi,  et  op- 
time  confirmant  Origenes,  3  Periarch.,  cap.  1 ; 
Chrysostomus,  hom.  67  in  Joan.,  et  ahi  Pa- 
tres,  ut  aUbi  latuis  dixi.  Major  vero  difficultas 
est  in  altera  parte  objectionis,  de  speciali  ex- 
ceptione  Pharaonis,  quia  illum  a  peccato  ex- 
cusat  Auguslinus  citato  loco.  Nihilominus,  re 
ipsa  spectata,  certnm  videtur  non  posse  excu- 
sari,  quia  non  carebat  sufficienti  motivo  ad  co- 
gnoscendum  praeceptum,  et  libertate  ad  obe- 
diendum,  alias  cur  toties  illi  ex  parte  Dei,  et 
sub  gravissimis  comminationibus,  prajcipere- 
tur,  ut  populum  Dei  dimitteret,  et,  quod  am- 
plius  est,  ipse  suis  verbis  fatetur  peccatum 


364  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATLE 

suum^  Exod.  9  dicens :  Peccavi  eiicm  nimc; 
Dominus  justus ,  ego  autem  et  popuhis  oneus 
iriipii ;  et  Scriptura  id  confirmat  paulo  infe- 
rius,  dicens  :  Videns  autem  Pharao  quod  ces- 
sassct  pluvia,  et  grando ,  et  tonitrua,  aiixit 
peccatum,  et  ingravatum  est  cor  ejus,  et  indu- 
ratum  nimis ,  quse  verba  etiam  ostendunt 
Pharaonem  tunc  libere  operatum  esse,  et  cum 
potestate  non  faciendi.  Unde  in  cap.  10  dixit 
ad  illum  per  Moysen  Dominus  :  Usquequo  non 
vis  subjici  mihi  ?  dimitte  popuJum  meum,  etc. 
Sin  autem  resistis,  etno7i  vis,  etc,  quas  omnia 
aperte  includunt  sufficientem  vocationem  ex 
parte  Dei,  et  potestatem  ex  parte  Pliaraonis 
ad  obediendum.  Unde  in  eodem  capite,  ipse 
iterum  fatetur :  Peccavi  in  Dominum  Deum 
testrmn,  et  in  vos.  Non  est  ergo  dubium  quin 
Pharao,  in  illa  obduratione,  gravissime  pec- 
caverit,  et  haec  est  commuuis  Patrum  senten- 
tia^  quam  late  et  bene  expendit  Origenes  su- 
pra^  et  Chrysostomus^  homil.  16  in  ad  Rom., 
ubi  ait,  Pharaonem  vocari  a  Paulo  vas  irce, 
quia  erat  homo  iram  Dei  accendens,  per  suam 
duritiam,  quia  Dei  lenitatem  ingentem  nac- 
tus,  melior  nequaquam  evadeiat,  sed  incorre- 
■ptus  manelat;  et  infra  ;  Neque  Deus  quidquarn 
omisit  eorum  quce  ad  illius  correctionem ,  emen- 
dationemque  facerent,  nec  ille  quidquam  omisit 
eorum  quce  ipsum  perderent,  omnique  venia 
privarent;  et  in  expositione  Psalm.  118,  circa 
verba  illa^  Increpasti  superios,  inter  eos  qui 
adversus  Deum  sese  extulerunt^  primum  ponit 
Pharaonem_,  de  quo  ait :  Insolenlia  affectus, 
in  tnari  Ruhro  interiit;  et  simihter  de  illo 
sentit  Hieronymus,  epist.  48  ad  Sabiniam^  et 
in  epist.  110  ad  Hedibiam,  qua^.st.  10. 

26.  Denique,  ut  alios  omittam,  etiam  ipse 
Augustiuus  aUis  in  locis  evidenter  hoc  docuit, 
nam  qusest.  67  ssepe  allegata  ex  hbro  octo- 
ginla  trium  Quasstionum ,  dicit  habuisse  Pha- 
raonem  vocationem ,  cui  obtemperare  nohut ; 
non  dicit:  Noiipoluit,  sed :  Noluit,  utique  cum 
velle  posset,  quod  per  malitiam  fecisse  osten- 
dit  adjungens  :  Sed  exercuit  crudelitatem  in 
eis  quihus  humanitas  et  misericordia  dehehatur; 
et  serm.  88  de  tempore,  ex  professo  explicat 
obdurationem  Pharaonis,  et  in  principio  re" 
fert  aliquos  dicere  iutra  se  :  Cur  iniquitas  illi 
Pharaoni  imputatur ,  cum  Dominus  cor  illius 
indurasse  referatur  ?  Ipse  vero ,  ut  defendat 
merito  illi  imputari,  ait  indurationem  illam 
non  Dei  poteutiam,  sed  patientiam  induxisse. 
Deniqucait  :  Quoties  eicm  Dei  plaga  percussit, 
afflictus  pcenituit.  At  uhi  ei  remissio  illa  in- 
dulgentiam  dedit,  iterum  se  in  superbiam  ela- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
tus  erexit;  et  infra  :  Nemo  cum  Paganis  aut 
Manichceis  justitiam  Dei  reprehendere  aut  cul- 
pare  prcesumat,  sed  certissime  credat  quodPha- 
raonem  non  Dei  violenlia ,  sed  propria  iniqui- 
tas,  et  indomahilis  superlia  contra  Dei  prce- 
cepta  toties  fecerit  ohdurari;  et  infra  ait  quod 
Pharao  per  decem  plagas  compulsus  est  fa- 
cere,  per  primam  potuisse  facere  :  Tunc  (in- 
quit)  id   est,  post  dimissum  Hebra^orum  po- 
pulum,  posnitet  Pharao  quod  vivat,  et  evasis- 
se  eum  tanta  ejus  scelera  non  sustinebant,  ut 
qui  in  tantis  pJagis  nullam  emendaverat  cul- 
pam.  Et  qusest.  18  in  Exod.,  dicit:  Ut  tale  cor 
haberet  Pharao,  quoi  patientia  Dei  non  mo- 
veretur  ad  pietatem,  sed  potius  ad  impietatem, 
vitii  proprii  fuit.  Nec  intelligit  fuisse  tantum 
vitii  quod  tunc  committebat,  quando  suo  vi- 
tio  tam  maligne  jussionibus  Dei  resistebat,  ut 
ibidem  subjungit;  quod  vero  ibidem  ait  Pha- 
raonem  dici  induratum,  quia  inflexibiliter  re- 
sistebat,  non  flexibiliter  consentielat,  non  si- 
gnificat  inflexibiliter,  id  est,  necessario,  sed 
pertinaciter  et  contumaciter  :  vel  potest  etiam 
facere  sensum  compositum  in  ordiue  ad  prse- 
scientiam  Dei,  qui  prsesciebat  tam  prave  fuisse 
affectum  Pharaonem,  ut  non  esset  flectendus 
omnibus  illis  signis,  et  nihilominus  illa  fieri 
voluit ,  qui  eum  obdurandum  prsesciebat,  et 
permittebat.  Et  qusest.  24  ait  non  tantum  si- 
gna,  a  suis  incantatoribus  facta^  fuisse  occa- 
sionem  Pharaoni  obdurationis  suse,  sed  etiam 
patientiam  Dei,  qua  illi  interdum  parcebat; 
ubi  expendo  verbum  parcebat,   nam  aperte 
supponit    culpam  in   resistentia  Pharaonis , 
quam  statim  vocat  perseverantiam  in  malo,  et 
adducit  illud  Roman.  2  :  Ignoras  quia  patien- 
tia  Dei  ad  pa^nitentiam  te  adducit ;  tu  autem 
secundum,  duritiam  tuam ,  et  impcenitens  cor 
thesaurizas  tibi  iram  in  die  irce,  intelligens 
lioc  ipsum  accidisse  Pharaoni,  ac  subinde  pec- 
casse ;  non  enim  thesaurizatur  ira  in  die  irae, 
nisi  aggravando  et  multiplicando  peccata ;  et 
qugest.  29  ponderat  illa  verba  Exod.  8 :  Ingra- 
vavit  Pharao  cor  suum,  quibus  significari  vult 
voluntate  sua  libera  id  fecisse,  quia  hcpc  est, 
inquit^  radix  vitiorum.  Quid  ergo  dicendum 
ad  verba  illa  propositionis  62  in  epist.  ad  Ro- 
man.  ?  Imprimis  dici  potest  Augustinum  aliis 
iu  locis  retractasse  illam  sententiam.  At  ob- 
stat,  quia  lib.   1  Retract.,  cap.  23,  quaedam 
alia  ex  illo  libro  corrigit,  et  hoc  tacet,  unde 
virtute  confirmat.  Imo,  eamdem  propositio- 
nera  62  recognoscens,  approbat  quod  dixerat, 
obdurationem  esse  poenam  prsecedentium  pec- 
catorum.  Refert  tamen  ibi  se  dixisse  per  ob- 


CAP.  XVIII.  QUID  AUGUSTINUS  SENSEftlT  DE  SUFFICIENTI  AUXILIO,  ETG. 


365 


durationem  relinquere  Deum  hominem,  ut 
male  operetur ;  quomodo  autem  ,  aut  quan- 
tum  illum  derelinquat,  et  an  obduratus  male 
operetur,  ita  ut  eiimputetur^  necne,  ibi  non 
explicat-  sed  nihilominus  dicendum  est,  quid- 
quid  sit  de  sensn  illius  loci,  aha  quffi  plura 
sunt ,  et  magis  elaborata,  prseferenda  esse, 
prffisertim^,  quia  ubrum  illum  super  ad  Ro- 
manos  scripsit,  initio  suse  conversionis,  ante- 
quam  esset  Episcopus,  et  non  magna  diligen- 
tia,  sed  prout  fratribus  interrogantibus  res- 
ponclcndo  occurrebat_,  ut  ipse  dicit  dicto  cap. 
23  hbri  1  Retract. ;  quod  autem  ibi  verbum 
illud  non  emendavit;,  potuit  casu  et  per  inad- 
vertentiam  accidere.  Addo  vero  ,  si  omnia 
verba  Augustini  pensentur,  ahquam  forte 
posse  admitti  non  impossibiiem  interpreta- 
tionem  s  cum  enim  dixisset  obduratum  esse 
cor  Pharaonis,  eamque  obdurationem  fuisse 
ex  judicio  Dei  retribuentis  increduhtati  ejus 
debitam  pcenam^  subjungit :  Non  ergo  hoc  illi 
vjiputatur,  quod  tunc  non  oUemperat,  quando- 
quidem  obdurato  cordeohtem^wrare  non  poterat, 
sed  quia  dignmi  se  prceiuit  cui  cor  ohdurare- 
tur  priori  infidelitate.  Ex  his  ergo  verbis  col- 
hgo  iUam  impotentiam  obtemperandi,  de  qua 
locutus  est  Augustinus,  non  fuisse  absolutam, 
nec  ex  denegatione  auxihi  divini^  sed  fuisse 
compositam,  et  ex  suppositione  infidehtatis  et 
increduhtatis.  Dum  enim  Pharao  in  sua  in- 
creduhtate  persistebat ,  non  poterat  obedire 
Deo,  praecipienti  dimittere  populum  suum,  ut 
sibi  sacrificaret.  Quomodo  enim  obediret  ei 
in  quem  non  credebat  ?  Quia  ergo  erat  in  sua 
iucreduhtate  obduratus ,  et  obfirmatus,  iUa 
dispositione  supposita^  non  poterat  obedire. 
Non  erat  autem  ita  destitutus  auxiho  ad  cre- 
dendum  si  vehetj,  quin  infidehtas  ei  ad  pecca- 
tum  imputaretur,  quia  re  vera  sufiicienter  vo- 
cabatur ,  saltem  ut  posset  attendere  et  consi- 
derare  magnitudinem  siguorum,  et  non  po- 
nere  obicem  majoribus  auxiliis  internis  Dei. 
Et  ideo  infidehtas  iha  sine  dubio  culpabhis  in 
eo  fuit;  tamen  iha  supposita,  necessitate  qua- 
dam,  sahem  morah,  sequebatur  inobedientia 
circa  prseceptum  dimittendi  popuhim,  et  ideo 
dixit  Augustiuus  non  potuisse  obedire  cum  es- 
set  obduratus  priori  infidehtate. 

'il.Objectio. — Solvitur. — Diceshocnonsatis 
fuisse,  ut  iha  inobedientia^  Pharaoni  non  im- 
putaretur  ad  novam  culpam,  quia  snppositio 
iha  hbera  erat^  et  hbere  durabat^  potuisset- 
que  iham  Pharao  tohere,  si  voluisset  :  tahs 
autem  suppositio  non  excusat  a  uova  culpa  ac- 
tum  pravum  subsequentem  ,  etiamsi  necessa- 


rio  ex  iha  sequatur  :  ut  hcet  ex  prava  inten- 
tione  finis  necessario  sequatur  acceptatio  uni- 
ci  medii,  etiam  prava,  non  excusatur  a  nova 
culpa  tahs  electio  ,  vel  acceptatio,  quia  sem- 
per  est  in  potestate  hominis  talem  iutentio- 
nem  tohere.  Respondetur  hoc  non  esse  cer- 
tum,  sed  sub  coutroversia ;  ahqui  enim  pu- 
tant  in  subsequenti  actu  non  esse  novam 
culpam,  sed  totam  ponendam  esse  in  ipsa  in- 
tentione,  et  in  perseverantia  in  illa,  et  po- 
tuit  Augustinus  in  illo  sensu  loqui,  quse  alia 
quaestio  non  est  pertinens  ad  punctum  de 
sufficientia  auxihi,  quia^  non  obstante  iUa 
impotentia,  et  iho  genere  excusationis,  pote- 
rat  Pharao  habere  sufficiens  auxihum,  saltem 
remote,  ad  credendum,  et  consequenter  ad 
obediendum.  Deinde  dici  potest,  cum  Augus- 
tinus  ait  non  imputari  quod  ei  tunc  non  ob- 
temperaritj  non  ideo  dixisse,  quia  non  fuerit 
dignus  speciah  poena  propter  hlam  inobedieu- 
tiam,  cujus  contrarium  ahis  locis  docet,  sed 
quia  attendendo  ad  radicem,  et  causam  infe- 
rentem  quamdam  necessitatem  non  obtempe- 
randi,  illa  erat  tota  ratio  tahs  culpee,  et  ra- 
tione  ilhus  rehqua  imputabantur. 

28.  Respondetur  argumento  quinto ,  quod 
Leus  neyninem  deserit,  nisi  prius  deseratur  ah 
ijpso.  —  Quinta  objectio  sumebatur  ex  iho 
axiomate  :  Deus  neminem  deserit,  nisi  prius 
deseratur  ah  ipso,  de  quo  supra^  cap.  2,  dic- 
tum  est  intehigendum  esse,  non  solum  de  de- 
sertione  quoad  habitualem  gratiam,  sed  etiam 
quoad  actuale  auxihum.  Et  imprimis  ex  iho- 
met  principio  accepimus  hominem,  priusquam 
deserat  Deum ,  habere  ab  ipso  auxihum  sufE- 
ciens,  ut  possit  ipsum  non  deserere,  quia  si 
prius  homo  careret  auxiho  sufiicienti,  eo  ipso 
esset  desertus,  nec  vere  dici  posset  deserere 
Deum,  cum  in  ejus  potestate  non  esset  ad 
ihum  converti,  vel  ihi  obtemperare  ;  deserere 
enim  dicit  hberum  recessum  ab  eo  :  non  est 
autem  hber  recessus,  ubi  potestas  accedendi 
deest  :  hffic  autem  potestas  est  per  auxilium 
sufticiens ;  ergo  necesse  est  ut  liomo,  prius- 
quam  deserat,  tale  habeat  auxilium.  Unde 
iha  propositio ,  quatenus  formaliter  uegativa 
est,  regulam  continet  infahibilem  quod  Deus, 
quoad  auxihum  sufliciens,  non  deserit  eos 
qui  ipsum  uon  deserunt,  quia  hoc  est  quod 
formaliter  in  illa  pronuntiatur,  et  ideo  ad  ve- 
ritatem  ejus  est  necessarium,  et  quia  dua3 
negationes  virtute  afiirmant,  ibi  etiam  conti- 
netur  alfirmatio,  quod  Deus  de  se  omnibus 
prsebet  auxilium  sufiiciens.  At  vero  aha  afiir- 
matio  quse  ibi  etiam  videtur  virtute  iuclusa. 


366 


LID.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


nimirum  Deum  deserere  hominem;,  qui  prius 
ipsum  deserit,  iutellecta  de  actuali  desertiouej 
non  est  ita  universaliter  infallibilis  iu  omui 
genere  desertionis ;  aliter  enim  vera  est  in 
desertione  per  ablationem  gratise  habitualis, 
ahter  in  desertioue  per  negationem  actualis 
auxilii.  Nam  in  priori  desertione,  infallibihs 
regula  est,  Deum  deserere,  per  ablationem 
gratice  habitualis ,  eum,  qui  per  mortale  pec- 
catum  ipsum  deserit,  quia  peccatum  mortale 
oppouitur  tali  gratise,  et  ideo  lege  certa  statu- 
tum  est,  ut  qui  deserit  Deum  peccando  morta- 
nter,  deseratur  ab  ipso,  amittendo  charitatem, 
ac  filiatiouem  divinam  ;  et  cum  proportione, 
qui  deserit  Deum  per  infideUtatem,  seu  hsere- 
sim,  deseritur  per  ablationem  habitus  fidei,  et 
in  spe  similiter,  servata  proportione  ;  sed^  ut 
dixi,  non  est  hic  sensus  intentus  in  illa  pro- 
positione,  sed  de  actualibus  auxiUis. 

29.  Distinguittcr  propositio  de  desertione 
quoad  auxilium  concomitans  et  prceveniens.  — 
De  auxilio  concomitante,  quid.  —  Ulterius  ergo 
distiugui  potest  illa  propositio ,  de  desertione 
quoad  auxilium  concomitans,  vel  prseveniens, 
et  de  utroque  intellecta  est  a  Patribus,  estque 
verissima,  nam  utrumque  auxilium  Deus  de 
se  homini  offert  :  ideoque,  si  actu  non  dat,  in 
homine  est  causa  ,  ut  dixit  Augustiuus  2  de 
Peccat.  mcrit.,  cap.  17;  et  Trideutin.,  sess.  6, 
cap.  3.  Primo  ergo  intelhgi  potest  illud  prin- 
cipium  ad  concomitans ,  sive  sit  per  modum 
gratiae  actualis  speciahter  adjuvantis ,  sive 
per  modum  concursus.  Nam,  ut  supra  docui, 
de  hoc  etiam  auxiho  verum  est  Deum  de  se 
paratum  esse  ad  tribuendum  iUud.  Unde  fit 
ut  nemini  actu  uegetur,  nisi  per  ipso  stet,  ac 
proinde  neminem,  quoad  hoc  auxihum,  dese- 
rere  Deum,  nisi  quia  ipse  deseruerit  Deum. 
Duobus  autem  modis  intelhgi  potest  Deum 
non  dare  hoc  auxilium.  Primo,  quia  nec  actu 
dat,  nec  paratus  est  illuddare.  Secundo,  quia, 
licet  Deus  de  se  veht  dare ,  nihilominus  actu 
non  dat.  Prior  modus,  absolute  loquendo,  non 
habet  locum,  ut  dixi,  quia  Deus  de  se  paratus 
est  ad  juvandum  omnes;  si  tamen  contingat 
hominem  carere  auxiho  prasveniente  et  exci- 
tante  necessario  ad  operandum,  Deus  pro  tunc 
non  est  dispositus  ad  concurrendum  cum  iho, 
quia  ille  non  habet  potentiam  proximam  ad 
operandum ,  et  Deus  non  offert  suum  actuale 
auxilium,  nisi  supposita  potentia  sufficienle 
ad  opcrandum ,  ut  in  omnibus  etiam  causis 
secundis  manifestum  est,  Tunc  vero  homo  ca- 
ret  taU  auxiUo  praevenienti,  et  quoad  iUud  de- 
seritur,  quia  ipse  deseruit  Deum,  ut  statim  di- 


cemus;  et  ita,  de  primoadultimum,  etiam  ca- 
ret  concomitante  auxiUo,  et  quoad  iUud  deseri- 
tur,  quiaprius  ipse  deseruitDeum  aliqua  cul- 
pa,  propter  quam  prsevenientc  caret,  ac  priva- 
tus  est.  Posterior  autem  modus  habet  locum  in 
homine  jam  praevento  per  auxilium  sufficiens, 
qui  est  proxime  potens  ad  operandum,  si  ve- 
lit ;  quoties  autem  actu  non  operatur,  Deus 
iUi  non  prsebet  actu  adjuvantem,  seu  coope- 
rantem  gratiam,  aut  concursum.  Radix  autem 
et  causa  hujus  negationis  etiam  est  ex  parte 
hominis,  nam  cum  Deus  de  se  sit  dispositus 
ad  juvaudum,  ideo  non  actu  juvat,  quia  per 
hominem  stat,  unde  (juoad  hoc  etiam  est  infal- 
hbiUs  regula,  Deum  deserere  hominem,  non 
confereudo  iUi  talem  concursum  actualem, 
quia  homo  quodammodo  deserit  ipsum  non 
cooperando  gratiee  ejus.  Heec  vero  desertio 
per  se  non  extenditur  ad  futuras  operationes, 
vel  tempora,  sed  tantum  est  pro  eo  tempore  et 
momento,  in  quo  homo  non  operatur ;  nam, 
hcet  tunc  homo  non  consentiat,  Deus  paratus 
manet  ad  juvandum  iUum  postea,  si  consen- 
tire  veUt,  et  ideo  iUa  non  est  propria  desertio, 
sed  mera  negatio  praesentis  auxilii ;  et  ita  exi- 
stimo  intelUgenda  esse  verba  Prosperi  ad  ob- 
ject.  Vincent.,  in  15  :  Nemini  Deus  correctio- 
nis  adimit  viam,  nec  ioni  possibiUtate  despo- 
liat,  quia  qui  se  a  Deo  averiit,  ipse  et  velle  quod 
ionum  est,  et  posse  sihi  susiulit,  quod  verbum 
vel  in  sensu  composito  inteUigendum  est, 
quia,'dum  vult  male  operari,  non  potest  con- 
verti ,  vel  cum  hac  Umitatione ,  quantum  est 
de  sc ;  nam  ex  parte  Dei  nunquam  aufertur 
possibUitas,  ut  idem  Prosper  dixerat. 

30.  DifficuUas.  —  Enodatur.  —  Dices :  in 
hoc  concursu  vel  adjutorio  actuaU,  vel  coope- 
rante,  simul  cooperantur  Deus  et  homo,  ut 
prsecedeuti  libro  dictum  est ;  ergo  etiam  ne- 
gatio  influxus  simul  est  ab  utroque :  ergo  non 
magis  potest  tribui  homini,  quod  Deus  ilU  ne- 
gat  concursum,  quiaipse  deserit  Deum,  suam 
negando  cooperationem ,  quam  e  contrario, 
quia  ex  neutra  parte  est  prioritas.  Et  confir- 
matur,  quia  aUas,  quando  homo  operatur  as- 
sentiendo  gratise  excitanti,  dici  etiam  posset 
Deum  juvare  hominem,  et  cooperari  cum  iUo, 
quia  ipse  suum  influxum  tribuit,  quia  opposi- 
torum  eadem  est  ratio  :  consequens  autem 
non  potest  admitti,  aUas  adjuvans  gratia  esset 
pedissequa  liberi  arbitrii,  et  influxus  Dci  esset 
posterior  natura,  quam  influxus  causse  secun- 
dce,  quod  est  impossibile,  ut  suprn  visum  est. 
Respondetur  ad  priorem  partem  negando  con- 
sequentiam,  quia,  Ucet  in  ipso  actuaU  influxu 


\ 


CAP.  XVIII.  QUID  AUGUSTINUS  SENSI 
cooperante  Deus  et  homo  simul  influant,  et 
tempore  et  natura,  nihilominus  Dens  ante- 
cedeuter  ofFert  suum  adjutorium,  et  ex  parte 
sutfi  voluntalis  ita  cst  paratus  et  dispositus  ad 
concurrendum  et  juvandum,  ut  sohim  expec- 
tct  cooperationem  hominis  ad  actuahter  in- 
fluendnm,  et  ideo  negatio  actuahs  influxus 
non  iUi,  sed  homini  merito  trihuitur  :  nam 
Deus  ex  se  vult  concurrere  et  adjuvare,  non 
tamen  absolute,  sed  sub  conditione,  si  per  ho- 
minem  non  steterit,  quse  conditio  non  im- 
pletur,  et  quod  non  impleatur/  homo  causa 
est,  non  Deus.  Unde  hcet  inter  illas  negatio- 
nes  non  sit  propria  causahtaS;,  et  consequen- 
ter  nec  propria  prioritas  naturse,  proprie  ta- 
men  esse  potest  una  ratio  alterius  :  ideo  enim 
Deus  non  influit  actu,  quia  ex  parte  hominis 
non  completur  necessaria  conditio.  Et  quia 
quod  in  tempore  Deus  non  facit,  vult  etiam 
non  facere^  ideo  ab  eeterno  habuit  voluntatem 
absohitam  nou  juvandi  eum<,  qui  non  se  ad- 
juvat,  et  hoc  est  deserere  illum  quoad  hoc  au- 
xihum.  Haec  autem  posterior  voluntas  est 
consequens  ad  prffiscientiam  futurse  resisten- 
tiae  vcl  neghgentiBe  ex  parte  hominis,  et  ideo 
non  est  contraria  priori  voluntati  antecedenti, 
nec  est  sine  causa  seu  ratione  ex  parte  homi- 
nis.  Unde  non  est  eadem  ratio  de  carentia  ac- 
tionis  quse  de  actione  ipsa,  nam  ad  non  in- 
fluendum,  homo  sufficit,  et  ita  potest  esse 
proxima  ratio,  ob  quam  Deus  non  influit,  et 
potest  inter  illas  negationes  intelhgi  ahqua 
prioritas  saltem  rationis  cum  fnndamento  in 
re,  quae  in  prsesenti  sufficit.  Secus  vero  est  in 
positiva  actione,  iu  qua  et  causa  secunda  a 
prima,  et  hberum  arbitrium  a  gratia  essentia- 
hter  pendet,  et  nuho  modo  est  causa  ihius,  et 
ita  nec  est  prior  tempore,  uec  natura,  nec  in- 
tehigi  potest  in  ahquo  signo  operatio  homiuis 
sine  concursu  Dei;,  hcet  neque  hic  prsecedat 
cooperationem  hominis,  sed  sunt  omnino  si- 
mul.  Et  ita  ad  confirmationem  negatur  seque- 
la,  quia  non  est  eadem  ratio  in  negatione  ac- 
tionis,  quse  in  ipsa  actione,  ut  declaratum  est, 
quia  negatio  est  imperfectio,  actio  vero  per- 
fectio,  etideo  non  aque  pendent  a  Deo,  sedbo- 
num  ex  iutegra  causa,  malum  ex  quocumque 
defectu ;  sic  ergo  in  auxiho  comitante  axioma 
iUud  verificari  potest,  etiamsi  Deus  de  se  uun- 
quam  homiui  deneget  auxihum  sufficiens. 

31.  Auxilium  prwveniens  quid  et  quotuplex 
sit.  —  Ohjectio.  —  Solvitur.  — Veniu  ad  auxi- 
hum  proeveniens  ,  de  quo  potissime  Augusti- 
nus  loquitur  :  hoc  autem  auxilium  (ut  supra 
dixi)  non  est  nisi  excitans ,  quod  potest  esse 


:illT  EE  SUFFICIENTI  AUXILIO,  ETC.  367 

vel  congruum,  seu  efficax,  vel  incongruum,  et 
tantum  sufficiens.  De  quo  priori  non  possumus 
hic  exacte  dicere,  quia  noudum  quid  ilhid  sit, 
vel  quomodo  detur,  declaravimus,  etideo  pos- 
sumus  punctum  hoc  in  hbrum  sequentem  re- 
mittere.  Qnaatum  vero  ad  solvendam  objec- 
tiouem,  dicimus  imprimis  dictam  sententiam': 
Deus  neminem  deserit,  nisi  prius  deseratur  ab 
ipso ,  non  habere  locum  generahter  in  voca- 
tione  congrua,  seu  gratia  prseverjente  efficaci, 
quia  saepe  Deus  non  dat  iflam ,  hcet  ex  parte 
hominis  culpa  non  prajcesserit,  ut  quintum 
argumentum ,  ad  quod  respondemus ,  et  in- 
ductio  de  Angehs  et  Adamo  probant.  Idemque 
est  in  omui  prima  vocatione ,  quee  omne  pec- 
catum  antecedit,  et  nihllominus  est  inefficax. 
Dicunt  vero  ahqui ,  saltem  in  homine  lapso, 
semper  illam  posse  carentiam  originah  culpse 
attribui.  Verumtamen  etiam  id  dici  non  po- 
test,  quia  homines  lapsi  non  possunt  seraper 
dici  carere  hoc  auxiho  efficaci,  ;propter  pec- 
catum  originale  ,  nam  ssepe  post  ihud  remis- 
sum ,  imo  post  longum  tempus  justitiee  et 
sanctitatis,  cadit  homo  in  peccatum  mortale , 
et  non  recipit  auxihum  efficax  ad  vitandum 
ihud  :  ergo  non  est  necessarium  ut  prsecedat 
desertio  Dei  ex  parte  justi,  \\i  non  detur  ei 
hoc  donum.  Et  ratio  est,  quia  nemini  est  de- 
bitum  ex  justitia  propter  opera  priora;  et  ma- 
gis  a  priori  ratio  est,  quia  Deus  satis  providet 
homini  per  auxihum  ex  parte  sua  efficax,  et 
ab  ipso  homine  fit  inefficax,  ut  supra  dictum 
est.  Deinde  dicimus  negativam  propositionem 
virtute  inchisam  in  iUo  dogmate,  intehectara 
de  actuah  desertione  Dei  quoad  hoc  auxihum, 
non  esse  necessariam,  nec  generahter  veram, 
quia  sa^pissime  Deus  efflcaciter  vocat  et  trahit 
homines  perditissimos ,  qui  prius  ipsum  dese- 
ruerunt,  etiam  pertinacissimo  et  obdurato  cor- 
de,  quia,  ut  Augustinus  dixit,  efficax  gratia 
a  nuUo  duro  corde  rejicitur,  quia  ad  hoc  da- 
tur  ut  cordis  duritia  penitus  auferatur ,  nec 
cogitur  Dcus  ad  non  dandam  hanc  gratiam  de- 
sertori^cuicumque,  quaudo  et  quomodo  volue- 
rit ,  quia  nec  ulla  lege  sese  ad  hoc  obHgavit , 
nec  repugnat  potentise  vel  bonitati  ejus  ;  imo 
in  hoc  maxima  ostendit  gratiam  suam ,  qua 
usus  est  cum  Nabuchodonosor,  Dan.  5,  et  non 
cum  Pharaone,  Exod.  d4;  sed  iu  simiU  fere 
causa  unum  efficaciter  vocavit,  ahum  mini- 
me,  plane  ad  ostensionem  gratiae  suse,  ut 
Augustinus,  hb.  de  Prcedest.  et  grat. ,  capit. 
15  et  16,  accurate  expendit.  NihUominus  ad- 
dimus  in  sensu  (ut  ita  dicam)  potentiaU  veram 
esse  iUam  propositionein  negativam,  quia  qui 


368  LIB.  IV.  DE  AUXIUO  GRATI 

Denm  offendendo  deserit,  de  se  dignus  est  ut 
privetur  cogitationc  congrua  et  effieaci  :  et  si- 
militer  qui  ssepius  resistit  sufficientibus  voca- 
tionibus  Dei,  non  meretur  efficacem  accipere. 
Et  de  facto,  verisimillimum  est  Deum  ssepe 
hoc  modo  deserere  eos  qui  se  deserunt,  ut  su- 
mitur  ex  Augustino,  dicta  quaest.  1  ad  Simpli- 
cian.,  epist.  106,  etaliis  plerisque  locis.  Unde 
hoc  totum  potest  in  illo  dogmate  comprehen- 
di ,  crediderimque  ab  Augustino  et  Patribus 
etiam  esse  intentum,  et  hsec  videri  possuut  sa- 
tis  ad  responsionem  quinti  argumenti,  quia 
non  oportet  dogma  illud  de  sufficienti  auxiho 
intelligere,  aut  in  eo  etiam  verum  esse,  cum 
de  auxiho  efficaci,  tam  concomitante  quam 
prseveniente,  verissime  et  sufficientissime  in- 
telligatur,  et  ex  mente  sanctorum  Patrum  ex- 
plicetur. 

32.  Assertio.  —  Nihilominus  tamen,  etiam 
de  auxilio  sufficienti  intellectum,  illud  dogma, 
quoad  affirmationem  in  illo  inclusam,  potest 
verum  sensum  habere,  si  Deus  neminem  de- 
sereutem  se  omni  auxilio  sufficienti  privet. 
Nam,  ut  supra  diximus,  auxilium  sufficiens 
dupliciter  datur,  scilicet  proxime  et  remote. 
Item,  auxilium  quod  remote  sufficit,  necesse 
est,  ut  ad  aliquid  aliud  proxime  sufficiat,  quo 
mediante,  remote  dicatur  ad  aliud  sufficere, 
unde  etiam  fit  ut  in  talibus  auxiliis  perve- 
niendum  necessario  sit  ad  aliquod  primum , 
quod  sit  proxime  sufficiens  ad  primum  me- 
dium,  seu  opus,  aut  effectum  necessarium  ad 
salutem  ,  quse  omnia  ex  dictis  satis  constant. 
Dico  ergo  imprimis,  quandiu  homo  in  hac  vita 
ratione  utitur,  et  libere  operari  potest,  etiamsi 
millies  deseruerit  Deum,  nunquam  ita  deseri, 
ut  non  possit  a  peccando  cessare,  et  quodlibet 
peccatum  in  particulari  occurrens  moraliter 
evitare.  Ratio  est,  quia  nec  peccatum  prsesens 
excusationem  habet  propter  prsecedentia,  nec 
posset  imputari ,  si  homo  non  haberet  suffi- 
ciens  auxilium  quo  illud  possit  vitare  :  ergo  in 
hac  vita  nunquam  destituitur  homo  tali  auxi- 
lio,  occurreute  occasioue  vitandi  peccatum, 
aut  servandi  prseceptum.  Consequentia  clara 
est ;  utraque  autem  prsemissa  probata  est  late 
supra,  tam  Scriptura  quam  doctrina  Augusti- 
ni,  et  videri  potest  Bellarminus,  libro  secundo 
de  Grat.  et  libero  arbitr.,  capite  septimo,  ubi 
addit  hoc  auxilium  iuterdum  posse  esse  imme- 
diate  sufficiens  ad  non  peccandum,  aliquando 
vero  solum  mediate,  utique  iuterccdeute  ora- 
tione. 

33,  Ampliatur.  —  Sed  addo  imprimis  tunc 
neccssarium  esse  ut  detur  auxilium  immediate 


/E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
suffieiens  ad  orandum  :  unde  ulterius  dico  il- 
lud  auxilium ,  sufficiens  ad  orandum ,  esse 
etiam  immediate  sufficiens  ad  quietandum 
peccatum  pro  eo  tempore  vel  momento  quo 
fit  oratio  ;  respectu  vero  temporis  futuri,  seu 
ad  perseverandum  in  victoria  importunse  aut 
continuee  tentationis,  erit  tantum  remotum  : 
per  orationem  autem  infallibiliter  impetrabi- 
tur  auxilium  proxime  sutficiens  pro  futuro 
tempore,  perseverante  etiara  oratione,  si  opor- 
tuerit.  Quoad  hoc  ergo  auxilium  necessarium 
ad  vitanda  singula  peccata,  non  procedit  illud 
principium,  quatenus  affirmat  Deum  deserere 
eum  qui  se  deserit.  Et  ratio  a  priori  est,  quia, 
licet  Iiomo,  desereudo  Deum,  ex  se  mereatur 
deseri  in  futurum,  etiam  in  singulis  occasioni- 
bus  peccandi,  nihilominus,  quia  homini  con- 
cessit  totum  hujus  vitae  tempus,  ut  in  eo  possit 
salutem  consequi,  et  peccata  vitare,  ideo  ex  se 
nunquam  negat  auxilium  in  singulis  momen- 
tis  sufficiens ,  ut  nunquam  peccator  dicere 
possit  :  Per  Demn  ahest,  Ecclesiast.  13.  Posito 
vero  hoc  auxilio  ad  non  pcccandum,  in  eo 
continetur  remote  auxilium  sufficiens  ad  to- 
tam  salutem,  quia  si  homo,  cum  pra!sentibus 
auxiliis,  faciat  quod  in  se  est  ad  vitanda  nova 
peccata ,  semper  recipiet  majora  auxilia,  qui- 
bus  ad  remissionem  prajcedentium,  et  ad  per- 
severandum  in  futurum  possit  disponi,  si  ve- 
lit,  juxta  superius  dicta.  Et  ita  etiam,  quoad 
hanc  partem,  non  habet  locum  illa  pars  affir- 
mativa  dicti  axiomatis.  Nihilominus  tamen, 
quia  ssepe  homo  male  utitur  illo  auxilio  ad 
non  peccandum ,  ideo  privatur  uberioribus 
auxiliis  proxime  sufficientibus  ad  fidem,  vel 
alia  propinquiora  opera  salutis,  ut  supra  etiam 
ostendimus.  Et  sic  verificatur  etiam  illa  pars 
affirmaus  quoad  auxilia  sufficientia  proxima 
ad  salutem,  vel  ad  perseverandum  sine  pecca- 
to,  vel  ad  remissionem  prsecedentium.  Adhi- 
benda  vero  semper  est  limitatio  supra  posita, 
ut  hoc  intelligatur  quantum  est  ex  merito  et 
indignitate  deserentis  Deum,  nam,  licet  ssepe 
Deus  eo  rigore  cum  peccatoribus  utatur,  non 
vero  semper  et  infallibiliter,  nulla  euim  abso- 
luta  lex  de  hoc  lata  est,  sed  suse  misericordiue 
et  liberse  voluntati  hoc  Deus  reservavit ,  sicut 
in  priori  puncto  diximus.  Addi  etiam  potest, 
licet  Deus  nou  deserat  hominem  abutentem 
prioribus  auxiliis,  quoad  auxilia  simpliciier 
necessaria ,  deserere  autem  ssepe  quoad  ube- 
riora,  etiam  intra  latitudiuem  sufficientium, 
juxta  doctrinam  Gregorii,  libr.  41  Moral., 
cap.  5,  et  hom.  11  in  Ezech. 

34.  Respondetur  sexto  et  ultimo  ad  tesiimo- 


CAP.  XIX.  UTRUM  AUXILIA  SUFFICIENTIA  OMNIBUS  HOMINIBUS,  ETC. 


369 


nium  Angustini  circa  verba  Pauli,  Deiis  vult 
omnes  homines  salvos  fieri.  —  Ad  sextum  et 
ultimum  caput  et  testimonium  Augustini, 
respondetur,  licet  interdum  Augustinus  expo- 
nat  illa  verba  Pauli :  Deus  mlt  omnes  Jiomines 
salvos  fieri,  non  de  omnibus  simpliciter^  sed 
aliis  modis,  non  ideo  id  fecisse,  quia  putaverit 
nullo  modo  velle  Deum  omnium  hominum  sa- 
hitem^  sed  ut  indicaret  non  eodem  modo  velle 
omnes  homines  salvare^  sed  quosdam  singu- 
lari  electione  et  proposito  efficaci  velle  sal- 
vare,  et  ideo  etiam  secundum  hanc  vokiuta- 
tem  interpretari  voluit  verba  Pauli,  et,  conse- 
quenter  ad  illam,  distributionem  omnium  ho- 
minum  explicare.  Nihilominus  tamen  in  aliis 
locis,  prsesertim  de  Spirit.  et  htt.,  c,  33,  fate- 
tur  Deum  ex  se  velle  omnes  salvare,  et  ita  ex- 
ponit  verba  Pauh,  ut  supra  vidimus.  Dum 
ergo  in  ahis  locis  indicat  quosdam  non  salva- 
ri^  quia  Deus  noluit  salvare,  imprimis  verbum 
ilhid  noluit,  pure  negative  et  de  sola  negatione 
efficacis  vohintatis,  seu  electionis,  intelHgen- 
dum  est,  ita  ut  non  sit  sensus,  ahquos  carere 
sufficienti  auxiho  sahitis,  quia  Dcus  de  se  ab- 
sohite  vohierit  illosnon  salvare,  sed  sensus  sit^ 
quia  aliquos  non  elegil  vohintate  absohita,  ideo 
non  prseparasse  ilhs  auxiha  sahitis  efficacia  et 
congrua;  de  his  enim  iha  loca  inteUigenda 
sunt,  cum  quo  stat,  ut  omnibus  media  suffi- 
cientia ,  ex  antecedente  voluntate  salvandi 
omnes,  prseparaverit. 

CAPUT  XIX. 

UTRUM  AUXILIA  SUFFICIENTIA  OMNIBUS  HOMINIBUS 
.ffiQUALITER  CONFERANTUR  EX  PARTE  DEI,  YEL 
UNDE  EORUM  VARIETAS  SEU  INJIQUALITAS  ORIA- 
TUR. 

1 .  QucBsti^mcula  de  auxilii  sufficientis  dis- 
triiutione,  et  an  ex  parte  Dei  omnibus  detur 
cequaliter.  —  Diximus  auxihum  sufficiens  om- 
nihus  conferri ;  superest  ut  breviter  exphce- 
mus  quomodo  distribuatur,  id  est,  an  ex  parte 
Dei  omnibus  inoequahter  detur,  et  unde  contin- 
gat,  variis  modis  et  insequahbus  conferri.  Lo- 
quimur  autem  de  auxiho  sufficiente  :  nam  de 
comparatione  iUius  cum  efficaci,  et  cur  qui- 
busdam  detur  auxihum  efficax,  ahis  vero  tan- 
tum  sufficiens,  in  hbro  sequenti  dicendum. 
Deinde,  si  de  solo  eventu,  vel  de  facto  agere- 
tur,  res  esset  faciUima  et  extra  controversiam, 
inter  eos,  qui  Scripturam  et  fidei  principia  ad- 
mittunt,  quia  evidentissimum  est  de  facto  non 
dari  omnibus,  etiam  reprobis,  sequalia  auxiha 
viii. 


sufficientia,  sed  ahis  majora,  ahis  miuora,  ut 
res  ipsse  mauifeste  ostendunt.  Dicit  enim  Gliri- 
stus,  Matth.  11 :  ^S^i  in  Tyro  et  Sidone  factce 
essent  mrtutes  quce  sunt  factce  in  te,  in  cilicio 
et  cinere  pcenitentiam  egissent.  Erat  ergo  auxi- 
hum  ihud  de  se  sufficiens,  et  in  Judseis  fuit 
tantum  sufficiens,  quia  iUi  restiterunt,  et  in 
hoc  graviter  peccarunt,  et  tamen  iUud  non  est 
datum  Tyriis  nec  Sidoniis,  nec  etiam  ahis 
gentibus,  nec  sequale,  sed  longe  minus.  Unde 
etiam  legimus  Act.  14  et  17,  Deum  permisisse 
gentes  ingredi  vias  suas,  et  tempora  prioris 
ignorantise  despexisse,  non  quia  sine  auxiho 
sufficiente  gentes  rehquerit,  sed  quia  longe 
minora  auxiha  sufficientia  eis  tribuerit,  quam 
Judaeis,  juxta  id  Psalm.  147  :  Non  fecit  tali- 
ter  omni  nationi;  et  Rom.  3  ;  Quid  ergo  am- 
plitis  Judceo  est  ?  aut  quce  utilitas  circumcisio- 
nis  ?  multum  per  omnem  modum. 

2.  Respondetur  quod  non,  et  prolatur.  —  Post 
adventum  etiam  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
ejus  gratia  non  omnibus  gentibus  est  sequah- 
ter  appHcata ;  ahis  enim  citius,  ahis  tardius 
praedicatum  est  Evangehum.  Et  in  Actis  Apos- 
tolorum  legimus,  volente  Paulo  ire  ad  unam 
gentem,  prohibitum  esse  a  Spiritu  Sancto,  et 
ad  aham  esse  missum_,  Act.  16;  nunc  etiam 
majora  gratiae  auxiha  dantur  fidehbas  Chris- 
tianis,  quam  ohm  darentur  gentibus,  vel  Ju- 
dseis,  ut  ex  iUo  1  Timoth.  4 :  Qui  est  Saha- 
tor  omnium  hominum,  maxime  fidelium,  coUi- 
git  eleganter  Prosper,  hb.  2  de  Vocat.  gent., 
cap.  31,  aUas  10,  dicens  :  Adjiciendo  autem, 
maxi^ne  fidelium,  ostendit  esse  partem  generis 
Jiumani,  quce  merito  fidei  divinittts  inspiratce 
ad  summam  atque  ceternam  salutem  speciali- 
lus  leneficiis  provehatur,  in  quibus  verbis,  de 
prsedestinatis,  ac  subinde  de  efficacibus  auxi- 
Uis  loqui  videtur;  tamen  negari  non  potest 
quin  etiam  hi,  qui  ex  Christianis  non  salvan- 
tur,  speciahbus  beneficiis  prsemoveantur,  Ucet 
ad  efiectum  non  perducantur ;  recipiunt  ergo 
iUi  majora  auxiUa  sufficientia  quam  infideles, 
et  in  rigore  verborum  PauU,  sub  iUis  adaptan- 
tur  ;  qui  uUerius  subjungit,  cap.  32  :  In  ipsis 
quoque  fidelium  populis  non  eadem  omniius, 
nec  paria  (utique  auxiUa)  conferuntur;  et  hac 
ratione,  cseteris  paribus,  Christiani,  qui  dam- 
nantur,  ceusentur  graviori  judicio  et  condem- 
natione  digni,  quia  majoribus  auxiliis  restite- 
runt;  et  inter  Christianos  ipsos,  majori  poena 
sunt  digni  qui,  pluribus  auxiliis  prseventi, 
damnati  sunt.  Itaque  de  facto  ipso,  seu  de  au- 
xiliorum  sufficientmm,  non  solum  compara- 
tione  efficacium,  sed  etiam  inter  se  insequah_ 

2i 


370  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^ 

tate,  nulla  est  controversia.  De  radice  autem 
et  causa  hujus  varietatis  quaestio  agitatur. 

3.  Contrarium  Semipelagianorum  placittm: 
Dens,  quantum  in  se  est,  cequalitcr  providet ;  ex 
parte  autem  Jiominis  provenit,  quod  alii  majo- 
ra,  alii  minora  accipiant. — Dixerunt  ergo  Se- 
mipelagiani  Deum^  quantum  in  se  est,  omni- 
bus  sequaliter  providere,  et  de  se  paratum  esse 
ad  dandum  omnibus  sequalia  auxilia  sufficien- 
tia ;  ex  parte  autem  hominum  provenire,  quod 
alii  majijra,  alii  minora  recipiant,  ut  late  re- 
ferunt  Prosper  in  epistol.  ad  Augustinum,  et 
Hilarius  in  aha  epistol.  ad  eumdem  Augusti- 
num^  et  idem  Augustinus  epistola  106  et  d07, 
et  hb.  de  Prsedest.  Sanct.,  cap,  1  et  2;  potest- 
que  sententia  hsec  ahquo  modo  fundari  in 
verbis  Sapient.  6  :  PusillUm  et  magnum  ipse 
fecit,  et  tequaliter  est  illi  cura  de  omniius; 
quod  maxime  videtur  de  supernaturah  provi- 
dentia  intehigendum ;  et  ratio  ibi  insinuatur, 
quia  sicut  Deus  sequahter  est  creator  omnium, 
ita  etiam  decet  bonitatem  ejus,  ut  sit  seque 
omnium  salvator.  Item,  quia,  ut  ibidem  prse- 
mittitur  :  Non  suUrahet  personam  cujusqiiam 
Deus,  id  est,  non  est  acceptor  personarum 
Deus,  ut  etiam  Act.  10,  et  saepe  in  ahis  locis 
Scripturse  dicitur;  esset  autem  acceptio  perso- 
narum  et  irrationabihs  discretio,  seu  electio, 
si  Deus  hominibus,  ex  parte  sua  omnino  fequa- 
hbus,  et  in  originah  peccato  ceque  nascenti- 
bus,  gratise  auxiha  insequahter  distribueret 
sine  uha  causa  vel  ratione  ex  parte  ihorum. 

4.  Favent  Dionysius,  Cyprianus  et  alii.  — 
Reprolatur  Massiliensium  sententia  al  Augus- 
tino,  Prospero  et  aliis.  —  Suppositio  pro  sensu 
qucestionis. — Goncluditur  proposita  qucesiio. — 
Secundo,  videtur  huic  sententise  muhum  fave- 
re  Dionysius,  cap.  9  de  Ccelest.  Hierarch.,  ubi 
non  ex  parte  Dei,  sed  ex  parte  hominum  oriri 
sentit,  quod  quidam  magis,  ahi  minus  a  Deo  il- 
himinantur:  /^^«(inquit)  lucis  participatio pro 
suscipientium  meritis  varia  fit,  scilicet,  parva 
vel  magna,  ohscura  vel  lucida,  cum  tamenradius 
ille  divinus,  unus  ac  simplex  sit,  eodemque  mo- 
do  se  haieat  super  omnia  semper  explicitus.  Item 
Cyprianus,  epist.  59,  ahas  hb.  3,  epist.  8,  sic 
ait :  Fsse  apud  omnes,  sive  infantes,  sive  ma- 
jores  natu,  unam  divi?ii  muneris  cequalitatem, 
declarat  noUs  divincB  Scripturce  fides  ;  et  in- 
fra:  Sed  illic  cequalitas  divina  et  spiritualis 
expritnitur,  quod  pares  et  cequales  sint  omnes 
homines,  quando  a  Deo  semel  facti  sunt  ;  et  in- 
fra :  Cum  Spiritus  Sanctus  non  de  mensura, 
scd  de  pietate  atque  indulgentia  paterna  cequa- 
lis  ornniius  prcebeatur  ;  ncwi  Deus,  ut  perso^ 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 

naj/i  non  accipit ,  sic  neque  cetatem.,  cum  se 
omnibus  ad  ccelestis  regni  cotisecutionem  cequa- 
litate  lilrata  prceleat  patrem  ;  et  epist.  76  ad 
Maguum,  p.  2,  ahashb.  A,  epist.  7  :  Si  dies 
(inquit)  omnihus  cequaliter  nascitur,  et  si  sol 
s^iper  omnes  pari  et  cequali  luce  diffundltur , 
quanto  magis  Christus  sol  et  dies  verus  in  Ec- 
clesia  sua  lumen  ceternce  vitcepari  cequalitate 
largitur.  Et  infra  inducit  exemplum  manna, 
quod  ab  omnibus  aquahter  cohigi  poterat, 
sic  enim  ait :  Spiritualis  gratice  munus  sine 
amtorum  discretione,  seti  acceptiotie  persona- 
rum,  super  omnem  Dei  populum  cequaliter  ef- 
fundi.  Denique  D.  Augustinus,  in  id  Psalm. 
45 :  Deus  in  medio  ejus  non  commovehitur, 
ait :  Quid  est,  Deus  in  medio  ejus  ?  hoc  signi- 
ficat,  quod  ceqmi^s  est  omnihus  Deus ,  et  perso- 
nas  non  accipit :  quomodo  enim  illud,  quod  in 
medio  est,  paria  hahet  spatia  ad  omnes  fines, 
ita  Deus  medius  esse  dicitur  cepcaliter  omnih^cs 
consulens.  Nihilominus  haec  Massihensium  sen- 
tentia  ab  Augustino,  Prospero  et  ahis  Patri- 
bus  et  Concihis  reprobata  est,  ut  in  fide  erro- 
nea ;  quia  vero  in  ea  muha  continentur  quse 
non  seque  falsa,  vel  etiam  non  omnia  falsa 
sunt ,  ergo  per  partes  oportet  iha  discernere, 
et  pretiosum  a  vih,  seu  veritatem  ab  errore 
separare.  Primo  ergo  supponimus,  quod  dic- 
tum  jam  est,  Deum  omnibus  hominibus  lap- 
sis_,  nuho  excepto,  ex  parte  sua  sufficientem 
gratiam  ofierre,  paratumque  esse  ad  dandum 
omnibus  auxihum  supernaturale  sufficiens,  et 
ihuminandum  omnes,  si  ipsi  gratiae  Dei  obi- 
cem  non  posuerint.  Hoc  late  probatum  est  in 
superioribus,  et  denuo  id  convincunt  testimo- 
nia  Patrum  proxime  ahegata ;  in  hoc  ergo  uon 
errabant  Semipelagiani,  nec  ihis  in  hoc  Au- 
gustinus  contradixit,  ut  ex  dictis  in  superio- 
ribus  constat.  Secundo,  nihilominus  dicen- 
dum  est  rationem  varietatis  et  insequahtatis 
hujus  sufficientis  auxihi  in  diversis  tempori- 
bus,  locis,  seu  nationibus,  aut  personis,  non 
posse  ex  parte  hominum,  seu  ex  hbero  arbi- 
trio  sufficienter  assignari. 

5.  Traduntur  ha;  assertiones  a  Prospero.  — 
Et  confirmantuf .  —  Has  suas  assertiones  (in- 
terponendo  aham  veluti  hujus  fundamentum), 
tanquam  certissimas  definitioues,  tradit  Pros- 
per,  hb.  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  30,  ahas  10, 
dicens :  Commendamus  ut,  cum  de  gratia  pro- 
funditate  et  altitudine  disputatur,  trihus  illis 
saluherrimis  et  veracissimis  definitionihus  si- 
mus  intenti,  quarum  prima  profitetur  ceternum 
et  proprium  esse  divince  voluntatis,  ut  omnes 
homines  salvos  fieri  velit,  et  in  agnitionem  veri- 


CAP.  XIX.  UTRUM  AUXILIA  SUFFICIENTIA  OMNIBUS  HOMINIBUS,  ETC. 


tatis  venire.  Alia  siinul  pr(sdicat  omnem  ko- 
minem,  qui  salmis  fit,  qtdque  in  agnitionem 
veritatis  venit,  Dei  auxilio  juvari  ac  regi,  ^it- 
que  in  fide  quceper  dilectio7iem  operatur  ferma- 
neat,  custodiri.  Tertia  vero  temperanter  et  so- 
irie  protestatur,  non  omnium  voluntatum  Dei 
comprehendi  posse  rationem,  et  multas  divino- 
rum  operum  causas  ah  Jmmana  intelligentia 
esse  suiductas,  ut  cum  in  temporibus  et  natio- 
nibus,  in  familiis,  iii  parvulis,  in  nondum  na- 
tis  et  genitis,  quwdam  aut  varie,  aui  insigniter 
gesta  esse  noscuntur,  non  ambigamus  ea  ex  illis 
esse  quce  justus  et  misericors  Deus  in  lioc  tran- 
situro  scECulo  noluit  sciri.  Deinde,  postquam 
cap.  31  primam  propositionem  modo  a  nobis 
snpra  explicato  confu-mavit,  in  32  confirmat 
suam  tertiam,  et  nostram  secundam  assertio- 
nem,  tum  ex  effectibus,  quia  etiam  in  fideli- 
bus  populis  ?ion  omnihus  paria  ePsimilia  con- 
feruntur  auxilia ,  et  ante  omnia  meritorum 
pondera,  dissimillima  divinorum  menswa  est 
munerum,  quse  varietas  non  potest  nisi  in  libe- 
ram  Dei  voluutatem  referri ;  tum  ratione,  quia 
non  possumus  Jianc  diversitatem  graduum  cau- 
sis  aptare^  meritorum,  cum  totius  honi  meriti 
principalis  causa  sit  gratia,  de  cujus  opihus 
sumitur,  quidquid  in  singulis  probahile  repe- 
ritiir  ? 

6.  Distinguuntur  aliquot  modi  inceqtialita- 
tis  graiice  sufficientis.  —  JSemipelagianorum 
error.  —  Ut  autem  distinctius  veritas  hsec 
declaretur  et  confirmetur,,  possumus  non- 
nullos  hujus  insequalitatis  et  varietatis  suffi- 
cientis  gratise  modos  distinguere,  et  in  sin- 
gulis,  quid  in  solam  divinam  voluntatem, 
quid  vero  in  humanam  referri  possit,  agnos- 
cere.  Potest  autem  hsec  varietas  spectari,  vel 
inter  singulares  personas,  vel  in  ipso  humano 
genere  in  diversis  temporibus,  seu  setatibus 
Ecclesise,  vel  in  diversis  mundi  partibus  et 
provinciis,  ineodem  tempore  et  statuEcclesise. 
Primo  ergo  inter  personas  invenitur  insequa- 
litas,  quia  ad  quosdam  divina  iUuminatio  su- 
pernaturalis,  et  interna  vocatio  proxima  ad  fi- 
dem  nunquam  pertingit,  nec  per  auditum,  nec 
per  inspirationem  internam ;  ad  ahos  autem 
pervenit,  et  actu  confertur.  Utrumque  mem- 
brum  per  se  satis  patet,  experientiaque  com- 
probatur,  et  in  superioribus  auctoritate  confir- 
matum  est;  hujus  ergo  discriminis  ratio,  in  his 
qui  tale  auxiUum  non  recipiunt,  ex  parte  il- 
lorum  reddenda  est,  tum  quia  est  defectus  rei 
maxime  necessarise  ad  sakitem,  qui  non  a  Deo, 
sed  ab  homine  provenit  primario  ;  tum  quia 
est  poena  qusedam,,  quae  supponit  in  homine 


371 

culpam ;  tum  denique  quia  non  est  contra 
gratiam  Dei,  sed  in  favorem  ejus,  ut  osten- 
datur  de  se  omnibus  communicari.  Et  hoc 
etiam  in  superioribus  late  probatum  est.  In 
ahis  vero  quibus  tale  auxilium  actu  confertur, 
prima  ratio  non  ex  illis,  sed  ex  Deo  sumenda 
est,  et  ita  in  utrisque  completur  sententia  Do- 
mini ,  dicentis :  Perditio  tua  ex  te ,  tantim- 
modo  in  me  auxilium  tuum,  et  in  lioc  impri- 
mis  errarunt  Semipelagiani,  qui  non  minus 
causam  recipiendi  a  Deo  primum  auxilium 
gratioe  ponebant  iu  bono  usu  liberi  arbitrii, 
quam  carentia^  illius  in  malo  usu  ;  decepti 
vero  sunt,  quia  homo  per  se  sufficit  ad  ponen- 
dum  obstacuhim  auxilio  Dei,  non  tamen  ad 
promerendum  illud.  Imo,  instatu  naturffl  lap- 
sse,  ratione  peccati  originalis  illud  demeretur, 
quantum  est  de  se,  et  ideo  quando  illi  datur, 
gratis  et  ex  solo  Christi  merito  confertur,  quod 
iion  sohim  de  primo  auxilio  efficaci,  sed  etiam 
de  sufficiente  intelligendum  est,  ut  jam  di- 
cam. 

7.  Differunt  auxilium  sufficiens  et  efficax. 
—  Potest  enim  ulterius  hsec  iucequalitas  in- 
ter  singulares  personas  inveniri,  etiam  in  his 
qui  supernaturale  auxilium  sufficiens  actu  re- 
cipiunt ;  nam  quidam  per  illum  tantum  reci- 
piunt  posse,  alii  recipiunt  etiam  velle,  ut  Au- 
gustinus  frequenter  loquitur.  Quod  discrimen 
non  est,  per  se  loquendo ,  inter  auxilia  suffi- 
cientia,  de  quibus  nuuc  tractamus,  sed  est  in- 
ter  auxilium  sufficiens  et  efficax;  nam  auxi- 
lium,  quod  dat  posse,  est  tantum  sufficiens; 
aliud  autem,  dans  velle,  est  efficax.  Regulari- 
ter  autem  credibile  est,  illud,  quod  est  efficax, 
etiam  in  ratione  sufficientis  esse  majus;  an  ve- 
ro  semper  necessarium  sit,  postea  videbimus. 
In  his  ergo  in  quibus  auxilium  est  efficax  , 
causa  prima  et  principalis  est  voluntas  divina : 
quomodo  autem  id  etiam  ex  libero  arbitrio 
pendeat,  in  libro  sequenti  tractandum  est ;  de 
aliis  vero  in  quibus  est  tantum  sufficiens,  duo 
distinguenda  sunt,  unum  est,  habere  tale  au- 
xilium;  aliud  est,  quod  sit  tantum  sufficiens; 
hoc  posterius  habet  rationem  ex  parte  ipsius 
hominis  nolentis  uti  taU  auxilio ,  ex  parte  au- 
tem  Dei  non  ha!  et  propriam  causam  per  se  et 
positivam,  sed  tantum  permissivam,  quia  non 
vult  dare  majus  vel  congruentius  auxiliura, 
quod  pro  sua  voluntate,  sine  ulla  peculiari 
causa  ex  parte  hominis,  facere  potest ;  non  fa- 
cit  autem  Deus  ut  illud  auxihum  sufficiens, 
quod  de  facto  prtestat,  sit  inefficax,  sed  hoc 
facit  homo,  ut  late  in  superioribus  ostensum 
est. 


372 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 


8.  At  vero  illud  prius,  scilicet,  habere  seu 
reripere  tale  auxilium  (loquendo  de  tota  serie 
auxiliorum  sufficientium,  illaque  ad  primum 
reducendo),  non  liabet  causam  ex  parte  bomi- 
nis,  sed  sohim  ex  parte  Dei  et  Cliristi,  quia 
illud  auxihum,  etiamsi  sit  tantum  sufficiens, 
est  vera  gratia  prima,  et  ideo  nullum  meri- 
tum  vel  rationem  habere  potest  ex  parte  ho- 
minis,  ut  contra  Massihenses  ssepissime  Au- 
gustinus  argumentatur,  urgens  ilhid  Rom.  H: 
^S'*  autem  gratia,  non  ex  operihus,  alioqui  gra- 
tia  jam  non  est  gratia.  Hoc  enim  non  minus 
procedit  de  auxiho  sufficienti  quam  de  effi- 
caci,  quia  auxihum  praeveniens  est  vera  gru- 
tia,  etiamsi  ihi  resisti  possit,  et  interdum  re- 
sistatur,  ac  proinde  sit  tantum  sufficicns,  ut 
aperte  cohigitur  ex  Conciho  Trident.  et  Seno- 
nens.j  locis  supra  citatis.  Quapropter,  etiamsi 
comparatio  fiat  inter  duos,  quorum  unus  nec 
proxime  vocatus  fuit  ad  fidem,  ahus  vero  vo- 
catus  fuit,  sed  non  consensit,  nihilominus  dici 
non  potest  hunc  fuisse  alteri  prselatum  in  tah 
vocatione,  propter  merita  sua,  vel  propter 
ahquam  bonitatem  in  ipso  iuventam,  magis 
quam  in  aho  ;  sed  ratio  tota  in  Dei  vohmta- 
tem  remittenda  est.  Nam  hcet  fieri  possit  ut 
is  qui  vocatur,  sit  minus  mahis  qnam  ahus, 
et  ideo  ratio  ahqua  sumi  posse  videatur  ad 
eum  modum  quo  Paulus  dixit  1  Tim.  1  :  Mi- 
sericordiam  consecutus  sum,  quia  ignorans  feci, 
sicque  peccatum  ex  ignorantia  dicatur  remis- 
sibihus  esse  quam  peccatum  ex  mahtia  :  nihi- 
lominus  heec  ratio  non  est  proprie  motiva,  nec 
causa  tahs  gratiEe,  sed  tantum  minus  impe- 
diens  :  nec  est  generahs,  nec  propria,  nam 
Deus  interdum  vocat  duriorem,  et  non  eum 
qui  minus  peccavit,  et  interdum  utrumque, 
ahquando  neutrum  ;  ergo  signum  est  hsec  fa- 
cere  secundum  consilium  voluntatis  suse,  per 
ahissimas  suse  providentiae  rationes,  quas  hu- 
mana  fragilitas  investigare  non  potest,  nec 
debet.  Unde,  si  ahquando  potius  vocat  eum 
qui  ex  ignorantia  peccavit,  quam  eum  qui  ex 
mahtia ,  etiam  id  facit  propter  suam  bonita- 
tcm  et  gratiam,  non  propter  meritum  homi- 
num;  etpreeterea,  quod  ille,  cui  miseretur,  mi- 
nus  antea  peccaverit,  etiam  provenit  ex  prio- 
ribus  rationibus  providentiae  suae ,  quibus  res 
ita  disposuit,  ut  ille  minora  saltem  impedi- 
menta  gratiae  apponeret,  atque  ita  non  tantum 
boua,  sed  etiam  quod  mala  minora  vel  pau- 
ciora  sint,  divinse  providentiae  et  voluntati 
merito  tribuitur,  quae  omnia,  quatenus  ad  fi- 
nem  supernaturalem  ordinantur,  ad  divinam 
preedestinationem  et  gratiam    ahquo    modo 


pertiuent,  et  ita  saepe  de  his  effectibus  loquitur 
Augustinus,  ut  in  superioribus  ahegatum  est. 

9.  Varieias  i^iter  singulares  personas  qui 
midla  auxllia  sufficientia  recipiunt ,  et  per 
illa  ad  salute^n  non  perveniunt ,  unde  sit.  — 
Tertio,  adhuc  inter  singulares  personas,  qui 
muha  auxilia  siifiicientia  recipiuut,  et  peril- 
la  ad  salutem  non  perveniunt,  invenitur  in- 
finita  varietas.  Nam  quidam  recipiunt  il- 
la  auxiha  toto  tempore  vitae ,  ahi  tardius  , 
ahi  in  fine  vitae  :  et  quidam  phn^a  et  ma- 
jora  _,  ahi  minora  et  pauciora ;  quidam  per 
iUa  nunquam  justitiam  consequuntur,  ahi  in- 
terdum  perveniunt  ad  iham;  quidam  brevi 
tempore,  alii  diuturno,  hcet  tandem  non  per- 
severent.  In  hac  ergo  varietate,  aliter  de  primo 
auxiho  ,  ahter  de  subsequentibus  dicendum 
est.  Nam,  quoad  primum,  certum  est  in  utro- 
que  homine  initium  tahum  auxiliorum.  quod 
unicuique  datur,  sive  parvum  sive  magnum 
sit,  esse  ex  sola  gratia  et  misericordia  Dei,  ut 
contra  Semipelagianos  Conciha  definiunt,  et 
jam  saepe  dictum  est ;  unde  fit  varietatem  quse 
iu  primo  auxilio  invenitur  (uam  uni  datur 
majus,  alteri  minus)  non  esse  ex  diversitate 
meritorum  ipsoium  homiuum ,  sed  ex  volun- 
tate  Dei ;  nam,  si  neuter  iUorum  meretur  suam 
gratiam  ,  multo  minus  potest  uuus  mereri 
quod  majorem  accipiat  quam  ahus.  At  vero, 
in  posterioribus  auxihis,  potest  iUa  varietas 
oriri  ex  dispositione  recipientium,  non  natu- 
ralem  ,  sed  per  cooperationem  cum  primo 
auxiho  :  sic  enim  potest  homo  operans  per 
fidem ,  ahquo  modo  sequentia  auxUia  mereri, 
ut  saepe  dictum  est. 

10.  Deus  scppe  dat  multo  majora,  sine  ulla 
dispositione,  et  cur.  —  Nihilomiuus  tamen  hsec 
ratio  hujus  varietatis  nec  adsequata  est,  nec 
prima.  Dico  non  esse  adaequatam,  quia  non 
semper  Deus  dat  sequentia  auxiha  juxta  men- 
suram  dispositionis,  sed  saepe  majora.  Nam  hcet 
verisimile  sit  nemini  negari  auxilium  ad  quod 
per  prius  auxihum  se  dispouat,  nihilominus 
saepe  dat  multo  majora ,  et  sine  uUa  disposi- 
tione,  vel  non  obstante  contraria  dispositione; 
quia  sicut  iUud  prius  est  aliqualis  justitiae,  ita 
hoc  est  misericordiae,  et  ad  ostensionem  divi- 
nae  gratiae  fit.  Dixi  etiam  non  esse  iUam  pri- 
mam  causam  hujus  varietatis,  quia  in  eo  qui 
melius  utitur  primo  auxiho ,  ut  impetret  se- 
cundum,  iUud  primum  non  solum  est  sufS.- 
ciens,  sed  etiam  efficax,  et  hoc  ipsum  prove- 
nit  ex  ahiori  et  occultiori  gratia  Dei ,  et  mera 
gratuita,  atque  ita  tota  causa  tandem  refundi- 
tur  in  Deum. 


CAP.  XIX.  UTRUM  AUXILIA.  SUFFICIENTIA  OMNIBUS  HOMINIBUS,  ETC. 


373 


i  i .  Ohjectio  ex  Scriptura. — Retorqiietur .  — ■ 
Coiitra  totam  autem  hanc  doctrinam  solet  ob- 
jici  verbum  Christi  Domini,  Matth.  25^  ubi, 
proponens  parabolam  talentorum,  ait  homi- 
nem  ilkim  peregre  euntem  distribuisse  talenta 
unicuique^  secundum  propriam  virtutem,  qua- 
si  per  propriam  virtutem,  propria  dispositio 
et  meritum,  et  per  talenta^  prima  gratiae  auxi- 
Ha  et  semina  significentur.  Verumtamen  neu- 
trum  horum  est  necessariumj,  nam  multi  Pa- 
tres  per  talenta  non  inteUigunt  gratiam  sanc- 
tificantem,  neque  auxiha  ad  illam  spectantia, 
sed  vel  gratias  gratis  datas,  ut  Anastasius  Nys- 
senus,  q.  84  in  sacram  Scripturam,  vel  diversa 
Ecclesiee  officia  et  ministeria,  ut  Chrysosto- 
mus,  Hom.  51  Imperf.,  vel  munus  prsedicaudi 
Evaugelium,  cum  majori  vel  minori  talento, 
seu  cum  pkiribus  aut  paucioribus  donis,  tam 
naturae  quam  gratice,  coUatum.  Unde  quod  ad- 
ditur,  secundjim  propriam  virtutem,  non  opor- 
tet  inteUigi  secundum  proprium  meritum,  vel 
dispositionem,  sed  secundum  propriam  capa- 
citatem ;  nam  kcet  dona  vel  ministeria  gratia 
non  debeantur  naturae,  uiliilominus  in  distri- 
buendis  ilks,  prsesertim  quando  ad  publica 
ministeria  ordinantur^  Deus  ordinarie  ratio- 
nem  habet  naturse  et  ingenii,  seu  conditionis 
naturaks  uniuscnjusque ;  hoc  enim  ad  sua- 
vem  providentiam  spectat,  et  non  est  contra 
rationem  gratiae,  et  ideo  frequentius  servatur, 
kcet  interdum,  ad  ostensionem  virtutis  susej 
instrumentis  de  se  ineptis  ad  sua  opera  Deus 
utatur. 

i  2 .  J.  liorum  facilior  solutio .  —  A  ddittir  alia 
ab  auctore. — Aki  denique  facikus  se  expediunt 
dicentes,  non  oportere  singulas  particulas  et 
verba  parabolae  accommodare,  atque  ita  illa 
interposita  fuisse  a  Christo  Domino^  quia  ita 
solet  ab  hominibus  fieri,  non  quia  Deus,  in 
suis  donis  gratice  conferendis,  semper  modum 
illum  observet.  Addo  ukimo,  quamvis  sub 
iUis  talentis  dona  gratise  sanctificantis  com- 
prehendamus,  et  per  propriam  virtutem  dis- 
positionem  uniuscujusque  inteUigamus,  non 
oportere  inteUigi  de  dispositione  ad  primum 
gratise  auxilium,  nec  de  dispositione  quse  pro- 
pria  virtute  hominis  fiat;  non  enim  dicitur 
propria  virtus,  sola  iUa  quaj  propriis  viribus 
acquisita  est,  sed  etiam  iUa  quse  ex  dono  Dei 
propria  recipientis  facta  sunt ;  prius  enim 
quam  homo  iUe  sua  bona  traderet  servis  suis, 
voeavit  iUos,  et  fecit  illos  suos,  per  quod  rec- 
te  inteUigimus  sermonem  esse  de  hominibus 
jam  vocatis  ad  Ecclesiam,  et  per  fidem  Christi 
servis  effectis,  per  quam  etiam  diversimode 


ad  dona  gratise  recipienda  disponi  potuerunt ; 
ita  exponit  D.  Thomas  2.  %  quaest.  24,  art.  3, 
ad  i. 

i3.  Consideratur  varietas  auxilior^m  juxta 
cetates  mundi  et  status  'Ecclesicc. — Quarto,  po- 
test  haec  varietas  auxikorum  considerari  in  di- 
versis  mundi  Betatibus,  et  prsesertim  in  tribus 
statibus  Ecclesise,  scUicet  legis  naturaks, 
scriptae  et  evangekcse.  In  quibus  certissimum 
est  longe  diversam  fuisse  gratiae  mensuram ; 
nam  in  tempore  legis  naturaks,  adeo  erat  rara 
fides,  et  vocatio  ad  iUam,  ut  non  dubitaverit 
Paulus  vocare  iUa  tempora  ignorantise,  quge 
despexit  Deus,  diraittens  omnes  gentes  ingredi 
vias  suas,  Act.  i4  et  17.  Earademque  gratige 
steriUtatem  quoa  in  gentibus  fuit,  in  epist.  ad 
Rom.,  late  describit  Prosper,  lib.  2  de  Vo- 
cat.  gent.,  cap.  23,  et  iuter  aka  dicit,  tiLnc 
fuisse  parcius  et  occultius  commwiicatam.  At 
vero  de  Judajis  jam  ostendimus  majorem  fuis- 
se  iUis  concessam  ;  tamen  in  iUa  eadem  lege 
scripta,  fuit  muUo  abundantior  gratia  pro 
tempore  legis  novee  proraissa,  Jerem.  31 :  Daho 
legem  meam  in  nisceribus  eorum ;  et  Ezechiel. 
il  :  Dalu  eis  cor  unum,  et  spiritum  meum  ;  et 
cap.  33 :  Suscitaio  super  eos  pastorem ;  et  cap. 
36:  Spiritum  meim  ponam  in  medio  vestri; 
Isai.  54  :  Ponam  universos  filios  tuos  doctos  a 
Domino  ;  et  cap.  55  :  Omnes  siiientes,  venite 
ad  aquas,  et  infinita  simika,  quse  tempore  le- 
gis  novse  esse  impleta  ostendit  Christus,  Joan. 
6,  et  saepe  in  Evangeko  ,  et  Apostok  passim 
in  Actibus,  et  in  suis  epistoks.  Certum  est  au- 
tem  hanc  varietatem  non  esse  ortam  ex  homi- 
nibus :  Non  enim  ex  operibusjustitice  quce  feci- 
mus  nos,  sed  secundum  misericordiam  suam 
salvos  nos  fecit. 

14.  Duo  consideranda  in  illa  varietate.  — 
Ratio  ergo  tota  iUius  varietatis  ex  divina  vo- 
luntate  pendet.  Duo  autem  possunt  in  iUa  va- 
rietate  considerari ;  unum  est  coUatio  cujus- 
cumque  gratise,  sive  majoris,  sivi!  miuoris,  et 
hoc  semper  fit  ex  kberak  misericordia  Dei  per 
Christum;  akud  est  ejus  gratia^  varietas,  seu 
ineequaktas,  in  qua  du.ie  sunt  partes,  scikcet, 
steriktas  et  abundantia  gratise.  Et  kcet  utra- 
que  fuerit  ex  divina  vohmtate,  diverso  tamen 
modo;  nam  steriktas  seu  parvitas  gratise  per- 
tinet  ad  rigorem,  et  ideo  fundamentum  habuit 
seraper  in  originali  peccato,  additis  muUis 
personakbus,  ut  Paulus  expendit  Rom.  2 ;  prae- 
ter  autem  rationem  suppkcii,  fuit  etiam  medi- 
cinaks  poena  respectu  totius  generis  humaui, 
ut  suam  indigentiam  magis  agnosceret,  et 
Christi  gratiam  et  incarnationem  magis  sesti- 


374  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL^ 

maret.  Atqiie  eisdem  rationibus^  ob  quas  lu- 
carnatio  Verbi  divini  tanto  tempore  dilata  est, 
minor  fuit  in  proeteritis  generationibus  gratise 
communicatio^  et  major  csecitatis  hominum 
permissio.  Unde  est  illud  Pauli  Rom.  11 :  Co7i- 
clusit  Deus  omnia  in  incrediilitate,  ut  omnium 
misereatur ;  et  ad  Galat.  3  :  Conclusit  Scrip- 
tura  omnia  sub  peccato,  ut  promissio  ex  fi- 
de  Jesu  Christi  daretiir  credeniilus ;  quod  suc- 
cessu  temporum  factum  est,  nam  post  anti- 
quiora  tempora  copiosior  gratia  Judeeis  data 
est^  non  propter  ipsorum  meritum^  sed  pro- 
pter  Christum,  et  in  ipsius  gloriam,  et  ex  gra- 
tuita  electione  Dei^  ut  in  epist.  ad  Rom.  late 
Pauhis  ostendit.  Tandem  vero,  in  tempus  le- 
gis  novcBj  abundantia  gratise  reservata  est, 
propter  cjusdem  Christi  prsesentiam,  ut  in  fine 
tractatus  de  legibus  late  diximus;  atque  ita 
omnis  gratia,  ejusque  abundantia  respectu 
communitatis  generis  humani^  non  habet 
aham  radicem  et  causam^  prteter  voluntatem 
Dei  et  Christi  meritum. 

15.  Consideratio  liujus  veritatis  ultima.  — 
Ultimo,  considerari  potest  haec  varietas  suffi- 
cientium  auxihorum  in  diversis  orbis  provin- 
ciis  et  nationibus,  quse  maxime  cernitur  tem- 
pore  legis  evangehcce.  Nam  certum  est  natio- 
nes  ihaSj  quibus  Evangehum  preedicatum  est^ 
majora  sufficientis  gratise  auxiha  recepisse^ 
quam  eas  quce  hoc  benehcio  caruerunt.  Vide- 
mus  autem  Evangelium  quibusdam  esse  citius 
preedicatum  quam  ahis^  adeo  ut  usque  ad  nos- 
tra  tempora  a  vastissimis  gentibus  fuerit  igno- 
ratum,  et  nondum  ad  omnes  pervenerit.  Quod 
autem  non  sine  speciah  et  occulta  Dei  provi- 
dentia;,  haec  et  simiha  eveniant,  ostensum  no- 
bis  est  variis  exemphs.  Nam  imprimis  Paulus, 
Rom.  l,  dicit  se  proposuisse  ire  ad  prcedican- 
dum  Romanis,  et  prohibitum  esse  usque  tunc, 
quod  muhi  Patres  de  prohibitione  per  Spiri- 
tum  Sanctum  intehigunt,  Chrysostomus,  Gre- 
gorius,  Ambrosius_,  Anselmus  et  ahi;  item 
Act.  16,  ubi  Pauhis  et  Timotheus  prius  vetiti 
sunt  a  Spiritu  Sancto  loqui  vcrbum  Dei  in 
Asia;  et  postea,  cum  tenlarent  ire  in  Bithy- 
niam,  non  permisit^eos  Spiritus  Sanctus,  et 
postea  per  visionem  admonitus  est  Pauhis 
transire  in  Macedoniam ;  et  cap.  18,  simihter 
per  visionem  pra3cepit  ilh  Dominus  :  Loquere, 
et  ne  taceas,  etc._,  populus  enim,  mihi  est  multus 
in  liac  civitate. 

16.  Hujus  autem  varietatis  et  providentise 
divinae  Semipelagiani  conabantur  rationem 
reddere  ex  operibus  hominum  a  Deo  preevisis  : 
Nam  quibusdam  aiebaut  prtjedicatum  esse  quia 


SLTFICIENTE  ET  EFFICACI. 
credituri  erant,  ahis  negatum  esse^  quia  non 
erant  credituri ;  unde  quia  rationem  reddere 
non  poterant  ex  operibus  ahquando  futuris, 
iham  sumebant  ex  preescientia  operum  sub 
conditione  futurorum,  ut  referunt  Prosper  et 
Hilarius  in  epistohs  ad  Augustinum,  et  in 
suum  favorem  eumdem  Augustinum  aUega- 
bant,  quia  in  Epistola  49,  qusest.  2,  de  toto 
tempore  praidicationis  evangehcse,  dixit  vo- 
hiisse  Christim  hominibus  apparere,  et  prcs- 
dicare  doctrinam  suam,  guando  scieiat,  et  uH 
sciebat  esse  qiii  in  eum  fuerant  credituri.  Nec 
videtur  heec  sententia  ahena  a  sensu  Patrum, 
nam  Gregorius,  hom.  12  in  Ezech.,  docet  in- 
terdum  Deum  prohibere  verbum  suum  ahcubi 
prcedicari  propter  auditorum  mahtiam,  qui 
verbum  cum  fructu  non  suscipient,  et  addu- 
cit  id  Act.  22j  ubi  Pauhis  refert  sibi  esse  a 
Domino  dictum  :  Exi  velociter  ex  Jerusalem, 
quoniam  non  recipient  testimo7iium  tuum  de 
me.  Et  homil.  4  in  EvangeL,  eamdem  ratio- 
nem  reddit  ex  preescientia  Dei,  vetuisse  nimi- 
rum  prsedicare  tunc  Paulum  in  Asia,  ne  gra- 
vius  de  contempta  praedicatione  judicarcntur; 
preevidebat  ergo  Deus  ihos,  qui  tunc  in  Asia 
erant,  non  fuisse  credituros,  et  ideo  Apostolos 
et  socios  ihuc  ire  uoluit.  Eamdem  rationem 
tradit  Chrysostomus,  hom.  65  in  Matth.,  et 
Beda,  verba  Grogorii  usurpans,  Act.  16,  et 
expresse  fficumenius  :  In  Asia  (inquit)  et  Bi- 
thynia  vetat  Spiritus  ne  terhum  disseminent 
Apostolum,  prcescivit  enim  hceresim  eorum,  qui 
spioitiom  impugnarent,  dominaturam  illis,  qui 
iU  degerent. 

17.  Refertur  prcedictoe  narietatis  ratio  in 
voluntatem  Dei.  —  Nihilominus  dicendum  est, 
simphciter  et  absolute  loquendo,  non  posse 
rationem  primariam  et  proximam  adsequatam 
hujus  varietatis  ex  hbero  arbitrio  hominum 
sumi,  sed  esse  occuhissimam,  et  ex  diviua 
voluntate  et  preedestinatione  pendere.  Unde 
Augustinus ,  hb.  octoginta  trium  Qusestio- 
num,  qusest.  68,  circa  finem  :  Hcec  (inquit) 
vocatio,  qu(e  sive  in  singulis  hominihus,  sive  in 
populis,  sive  in  genere  ipso  Jiumano  per  tem- 
porutn  opportunitates  operatur,  et  proftmdce 
ordinationis  est ;  et  hbro  de  Dono  persever., 
cap.  14,  iu  divinam  praadestinationem  id  re- 
fert,  et  contra  Semipelagianos  id  convincit  ex 
iho  ftlatth.  11  :  Vce  tiM,  Corozain,  etc. ;  nam 
ibi  preedicatum  cst  Evangehum,  et  faeta  sunt 
signa  in  populis  non  credituris,  et  negata  sunt 
Tyriis  et  Sidoniis,  qui  credituri  essent,  si  ta- 
ha  verba  audiissent,  et  signa  conspexissent. 
Idemque  latissime  tradit  Prosper  in  ep.  ad  Ruf- 


CAP.  XIX,  UTRUM  AUXILIA  SUFFICIENTIA  OMNIBUS  HOMINIBUS,  ETC. 


375 


finiim,  iibi  inter  alia  ponderat,  in  initio  evan- 
gelicse  praedicationis ,  non  potuisse  ire  Apos- 
tolos  ad  prsedicandum  _,  nisi  quo  Spiritus  Dei 
ire  voluisset,  et  quasdam  gentes  suo  tempore 
ccepisse  gratise  Dei  esse  participes,  alias  nul- 
lum  adliuc  odorem  boni  istius  attigisse;  to- 
tumque  refert  in  voluntatem  Dei^,  cui  liumanee 
non  possunt  obsistere  voluntates.  Nam  quod 
istis  praedicetur  Evangelium .  non  potest  eorum 
bonis  moribus  tribui,  cum  bonos  et  pios  mores 
non  conferat  nisi  gratia  ;  nec,  quod  illis  non 
preedicetur^,  potest  ex  pravis  eorum  moribus 
nasci,  cum  nulli  sunt  tam  feri  mores,  quos 
non  facile  possit  gratia  mutare,  si  velit ;  et 
libro  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  9  et  sequentibus, 
alias  cap.  3,  eamdem  gratite  insequalitatem 
mirabiliter  expendens,  concludit  :  Quce  causce 
itaque  sint  Jiarum  sul  eadem  gratia  dissimili- 
tzidinum,  quceve  rationes,  sanctis  Scripturis 
non  loquentihis ,  quis  loquetur  ?  et  cum  in  eis 
scieniia  Pauli  ApostoU  a  disputatione  transeat 
in  stuporem,  cujus  erit  tanta  proBstmiptio,  qui 
Jicec  disserendo  existimet  aperienda  ,  polius 
quam  silentio  miranda  ? 

48.  Con/irmatur  ratione.  —  Declaratur.  — 
Ratio  vero  est,  quia,  ex  diversis  operibus  li- 
beri  arbitrii  bonis ,  aut  pravis ,  non  potest 
prima  ratio  bujus  varietatis  assignari,  et  licet 
interdum  possit  aliqua  proxiraa  inveniri,  non 
potest  esse  adeequata,  nec  prima.  Declaratur 
bsec  ratio,  quse  est  fundamentalis  in  bac  ma- 
teria.  Nam  imprimis,  quod  Semipelagiani  di- 
cebant  quibusdam  esse  negatam  vel  dilatam 
praedicationem  Evangelii,  quia  sub  conditione 
prsevisum  est  quod,  licet  prsedicaretur ,  non 
crederent_,  quatenus  sentiebant  illam  esse  pce- 
nam  incredulitatis  illo  modo  futurse,  valde 
errabant,  et  ssepe  arguuntur  ab  Augustino, 
quia  Deus  non  punit  peccata  quae  futura  non 
sunt,  etiamsi  essent  futura,  si  hoc  vel  illud 
accideret ;  quia  hsec  simpliciter  nihil  sunt ; 
quod  autem  nihil  est,  non  dignum  poena , 
imo  interdum  est  miseratione  dignum,  et  ita 
inter  gratise  beneficia  computatur  :  Raptus  est 
ne  malitia  mutaret  inteUectum  ejus,  Sap.  ^,  ut 
expendunt  Augustinus,  epist.  107,  et  Prosper, 
hb.  de  Ingratis,  c.  32;  unde  ex  hoc  ipso  testi- 
monio  reprobatur  sufficienter  illa  sententia, 
quse  asserebat  Deum  punire  privatione  gratise 
suee  illa  peccata,  quoe  commissurus  quis  esset 
si  viveret,  vel  si  Evangelium  ei  prsedicaretur, 
ut  notavit  Augustinus  epist.  105_,  et  de  Gor- 
rept.  et  grat.,  cap.  8,  et  de  Prsedest.  Sanct., 
cap.  14  ;  nihilominus  tamen,  seclusa  ratione 
poenae,  velmeriti,  seepe  verum  habetillaratio. 


quod  Deus  prohibet  ahcui  genti  aliquo  tem- 
pore  prsedicari  Evangehum,  quia  tunc  non 
erant  credituri ;  non  tamen  in  poenam  infide- 
Htatis  quffi  fuisset  futura,  sed  potius  ex  mise- 
ricordia,  ne  contemnendo  fidem,  majoris  poe- 
nse  rei  fierent,  ut  Gregorius  et  Beda  dixerunt. 
Hsec  vero  ratio,  hcet  sit  ahquando  vera,  non 
est  adsequata,  quia  interdum  praidicatur  fides 
etiam  his,  qui  pejores  ea  occasione  futuri  sunt, 
quorum  in  hoc  Deus  noluit  misereri,  et  ita 
tandem  in  secretum  divinse  voluntatis  revol- 
vimur.  Similiter  seepe  prohibetur  ahquibus 
praedicari,  propter  eorum  peccata,  quse  im- 
pedimentum  illatura  sunt  fidei,  et  iu  poenam, 
non  infidehtatis  quae  futura  esset,  si  prsedica- 
retur  eis  Evangehum,  sed  peccatorum  qua?  jam 
a  tali  gente  commissa  cernimtur,  nam  hcet 
Deus  posset  eorum  misereri,  et  per  abimdan- 
tem  gratiam  illorum  mentes  commutare,  justo 
et  occulto  judicio  non  vult. 

19.  E  contra  jttbet  Deus  alicuM  prcedicari 
Evangelium,  prcevidens  quod  illic  sint  multi 
credituri.  —  Proiaiur  ex  Scriptura.  — E  con- 
trario  vero  soepe  Deus  jubet  ahcubi  prsedicarl 
Evangehum,  prsevidens  ilUc  esse  multos  cre- 
dituros,  ut  aperte  dicitur  Act  28,  ibi :  Populus 
enim  oyiiJii  multus  est  in  hac  civitate.  Tunc  ve- 
ro  nec  talis  prsedicatio  est  propter  bona  meri- 
ta  in  ihis  gentibus  inventa  ante  fidem,  quia 
nuUa  taha  esse  possunt,  ut  supra  late  proba- 
tum  est,  et  optime  ostendit  Prosper,  dicta 
epist.  ad  Ruffinum,  et  Augustinus,  dicto  hb. 
de  Preedest.  Sanct. ;  nec  etiam  propter  meri- 
tum  futurse  fidei,  quia,  ut  prssvisa  tantum  sub 
conditione,  nullam  habet  rationem  meriti,  ut 
dictum  est ;  ut  futura  autem  absohite  est  efifec- 
tus  ipsius  prsedicationis  et  auxilii,  et  ideo  non 
potest  esse  meritum  ejus ;  fides  ergo,  quse  tunc 
futura  esse  prsevidetur,  ut  efTectus  gratise  prse- 
videtur,  et  propter  illara  tanquam  propter  fi- 
nem  a  Deo  intentum  tale  auxihum  confertur. 
Et  in  hoc  sensu  illa  ratio  reddi  potest  ali- 
quando  ut  causa  proxima  in  illo  genere  talis 
beneficii,  non  tamen  potest  esse  ratio  adsequa- 
ta,  quia  soepe  Deus  prsevidet  gentem  creditu- 
ram,  si  ei  prsedicetur  fides,  et  tamen  ad  illam 
prsedicatores  non  mittit,  sicut  in  Tyriis  et  Si- 
doniis  vidimus.  Quapropter  nec  illa  potest  esse 
ratio  prima,  sed  recurrendum  est  ad  divinam 
voluntatem,  quae  ita  voluit  gratise  suse  dona 
distribuere,  et  in  hoc  sensu  approbavit  illam 
rationem,  et  explicuit  quod  contra  Porphy- 
rium  scripserat  Augustinus,  lib.  de  Prsedest. 
Sanct.,  cap.  9.  Addi  etiam  potest  ex  eodem 
Augustino,  hb.  de  Douo  persev.,  cap.  9,  tunc 


376  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI^ 

maxime  eis  prsedicari  Evangelium  qui  praevi- 
dentur  credituri,  quando  illi  sunt  prfedesti- 
nati,  et  ad  salutem  electi :  nam  propter  elec- 
tos  maxime  Deus  suam  gratiam  communicat. 
Unde  fieri  potest  ut  propter  paucos  electos 
praedicetur  Evangelium,  ubi  plures  sunt  re- 
pugnaturi,  et  tunc  occasione  electorum,  qui- 
bus  datur  auxilium  efEcax,  datur  reliquis  au- 
dientibus  auxilium  sufEciens.  Et  ad  hunc  mo- 
dum^,  ex  liac  radice,  adsequata  ratio  redditur 
hujus  mirabilis  varietatis  providentise  divinee, 
quantum  in  hac  vita,  juxta  divinam  Scriptu- 
ram,  conjectare  possumus. 
20,  Respondeiur  argtmeniis  MassUiensmm. 

—  Argmienio  primo.  —  Argimento  secundo. 

—  Ad  argumenta  ergo  Massiliensium  respon- 
deo.  Ad  primum  dicitur,  verbailla  Sapieutis  : 
JEqiialiier  est  illi  cura  de  omnihus,  solum  si- 
gnificare  sequalitatem  in  universalitate,  quia 
omnium  rerum,  nulla  excepta,  habet  provi- 
dentiam  Deus ,  et  in  hoc  est  qusedam  eequa- 
litas,  quia  sive  sint  res  magnae,  sive  minimae, 
omnium  in  particulari  et  in  individuo  habet 
providentiam.  Nihilominus  tamen^  quoad  ef- 
fectus  providentise,  et  modos  ejus,  est  varie- 
tas  in  divina  providentia,  vel  juxta  Dei  arbi- 
triumj  vel  secundum  proportionem  et  uni- 
cuique  convenientem  rationem,  et  hoc  modo 
dixit  Paulus  1  Corinth.  9  :  Numqioid  de  hobus 
cura  est  Deo  ?  non  quia  nulla  sit,  sed  quia  non 
tahs  qualem  habet  de  hominibus ,  vel  de  prse- 
dicatoribus  evangehcis  ,  de  quibus  Paulus  ibi 
tractabat.  Deindedicimus  sermonem  Sapientis 
ibi  esse  de  justitia  in  retribuendis  poenis: 
dixerat  enim  quod  potentes  poienter  tormenta 
patientur,  et  ideo  adduxit  rationem,  quod 
Deus  non  accipit  persouas^  et  quod  pusillum 
et  magnum  ipse  facit,  quia  in  negotio  justitiee 
sequitatem  servat,  atque  ita  aequaUtatem  etiam 
servat,  utique  justitise.  At  vero  in  negotio 
gratise,  non  oportet  ut  servet  cequahtatem  , 
quia  non  ut  judeXj  sed  ut  Dominus  absolutus 
illam  confert  :  et  ita,  licet  majorem  vel  mi- 
norem  tribuat,  non  accipit  personam ,  ncc  te- 
netur,  quos  aequaUter  creavit,  sequaliter  gra- 
tificare,  quia  sunt  beneficia  diversorum  ordi- 
num,  quanquam  etiam  in  ipso  ordine  natura^ 
plura  etiam  beneficia  quibusdam  conferat 
quam  aliis,  solum  quia  vult,  velquia  ita  voluit 
causas  universi  disponere.  Et  hoc  est  quod 
Paulus  dixit  Roman.  9,  esse  in  potestate  fi- 
guli,  ex  eadem  massa  facere  unum  vas  in  ho- 
norem,  et  aUud  in  aUum  inferioremusum.  Ad 
secundum,  respondemu'^  testimonia  illa  Sanc- 
torum  intelligenda  esse  juxta  priorem  mo- 


SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 

dum  8equaUtatis,'qua  Deus  ex  se  nemini  gra- 
tiam  suam  negat ,  et  omnibus  illam  oflfert 
sequaUter,  id  est,  nuUo  excepto,  seu  ffiqualiter, 
quantum  ad  gradum  sufficientise  ;  iu  latitudi- 
ne  autem  illius  non  negant  dare  iUam  copio- 
siorem  in  majori,  vel  minori,  secundum  con- 
silium  voluntatis  suee ,  et  dividens  singulis 
prout  vult. 

CAPUT  XX. 

DE  GONCORDIA  LIBEM  ARBITRII  CUM  NECESSITATE 
SUFFICIENTIS   AUXILII   PR^VENIENTIS. 

Hic  est  veluti  scopus  totius  disputationis  hu- 
jus  libri,  et  ideo^  licet  resolutio  puncti,  in  hoc 
titulo  propositi,  ex  discursu  totius  libri  ma- 
nifesta  sit^  utile  nihilominus  erit  eam  breviter 
proponere,  et  totius  libri  doctrinam  veluti  in 
summam  coUigere.  Libertas  ergo  arbitrii  duas 
includit  partes,  seu  potestates,  ut  supra  dixi, 
scilicet  potestatem  agendi,  et  potestatem  non 
agendi,  seu  oppositum  faciendi.  Unde  duo  re- 
pugnare  videntur  usui  libertatis,  videlicet  im- 
potentia  actum  faciendi,  et  necessitas  facien- 
di,  seu,  quod  idem  est,  impotentia  suspenden- 
di  actum,  vel  faciendi  alium  repugnantem.  In 
prsesenti  ergo  nulla  est  difficultas  de  concor- 
dia  auxilii  sufficientis  cum  libertate  arbitrii  ex 
ea  parte  qua  requirit  potestatem  non  agendi, 
quoniam  hanc  ipsam  requirit  auxilium  suffi- 
ciens,  quatenus  tantum  seu  preecise  est  suffi- 
ciens;  quia  illud  dicitur  auxilium  sufficienSj 
quod,  licet  det  posse,  in  re  non  dat  agere,  aut 
velle  ,  nec  per  se  postulat  ut  illud  det  infalli- 
biliter,  et  ideo  optime  componitur  auxilium 
sufficiens,  non  solum  cum  potestate  non  agen- 
di,  sed  etiam  cum  ipsa  carentia  actionis.  Ex 
Jioc  ergo  capite  non  est  in  praesenti  difficultas, 
sed  illa  pertiuet  ad  auxilium  efiicax,  et  in  li- 
bro  sequenti  tractabitur.  Difficultas  ergo  prce- 
sens  est  de  concordia  suflicientis  auxilii  cum 
libertate  arbitrii,  ex  ea  parte  qua  potestatem 
faciendi  requirit. 

1 .  Disculitur  punctum  difficultatis  circa  au- 
ccilium  sufficiens.  —  Ad  difficultatem  ergo  ex- 
plicandam,  oportet  ulterius  advertere,  aliud 
esse  loqui  de  efficacitate  auxilii  suffioientis, 
quam  de  se,  seu  in  actu  primo  habet;,  aliud  de 
uecessitate  talis  auxilii.  Nam  tale  auxilium, 
ratione  suse  efficacitatis,  tantum  abest  ut  re- 
pugnet  libertati,  ut  potius  compleat  illam,  si 
alioqui  tale  auxilium  necessarium  sit  ad  ope- 
raudum,  ut  ipsa  ratio  sulfi^ientis  auxilii  iuclu- 
dit,  et  uomeu  indicat.  Dicitur  euim  auxilium 


CAP.  XX.  DE  CONCORDIA  LTBERI 
sufEciens,  quod  dat  posse  :  nam  si  supponat 
posse,  solum  dabit  facilius  posse^  et  ita  jam 
non  erit  tantum  sufficiens,  sed  abundans,  sicut 
habitus  acquisitus  non  est  tantum  auxilium 
sufficiens,  sed  plus  quam  sufficiens,  et  augens 
virtutem  agendi,  alias  sufficientem.  Auxilium 
autem  gratise^  quod~prsecise  dicitur  sufficiens, 
non  supponit  sufficientem  potestatem^  sed  dat 
illam^  et  ideo  merito  dicitur  complere  liber- 
tatem  arbitrii,  ex  ea  parte  qua  libertas  potes- 
tatem  agendi  requirit.  Unde  etiam  nulla  est 
difficultas  in  concordia  talis  auxilii,  positi  in 
potentia^  cum  ejus  libertate.  Difficultas  ergo 
solum  esse  potest  in  carentia  talis  auxilii, 
supposita  ejus  necessitate.  Nam  si  necessarium 
est<,  siue  illo  non  est  potestas  agendi ;  ergo  nec 
integra  libertas;  ssepe  autem  contingit  deesse 
tale  auxilium,  saltem  propter  hominis  impe- 
dimentum  ;  ergo  tunc  actio  et  omissio  uon  est 
hbera :  in  contrarium  vero  est,  quia,  non 
obstante  carentia  auxilii^  actio  vel  omissio 
imputatur  ad  culpam;  ergo  est  libera. 

2.  Consideratitr  aiixilmm  swfficieiis  in  or- 
dine  ad  singulos  actus  in  particnlari.  —  Tertio, 
ad  hanc  concordiam  explicandam,  necessa- 
rium  est  hbertatem  agendi  considerari  in  or- 
dine  ad  singularem  actum,  cum  determina- 
tione  omnium  circumstantiarum  et  conditio- 
num  quse  hic  et  mmc  ad  agendum  requirun- 
tur;  duobus  enim  modis  possumus  loqui  de 
potestate  agendi^  et  non  agendi ;  uno  modo, 
in  confuso  respectu  ahcujus  multitudinis  ac- 
tionum  vel  omissionum,  quee  non  simul,  sed 
successive  occurrunt ;  ut  dicitur  homo  posse 
vel  non  posse  servare  omnia  pra^cepta,  vel  vi- 
tare  omnia  peccata  cohective  longo  tempore ; 
quse  poteutia  et  impotentia  non  consideratur 
in  singulis  actibus,  nec  in  aUquo  in  particu- 
lari,  sed  in  toto  iUo  cumulo ;  unde  magis  est 
potestas  continuandi,  vel  perseverandi,  quam 
simpUciter  agendi,  vel  non  agendi.  AUo  modo 
consideratur  potestas  hsec  in  ordine  ad  singu- 
larem  actum,  hic  et  nunc  in  taU  materia,  et 
cum  taUbus  circumstantiis  faciendum  vel  vi- 
tanduni.  Dicimus  ergo  libertatem  arbitrii  esse 
hoc  posteriori  raodo  considerandam,  quia  ac- 
tiones  sunt  singularium,  et  cum  omnibus  ad 
singularem  requisitis  exercentur,  et  ideo  sic 
actio  libera  exercetur,  et  usus  Ubertatis  in  sola 
taU  actione  cernitur  et  locum  habet;  respectu 
vero  objecti  confusi,  seu  muUitudinis  actuum 
coUective  sumptorum,  in  tantum  erit  potestas 
libera,  in  quantum  in  singuUs  actibus  Ubere 
possit  exerceri,  quia  uon  exercetiu'  Ubertas 
immediate  circa  totam  collectionem,  sed  ra- 


ARBITRII  CUM  NECESSITATE,  ETC.  377 

tione  singulorum,  et  sigiUatim  circa  unum- 
quemque,  unde  fieri  non  potest  ut  sit  Ubertas 
ad  coUectionem  totam,  si  vel  in  uno  singulari 
actu  desit ;  e  contrario  vcro  aecidere  potest  ut 
detur  potestas  libera  ad  singulos,  ct  nihilomi- 
nus  qui^d  simpUciter  non  possit  totam  coUec- 
tionem  indefectibiUter  explere,  non  physica 
impotentia,  sed  morali,  ut  in  lib.  \  expUca- 
tum  est.  In  prsesenti  ergo  auxiUum  vere  suffi- 
ciens  considerandum  est  in  ordine  ad  singulos 
actus,  in  particulari  sumptos;  nam  si  tale  fue- 
rit,  hoc  satis  erit  ad  iUius  cum  Ubertate  con- 
cordiam  ,  etiamsi  fortasse,  secundum  potesta- 
tem  moralem,  iUud  non  satis  sit  ut  possit 
homo  simpUciter  et  moraUter  totam  aUquam 
coUectionem  actuum  continuata  serie  efficere, 
quia  talis  impotentia  potest  esse,  ut  dixi,  cum 
arbitrii  Ubertate,  ac  proinde  etiam  esse  potest 
cum  auxiUo  sufficienti  ad  Uberum  usum ;  an 
vero  ex  divina  providentia  taUter  detur,  necne, 
Ub.  uU.^tractando  de  perseverantia,  dicemus. 

3.  Effectus  ad  quos  auxilium  sufficiens  po- 
test  esse  necessarium.  —  Effectus  frimus.  — 
Effectus  secundus. — Tandum  sunt  duo  effectus 
liberi,  ad  quos  necessarium  esse  potest  auxi- 
Uum  sufficiens :  unum  est,  vitarc  aUquod  pec- 
catum,  sive  non  violando  negativum  prsecep- 
tum,  sive  implendo  prseceptum  affirmativum: 
aUud  est  efficere  aUquem  actum  supernatu- 
ralem,  ut  taUs  est,  sive  fiat  ex  prsecepto,  sive 
non,  et  sive  ita  fiat  ut  possit  omitti  siue  pec- 
cato,  vel  ad  vitandum  peccatum  necessarium 
sit;  semper  enim  ad  talem  actum  efficiendum 
est  auxilium  gratise  necessarium.  Unde  potest 
etiam  distingui  necessitas  auxiUi  sufficientis 
ad  hunc  vel  illum  effectum ;  nam  ad  primum 
interdum  requiritur  per  se,  ut  in  vitandis  pec- 
catis  contra  preecepta  supernaturaUa  affirma- 
tiva,  interdum  in  casu,  et  quasi  per  accidens 
ob  extrinsecam  difficuUatem,  ut  in  implendo 
praecepto  naturali  tempore  gravis  tentationis, 
vel  ditficultatis.  Ad  posteriorem  autem  effec- 
tum  requiritur  per  se  propter  exceUentiam  ta- 
Us  aetus :  et  ideo  ad  hunc  posteriorem  effec- 
tum  requiritur  auxilium  per  se  supernatura- 
le :  ad  primum  autem  sufficere  potest  speciale 
auxilium  gratise,  etiamsi  naturalis  ordiuis  sit, 
quee  omnia  ex  dictis  iu  superioribus  manifesta 
suut. 

4.  Regula  prima.  —  Conciliatiir  lihertas  ar^ 
litrii  ad  no7i  peccandum  cum  necessitate  auxilii 
ad  cavendum  peccatum,  ex  Bellarmino.  —  His 
ergo  positis,  duoe  regulae  sunt  constituendse. 
Prima  est,  quoties  occasio  peccaudi  in  parti- 
culari  occurrit,  et  homo  non  potest  iu  taU 


378 


LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATL 


puncto  et  momento  peccatum  vitare  sine  auxi- 
lio  Dei,  illi  adest  sufficiens  auxilium  quo  pos- 
sit  non  peccare,  et  hoc  modo  couciliatur  li- 
bertas  arbitrii  ad  non  peccandum,  cum  ne- 
cessitate  auxilii  ad  cavendum  peccatum ;  hanc 
sumo  ex  doctissimo  Bellarmino,  lib.  2  de  Grat. 
et  liber.  arbitr.,  cap.  1,  et  in  superioribus  sa- 
tis  est  probata^  quia  si  homo  sua  virtute  non 
potest  vitare  peccatum ,  et  divina  non  illi 
adest,  simphciter  non  potest,  nec  per  se,  nec 
per  aUum  :  ergo  non  erit  liber  ad  vitandum 
peccatum  ;  ergo,  ut  sit  liber  pro  tah  tempore, 
vel  momcnto,  necesse  est  ut  pro  eodem  illi 
adsit  auxilium.  Confirmatur,  nam  si  nunc 
homo  faciat  quod  vitare  non  potest_,  etiamsi 
illud  de  se  sit  mahim  et  peccatum  materia- 
hter,  homini  non  imputabitur  ad  culpam, 
juxta  doctrinam  Augustini,  neminem,  scilicet, 
peccare  in  eo  quod  vitare  non  potest,  hb.  3  de 
Liber.  arbitr.,  cap  18  et  19,  et  lib.  1  de  Pec- 
cat.  merit.  et  remiss,,  cap.  35;  ergo  signum 
est  lunc  hominem  non  fuisse  habiturum  hbe- 
rum  arbitrium  ad  vitandum  actum,  si  care- 
ret  sufficienti  auxiho ;  non  enim  ob  aham 
causam  actus  non  imputaretur  ad  culpam; 
ergo  cum  e  contrario  constet  actum  imputari, 
necesse  est  dicere  auxihum  non  deesse,  et  ita 
fieri  concordiam  iuter  hbertatem  et  auxilium 
necessarium  ;  et  hoc  modo  iha  duo  conciliant 
Patres  communiter :  Innocentius,  in  epistoL 
ad  Conciha  Milevit.  et  Carthag. ;  Cffilestinus, 
in  epistol.  ad  Episcop.  Gahiae,  cap.  5;  Leo, 
serm.  6  de  Passione  Domini;  Hieronymus, 
in  Epistol.  ad  Ctesipliontem ;  Augustinus,  2 
de  Peccat.  merit.,  cap.  17,  et  hb.  5  contra 
Juhan.,  cap.  5;  et  Chrysostomus,  homih  16  in 
ad  Hebraeos,  et  ahi  supra  citati. 

5.  Aliorum  opi?iio. — Eespondeticr.  — Dicunt 
vero  aliqui  hoc  fore  verum,  si  talis  carentia 
auxilii  non  sit  ipsi  homini  hbera,  saltem  in 
causa  ;  secus  vero  esse  quando  ipse  per  actum 
hberum  fuit  sibi  causa  carentiae  talis  auxilii, 
tunc  enim  simpliciter  ihi  imputatur  peccatum, 
et  consequenter  hbere  ihud  committit,  non 
obstante  impotentia  illa,  quia  ihamet  vohiu- 
taria  et  libera  est.  Sed  lioc  inteUigi  potest, 
vel  de  culpa  quaj  jam  pracessit,  et,  postquam 
commissa  fuit,  jam  non  est  in  potestate  ho- 
miuis,  quiu  fuerit  commissa,  licet  duret  sinc 
uova  culpa ;  vel  de  culpa  quai  committitur, 
quando  homo  caret  sufficienti  auxilio.  In  prio- 
ri  sensu,  falsa  est  responsio;  nam,  hcet  homo 
hbere  et  culpabiliter  inebrietur,  nihilominus 
dum  jam  est  ebrius,  non  habet  usum  hber- 
tatis,  quia  sic  dispositus  est  impotens  ad  ra- 


•E  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
tione  utendum  pro  eo  tempore,  et  ideo  quse 
tunc  agit,  vel  non  sunt  peccata  uUo  modo,  si 
invincibiliter  non  fuerunt  prsevisa,  vel  etiam  si 
fuerunt  peccata  in  causa,  jam  tunc  non  sunt 
nova  peccata  quae  imputentur,  quidquid  sit 
de  quffistione  an  possint  denominari  peccata  a 
preecedenti  culpa,  quse  sohim  est  de  modo 
loquendi,  et  ad  rem  prsesentem  nihil  refert ; 
quse  est  doctrina  Augustini,  hb.  22  contra 
Faustum,  cap.  44  et  78 ,  et  sumitur  etiam  ex 
aliis  locis  supra  allegatis,  estque  trita  et  com- 
munis  in  Tlieologia.  In  prffisenti  autem  sup- 
ponimus  hominem,  in  tali  occasione  peccan- 
di,  non  excusari  agendo  id  quod  malum  est, 
quia,  ut  recte  dixit  Augustinus,  tract.  53  in 
Joan.  ,  gratiaj  necessitas  uon  est  ita  defen- 
denda,  ut  per  eam  excusetur  peccatum,  contra 
iUud  Eccles.  i^:  Ne  dicas  :  Per  Deum  abest. 

6.  In  posteriori  autem  sensu,  vel  involvitur 
repugnantia ,  vel  nuUa  etiam  est  reponsio , 
quia,  si  homo  dicitur  carere  hic  et  nunc,  in 
tali  occasione,  sufficienti  auxilio  ad  non  pec- 
candura,  quia  actu  peccat,  vel  hoc  intelligi- 
tur  de  lioc  eodem  peccato,  ad  quod.vitandum 
non  habet  sufficiens  auxilium,  vel  propter 
aliud  ordine  naturas  prius.  Primum  involvit 
repugnantiam,  tunc  quia  suppouiturhominem 
peccare  in  eo  quod  vitare  non  potest,  quia  ad 
id  uon  habet  auxihum  sufficiens ;  tum  etiam 
quia  prius  est  habere  et  non  habere  auxilium 
sufficiens ,  quam  peccare  et  non  peccare ; 
quia,  sicut  potentia  est  prior  actu,  ita  ne- 
cesse  est  ut  auxihum  sufficiens,  quod  dat 
posse,  preecedat,  vel  ad  vitandum  peccatum, 
si  homo  velit,  vel  ut  possit  ei  imputari  pecca- 
tum,  si  nolit :  ergo  non  potest  ipsummet  pec- 
catum,  quod  committi  dicitm"  sine  sufficienti 
auxilio,  esse  causa  vel  ratio  carentise  tahs  au- 
xilii.  Non  deerit  fortasse  qui  respondeat  hic 
intercedere  prius  et  posterius  in  diversis  ge- 
neribus  causarum  ;  nam  est  peccatum  ratio 
carentise  auxilii,  per  modum  dispositionis,  vel 
ratione  demeriti :  carentia  autem  prajcedit  in 
gencre  causee  non  impedientis^,  quse  ad  effl- 
cientem  reducitur. 

7.  Sed  heec  doctrina,  prseter  generalem 
difficultatem  quam  habet ,  de  qua  infra  in 
materia  de  justificatione,  hic  apphcata  invol- 
vit  repugnantiam,  quia  si  defectus  auxilii  suf- 
ficientis  praicedit  in  genere  causee  efficientis, 
co  ipso  destruit  rationem  culpai  et  demeriti 
in  actu  subsequente ,  et  ideo  impossibile  est 
ut  tahs  actus  praecedat  in  ratioue  pravse  dis- 
positionis  demeritorioj  talis  auxihi;  loquendo 
enim  de  eodem  peccatOj  impossibile  est  ut 


CAP.  XX.  DE  CONCORDIA  LIBEBI 
idem  actus  materialiter  malus^  qui  sequitur  ex 
carentia  auxilii^  sit  ratio  seu  causa  talis  pri- 
vationis  auxilii ;  si  vero  contingat  in  eodem 
momento  prsecedere  in  bomine  aliud  pecca- 
tum  natura  prius^  tunc  ad  illud  revocanda 
est  qusestio ;  oportebit  enim  ut^  ad  ilkid  prius 
peccatum  vitandum^  preecedat  sufficiens  auxi- 
bum ;  nam^  si  non  prsecedat^  jam  ilbid  pecca- 
tum  non  bbere  fieret ,  et  consequenter  nou 
esset  peccatum  ;  'si  autem  prsecedat,  jam  iUud 
auxibum,  quod  est  proxime  sufficiens  ad 
prius  peccatum  vitandum,  erit  mediate  suf- 
ficiens  ad  vitandum  subsequens  peccatum ; 
nam,  si  bomo  bene  uteretur  priori  auxiiio^ 
vitando  prius  peccatum,  reciperet  auxibum 
sufiiciens  proxime  ad  vitandum  peccatum  pos- 
terius,  et  boc  satis  est  ut  peccet^  quia  sua  vo- 
luntate  caret  proximo  sufficienti  auxibo.  Hsec 
tamen  morabter  bumano  modo  non  contin- 
gunt  in  uno  eodemque  momento,  sed  in  succes- 
sione  abqua,  bcet  interdum  brevis  sit,  ut  mox 
expbcabitur.  Ex  quo  inferunt  abqui  regulam 
positam  non  esse  uecessario  intebigendam  de 
auxibo  proximo  ad  non  peccandum,  sed  suffi- 
cere  ut  sit  remotum.  Ita  simpbciter  affirmat 
Bebarminus  supra.  Videtur  autem  iutebigen- 
dum^  si  regula  non  tantum  de  preesenti  tem- 
pore  et  momento  in  quo  peccatum  vitandum 
est^  sed  etiam  de  abquo  futuro  tempore,  in  quo 
teutationi  resistendum  est^  iutelbgatur.  Nam 
si  prsecise  loquamur  de  tempore  pro  quo  vi- 
tandum  est  peccatum ,  semper  auxibum  pro- 
xime  sufficiens  adesse  oportet^  quia  iUud  quod 
dicitur  remotum^  tale  esse  oportet,  ut  per  illud 
statim  bomo  possit  vitare  peccatum,  quamdiu 
per  iUud  auxibum  operatur^  et  liabere  abud 
auxilium  si  fuerit  necessarium  ad  vitandum 
subsequens  peccatum  in  illo  puncto  vel  tem- 
pore  quo  vitare  necesse  est.  Declaratur  ex- 
emplo^  quia  non  semper  tempore  tentationis 
statim  recipit  bomo  auxibum  quo  immediate 
tentationem  viucat ;  sspe  enim  oportet  prius 
orare  et  auxibum  impetrare  ad  resistendum 
tentationi,  ut  docent  Pontifices  locis  citatis^ 
et  Goncibum  Trident.,  cap.  ll^  dicens  :  Deus 
juhet  facere  quod  ^iossis ,  et  petere  quod  non 
possis,  et  adjuvat  nt  possis,  ex  Augustino^  bb. 
de  Nat.  et  grat,,  cap,  34.  Ideoque,  in  Oratione 
Dominica,  petimus :  li^t  ne  nos  inducas  in  ten- 
tationem;  et  Mattb.  26,  dixit  Gbristus  :  Vigi- 
late  et  orate,  ne  intretis  in  tentatio7iem.  Ut  ergo 
homo  vere  sit  tunc  bber  ad  non  peccandum, 
necessarium  est  ut  in  eomet  tempore  bomo  ba- 
beat  actuale  auxibum  sufficiens  ad  orandum 
sicut  oportet,  ad  obtinendum  abud  auxibum 


ARBITRII  CUM  NECESSITATE,  ETC.  379 

quo  possit  resistere  tentationi.  Nam  si  tale 
auxilium  non  liabeat,  non  erit  Inc  et  nunc 
simpbciter  bber  ad  orandum,  ut  mox  dice- 
mus,  et  consequenter  nec  babebit  auxibum 
sufficiens  prsevium,  vel  remotum,  ad  resisten- 
dum  tentationi. 

8.  Ex  quo  etiam  sequitur  ut  illudmet  auxi- 
bum,  sufficiens  ad  orandum,  regulariter  sit 
etiam  proxime  sufficiens  ad  vitandum  pecca- 
tum  pro  iUo  tempore  pro  quo  quis  orat,  quia 
dum  actu  quis  orat,  petendo  auxibum  contra 
tentationem,  non  peccat,  sed  pro  tunc  resistit 
tentationi,  aboqui  non  vere  et  ex  corde  ora- 
ret.  Et  ideo,  bcet,  respectu  victorise  postea  de 
tentatione  obtinendaj^  auxilium  iUud  orandi 
possit  dici  remotum,  respectu  resistentiae,  qu£B 
fit  eodem  tempore  quo  oratur,  auxibum  ad 
orandum  est  etiam  proximum  ad  uon  peccan- 
dum,  dum  quis  illo  bene  utitur  orando.  Et  ideo, 
si  pro  tunc  orare  omittat,  eo  ipso  peccabit, 
bcet  non  tam  contra  prseceptum  orandi,  quam 
contra  [iUud  prseceptum,  pro  quo  servando 
orare  tenebatur,  quia  ex  eodem  data  fuit  ob- 
bgatio  orandi,  quia  oratio  erat  tunc  vebiti 
medium  necessarium  ad  resistendum  tenta- 
tioni.  Quod  si  contingeret  bominem,  propter 
orationem  prius  omissam,  in  posteriori  tem- 
pore  privari  auxilio  sine  quo  jam  non  posset 
resistere  tentationi ,  tunc  re  vera  non  impu- 
taretur  lapsus  ad  novam  culpam,  vel  culpse 
augmentum,  sed  imputaretur  tantum  ratione 
prioris  omissionis  ;  nam  reliqua  sequuntur  ex 
necessitate,  et  sine  nova  bbertate ,  posita  iUa 
bypotbesi ;  iUam  tamen  non  admittimus,  nisi 
in  iUo  casUj  in  quo  usus  rationis  absorbeatur, 
et  consideratio  mab  tanta  sit,  ut  non  sit  jam 
in  potestate  bominis  appbcare  mentem  ad  con- 
siderandum  et  resistendum ;  nam  si  bomo  sit 
compos  sui,  et  inteUectum  appbcare  ad  con- 
siderandum  valeat,  nunquam  destituitur  au- 
xibo  sufficiente  ad  vitanda  sabem  siugula  pec- 
cata  pro  quabbet  definita  occasioue,  ut  in  re- 
gula  dictum  est. 

9.  Objectio.  —  Sed  objici  tandem  potest,  ut 
regiUa  magis  explicetur ,  quia  vel  est  sermo 
de  auxibo  sufficiente  ad  vitandum  peccatum, 
vel  vincendam  tentationem ,  pro  abqua  mora 
temporis,  vel  tantum  pro  singubs  momeutis 
cujusque  temporis.  lu  priori  casu,  non  videtur 
necessaria  regula,  quia ,  bcet  bomo  destitua- 
tur  sufficienti  auxibo  necessario  ad  non  pcc- 
candum  pro  abqua  mora  temporis,  resistendo 
constanter  opportune  tentationi,  nibilominus 
poterit  esse  simpbciter  bber  ad  non  peccan- 
dumj  quia  pro  singubs  momeutis  potest  res- 


380  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

tituere  hanc  libertatem,  et  ita  non  liabet  lo- 
cum  regula,  quod,  ad  concordiam  libertatis 
cum  necessitate  auxilii,  sit  nccessaria  prai- 
sentia  auxilii.  In  posteriori  autem  sensu,  re- 
gula  nec  vera,  nec  necessaria  videtur,  quia, 
licet  in  singulis  momentis  liomo  destituatur 
omni  auxilio  speciali  gratiee,  si  retinet  usum 
rationis,  est  liber  ad  non  pcccandum;  ergo 
non  est  necessarium  auxilium  actu  collatum 
ad  concordiam  cum  libertate. 

dO.  Respondetur.  —  Intellectns  regidce. — 
Respondemus  hic  non  disputari  a  nobis  quan- 
do  aut  quomodo  sit  necessarium  aliquod  spe- 
ciale  auxilium  gratiae  ad  non  peccandum ;  de 
hoc  in  primo  et  secundo  libro  satis  dictum  est; 
sedj  supposita  necessitate  auxiUi^  explicamus 
quomodo  couferri  debeat,  ut  cumhbertatesub- 
sistat.  Dicimus  ergo  regulam  intelhgi  de  singu- 
lis  temporibus  et  momentis  pro  quibus  pecca- 
tum  vitandum  est,  nam  sic  libertas  exercetur, 
ut  declaravi,  et  in  hoc  sensu  dicimus  regulam 
esse  veram  ac  necessariam.  Primo  quidem  ac 
proprie  propter  peccata  supernaturalibus  praj- 
ceptis  contraria^  qui  nec  pro  singuhs  momen- 
tis  vitari  possunt  sine  speciaH  auxilio  gratiee, 
tempore  obligationis  prajcepti ,  vel  tempore 
gravistentationis^  quoniamnon  vitantur  etiam 
pro  singulis  instantibus  sine  voluntate  super- 
naturah.  Secundo ,  propter  peccata  contraria 
legi  naturali,  non  tamen  ita  proprie,  quia,  si 
ratio  pro  singulis  instantibus  potens  sit  vigi- 
lare  ac  considerare,  in  rigore  per  haec  sohim 
desiderabitur  Hbertas  arbitrii  ad  non  peccan- 
dum,  nihilominus  tamen  ssepe  tempore  tenta- 
tionis  necessaria  est  aUqua  speciaUs  gratia,  ut 
talia  peccata  in  singuHs  momentis  possent  H- 
bero  et  hiunano  modo  vitari.  Ad  hoc  tamen 
sufficiet  pro  singuHs  instantibus  protectio  ex- 
trinseca,  per  quam  non  permittitur  homo  ita 
premi  tentatione,  ut  rationis  usum  perturbet. 
Posita  autcm  hac  moderatione,  si  tentatio  sit 
intensive  gravis  et  diuturna,  necessaria  erit 
speciaHs  excitatio^  saltem  ordinis  naturaHs_,  ut 
homo  possit  absohite  talem  tentationem  vin- 
cere,  non  tamen  ut  simpHciter  maneat  Hber, 
juxta  ea  quse  in  Hbro  2  diximus. 

H.  Regitla  secunda.  — Secunda  regula  sit: 
ut  homo  sit  proxime  et  immediate  Hber  ad 
actum  supernaturalem  efficiendum^  necessa- 
rium  est  ut  sit  actu  prseventus  per  auxilium 
proxime  sufficieus  ad  talem  actum  faciendum  : 
unde  concordia  inter  necessitatem  auxilii  suf- 
ficientis  et  Hbertatem  hominis  ad  supernatu- 
ralem  actum  faciendum,  in  lioc  posita  est, 
quod,  ubicumque  et  quoties  necessaria  est  ho- 


IS.  SUFFICIENTE  ET  EFFICACI. 
mini  tam  plena  et  proxima  Hbertas,  iUi  etiam 
datur  actu  auxilium  sic  sufficieus.  Hanc  regu- 
lam  sumo  ex  ConciHo  Senonens.,  in  Decretis 
fidei,  c.  15,  dicente:  Nec  tamen  tanta  gratice 
necessitas  libero  prcpjudicat  arlitrio,  cum  illa 
soriper  sit  in  promptu,  etc.  Ratio  vero  regulse 
est  supra  tacta,  quia  auxiHum  sufficiens  dat 
posse  facere  actus  supernaturales ;  ergo  sine 
illo  auxiHo  non  est  potestas  ad  faciendum; 
ergo  nec  Hbertas ;  ergo,  servata  proportione, 
sine  auxiHo  proxime  sufficiente  non  est  pro- 
xima  potestas,  nec  Hbertas  ad  eumdem  eflfec- 
tum.  Nam  in  his  necesse  est  proportionem  ser- 
vari;,  quia  sine  potestate  non  est  Hbertas,  nec 
sine  auxilio  sufficienti  potestas  :  unde  fit  ut 
homo  non  excitatus,  nec  prseventus  actu  a 
Deo^  in  eo  statu  non  sit  proxime  seu  integre 
Hber  ad  actum  supernaturalem  efficiendum^ 
quia  non  est  proxime  potens :  non  enim 
potest  esse  major  Hbertas  quam  potestas^  ut 
in  Prolegomeno  primo  fuse  declaratum  est. 
Quod  autem  non  sit  proxime  potens^  patet, 
quia  non  habet  formam  per  quam  constituitur 
proxime  poteus;  sicut  aqua  nondum  caHda 
non  potest  dici  proxime  potens  ad  calefacien- 
dum,  jam  vero  calefacta  recte  dicitur  proxime 
sufficiens ;  ita  ergo  est  voHmtas  nondum  exci- 
tata,  nec  prseventa  per  gratiam. 

12.  Instantia.  —  Dices  :  ergo  homo  natura 
sua,  antequam  gratiam  aHquam  recipiat,  non 
habet  Hberum  arbitrium  ad  opera  supernatu- 
raHa,  seu  pietatis ;  consequens  videtur  omnino 
falsum  :  ergo  non  est  necessarium  auxilium 
sufficiens  gratige  ad  Hbertatem  arbitrii.  Se- 
quela  clara  est,  quia  si  gratia  sufficiens  est  ve- 
hiti  forma  constituens  hominem  Hberum  ad 
supernaturaHa  opera  facienda,  certe  ante  il- 
lam  formam  non  habet  Hbertatem  ad  illa  ope- 
ra.  Falsitas  autem  consequentis  probatur^  tum 
ex  Augustino,  Hb.  de  Spirit.  et  Htter.,  cap  33, 
dicente  voluntatem^  natura  sua,  esse  vim  me- 
diam  ad  fidem  et  infideHtatem;  tum  etiam 
quia  Hbertas  arbitrii  non  potest  dari  per  for- 
mam  extrinsecam,  aHas  brutum  posset  per  su- 
p'ernaturalem  aHquam  formam  Hbertatem  ope- 
randi  accipere ;  tum  prceterea  quia  aHas  homo 
peccando  amitteret  Hberum  arbitriumj  quia 
gratiam  amittit ;  imo  quoties  a  Deo  non  actu 
excitatur,  careret  Hbertate  ad  actus  superna- 
turales  efficiendos,  quod  videtur  absurdum. 

13.  Respo7idetur  distingiiendo  libertatem 
omnrno  remotam  seu  remotissimam,  partim  re- 
motatn  et  proximam,  et  simpliciter  proximam. 
—  O7nni7io  remota,  qucv. — Respondeo  tripH- 
cem  Hbertatem  in  homine  posse  distingui,  in 


CAP.  XX.  DE  CONCORDIA  LIBERI 
ordine  ad  supernaturalia  opera^  scilicet  omni- 
no  remotam  seu  remotissimam^  partim  remo- 
tam  partim  proximam^  et  simpliciter  proxi- 
mam,  Omnino  remotam  et  quasi  fandamenta- 
lem  voco  illam,  quse  est  in  homine  ex  condi- 
tione  uaturse  suee^  eo  ipso  quod  prdj)ter  ratio- 
nis  usum  liabet  voluutatem  quce  sit  domina 
suorum  actuum,  et  indifferens  ad  volendum, 
vel  nolendum;,  seu  non  volendum :  nam  ra- 
tione  hujus  proprietatis  naturahs,  est  capax 
elevationis  ad  supernaturales  actus^  modo 
etiam  rationali  et  hbero  efiiciendoS;,  sicut  di- 
xit  Augustinus,  hb.  de  Prajdest.  Sauct.,  c.  5  : 
Posse  hahere  fideni,  siciit  posse  liahere  cliarita- 
tem,  naturce  est  Jwminum  ;  Mbere  autem  fidem, 
gtiemadmodum  habere  charitatem  gratice,  est 
fidelium.  Et  hoc  etiam  ostendunt  rationes  fac- 
tse  in  prsecedenti  objectione,  ad  probandam 
falsitatem  cousequentis,  quod  quidem^  intel- 
lectum  de  hbertate  hac  radicali  et  remotissi- 
ma^  falsum  est_,  sed  in  eo  sensu  non  sequitur 
ex  regula,  ut  dicemus.  Hffic  autem  hbertas 
naturahs  in  ordine  ad  supernaturaha  opera 
in  duobus  consistit.  Primo,  in  virtute  quasi  ge- 
nerah  intehigendi,  amandi  et  hbere  operan- 
di ;  uam  iha  vis,  ratione  sui  generis,  est  in- 
choata  quaedam  potestas  activa^,  saUem  obe- 
dientiahs,  ad  intehigendum,  amaudum,  et  h- 
bere  operandum  supernaturahter.  Secundo, 
consistit  in  capacitate  etiam  obedientah  passi- 
va  recipiendi  supernaturales  vires,  et  auxiha 
quibus  illa  vis  compleri  possit  ad  hbere  ope- 
randum  in  supernaturah  ordine.  Unde  etiam 
coustat  cur  hauc  hbertatem  remotissimam  ap- 
peHemus,  nimirum^,  quia  partim  consistit  in 
capacitate  passiva,  quee  est  valde  remota  res- 
pectu  hberi  usus,  qui  est  proprius  virtutis  ac- 
tivae ;  partim  consistit  in  vi  activa;,  quee;,  ut 
est  ad  agendum  tales  actus,  est  omnino  remo- 
ta  et  obedientahs,  solumque  inchoata  et  quasi 
partiahs,  hcet  ad  agendum  semper  sit  per  se 
sufiiciens.  Unde  fit  hbertatem  quoad  hunc  in- 
fimum  gradum^  non  pendere  ex  ahqua  gratia 
actu  cohata,  sed  tantum  ex  possibihtate  gra- 
tise.  Et  ideo  haec  hbertas  omnium  hominum 
est;,  hcet  non  omnium  sit  gratia,  sicut  Au- 
gustinus,  dicto  cap.  5  de  Preedest.  Sanct., 
dixit :  No7i  omniiom  est  fides,  cum  posse  habere 
fidem  sit  omnium. 

44.  Libertas  remota,  quce.  —  Remotam  h- 
bertatem  ad  opera  supernaturaha.  et  quasi 
mixtam,  appeUo  iUam  quai,  prseter  innatam  et 
radicalem  vim  rationis  et  voluntatis,  jam  est 
ahquo  modo  completa  per  ahquod  supernatu- 
rale  auxihum  in  ordine  ad  ahquem  actum  su- 


ARBITRIl  CUM  NECESSITATE,  ETC.  381 

pernaturalem,  saUem  imperfectum,  nondum 
tamen  in  ordine  ad  actum  perfectum,  respectu 
cujus  dicitur  illa  Ubcrtas  remota,  quia  non- 
dum  inchidit  totam  virtutem  activam  super- 
naturalem  ad  talem  actum  proxime  uecessa- 
riam.  Est  tamen  minus  remota  quam  preece- 
dens;  tum  quia  jam  inchidit  aUquam  virtu- 
tem  activam  in  ordine  supernaturaU ;  tum 
etiam  quia,  in  priori  statu  remotissimse  Uber- 
tatis,  reUqua  necessaria  ad  usum  taUs  potesta- 
tis  solum  sunt  in  capacitate  passiva  Iiominis, 
et  ex  vi  ilUus  hbertatis  non  potest  homini  im- 
putari  quod  iha  habeat  vel  non  habeat,  sed 
tantum  voluntati  Dei.  At  vero,  in  secundo 
statu  remotai  hbertatis,  jam  est  ahquo  modo 
in  potestate  activa  hominis  comparare^  vel 
impetrare  id  quod  ad  proximam  libertatem  si- 
bi  deest,  ideoque  potest  iUi  imputari,  si  iUud 
non  Uabuerit,  utpote  si  non  bene  utatur  iUo 
priori  auxilio  jam  recepto.  Est  igitur  minus 
remota,  magisque  propria  Ubertas :  si  quis  au- 
tem  attente  consideret  quee  in  superioribus 
diximus,  facile  inteUiget  hanc  Ubertatem,  re- 
motam  respectu  aUcujus  actus,  semper  esse 
proximam  respectu  aUerius,  qui  sit  via  ad  ob- 
tinendam  majorem  vim  elficiendi  ulteriorem 
actum ;  quia,  donec  aliquis  actus  Uber  sit  hoc 
modo  in  proxima  potestate  activa  hominis^ 
semper  est  in  potestate  mere  receptiva  integrae 
hbertatis,  saUem  ex  parte,  et  inde  semper  est 
in  statu  remotissimae  libertatis.  Ergo  tunc  so- 
him  dici  potest  habere  ahquem  actum  in  sua 
potestate  libera,  saltem  remote,  quando  pro- 
xime  habet  in  eadem  hbertate  ahum  actum, 
qui  sit  via  ad  uUeriorem. 

15.  Libertas  proxiyna,  quoe. —  Proxima  ergo 
liljertas  simpUciter  ad  supernaturalem  actum 
erit,  quando  homo  habuerit  in  se  receptam 
vel  aliquo  modo  in  manu  sua  positam  totam 
gratiam  necessariam  et  sufiicientem  ad  effi- 
ciendum  talem  actum,  si  velit.  Quod  enim  ta- 
lis  status  sit  proximae  libertatisj  manifestum 
est ,  quia  nihil  est  amplius  quod  expectetur ; 
et  quia  tunc  jam  est  potentia  complete  dispo- 
sita,  cum  omnibus  requisitis  ad  agendum. 
Quod  vero  ad  hunc  statum  tota  illa  gratia  sit 
necessaria ,  ex  ipsa  definitione  potentise  li- 
berse  ostendi  potest :  talis  enim  esse  debet  ut, 
positis  omnibus  requisitis  ad  agendum,  possit 
agere  vel  non  agere.  Item,  quia  sine  tota  illa 
gratia  nondum  voluntas  habet  simplicitcr 
posse  operari  talem  actum;  ergo  nec  habet 
proximam  ad  illum  libertatem.  Et  de  hac  po- 
testatc  intelligendum  est  quod  dixit  Augusti- 
nus,  lib.  1  Retract.,  cap.  22  :  Inpotestate  ho- 


382  LIB.  IV.  DE  AUXILIO  GRATI 

mmis  est  miUare  m  melius  mtam,  scd  illa  po- 
testas  nulla  est  (utiqiie  complete  et  proxime)^ 
nisi  detiir  a  Deo ,  de  quo  scriptum  est :  Dedit 
els  potestatem  fillos  Dei  fieri ;  et  de  eadem  li- 
bez^tate  proxima  intelligendum  quod  idem  Au- 
tinus  alibi  dixit :  Liherum  arUtrium  ad  aman- 
dum  Deum  peccafi  granditate  perdidimus,  uti- 
que  quoad  proximara  potestatem,  quse  est  per 
gratiam  et  auxilium,  cujus  indigni  per  pecca- 
tum  facti  sumus,  nisi  per  Cliristum  fuisset  re- 
paratum.  Et  ideo^  lib.  de  Grat.  Christi.  c.  50, 
non  amissam  potestatem  ,  sed  infirmam  et 
inermem  factam  esse  per  peccatum  natura- 
lem  possibilitatem ,  dicit  ex  sententia  Am- 
brosii:  Bt  liccc  est  (inquit  Augustinus)  per  pec- 
catum  vitiata  natura,  cui  sola  per  mediatore^n 
Dei  et  homimmi ,  et  omnipotentem  medium  di- 
vina  suivenit  gratia. 

16.  De  hac  ergo  proxima  libertate  procedit 
regula  posita,  et  contra  illam  sic  intellectam 


R  SDFFIGIENTE  £T  EFFIGACI. 
non  procedit  objectio,  ut  facile  ex  dictis  patet; 
distinguitur  ergo  sequela ;  nam  si  intelligatur 
de  libero  arbitrio  remotissimo  et  radicali,  ne- 
gatur  sequela;  si  de  proximo^  conceditur;  nec 
contra  bunc  sensum  procedunt  ratiunes  qui- 
bus  falsitas  consequentis  probatur  ;  nam  Au- 
gustinus,  dicto  loco  de  Spirit.  et  litt.,  loquitur 
de  virtute  remota  et  radicali  liberi  arbitrii,  et 
hoec  eadem  uon  potest  dari  per  formam  ex- 
trinsecam  :  potest  autem  compleri,  et  in  per- 
fecta  potestate  constitui,  et  quia  bruta  omnino 
carent  bac  libertate^  etiam  remotissima,  ideo 
non  sunt  gratise  capacia  :  per  peccatum  item 
non  perditur  radicalis  bbertas,  perdi  autem 
potest  proxima  potestas,  quatenus  perditur 
gratia ,  et  posset  tolli  omne  auxilium  gratiee , 
si  dignitas  peccati  consideretur ;  de  facto  au- 
tem  non  privatur  homo  omnibus  auxiliis  gra- 
tiffi  propter  peccatum ,  et  ideo  proximam  li- 
bertatem  ad  pie  operandum  non  amittit. 


PINIS   LIBRI   QDARTI. 


atjutfitieBMSB^mwtxx 


vjMUbW>^^.-i.!i.-m..-ka^^at»-ji^.'..j^.4-^ii,.^esng> 


T71 


IhJ 


m  AUXILIO  EFFIGAGI  GMTLE  DEI. 


Cap.  I.  Quotiiplex  sit  auxilium  efficax. 

Cap.  n.  Utrum  auxilium  efficax  sit  ad 
singulos  actus  pietatis  necessarium, 
vel  solum  ad  aliquos,  vel  aliquam  eo- 
rum  multitudinem. 

Cap.  IIL  Utrum  auxilium  efficax  in 
omni  siatu  et  in  omnibus  personis,  sit 
ad  salutem  et  ad  omnes  pietatis  actus 
necessarium. 

Cap.  IV.  Utrum  gratim  efficacitas  con^ 
sistat  in  necessitate  quam  infert  vo- 
luntatij  ut  non  libere,  sed  necessario 
consentiat. 

Cap.  V.  Utrum  auxilium  sit  excitans, 
seu  in  aliqua  excitatione  positum, 
prcesertimjuxta  mentem  Augustini. 

Cap.  VI.  An  efficax  auxilium  consistat 
in  motione,  vel  in  effectione  de  se  et 
natura  sua  prcedeterminante  pkysice 
voiuntatem  humanam  ad  unum  ac- 
ium,  et  exercitium  ejus. 

Cap.  VII.  Utrum  auxilium  efficax  ne- 
cessarium  ad  pie  operandum  sit  posi- 
tum  in  aliqua  excitatione  per  se,  et 
ex  vi  suce  naturce,  ac  prcecise  entita- 
tis,  prcedeterminante  pliysice  volun- 
tatem  ad  consensum. 

Cap.  VIII.  Utrum  excitans  gratia  per 
seipsam,  et  natura  sua  determinet, 
saltem  moraliter,  voiuntatem,  ideoque 
talis  efficacia  auxilii  excita^itis  ad  ac- 
tus  liberos  et  sanctos  voluntatis  neces- 
saria  sit. 


Cap.  IX.  Proponitur  opinio  affirmans 
efficaciam  auxilii  prcevii  consistere  in 
physica  prcedeterminatione  voluntatis 
per  modum  actus  ptimi,  ae  proinde 
talem  prcedeterminationem  ad  omnes 
et  singulos  actus  pietatis  esse  neces- 
sariam. 

Cap.  X.  Directe  ostenditur  auxilium  ef- 
ficax  necessarium  ad  singula  super- 
naturaiia  opera,  non  posse  consistere 
in  motione  vei  qualitate  prcedetermi- 
nante  physice  in  actu  primo  voiunta- 
tem  ad  consensum. 

Cap.  XI.  Coroiiaria  quibus  ratio  ab  in- 
commodis  distinctius  concluditur. 

Cap.  Xlt.  Quibusdam  effugiis  rationis 
factce  occurritur. 

Cap.  XIII.  Objectionibus  contra  discur- 
sum  factum  satisfit. 

Cap.  XIV.  Utrum  possibiie  sit  auxiiium 
efficax  physice  prcedeterminans  voiun- 
tatem  in  actu  primo,  saivo  iibero  usu 
ejusdem  voiimiatis  in  eodem  actu  se- 
cundo,  ac  subinde  an  iibertas,  quoad 
exercitium  in  actii  voiuntatis,  simui 
possit  cum  auxiiio  physice  et  in  actu 
primo  prcedeterminante  voiuntatem 
concordari. 

Cap.  XV.  In  humanavoiuntatenonposse 
simui  esse  auxilium  ex  se  ac  physice 
iiiam  prcBdeterminans,  cum  potestate 
resistendi  eidem  auxiiio. 

Cap.  XVI.   Auxiiium,  si  ex  se  sit  effi- 


384  INDEX  CAPITUM 

cax  ac  plujsice  proBdeterminans,  non 

posse  a  libero  usu  pendere,  sed  neces- 

sitatem  antecedentem  indueere. 
Cap.  XYII.  Vis  superioris  discursus  alio 

modo  manifestatur,  et  argumenlis  sa- 

tisfit. 
Cap.  XYIII.  Utrum  concursus  Dei  si- 

multaneus  ex  se  prcedeterminet  volun- 

tatem  ad  concursum. 
Cap.  XIX.    Uiriim  concursus  simidta- 

neus,  iit  est  a  voluntaie  Dei,  semper 

ac  necessario  liabeat  vim  prcedetermi- 

nandi  pliysice  voluntatem. 
Cap.  XX.  Utrum  auxilium  efficax  prce- 

determinans  pliijsice  voluntatem,  in- 

fluendo  immediate  in  actum  ejus  libe- 

rum,  possibile  sit. 
Cap.  XXI.  Qiiid  addat  auxilium  efficax 

auxilio    pro2venienii  sufficienti ,   seu 

vocatio  efficax  generali  ac  sufficienti 

vocationi ,    et   an  per   congruitatem 

vocalionis   lioc   sufficienter    explice- 

tur. 
Cap.  XXII.  Duabus  objectionibuscontra 

superiorem  doctrinam  satisfit. 
Cap.  XXIII.  Satisfit  alteri  objectioni,  et 

a  variis  incommodis   doctrina  data 

vindicatur. 
Cap.  XXIV.  Concluditur  vera  concordia 

libertatis  arbitrii  cum  efficaci  auxi- 

lio,  ejusque  necessitate  in  gratice  ope- 

ribus. 
Cap.  XXV.  Aliis  objectionibus   contra 

superiorem  concordiam  ab  incommo- 

dis  desumpiis  satisfit. 
Cap.  XXVI.  Doctrina  data   de  auxilio 

efficaci  et  concordia  ejus  cum  libero 

arbitrio,  verbis  Cliristi  Mattli.  11  com- 

probatur. 
Cap.  XXVII.  Eadem  doctrina  aliis  Scrip- 

turce  locis  ad  bonum  usum  gratice  ex- 

Iwrtantibus  suadetur. 


LIBRI  QUINTI. 

Cap.  XXVIIL  Alia  ScripturcE  testimo- 
nia  contra  phijsicam  prcBdetermhia- 
tione  expenduniur. 

Cap.  XXIX.  An  loca  Scripturce  quce 
dependentiam  liberi  arbiirii  a  volun- 
taie  et  omnipoteiitia  divina  testantur, 
pliijsicam  prcedeterminationem  osten- 
dani. 

Cap.  XXX.  An  Scripiura  dicat  Deum 
dare  nobis  velle  propter  pliysicam 
prcedeierminaiionem. 

Cap.  XXXI.  An  soli  Deo  tribuantur  in 
Scriptura  opera  pietatis  propter  pliy- 
sicam  prcedeterminationem. 

Cap.  XXXn.  An  Deus  faciat  ut  veli- 
mus  et  faciamus  per  pliysicam  prce- 
determinalionem,  aut  efficientiam. 

Cap.  XXXIII.  Ex  capiie  quinto  et  ca- 
none  quarto  sessionis  6  Concilii  Tri-' 
dentini,  veritas  confirmatur,  et  quce- 
dam  evasio  refeUitur. 

Cap.  XXXIV.  Aiteri  evasioni  occur- 
ritiir. 

Cap.  XXXV.  Ad  fundamenta  contrarice 
interpretationis  respondeiur. 

Cap.  XXXVI.  Ex  aliis  locis  ejusdem 
Cojicilii  Tindentini  eadem  veritas  con- 
firmatur,  et  aliis  objectionibus  occur- 
ritur. 

Cap.  XXXVII.  Expenduntur  canones 
quatuor  Conciiii  Miievitani  et  Arau- 
sicani,  et  an  Deus  expeciet  liominis 
voluntatem  exponitur. 

Cap.  XXXVIII.  Expefiduniur  canones 
quintus  et  vigesimus-quintus  Conciiii 
Arausicani,  et  an  initium  bonce  ope- 
rationis  sit  vei  non  sit  a  iibero  arbi- 
trio  deciaratur. 

Cap.  XXXIX.  Quid  alia  Conciiia  vei 
Poniifices  Summi  de  gratia  efficaci 
senserint. 

Cap.  XL.  Ex  Pairibus  Augustino  anti- 


INDEX  CAPITUM 

qiiioribus    pliysica    prcedelei^minatio 

refellitiir  ,  et  vocatio  congrua  com- 

probatur. 
Cap.  XLI.  Antiquos  Patres  niliil   pro 

plmjsica  prcedeterminatione  nobis  tra- 

didisse. 
Cap.    XLII.    Augustinum  in  vocatione 

congrua,  sine  pliysica  prcedetermina- 

tione ,  efficacem  prcevenientem  gra- 

tiam  constituisse. 
Cap.  XLIII.  Utrum  Augustinus  physicce 

prcedeterminationi  aiiquando  faveat. 
Cap.   XLIV.    Quid ,  post  Augustinum, 

Patres  Latini  de  Gratia  efficaci  sen- 

serint. 
Cap.  XLV.  Quid  divus  Tliomas  de  hac 

controversia,   seu  de  auxilio  gratice 

efficacis  senserit. 


LIBRI  QUINTI.  333 

Cap.  XLVI.  Quid  aiii  antiqui  Schoias- 
tici  in  liac  controversia  senserint. 

Cap.  XLVII.  Quid  moderni  Scriptores 
de  hac  controversia  senserint. 

Cap.  XLVIII.  Tractatur  qucestio  appen- 
dix,  an  auxilium  sufficiens  et  efficax 
possint  esse  CBquaiia  in  duobus  lio- 
minibus ,  quorum  unus  consentit  vo- 
cationi,  et  non  aiter. 

Cap.  XLIX.  Dubium  appendix  de  con- 
cordia  gratice  efficacis  cum  gratuita 
et  efficaci  electione  ac  prcedestinatione 
saivcmdorum  omnium,  et  cum  divina 
providentia  ac  prcedefinitione  actuum 
liberorum  humance  voluntatis. 

Cap.  L.  Appendix  de  prcedefinitionibus^ 
cum    aiiarum    objectionum    respon 
sione. 


LIBEE  QUINTUS. 


DE  AUXILIO  EFFIGAGI 


GRATIvE  DEI. 


PU^LUDIUM. 


In  libri  prsecedentis  initio^  prEemisimiis  par- 
titionem  actualis  auxilii  Dei  in  sufficieus  et 
efficax,  primumque  illius  divisionis  membrum 
per  totum  illum  librum  prosecuti  sumus;  nunc 
de  altero  membro  dicendum  superest ;  in  eo 
enim  explicando ,  proecipue  videtur  Augusti- 
nus  in  suis  libris  contra  Pelagianos  eorumque 
reliquias  laborasse,  et  in  lioc  tempore,  exacta 
ejus  disputatio  et  cognitio  valde  necessaria 
est  ad  mediam  veritatis  viam  ita  teneudam_, 
ut  nec  ad  Pelagianam  impietatem_,  beneficium 
hujus  gratiee  non  agnoscentem^  nec  ad  extre- 
viii. 


mam  Calvini  insaniam,  libertatem  arbitrii^  spe- 
cie  recognoscendi'gratiee  efficaciam,  negantem, 
declinemus.  Quod  quia  obscurum  et  difficilli- 
mum  est,  magna  est  bis  temporibus  inter  Ca- 
tholicos  Doctores  controversia ,  quam  ea  mo- 
deratione  tractare  curabimus,  ut  sine  ulla  no- 
ta  aut  censura  opinionis  alicujus,  quid  verum, 
et  definitionibus  Gonciliorum  et  doctrinse  Au- 
gustini  magis  consentaneum  esse  nobis  vide- 
tur^  simpliciter  proponamus :  quanquam  enim, 
ad  veritatem  quam  credimus  persuadendam, 
ssepe  necessarium  futurum  sit^  quid  periculi 

9.H 


386  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

declinandi  in  hunc  vel  illnm  errorem  in  sen- 
tentia  contraria  esse  possit  vel  appareat ,  per 
urgentes  rationes  et  illationes  judicare^  nun- 
quam  tamen  intentionis  nostree  crat  notam 
vel  infamiam  talis  erroris  alicui  opinioni  Ca- 
tliolieorum  Doctorum  inurere^  sed  solum  vim 
et  efficaciam  rationum  ostendere,  obsequentes 
in  omnibus  Sedis  Apostolicai  jussionibuS;,  qui- 
bus,  in  hac  maxime  controversia,  non  tan- 
tum  a  censuris  et  contumeliis_,  verum  etiam 
ab  omni  verborum  amaritudine  et  aculeo  ab- 
stinere^  omnibus  commendatum  est,  et  novis- 
sime  a  Sanctissimo  Domino  Nostro  Paulo  V. 


GAPUT  I. 

QUOTUPLEX  SIT  AUXILIUM  EFFIGAX. 

\ .  Ratio  nominis.  —  Quod  ad  nomen  attinet;, 

in  libro  prsecedenti,  cap.  l,  ambiguitatem  vo- 

cis  abstulimus,  quia  interdum  vox  ef/icax  so- 

lam  potentialem  (ut  ita  dicam)  efficaciam  si- 

gnificat,  quae  interdum  esse  potest  in  liabitu 

vel  auxilio  potentiffi  liberae,  etiamsi  de  facto 

efiectum  non  consequatur^  seu  operetur^  in 

quo  sensu  etiam  auxilium  sufficiens  est  efficax ; 

proprie  tamen  in  preeseuti  materia  significat 

vox  illa  talem  auxilii  efficaciam,  quae  ab  ac- 

tione  seu  effectu  non  separatur,  sed  infalli- 

biliter  habet  illum  conjunctum.  Et  fortasse  hac 

ratione  aliqui  distinxeruut  auxilium  efficax  in 

actu  primo  et  in  actu  secundo ;  nam  in  priori 

significatione,  efficacitas  illa  de  se  in  solo  actu 

primo  sufficientem  vim  activam  habeute  sal- 

vatur,  et  ideo  talis  virtus  vel  auxihum  dicitur 

efficax  in  actu  primo;  in  altera  vero  significa- 

tione,  actus  primus  non  separatur  a  secundo, 

et  ideo  dici  etiam  potest  auxilium  efficax  in 

actu  secundo  :  non  quia  auxilium  efficax  for- 

mahter  et  per  se  sit  semper  actus  secundus, 

non  est  enim  hoc  necessarium,  ut  videbimus ; 

sed  quia  vel  est  actus  secundus,  vel  saltem  non 

est  sine  actu  secundo,  seu  semper  est  in  actu 

secundo,  In  quo  sensu  divisio  non  est  cur  reji- 

ciatur,  procedit  tamen  cx  di(;ta  vocis  ccquivoca- 

tione,  qua  sublata,  non  est  in  illo  sensu  neces- 

saria,  quia  auxilium  efficax,  absohite  dictum  et 

a  sufficiente  condistinctum,  semper  cst  in  actu 

secuudo ;  in  alio  vero  sensu,  utilis  erit,  ut  mox 

dicam ;  quod  autcm  aliquod  detur  auxilium 

efficax  talem  habens  efficacitatem,  in  dicto 

cap.  1  praecedentis  libri  probatum  est,  quod 

hic  repetere  non  est  necessarium.  Ut  autem 

varias  et  gravissimas  difficultates  qnoe  ia  hoc 


EFFICACI  GRATI/E  DEI. 
auxilio  explicando  occurrunt,  quid,  nimirum, 
sit,  quo  modo  detur,  et  cum  libertate  arbitrii 
in  concordiam  redigatur,  et  similes,  distinc- 
tius  tractemus,  operse  pretium  erit  alias  divi- 
siones  hujus  auxilii  in  hoc  capite  preemittere, 
quee  non  parvam  lucem  afferent,  nam  occasio- 
nem  praebebunt  ad  explicandos  terminos ,  qui- 
bus  in  sequentibus  utendum  nobis  est. 

5.  Divisio  auxilii  efficacis  in  excitans  et  ad- 
jimans. — Aliadivisio  in  concomiians  et  frceve- 
niens.  —  Secundo  ergo  dividitur  auxilium  ef- 
ficax  in  excitans  et  adjuvans  :  non  tamen  om- 
nes  hanc  divisionem  admittunt,  putant  enim 
non  dari  auxilium  excitans,  quod  intra  gra- 
dum  et  latitudinem  excitantis  efficax  sit.  Nos 
autem  contrarium  de  excitante  ostendemus  in 
cap.  5,  et  ideo  nunc  de  hac  divisione  sub  his 
terminis  niliil  amplius  dicemus ;  sub  aliis  vero 
terminis  universalioribus  facilius  recipietur 
divisio,  nimirum,  ut  auxilium  efficax  quod- 
dam  sit  concomitans,  et  aliud  praevenieus; 
quam  divisionem  sub  his  terminis  tradit  Le- 
desma,  tract.  de  Auxiliis,  qusest.  1,  in  princi- 
pio,  notabil.  ultim.,  dicitque  esse  communem 
eorum  auctorum,  qui  physicam  proedetermi- 
nationem  defendunt ;  et  licet  in  fine  promit- 
tat  in  toto  illo  tractatu  explicare  an  divisio 
sit  bona,  id  plane  intelligit  ex  parte  membri 
posterioris  de  Auxilio  prgeveniente ;  sed  ex  ea 
etiam  parte  nos  de  divisione  non  dubitamus, 
licet  de  illo  auxilio  prseveniente  quale  sit,  in- 
ternossit  controversia.  Quod  adeo  constanter 
asserui  lib.  3  de  Auxiliis,  cap.  3,  ut  in  fine 
illius  capitis,  dixerim  auxilium  concomitans 
non  proprie  dici  efficax,  quia  non  tam  est  ef- 
fectivum  quam  ipsa  efiectio  ;  sed  quidquid  sit 
de  illa  rigorosa  proprietate,  certum  est,  eo 
modo  quo  illud  est  auxilium,  et  semper  ac  in- 
fallibiliter  habet  effectum  conjunctum ,  esse 
auxiliiim  efficax,  juxta  descriptionem  auxilii 
efficacis  iu  principio  positam,  quam  etiam  di- 
ctus  auctor  supponit.  De  alio  vero  membro 
auxilii  praevii  efficacis,  id  satis  probavimus  in 
dicto  cap.  1  praecedentis  libri.  Inter  liaec  au- 
tem  duo  auxilia,  praeveniens  antecedit  actio- 
nem  voluntatis,  saltem  ordine  uaturae  et  ut 
aliquale  principium  ejus,  et  proinde  est  in  re 
aliquo  modo  ab  ipsa  distinctum;  concomi- 
tans  vero  ,  prout  a  praeveniente  distingui- 
tur,  non  est  aliquid  in  re  distinctum  ab  ac- 
tione  voluntatis,  sed  in  ipsa  imbibitur;  unde 
non  est  principium  ejus,  sed  est  ipse  concur- 
sus,  vel  influxus  actualis  gratiae  imbibitus  in 
ipso.  Atque  hinc  fit  ut  notior  multo  sit  effica- 
cia  auxilii  concomitantis  quam  praevenientis. 


CAP.  I.  QUOTUPLEX  SIT  AUXILIUM  EFFICAX. 


387 


quia  concomitans  physicc  connectitnr  cum 
actu  Yoluntatis,  tanquam  via  cum  termino,  a 
quo  est  physice  inseparabilis,  etiam  dc  abso- 
luta  Dei  potentia,  et  ideo  tale  auxilium  dicitur 
efficax  in  actu  secundo.  Auxilium  autem  prse- 
veniens  comparatur  ad  actum  voluntatis,  tan- 
quam  causa  ad  effectum,  vel  ut  principium  ad 
actionem,  cum  qua  infalJibiliter  connectitur  : 
nam  hoc  habere  debet  ut  sit  efficax^  et  ideo 
haec  efficacitas  recte  potest  vocari  in  actu  pri- 
mo,  non  quia  separetur  in  re  a  secundo,  sed 
quia,  prout  natura  et  ordine  causahtatis  ante- 
cedit,  in  ipso  actu  primo  invenitur.  Et  ideo  hoc 
auxiUum  efficax  praeveniens,  prcedelerminans 
solet  a  multis  appellari,  quia  efficaciter  deter- 
minat  vokmtatem  liberam  ad  consensum.  De 
hoc  ergo  auxiho  prsevio  efficaci ,  seu  in  actu 
primo^  est  prsecipua  controversia  :  nam,  ut 
dixi,  in  altero  auxilio  concomitante,  aliqua 
efficacia  proportionalis ,  utique  concomitans, 
nota  est,  ut  dixi,  et  facilem  habet  concordiam 
cum  libero  arbitrio,  quia  nofl  inckidit  suppo- 
sitionem  antecedentem,  sed  subsequentem  : 
nihilominus  tamen  etiam  in  illo  habet  pecu- 
harem  difficukatem,  an  possit  habere  ratio- 
nem  praedeterminantis  auxilii,  et  ideo  de  du- 
pkci  prsedeterminatione  in  actu  primo  et  in 
actu  secundo,  seu  per  auxihum  prseveniens 
vel  concomitanS;,  nobis  disputandum  erit, 

3.  Alia  in  simultaneum  et  prcecedens  seu 
prius.  —  Tertio,  dividi  potest  auxikum  efficax 
in  simukaneum,  et  prsecedens,  seu  prius,  quee 
quidem  divisio  cum  prsecedenti  in  re  conver- 
titur,  nam  auxilium  concomilans  simuka- 
neum  est,  prseviumvero  seu  prseveniens  auxi- 
lium  est  prius  seu  preecedens,  Per  has  ergo 
posteriores  voces  insinuantur  singulee  proprie- 
tates  utriusque  membri  prsecedentis  divisio- 
nis,  et  ad  ikas  vocesque  ipsas  expHcandas , 
hanc  divisionem  addidimus,  In  qua  primum 
advertimus,  cum  termini  iki-,  simuUanei  vel 
prioris,  sint  relativi,  comparari  posse,  vel  ad 
terminum^  seu  effectum  qui  per  talia  auxih'a 
fit_,  vel  ad  influxum  Uberi  arbitrii  comparatum 
cum  auxiUo  Dei.  Non  sunt  ergo  accipienda  iUa 
membra  per  comparationem  ad  terminum, 
vel  effectum  auxiUi,  sed  per  comparationem 
ad  influxum  Uberi  arbitrii.  Nam  respectu  ter- 
mini  seu  effectus  ,  utrumque  auxiUum  lam 
concomitans  quam  prseveniens  est  simul  tem- 
pore,  quia  iUe  eflectus  in  momento  fit,  et  de 
ratione  auxiUi  efficacis  est  ut  ab  iUo  nou  se- 
paretur,  sed  eum  infaUibiUter  inducat,  ut 
supponimus.  Utrumque  item  auxiUum  est 
prius  natura  ipso  effectu,  unum  tanquam  ac- 


tio  suo  termino,  aUud  tanqnam  causa  suo  cf- 
fectu.  Comparantur  ergo  ad  influxum  Uberi 
arbitrii,  unde  etiam  necesse  est  ut  secundum 
naturge  ordinem,  et  non  iu  duratione  sola , 
comparentur.  Nam  quoad  tempus  omne  auxi- 
Uum  efficax,  ut  efficax,  est  simultempore  cum 
cooperatione  Uberi  arbitrii,  quia  de  concomi- 
tante  id  est  per  se  manifestum,  cum  sit  con- 
cursus  ad  ipsummet  actum  Uberi  arbitrii;  de 
praeveniente  autem  patet  ex  ratione  proxime 
facta,  quia  auxiUum  efficax,  eliam  praive- 
niens,  est  infaUibUiter  conjunctum  cum  suo 
effectu ;  sed  iUe  efiiectus  non  fit  sine  coopera- 
tione  nostra,  ut  supponimus;  ergo  sicut  iUud 
auxiUum  est  simul  tempore  cum  suo  effectu, 
ita  etiam  cum  voluntatis  influxu ;  igitur  di- 
visio  inteUigitur  secundum  ordinem  naturse. 
Nam  auxilium  efficax  simultaneum,  dicitur  il- 
Uid  quod  non  est  prius  natura,  et  in  hoc  sensu 
loquantur  neeesse  est  Scriptores  moderni,  qui 
jam  nobiscum  admittunt  auxiUum  simulta- 
neum,  et  in  hoc  iUud  distinguunt  a  prsevio, 
quod  dicunt  esse  prius.  Nam  cum  hoc  secun- 
dum  non  potuerint  inteUigere  de  prioritate 
temporis ,  sed  naturas  (ut  ipsimet  declarant, 
quia  alias  destruerent  efficaciam  taUs  auxiUi), 
necesse  est  ut  iUud  primum  intelUgant  etiam 
de  simukate  naturse,  Ratio  autem  clara  est, 
quia  auxilium  concomitaus  et  influxus  liberi 
arbitrii  non  comparantur  inter  se  tanquam 
causa  et  effectus,  nec  distinguuntur  in  re  ipsa, 
sed  tantum  ratione ,  et  ideo  dictum  naturse 
ordinem  inter  se  non  habent ;  auxiUum  au- 
tem  praevium  est  causa  Uberse  nostree  coope- 
rationis,  et  ideo  est  prius  natura  quam  iUa. 
Unde  obiter  intelUgitur,  comparando  inter  se 
hsec  duo  auxiUa,  comitans  et  praavium,  seu 
simultaneum  et  preecedens ,  simul  tempore 
esse,  prsevium  tamen  esse  prius  natura  quam 
concomitans.  Primum  patet,  quia  auxiUum 
praevium  est  simul  temporc  cum  nostra  coo- 
peratione,  ut  probatum  est :  sed  auxilium  co- 
mitans  est  etiam  simul  tempore  cum  nostra 
cooperatione :  ergo,  de  primo  ad  ultimum, 
etiam  illa  duo  auxilia  sunt  simul  tempore  in- 
ter  se.  Secundum  item  probatur,  tum  quia 
praevium  auxilium  est  prius  natura  quam 
nostra  cooperatio,  ut  dictum  est;  ergo  etiam 
prius  quam  auxilium  comitaus,  Probatur  con- 
sequentia;  tum  quia  auxilium  concomitans 
et  nostra  cooperatio  sunt  simul  natura ;  tum 
quia  auxilium  prsevium  comparatur  ad  co- 
mitans  tanquam  principium  ad  actionem :  nam 
actualis  influxus  gratiae  manat  a  principio 
gratige  tanquam  actio  ejus ;  sed  principium 


388  LIB.  Y.  DE  AUXILIO 

esse  prius  natiira  sua  actione,  per  se  patet ; 
ergo  auxilium  prsevium  efficax  est  prius  na- 
tura  comitaute,  Ex  quo  etiam  intelligitur  htec 
duo  auxilia  non  dici  efficacia,  quia  aliquod 
eorum,  solum  et  per  se  spectatum,  satis  sit  ad 
inducendum  effectum,  sed  quia  uuumquod- 
que  eorum  est  efficax  in  suo  ordine,  et  non 
separatur  ab  efFectu^  quamvis  necesse  sit 
ambo  conjungi,  quia  nec  principium  agit  sine 
actu^  neque  actio  esse  potest  nisi  a  principio ; 
et  ita,  ut  actus  nostrae  voluntatis  fiat,  necesse 
est  ut  ab  aliquo  principio  gratiee  efficaci^,  et 
per  actualem  ac  proinde  efficacem  influxum 
fiat. 

4-.  Dividitur  auxilium  efficax  ex  parte  ter- 
mini  propter  quem  datur.  —  Quarto_,  potest, 
juxta  dicta,  dividi  auxilium  efficax  ex  parte 
termini  proximi  propter  quem  datur ;  nam 
quoddam  est  proxime  efficax  respectu  motuum 
excitantio  gratiee^  aliud  est  efficax  respectu 
propriorum  actuum  humanorum  gratiae  co- 
operantis.  De  hoc  posteriori  membro  proprie 
intelligitur  doctrina  de  gratia  efficaci  ab  Au- 
gustino  tradita,  et  a  Tlieologis  ventilata,  et  in 
eodem  sensu  proprio  de  illo  agimus  in  toto 
hoc  Ubro ;  tamen,  quia  membrum  etiam  pri- 
mum  in  bono  sensu  verum  est ,  ideo  breviter 
est  explicandum.  Diximus  enim  in  libro  3  mo- 
tus  gratise  excitantis  supernaturales  esse,  et 
fieri  effective  a  nostris  potentiis.  Hinc  ergo 
aperte  sequitur  indigere  nostras  potentias 
auxilio  supcrnaturaU  gratiee  ad  illos  actus  effi- 
ciendos,  quia  nihil  supernaturale  possunt  nos- 
trae  potentiee  facere  suis  viribus  naturahbus 
cum  solo  concursu  naturali ,  quod  est  per  se 
notum^  si  termini  intelhgantur.  Et  seque  pro- 
cedit,  sive  actus  libere,  sive  necessario  fiant, 
quia  supernaturale  auxilium  non  tantum  re- 
quiritur  propter  Ubeiiatem;,  sed  maxime  pro- 
pter  superuaturaUtalem  actus.  Ergo,  licet  mo- 
tus  gratiee  excitantis  sint  necessarii,  ad  effi- 
ciendos  illos  est  nobis  necessarium  auxiUum 
supernaturale  ;  iUud  autem  auxilium_,  respec- 
tu  talis  motus^  efficax  est,  quia  nunquam  sepa- 
ratur  a  taU  actu,  quod  tantum  diximus  esse 
de  ratione  auxilii  efficacis^  supposita  geneinca 
ratione  auxilii.  Assumptum  probatur,  quia  vel 
talis  motus  in  nobis  ixi,  vel  nou  fit :  si  non  fit^ 
imUum  auxilium  ad  illum  efficiendum  nobis 
datur,  quia  motus  auxilii  excitautis  ex  genere 
suo  est  primum  gratioe  superuaturaUs  donum, 
ut  libro  3  vidimus.  Si  vero  fit  in  nobis  taUs 
motus,  a  nobis  etiam,  saltem  ex  necessitate_, 
operantibus  fit ;  ergo  auxiUum^  quod  tunc  no- 
bjs  daiur,  uou  separutur  a  suo  effectu  ;  imo 


EFFICACI  GRATI.?:  DEI. 
hsec  efficacitas  facilius  intelligitur  in  auxilio 
ad  hos  actus,  quia,  cum  illi  non  sint  Uberij 
optime  habere  possunt  causam  ita  efficacem , 
ut  illi  resisti  non  possit  quoad  tales  motus,  ac 
subinde  potest  es?e  efficax  physice,  et  cum  ab- 
soluta  necessitate,  quia  non  efficax  actus  liberi, 
sed  necessarii. 

5.  Infertur  auxilium  sufficiens  ad  unum 
esse  efficax  respectu  alterius.  —  Ex  hac  doc- 
trina,  inferunt  aliqui,  auxiUum  sufficiens  ad 
unum  actum  supernaturalemj  semper  esse  ef- 
ficax  respectu  alterius.  Itatenet  Medina  1.  2, 
quajst.  109,  artic.  10,  inuUimis  dubitationi- 
bus  ad  1  ;  sequitur  Alvarez,  disput.  87,  num. 
12,  et  tota  disput.  80.  Ratio  in  summa  est, 
quia  auxiUum  sufficiens  est  actuale ;  sed  auxi- 
Uum  actuale  non  est  in  nobis  sine  actuali  ope- 
ratione ;  ergo  semper  est  efficax  ad  aUquam 
operationem  ,  saltem  imperfectam ,  Ucet  re- 
spectu  aUerius  perfectse  sit  tantum  sufficiens. 
Gonfirmatur,  quia  auxilium  sufficiens  est  exci- 
tans ;  sed  excitatio  hffic  fieri  non  potest  sine 
actu  vitali :  ergo.  Verumtamen  hjec  sententia 
dupUciter  potest  intelligi,  primo  de  gratia  ef- 
ficaci  tantum  ad  actum  necessarium  ipsiusmet 
gratiae  excitantis,  et  sic  procedit  ratio  facta, 
et  est  res  clara.  Secundo,  inteUigi  potest  de 
aUo  effectu,  qui  et  sit  actus  di.stinctus  a  motu 
gratise  excitantis,  et  sit  etiam  actus  Uber,  et 
hunc  posteriorem  seusum  iusinuant  dicti  auc- 
tores ,  tum  in  exemplo  attritionis  quod  inter 
alia  ponunt,  dicuutque  auxiiium,  quod  ad  il- 
lam  datur ,  respectu  ilUus  esse  efficax,  ad  con- 
tritionem  vero  esse  sufficiens  :  attritio  autem 
actus  Uber  est,  cum  sit  dispositio  de  se  remota, 
et  cum  Sacramento  possit  esse  proxima  ad 
gratiam ;  tum  ex  testimonio  Isai.  55,  in  quo 
fundantur:  Verbum  meim,  qiiod  egredietur  de 
ore  oneo,  %on  revertetur  ad  me  'cacimm,  sed  fa- 
ciet  qucccumqiie  volui.  Ex  quibus  verbis  coUigi 
voUmt  vocationem  internam,  qua  Deus  allo- 
quitur  animam,  vacuam  non  esse,  aut  sine 
fructu,  sed  semper  habere  in  homine  aliquem 
effectum ,  licet  uou  semper  habeat  ultimum  , 
quem  Deus  intendit,  respectu  cujus  stepe  est 
sufficiens,  et  non  efficax.  Sentiunt  ergo  voca- 
tionem  internam  semper  habere  aliquem  effec- 
tum  ab  ipsa  distinctum,  qui  sit  aliquis  spiri- 
tualis  fructus,  qui  non  potest  esse  nisi  aliquis 
supernaturalis  actus  liber,  quia  in  hujusmodi 
actibus  fructus  spiritualis  consistit ,  et  nullus 
videtur  esse  alius  proprius  effectus  gratiae  ex- 
citantis. 

6.  Verumtamen  in  hoc  sensu,  necessarium 
nou  est  omncm  gratiam  sufficientem  esse  ef- 


CAP.  I.  nUOTUPLEX  SIT  AUXILIUM  EFFICAX. 


389 


ficacem  quoad  aliquem  actum  vel  effectum  ab 
ipsa  distinctum.  Probatur  primo  ex  Scriptura, 
2  Cor.  6 :  Exhortamur  ne  in  vacmm  gratiam 
Bei  recipiatis,  quge  exhortatio  supponit  posse 
gratiam  Dei^,  ex  se  sufficientem;,  ex  parte  ho- 
minis  vacuam  reddi  :  unde  1  Cor.  45,  de  se 
ait  idem  Apostohis  :  Gratia  ejus  in  me  vacua 
non  fuit ;  et  Prov.  \,  absolute  dicitur  :  Yoca- 
vi,  et  renuistis ;  extendi  manum  meam,  et  non 
fuit  qui  aspiceret.  Despexistis  omne  consilium 
meum,  et  increpationem  meam  neglexistis,  quse 
verba  aperte  significant  posse  hominem,  a 
Deo  vocatum  interius,  omnino  excitatiouem 
abjicere,  ita  ut  nullum  vel  minimum  effectum 
in  illo  habeat ,  praater  ipsam  excitationem  , 
quaa  a  vocatione  non  distinguitur.  Ratio  au- 
tem  est,  quia  vocatio  interior,  etiamsi  sit  pro- 
xime  sufficiens  ad  aliquem  actum,  non  impo- 
nit  necessitatem ,  nec  determinat  vokmtatem 
ad  inum,  ut  infra  videbimus  :  potest  ergo  vo- 
luntas  (ut  Concihum  Tridentinum  docet)  pro 
innata  libertate  illam  abjicere,  utique  omnino_, 
et  in  nullo  iUi  consentiendo,  quia  eadem  ratio 
est  de  toto  effectu  libero,  sive  perfecto,  sive 
imperfecto.  Et  confirmatur  inductione  :  nam 
potest  quis  interius  vocari  ad  fidem ,  et  nul- 
lam  vohmtatem  credendi  hberam,  vel  perfec- 
tam,  vel  imperfectam,  habere,  et  vocari  ad 
poenitentiam ,  et  non  habere  contritionem , 
nec  attritionem,  et  sic  de  ahis.  Neque  hoc  est 
contra  efficaciam  verbi  divini  interui  (etiamsi 
de  illo  dcmus  inteUigi  testimonium  Isaise , 
quod  nunc  expendere  non  est  necesse) ,  quia 
Deus  ipse  vult  permittere  homini  ut  sua  liber- 
tate  utatur,  eique  omnino  resistat,  si  veUt. 

7.  Fateraur  tamen  interdum  fieri  posse,  ut 
gratia,  efficax  ad  unum  actum  hberum,  dispo- 
sitionem  ahquo  modo  ad  ahum  mehorem,  sit 
gratia  tantum  sufficiens  ad  ilhim  mehorem ; 
si  tamen  recte  consideretur,  non  est  gratia 
sufficiens  proxime,  sed  remote;  nam  vocatio 
ad  attritionem,  etiamsi  sit  congrua,  et  efficax 
ad  attritionem  ipsam,  non  est  proxime  suffi- 
ciens  ad  contritionem;  sed  indiget  homo  attri- 
tus  nova  vocatione,  et  excitatione  interna  per- 
fectiori  ad  contritionem  ;  tamen,  quia  per  at- 
tritionem  se  dispouit  ad  illam,  eamque  ahquo 
modo  mereri  potest  seu  impetrare,  ideo  vocatio 
congrua  ad  attritionem  dici  potest  remote  suf- 
ficiens  ad  contritionem.  Et  hinc  fieri  potest  ut 
vocatio,  quffi  postea  datur  ad  contritionem, 
non  sit  congrua,  seu  efficax,  quia  hsec  non 
semper  impetratur  per  attritionem,  sed  est  no- 
vum  beneficium  Dei  mere  gratuitum,  ideoque 
optime  potest  vocatio  efficax  ad  attritionem, 


esse  tautum  remote  sufficiens  ad  contritionem, 
idemque  est  desimihbus.  Denique,  inter  ipsos 
etiam  motus  gratise  excitantis ,  fieri  potest  ut 
unus  excitet  ahum,  ut  fortis  reprsesentatio  pre- 
narum  inferni  excitat  timorem  indehberatum, 
et  ilhistratio  circa  excehentiam  gloriae  excitat 
motum  desiderii,  etc,  et  tunc  auxihum  pro- 
xime  efficiens  primum  actum  dici  potest  causa 
secundi,  non  proxima,  sed  remota,  in  genere 
proprise  causai  efficientis  physice  ;  tamen  eo 
modo,  quo  est  causa,  semper  est  efficax,  et 
non  tantum  sufficiens,  quia  cum  isti  motus 
non  sint  hberi,  sed  necessarii,  nunquam  iUud 
auxihum  est  sine  utroque  effectu,  quia  actus 
secundus  ex  primo  naturaliter  consequitur, 
absque  dehberatione  vohmtatis,  ut  suppo- 
nitur. 

8.  Dividitur  auxilium  efficax  in  physice  et 
moraliter  efficax.  —  Quinto  ,  dividi  potest 
auxihum  efficax  in  physice  et  morahter  effi- 
cax.  Duobus  autem  modis  possunt  hsec  verba 
pliysice  et  moraliter  in  preesenti  accipi  et  ap- 
phcari,  scihcet ,  vel  ut  significant  diversos 
modos  causandi,  quos  supra  in  auxihis  gratiae 
respectu  hberi  consensus  distinximus  ;  vel  ut 
significare  possunt  connexionem  gratise  effi- 
cacis  cum  hbero  ejus  effectu,  quse  interdum 
potest  esse  morahs,  interdum  vero  physica. 
Et  utroque  modo  possunt  in  prsesenti  verba 
illa  accipi;  et  juxta  ihos  duos  sensus,  haec 
partitio  in  duas  potest  subdividi;  et  in  hoc 
priori  quidem  sensu  hcec  quiuta  divisio  datur, 
et  potest  imprimis  apphcari  ad  habitus  gratise. 
Nam  de  ihis  docent  omnes,  absque  opinionum 
varietate,  esse  physica  principia  actuum  gra- 
tiae  :  nihilominus  tamen  omnes  etiam  fatentur 
habitum  non  esse  gratiam  efficacem,  sed  tan- 
tum  de  se  sufficientem  in  suo  geuere,  quia  non 
habet  semper  et  infahibihter  conjunctum  ac- 
tum;  habitibus  enim  utimur  cum  vohimus. 
Sohim  lumen  glorise  posset  dici  gratia  effieax, 
C[uia  efficaciter  et  inevitabihter  inducit  visio- 
nem,  et  consequenter  etiam  habitus  charitatis 
in  patria  eamdem  efficacitatem  inducit.  Ve- 
rumtamen  iha  efficacitas  non  est  circa  actus 
hberos,  conservando  hbertatem  eorum,  sed 
inducendo  necessitatem ,  et  ideo  non  pertinet 
ad  efficaciam  gratiae,  de  qua  nos  tractamus, 
sed  diei  potius  debet  effieacia  gloria^. 

9.  Nunc  vero  datur  iha  divisio  de  auxihis 
actuahbus,  de  quibus  agimus;  nam  inter  Jiffic 
ahqua  esse  possunt  quse,  hcet  morahter  tan- 
tum  causent,  efficacia  nihilominus  sunt,  quia 
in  iUo  suo  causandi  modo  infalhbilem  habeut 
connexionem  cum  effectu,  ct  hoc  modo  (justa 


393  LIB.  Y.  DE  AUXILIO 

infra  dicenda)  vocatio  congrua ,  et  in  uni- 
versum  auxilium  excitans  opportunum,  est 
ausilium  eCBcax  morale,  quia  ejus  causalitas 
soluni  est  moralis,  iit  lib.  3  ostensum  est ; 
auxilium  autem  adjuvans  actuale,  seu  per 
modum  influxus,  est  etiam  efiicax,  quia  nuu- 
quam  separatur  a  suo  termino,  et  est  physi- 
cum,  quia  suo  modo  physiceinducit  effectumj 
quae  sunt  clara,  juxta  priucipia  auxihi  exci- 
tantis  et  arljuvantis  a  nobis  posita.  Qui  vero 
auxiho  excitanti  tribuunt  causahtatem  phy- 
sicam  in  consensum,  dicere  consequenter  pos- 
sunt  ihud  esse  interdum  efficax  in  dicto  sensu^ 
id  est,  causando  physice^  nou  exchidendo  mo- 
ralem  causahtatem,  quia,  juxta  iham  senten- 
tiam,  utraque  convenit  auxiho  excitanti.  Et 
ita,  juxta  eamdem  sententiam,  uon  oporlebit 
membra  hsec  distingui  semper  reahter,  sed 
tantum  formah  ratione,  seu  consideratione , 
eodem(rue  modo  poterunt  etiam  gratise  ac- 
tuahter  adjuvanti  apphcari.  Ahi  vero ,  qui 
non  ponuut  auxihum  efficax  in  motibus  gra- 
tice  excitautis,  seu  vocantis,  neque  in  ahquo 
actu  vitah  nostro,  sed  in  sola  motione  prasvia 
a  Deo  indita^  forte  non  admittent  divisionem 
hanc  in  dicto  sensu^  quia  motionem  iham  non 
morahter,  sed  physice  agentem  inducunt,  et 
sine  iha  aham  propriam  efficacem  gratiam 
non  admittunt,  qupe  praeveniens  sit.  Nam  de 
concomitante  ,  ut  dixi ,  non  controvertitur , 
preeterquam  quod  iha,  eo  modo  qno  cau- 
sat  efficaciter ,  et  distinguitur  ab  excitante 
et  physice  inducit  effectum  ,  ut  dictum  est. 
Verumtamen  de  hac  opinione  et  ejus  funda- 
mento  in  discursu  hujus  hbri  tractandum 
est. 

40.  Divisio  sexta.  —  Sexta  igitur  divisio 
addi  potest,  juxta  ahum  sensum  prsedictorum 
verborum.  Auxihum  enim  gratige  tunc  dicitur 
efficax,  ut  supra  dixi,  quando  habet  effectum 
liberi  consensus  infaUibihterconjunctum.  Haec 
ergo  conjunctio  duphciter  potest  esse  infahi- 
bilis,  mmirum  physice  et  morahter.  Physi- 
cam  nunc  voco  conjunctionem  seu  infahibi- 
lcm  consecutionem  effectus,  quolies  adeo  ne- 
ccssaria  est,  ut  omnino  repugnet,  et  contra- 
dictionem  imphcet  a  taii  auxiho  effectum  se- 
parari,  sive  iUa  connexio  fundetur  in  pra3via 
causalitate  physica ,  sive  in  morah  con- 
grua,  sive  in  concomitante  auxiho,  et  sive 
illa  infahibilis  cousecutio  sit  ex  natura  rei, 
sive  ex  ahqua  suppositioue.  Et  hi3ec  etiam 
dici  potest  efficacia  sim[thciter,  id  est,  qure 
lumquatn  dehcit,  ncc  dehcere  potest.  Talem 
autem  gratiam  efficacem  esse  possibilem^  ex 


EFFIGAGI  Gr.ATl.E  DEi. 
dictis  in  capite  primo  hbri  prsecedeutis ,  sup- 
ponimus ;  quahs  autem  sit,  et  unde  oriatur 
iha  connexio,  in  discursu  hujus  hbri  viden- 
dum  est.  Moralem  autem  connexionem  ap- 
peUo,  quando,  ex  circumstantiis  vel  ahis  cau- 
sis  occurrentibus,  semper  sequitur  tahs  effec- 
tus,  quamvis  consecutio  tahs  ac  tanta  non  sit, 
ut  ex  ahquo  intrinseco  principio  repugnet  ef- 
fectum  non  sequi.  Sic  enim  tentatio  vehe- 
mens  in  natura  lapsa  et  carente  speciah  Dei 
auxiho,  potest  dici  morahter  efficax  ad  tra- 
hendum  hominem  in  pravum  conseusum; 
ergo  muho  magis  potest  auxilium  gratise  esse 
morahter  efficax  ad  bonnm  couseusumin  no- 
bis  cfficiendum.  Unde  haec  moralis  efficacitas, 
comparata  ad  priorem,  dici  potest  minor,  et 
quodam  modo  secundum  quid ;  ideoque  in 
hoc.  geiiere  efficaciee  morahs  possunt  esse  gra- 
dus  ad  eum  modum  quo  ,  in  victoria  gravis 
tentationis,  vel  observatione  orauium  prasce- 
ptorum,  supra,  hb.  1,  id  exphcuimus.  Nam  in- 
terdum  dici  potest  auxihum  moraliter  efficax, 
quia  ut  in  phn^imum  ac  fere  semper  effectum 
inducit,  hcet  interdum  deficiat,  sicut  dicitur 
morale  pericuhim,  in  quo  frequenter  caditur, 
hcet  non  semper  accidat.  Ahter  vero  cngitari 
potest  auxihum  efficax,  quod  nuuquam  om- 
luno  privatur  effectu,  hcet  possit,  quia  nuUam 
intrinsecam  repugnantiam  involvit.  Non  vi- 
detur  enim  dubium  quin  appeUatio  auxihi 
eflicacis  omnem  hanc  amphtudinem  et  varie- 
tatem  admittat.  An  vero  omnes  hi  modi  au- 
xihi  efficacis  in  re  ipsa  deutur,  in  discursu  hu- 
jus  hbri  tractandum  est. 

1 1 .  UUima  divisio.  —  Septimo,  dividi  po- 
test  efficax  auxihum  in  iUud  quod  de  se,  et  ex 
intrinseca  ac  sola  sua  virtute,  est  efficax,  et  il- 
hid  quodtantum  in  praescientia  Dei  est  efficax, 
et  sub  iho  respectu  coufertur.  Solet  autem  hsec 
divisio  proprie  dari  de  auxiho  efficaci  prsevio. 
Nam,  ut  dixi,  in  auxiho  mere  comitante  non 
habet  difficidtatem  efficacia,  quia  in  illo  vir- 
tute  involvitur  cooperatio  hberi  arbitrii.  Un- 
de,  cum  tale  auxihum  comitaus  sit  ipsemet 
iulhixus  actuahs  Dei  in  ipsum  opus  hberum, 
de  se  et  inti^nsece  habet  ut  sit  efficax,  quia 
per  se  habet  ut  non  separetur  a  termino  ;  non 
tamen  proprie  dicitur  sola  sua  virtute  esse 
efficax,  nisi  dictio  sola  non  excludat  couco- 
mitantia,  quia  tale  auxilium  sine  cooperatione 
hberi  arbitrii  efficax  esse  nou  potest,  cum 
siuc  illo  neque  esse  possit ;  uude  etiam  fit  ut 
secuudum  membrum  divisionis  huic  auxiho, 
prout  in  re  ipsa  dato,  non  rcctc  accommo- 
delur,  quia  nunquam  potest  esse  efficax  in 


CAP.  II.  UTRUM  AUaIUUM  EFFICAX  SIT  AD  SINGULOS  ACTUS,  ETC 


391 


sola  prsescientia,  cum,  eo  ipso  qiiod  datur,  nc- 
cessario  efficax  sit.  Disi  in  re  ipsa  dato,  quia, 
si  ut  oblatum  tantum  consideretur^,  de  se  tan- 
tum  est  sufficiens,  et  in  prsescientia  potest  es- 
se  efficax^  ut  postea  videbimus. 

12.  Proprie  vero  datur  dicta  distinctio  de 
auxilio  prseveniente ,  quod  a  solo  Deo  fit  in 
nobis  sine  nobis,  quam  partitionem  nunc  prse- 
mittimus,  non  ad  probandam  vel  reproban- 
dam  illam,  hoc  enim  est  fere  totum  prsesentis 
libri  opus^  sed  ad  terminos  explicandos  qui- 
bus  necessario  usuri  sumus.  Illud  ergo  auxi- 
lium  dicitur  de  se  efficax,  quod  positum  in 
voluntate  virtute  sua  facit  illam  consentire, 
determinando  utique  illam  ad  consensum,  ita 
ut  intrinsece  repugnet  naturse  talis  auxilii 
esse  in  voluntate,  et  non  sequi  statim  ejusdem 
voluntatis  consensum,  non  ratione  alicujus 
prsescientiae,  vel  alterius  suppositionis,  quse 
liberum  usum  voluntatis  humanee  involvat, 
sed  ex  connaturali  modo  agendi  et  movendi 
talis  auxilii.  Et  ad  explicandum  hunc  mo- 
dum  agendi  et  movendi  voluntatem,  solet  hoc 
auxilium  vocari  preedeterminatio  physica , 
quam  vocem  infra,  cap.  6,  ex  professo  decla- 
rabimus.  Auxilium  autem  preeveniens  efficax 
tantum  in  prsescientia  dicitur  illud  quod,  po- 
situm  in  voluntate,  non  habet  vim  ita  deter- 
minandi  illam  ad  unum,  ut  absolute  repugnet, 
posita  illa  motione,  non  sequi  consensum.  Fit 
autem  tale  auxilium  efficax,  quando  in  re  ha- 
biturum  est  effectum,  ct  Deus  id  prsescieus  ea 
intentione  dat  tale  auxilium,  ut  infallibiliter 
talem  ejffectum  simul  conferat.  Tunc  enim 
tale  auxilium,  et  in  re  ipsa  efficax  futurum 
est ,  quia  non  separabitur  ab  eflectu,  et  datur 
ut  efficax,  quia  sub  illa  habitudine  et  inten- 
tione  tribuitur ;  non  videtur  ergo  dubium  quin 
uterque  istorum  modorum  ad  denominatio- 
nem  et  veritatem  auxilii  efficacissufficiat.  An 
vero  uterque  sit  possibilis  vel  sufficiens  ad  effi- 
caciam  auxiliorum  gratiaj  explicandam,  vel  ad 
salvandam  ex  una  parte  perfectam  Dei  provi- 
dentiam  et  prsedestinationem,  et  ex  alia  hu- 
manam  libertatem  in  operibus  gratise,  hsec 
sunt  a  nobis  in  discursu  hujus  libri  decla- 
randa. 

CAPUT  i\. 

UTRUM  AUXILIUM  EFFIGAX  SIT  AD  SINGULOS  AGTUS 
PIETATIS  NEGESSARIUM,  YJiL  SOLUM  AD  ALIQU03, 
VEL  ALIQUAM  EORUM  MULTITUDINEM. 

1 .  Qucestio  de  auxilio  efficaci  frceteniente.  — 
Hiec  qusestio  non  habet  locum  in  auxilio  efficaci 


pure  comitante ,  quia  de  illo  certissimum  est 
esse  necessarium  ad  singulos  actus,quia  est  ipse 
actualis  influxus  Dei  in  actum,  sine  quo  impos- 
sibile  est  aliquem  actum  fieri ,  et  illo  posito, 
impossibile  est  non  fieri,  quia  est  ipsa  via  seu 
actio  ut  est  a  Deo ;  unde  si  actus  sit  superna- 
turalis,  necesse  est  talem  influxum  esse  auxi- 
lium  efficax  gratise  :  est  ergo  necessarium  ad 
singulos  actus  pietatis.  Et  de  lioc  aliqui  ex- 
ponunt  Augustinum,  lib.  de  Corrept.  et  grat., 
c.  11,  cum  dicit  dari  nobis  quoddam  auxilium 
quo  voluntati,  non  tantum  datur  ut  possit,  si 
velit ,  sed  etiam  datur  ipsum  velle.  Sed,  licet 
hoc  vere  dicatur  de  hoc  auxilio,  non  hoc  tan- 
tum  intendit  Augustinus,  ut  libro  prsecedenti, 
cap.  4,  ostendimus.  Qusestio  ergo  est  de  auxi- 
lio  efficaci  prseveniente,  qno  Deus  facit  ut  ve- 
limus  vel  faciamu>,  juxta  modum  loquendi 
Augustini,  lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  c,  46 
et  47,  et  ssepe  alias,  fundatum  in  Scriptura,  ut 
ssepe  vidimus  et  dicemus  iterum  in  cap.  4,  et 
in  hoc  sensu  de  auxilio  efficaci  tractabimus, 
ne  declarationem  hanc  ssepius  repetere  neces- 
sarium  sit. 

2.  Respondetur. —  Argwmentum,  primum.  — 
Semndum.  —  Tertium.  —  Qiiartum.  —  Dixe- 
runt  ergo  ahqui  hoc  auxilium  efficax  non  esse 
necessarium,  nec  dari  ad  singulos  actus  super- 
naturales,  sed  ad  duos  tantum  effectus,  scili- 
cet,  vel  ad  diuturnam  perseverantiam  in  gra- 
tia,  vel  ad  finalem  poenitentiam,  quse  homi- 
nem  in  statu  gratise  mori  faciat,  quam  senten- 
tiam,  ex  mente  Augustini,  defendit  modernus 
ille,  qui  controversiam  hanc  de  auxilio  efficaci 
componere  voluit.  et  in  eum  finem  libellum 
scripsit,  in  quo  negat  divisionem  auxilii  in 
sufficiens  et  efficax,  ut  supra  cap.  4,  lib.  3, 
retuli.  Ille  enim  non  videtur  negasse  possibi- 
litatem  auxilii  efficacis,  ^ne  omnino  Augusti- 
num  negare  videretur.  Negavit  ergo  necessi- 
tatem  auxilii  efficacis  ad  singulos  actiis,  illam- 
que  ad  illos  duos  effectus  restrinxit,  quia  illos 
tantum  de  Augustini  mente  esse  credidit,  quod 
potest  suaderi  primo,  ex  eodem  Auguitino, 
de  Gorrept.  et  grat.,  cap.  44  et  45,  ubi  hanc 
differentiam  constituit  inter  liominem  lapsum 
et  Adamum  iu  statu  innocentise,  quod  huic 
datum  est  auxilium  quo  posset  perseverare,  si 
vellet,  non  vero  quo  perseverarct ;  nunc  au- 
tem  datur  hominibus  lapsis  et  electis,  non  so- 
lum  ut  possint,  sed  etiam  ut  perseverent,  YA 
hoc  auxilium  significat  in  hoc  statu  esse  maxi- 
me  necessarium ,  propter  difficultatem  bene 
operandi  in  illo  contractam  ex  peccato  origi- 
nah.  Hinc  ergo  colligi  videturhanc  necessita- 


392 


LIB.  V.  BE  AirXILIO  EFFICACI  GBATL?;  DE!. 


tem  talis  auxilii  efficacis,  propriam  et  pecu- 
liarera  esse  ad  perseverandum ,  quia  in  illo 
cernitur  specialis  difficultas  quae  in  singulis 
actibus  non  invenitur.  Secundo,  inde  sequitur 
adsequatam  rationem  ponendi  lioc  auxilium 
esse  infirmitatem  hominis,  et  alios  defectus 
contractos  expeccato  originali^nam  inde  oritur 
difficultas  perseverandi.  Tertio  argumentatur^ 
quia,  secundum  Augustinum,  auxilium  efficax 
solis  preedestinatis  datur;  ergo  tantum  datur 
ad  illos  effectus  qui  sunt  proprii  prcedestina- 
torum ;  hi  autem  sunt  perseverantia  in  gratia, 
et  poenitentia  finahs ;  ergo  ad  hos  tantum  ef- 
fectus  est  necessarium  hoc  auxihum.  Illatio  est 
evidens.  Assumptum  autem  videtur  plane  do- 
ceri  ab  Augustino ,  dicto  loco  de  Corrept.  et 
grat.,  cap.  7,  usque  ad  i1;  et  dicta  qusest.  2 
ad  Simphc,  et  de  Preedestin.  Sanctor.,  cap.  8 
et  46;  de  Dono  persev.,  cap.  8  et  14;  libro  de 
Gratia  Christi,  cap.  12;  et  libro  1  contra  duas 
Epistol.  Pelagianor.,  cap.  9  et  20.  His  enim  lo- 
cis  ait  auxiUum  efficax  esse  ilhid,  quod  datur 
secundum  propositum  miserentis  Dei,  et  his 
dari  qui  sunt  electi  et  a  massa  perditionis 
discreti,  ct  similia,  quibus  significat  illud  pro- 
positum,  ex  quo  datur  auxilium  efficax ,  non 
esse  nisi  efficacem  electionem  ad  gloriam,  quae 
est  propria  prsedestinatorum,  ac  proinde  auxi- 
hum  efficax  esse  proprium  illorum.  Quarto, 
possumus  argumentari,  quia  si  auxihum  effi- 
cax  esset  ad  singulos  actus  necessarium,  tot 
multiphcanda  essent  auxiha  efficacia,  quot 
essent  actus  supernaturales  specie  distincti, 
quia  principia  distinguuntur  per  actus  ,  et 
auxihum  efficax  datur  ut  principium  sui  ac- 
tus.  Consequens  autem  videtur  absurdum; 
quid  enim  necesse  est  tot  mnltiphcare  auxiho- 
rum  species  ? 

3.  Contmrmm  ■cerius.  —  Prolatur  primo  ex 
Angustino.  —  I^x  Scriptura.  —  Gratia  efficax 
ad  singulos  acius  necessaria  est.  —  Nihilomi- 
nus,  contraria  sententia  tanquam  omnino  vera 
tenenda  est,  ac  dicendum  gratiam  efficacem 
dari  et  requiri  ad  omnes  et  singulos  actus  su- 
pernaturales,  qui  ab  hominibus  fiunt.  Proba- 
tur  primo  ex  sententfa  Augustini,  qui  simul 
adducit  et  interpretatur  Scripturas,  ex  quibus 
hsec  veritas  coUigitnr.  Primo  igitur  Augusti- 
nus,  loquens  in  particulari  de  fidei  actu,  vel 
de  actu  dilectiouis,  aut  poenitentise,  dicit  non 
fieri  a  nobis  sine  interna  et  secreta,  vel  alta  et 
occiilta  xocatione  Del ,  quibus  verbis  solet  ipse 
gratiam  efficacem  significare.  Est  autem  ea- 
dem  ratio  de  his  et  cseteris  actibus ;  ergo  ad 
omues  et  singulos  necessaria  est.  Major  consta- 


bit  facile  legenti  Epistolas  105,  106  et  107  Au- 
gustini,  et  qusestionem  2  ad  Simphcian.  ssepe 
citatam,  et  qusestionem  68,  in  hb.  83  Quses- 
tionum.  Secundo,  quod  Christus  dixit  Joan.  6  : 
Nemo  potest  tenire  ad  me,  nisi  Pater  meus 
traxerit  eum,  ibi  Augustinus  interpretatur  de 
tractu  per  gratiam  efficacem ,  et  tamen  ihud 
non  intehigitur  de  sola  perseverantia ,  sed 
etiam  de  tractu  ad  fidem  ,  vel  ad  poeniten- 
tiam  :  utrumque  constat  ex  eodem  Augustino 
super  eumdem  locum  ,  et  5  contra  Juhan., 
cap.  5,  et  de  Prsedestin.  Sanctor.,  cap.  8  et  11. 
Et  idemhabet  Fulgentius  lib.  1  ad  Monimum, 
cap.  8  et  14 ,  ubi  eodem  modo  exponit  ihas 
locutiones  Scripturse:  Faciamut  faciatis,  etc, 
EzecliieL  36,  ubi  non  tantum  dicitur  :  Faciam 
ut  perseveretis  ,  et  ad  idem  facit  quod  Pauhis 
ait  :  Deum  operari  in  nohis  velle.  Volumus 
enim  quoties  sancte  operamur,  et  non  tantum 
cum  perseveramus.  Tertio,  eidem  gratise  effi- 
caci  tribuit  Augustinus,  quod  prseparat  volun- 
tatem  hominis  ad  bene  operandum,  quse  prse- 
paratio  in  siiiguhs  actibus  est  necessaria,  jux- 
ta  ihud :  Prwparatur  voluntas  a  Domino,  quod 
ita  exponit  Concihum  Arausicanum,  canon.  4. 
Assumptum  constat  ex  Augustino  in  locis  ci- 
tatis,  et  1  Retract.,  cap.  23  et  24,  et  hbro  de 
Grat.  ethber,  arbitr.,  cap.  16  et  20.  Et  tandem 
in  idem  redit,  quod  ahis  locis  ait ,  Deum  per 
hanc  gratiam  ita  movere  sensum ,  ut  accom- 
modet  assensum  ,  ut  ex  iisdem  locis  constare 
potest;  et  hb.  2  contra  duas  Epistol.  Pelagia- 
nor.,  cap.  9.  Quod  autem  homo  accommodet 
assensum  ad  singulos  actus,  necessarium  est; 
ergo  gratia  efficax,  juxta  mentem  Augnstini 
in  Scriptura  fundatam,  ad  singulos  actus  ne- 
cessaria  est.  Quod  etiam  confirmat  sententia 
iha  Augustini  posita  in  Conciho  Arausicano, 
cap.  20  :  Midta  sunt  in  liomine  hona,  quce  non 
facit  Jiomo ;  nullum  vero  honum  facit  Jiomo, 
quod  non  prcestet  Deus,  ut  faciat  Jiomo;  pcr 
gratiam  enim  efficacem  hoc  prsestat  Deus,  ut 
ex  ahis  locis  ostensum  est. 

4.  Ostenditur  ratione.  —  Secundo,  simphci- 
ter  ostenditur  ratione,  quia  quoties  homo  ope- 
ratur  ahquem  actum  supernaturalem ,  suppo- 
nitur  in  iho  gratia  prseveniens  data  ad  iUum 
eflfectum ,  ut  constat  ex  Tridentino  ,  sessione 
sexta ,  canon.  tertio  et  quarto ;  sed  talis  gratia 
consequitur  efiectum  in  eo  qui  operatur  ;  ergo 
est  gratia  efficax ;  ergo  repugnat  operari  quem- 
cumque  hujusmodi  actum  in  particulari,  quin 
a  gratia  eflicaci  procedat,  quae  ratio  generah- 
ter  procedit  in  singuhs.  Sed  responderi  potest 
inde  solum  probari,  esse  necessariam  gratiam 


CAP.  II.  UTRU?,I  AUXILIUM  EFFIC 
efScacem  concomitantem,  a  qiia  velnt  extrin- 
sece  auxilium  prseveniens  denominatur  efS- 
cax,  quod  alii  non  negabnnt ;  sed  contra  hoc 
obstant  dicta  in  capite  primo  hujus  et  prsece- 
dentis  libri^  ubi  ostendimus  gratiam  efhcacem 
esse  etiam  prsevenientem,  Et  in  prsesenti  pro- 
bari  potest ,  in  omni  sententia  vel  modo  ex- 
plicandi  hujusmodi  gratiam ;  non  enim  potest 
una  et  eadem  ratio  reddi  in  omni  opinione. 
Qni  ergo  constituunt  efficaciam  gratise  in  prse- 
determinatione  physiea,  requirunt  illam  pro- 
ptor  concursum  causaj  primse  cum  secunda, 
vel  propter  indifTerentiam  vokmtatis,  velpro- 
pter  excellentiam  actuum  supernaturalium  : 
omnes  autem  hae  rationes  habent  locum  in 
omnibus  et  singuhs  actibus  pietatis  ;  ergo , 
juxta  illam  sententiam ,  necessario  dicendum 
est  hnjusmodi  gratiam  efficacem  esse  necessa- 
riam  ad  omnes  et  singulos  actus,  et  ita  faten- 
tur  consequenter  auctores  ilHus  sententise. 

5.  Instantia. —  Respondetur.  —  At  vero,  si 
gratia  efficax  in  vocatione  congrua  constitua- 
tur,  etiam  invenietur  necessaria  ad  actus  sin- 
gulos^  quamvis  ex  diverso  principio  et  funda- 
mento ;  prsecipue  enim  fimdanda  est  hsec  ne- 
cessitas  in  modo  operandi  Dei,  et  in  magna 
perfectione  providentise  ejus,  prsesertim  iu  his 
supernaturalibus^  et  quse  ad  salutem  hominum 
spectant.  Nam  imprimis  Deus  confert  singulis 
hominibus  ad  singulos  actus  auxilia  necessa- 
ria,  vel  convenientiaj  cum  certa  prsescientia 
futurorum ,  saltem  sub  conditione ;  ergo  _, 
quando  aUcui  dat  vocationem  cum  qua  in  tem- 
pore  operatur,  jam  ipse  Deus  prceviderat  fuisse 
cum  illa  operaturum,  si  ei  daretur  :  ergo  pree- 
cognovit  talem  vocationem  lore  congruam,  et 
ut  talem  illam  dare  vohiit ;  sed  hsec  ratio  in 
omnibus  et  singuhs  actibiis  invenitur ;  ergo  et 
vocationis  efficacis  necessitas.  Dices  sequi  Deum 
velle  dare  vocationem  incongruam,  ut  talem. 
Respondeo  esse  magnam  difFerentiam,  quia  in- 
congruitas  habet  rationem  mah,  et  ideo  Deus 
non  vult  illam,  sed  permittit.  Congruitas  vero 
habet  rationem  boni ,  quod  Deus  vult  et  in- 
tendit^  et  ideo  ipsa  gratia  congrua,  ut  efficax 
est,  datur  ex  intentione  Dei :  hoc  autem  modo 
datur  ad  omnes  et  singulos  actus;  ergo.  Uude 
tandem  confirmatur:  nam  Deus,  juxta  pro- 
babiliorem  sententiam,  prsedefmit  omnes  et 
singulos  actus  supernaturales;  ergo,  ut  infal- 
libiUtor  illa  prffidefinitio  habeat  effectum,  ne- 
cessaria  est  gratia  efficax  ad  singulos  actus. 

6.  Concluditur.  —  Ex  his  ergo  satis  constat 
gratiam  efficacem  non  dari  tantiim  ad  perse- 
verandum ,  et  finalem  poenitentiam  agendam. 


AX  SIT  AD  SINGLTOS  ACTUS,  ETC.  393 

sed  etiam  ad  omnes  illos  efTectus,  qui  per  ac- 
tus  supernaturales  fiunt,  ut  confiteri  fidem  , 
quando  oportet,  vel  implere  ahquod  superna- 
turale  praeceptum  in  quacumque  defmita  oc- 
casione ,  vel  etiam  aggredi  opus  consilii,  et 
similia ;  quia  ostensum  est  ad  singulos  actus 
supernaturales  esse  necessarium  auxihum  ef- 
fieax;  ergo  est  etiam  necessarium  ad  perfi- 
ciendos  effectus,  qui  sine  taUbus  actibus  fieri 
non  possunt.  Imo,  quotiescumque  actus  vel 
effectus  ordinis  naturalis  fieri  non  potestsine 
gratia,  ut  vincere  gravem  tontationem,  vel 
amare  super  omnia  Deum  auctorem  natu- 
rae,  etc,  ut  taUs  effectus,  vel  actus  in  esse 
prodeat,  necessarium  est  auxiUum  efficaxtaUs 
ordinis  :  nam  rationes  seque  procedunt. 

7.  Accedit  tandem  quod  sine  uUo  funda- 
mento  timuit  iUe  auctor  admittere  necessita- 
tem  auxilii  efficacis  ad  singulos  actus,  magis 
quam  ad  perseverandum.  Quia  si,  auctoritate 
Augustini  motus,  efficaciam  auxiUorum  gra- 
tise  in  dono  perseverantise  recognovit,  sen- 
tentia  Augustini  eadem  est  de  singuUs  aoti- 
bus,  ut  vidimus.  Nec  in  iUo  de  Corrept.  et 
grat.  contrarium  dixit  :  nam  Ucet  de  perse- 
verantia  ibi  tractet,  aUa  non  exchidit,  imo  in- 
dlfmite  de  vincenda  tentatione  et  vitando  pec- 
cato  loquitur.  Si  autem  ille  auctor  timuit  ne 
tam  ampla  gratiee  efficacis  necessitas  Ubertati 
repugnaret,  et  sine  causa  timuit,  ut  iiifra  vi- 
debimus,  et  inconstanter  timuit,  nam  idem  de 
perseverantia  timerc  debuisset ;  quia  etiam 
perseverantia  per  actiones  Uberas  fit,  nec 
auxilium  ad  perseverandum  datur,  nisi  qua- 
tenus  ad  plures  actus  liberos  successive  tri- 
buitur.  Ac  denique  finaUs  poenitentia  per 
unum  singularem  actum  interdum  completur, 
quem  Ubere  facere  necessarium  est,  ut  constat; 
ergo  immerito  taUs  discretio^  seu  limitatio. 
Reliqua  vero,  quse  in  fundamentis  illius  sen- 
tentiee  attingebantur,  sequenti  capite  expe- 
dientur. 

CAPUT  III. 

UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  IN  OMNI  STATU  ET  IN 
OMNIBUS  PERSONIS  SIT  AD  SALUTEM  ET  AD  OMNES 
PIETATIS  AGTUS  NEGESSARIUM. 

\ .  Buliiim  frimum.  —  In  hoc  capite  bre- 
vitcr  nonnuUa  dubia  expUcanda  sunt,  quas  in 
fnndamentis  prioris  opinionis,  in  prsecedenti 
capite  impugnatoe,  postulantur,  Est  autem  ex- 
tra  controversiara  auxilium  effieax,  maxime 
necessarium  esse  hominibus  lapsis  ,  eisquo 
f uisse  a  Deo  praeparatum  ab  seteruo,  et  in  tem- 


394  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

pore  dari,  juxta  mentem  Augustini_,  dicto  lib. 
de  Corrept.  et  grat.,  cap.  dl,  et  de  Dono  per- 
sev.^  cap.  lA,  ideoque  de  hoc  puncto  non  dis- 
putamus.  Sed  primum  dubium  est,  an  efEcax 
auxilium  sit  proprium  prEedestinatorum^  vel 
etiam  reprobis  detur;  quod  enim  solis  praBdes- 
tinatis  detur,  videntur  probare  testimonia  Au- 
gustini  in  principio  capitis  prsecedentis  ad- 
ducta;  et  potest  confirmari^  quia  auxilium  ef- 
ficax  datur  ex  absoluta  prsedefinitione  divina 
illius  effectus,  propter  quem  datur  ;  sed  Deus 
non  absolute  prsedefinit  actus  reproborum, 
sed  tantum  prcedestinatorum ,  juxta  illud 
Rom.  8  :  Qicos  prcescivit  et  prwdestinavit  con- 
formes  fieri  imaginis  filii  sid,  etc,  ct :  Quos 
pradestinavit ,  hos  et  vocavit,  utique  vocatione 
ex  proposito,  ut  exponit  Augustinus,  id  est, 
efficaci ;  ergo  reprobis  non  dantur  auxilia  ef- 
ficacia,  saltem  preevia,  sed  ad  summum  con- 
comitantia,  quee  ipsorum  liberam  cooperatio- 
nem  intrinsece  includunt. 

2.  Datur  auxilium  efficax  prceviim  omni- 
lus,  sive  reproM  sint,  sive  prcedestinati.  — 
Prohatur  ex  Scriptura.  —  Nihilominus  dicen- 
dum  est  verum  et  proprium  auxilium  efiicax 
prsBveniens,  quo  Deus  facit  ut  homo  faciat, 
non  sokim  prajdestinatis,  sed  etiam  reprobis 
dari.  Probatur  ex  dictis  capite  preecedenti ; 
nam  efficax  auxilium  non  tantum  datur  ad 
perseveraudum  in  gratia,  sed  etiam  ad  conse- 
quendam  gratiam  per  propriam  et  supernatu- 
ralem  dispositionem  ;  sed  reprobi  interdum 
ita  vocantur,  ut  cum  effectu  justificentur,  et 
credant,  diligant,  et  poeniteant,  sicut  opor- 
tet ;  ergo  recipiunt  auxihum  efficax  ut  ita  fa- 
ciant,  Nam  quod  tale  auxilium  non  solum  fa- 
ciat  cum  illis,  sed  etiam  faciat  illos  facere, 
probatur  aperte,  qiiia  testimonia  Scriptur», 
quibus  probatur,  verbi  gratia,  dari  auxilium 
prsevium  efficax  ad  credendum,  generaliter 
loquuntur  de  omnibus  credentibus,  sive  re- 
probi  sint,  sive  prtedestinati,  et  sic  tle  cseteris 
actibus.  Assumptum  patet  ex  verbis  Ghristi : 
ISIemo  potest  venire  ad  me,  nisi  Pater  meus 
traxerit  eum,  et  illis  :  Omnis  qui  audivit  a  Pa- 
tre,  et  didicit,  venit  ad  me,  utique  per  fidem; 
illoe  enim  particuloe,  nemo  et  omnis  nullum  dis- 
crimeu  faciunt  vel  permittunt  inter  praides- 
tinatos  et  reprobos  ,  quoad  necessitalem  tra- 
hentis  gratiai.  Et  simili  modo  ponderari  pos- 
sunt  alia  testimonia  capite  prajcedenle  alle- 
gata,  et  generaha  verba  ConciUi  Arausicani, 
cap.  9  :  Quoties  iona  agimus,  Deus  in  nohis 
atque  noiiscum,  ut  operemur,  operatur.  Cum 
euim  dicit  agirims ,  non  supponit  fuisse  proe- 


EFFICACl  GRATI^  DEI. 
destinatos,  vel  se  tales  reputasse,  qui  sic  lo- 
quebantur.  Ratio  vero  est,  quia  auxilium  non 
est  efficax  ex  ultimo  effectu  sahitis  a^ternae,  ad 
quem  ordinatur,  sed  ex  proximo  propter  quem 
datur:  hic  autem  effectus  in  reprobis  etiam 
invenitur,  ut  constat;  ergo. 

3.  Neque  Augustinus  huic  veritati  contra- 
rius  esse  potuit,  cum  ubique  omnia  pietatis 
opera  tribuat  efficacitati  gratiee,  et  Deo  in  no- 
bis  operanti,  sive  ab  electis,  sive  a  non  electis 
fiant.  Igitur  ubi  loquitur  de  gratia  speciali 
prasdestinatorum ,  vel  inckidit  non  tantum 
unum  vel  aliud  auxiUum  efficax  ,  sed  cokec- 
tionem,  vel  seriem  talium  auxiliorum,  quihiis 
certissime  Uherantur  quicumque  liherantur,  ut 
ipse  loquitur  de  Dono  persev.,  cap.  14,  vel,  per 
antonomasiam,  efficacem  appellat  vocationem 
electorum,  quia  ex  proposito  efficaci  seternse 
salutis  illorum  datur ;  sic  enim  hb.  de  Praedest. 
Sanctor.,  cap.  16,  dicit :  Vocat  Deus  prcedes- 
tinatos  multos  filios  suos,  ut  memlra  faciat 
prcedestinati  unici  Filii  sui,  non  ea  vocatione 
qua  vocati  sunt  illi,  qui  nolusrunt  venire  ad 
nuptias,  etc. ;  et  infra  sic  exponit  Paulum,  1 
Corinth.  1,  dicentem  :  Ipsis  vocatis  Judceis 
et  gentihus  prcedicare  se  Christum,  etc. ;  illud 
enim  verbum,  vocatis,  intelligit  de  certa  qua- 
dam  vocatione  eorum,  qui  secundum  proposi- 
tum  vocati  sunt,  quos  prcescivit  et  prcedestina- 
vit  conformes  fieri  imaginis  Filii  sui,  de  qua 
etiam  intelligit  illud  Rom.  9  .•  Non  ex  operi- 
hus,  sed  ex  vocante  dictum  est  ei :  Qida  onajor 
serviet  minori.  Ex  vocante,  ait,  non  quacum- 
que  vocatione,  sed  qua  vocatione  fit  credens.  In 
quo  contextu  videri  potest  docere  Augustinus^ 
omnem  vocationem,  qua  aliquis  fit  credens, 
esse  propriam  prEedestinatorum :  sed  hoc  tam 
est  absurdum,  ut  nec  cogitari  possit  in  men- 
tem  Augustini  venisse.  Loquitur  ergo  de  voca- 
tione  ad  fidem  vivam  fixam  et  stahilem,  ut  iu 
fine  capitis  concludit,  ita  exponens  alia  verba 
Pauli  Rom.  12  :  Sine  pcenitentia  sunt  dona  et 
vocatio  Dei;  intelligit  ergo  per  antonomasiam 
dici  vocationem  ex  proposito,  illam  quae  vir- 
tute  continet  justitiam  perseverantem,  de  qua 
recte  intelligitur  illud  Rom.  8  :  Quos  prcedes- 
tinavit,  hos  et  vocavit,  et  quos  vocavit,  hos  et 
justificavit ;  quos  autem  justificavit ,  illos 
etiam  glorificavit.  Nam  hoc  uUimum  necesse 
est  intelligi  de  solis  justificatis  cum  perseve- 
rantiafinali;  ergo  etiam  vocatio  sumenda  est 
pro  tali  vocatione,  quee  vel  virtute,  vel  coUec- 
tive  protectionem  singularem  electorum  in- 
cludat.  Heec  ergo  sola  vocatio  vel  gratia  efficax 
est  propria  pra^destinatorum,  et  ita  exposuit 


CAP.  III.  UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  IN  OMNI  STATU,  ETC. 


395 


late  locum  illum  Augustinus  de  Corrept.  et 
grat.,  cap,  7. 

4.  Nihilominus  tamen  dantur  alise  vocatio- 
nes,  vel  ad  fidem,  vel  ad  pcenitentiam,  quse 
nec  sunt  communes  omnibus  reprobis,  nec 
solis  prsedestinatis  dantur  :  Multi  enim,  ait 
Augustinus  dicto  lib.  de  Prsedest.  Sanct.,  c.  6, 
audiwit  verhtm  veritatis,  sed  alii  credunt,  alii 
9ion  credzmt.  Volunt  ergo  isti  credere,  nolunt 
autem  illi,  quis  lioc  ignoret  ?  quis  hoc  neget  ?  sed 
cum  aliis  prceparetiir ,  aliis  non  prceparetur  vo- 
luntas  a  Domino,  discernendum  est  quid  veniat 
de  onisericordia  ejns,  quid  dejudicio.  Non  igno- 
ravit  autem  AugustinuS;,  non  omnes  illos  qui 
volunt  credere  esse  preedestinatos^  et  tamen 
de  omnibus  illis  ait,  et  preeparari  illis  volun- 
tatem  per  gratiam,  utique  efiicacem.  Unde  in 
lib.  2  contra  duas  Epistol.  Pelagianorum, 
cap.  9;,  universe  de  omnibus  ait  :  Homo  prcB- 
parat  cor,  non  tamen  sitie  adjutorio  Dei,  qui 
tangit  cor,  et  inde  concludit  ibi  illam  senten- 
tiam  in  Concilio  Arausicano  receptam  :  Multa 
Deus  facit  in  Jiomine  lona,  quce  non  facit 
Jiomo,  utique  sive  prsedestinatus  sit,  sive  re- 
probus.  Ergo  etiam  pra^scitus,  quando  creditj 
habet  vocationem^  non  tantam  qua  possit  cre- 
dere,  sed  qua  fiat  credens_,  licet  non  eo  singu- 
lari  modo  quo  preedestinatus;  et  eadem  ratio 
est  de  vocatione  ad  justitiam  seu  poeuitentiam^ 
et  similes  actus. 

5.  Prcedestinatio  alia  perfecta,  et  simplici- 
ier  talis,  qucs  est  ad  wternam  gloriam ;  alia  vero 
secundum  quid.  —  Ratio  autem  in  contrarium 
facta  falsum  assumit,  quia  probabilius  est  Deum 
prsedefinire  omnes  actus  supernaturales^  etiam 
reproborum.  Et  licet  demus  non  prsedefinire 
illos  illo  singulari  modo  quo  praedefinit  actus 
preedestinatorum^  utique  ex  intentione  eflicaci 
salvandi  illos,  et  ut  tales  actus  istis  cum  etfectu 
prosint  ad  aiternam  saiutem,  nihilominus  cer- 
tum  est,  ex  certa  praescientia  dare  illis  talem 
vocationem^  qua  credant  vel  ament,  saltem  ad 
tempus;  ethoc  satis  est  ut  gratiam  efScacem 
illis  gratuito  conferat.  Unde  non  displicet  dis- 
tinctio  aliquorum,  dicentium  aliam  esse  pree- 
destinationem  perfectam  et  simpliciter  talem, 
quee  est  ad  seternam  gloriam,  de  qua  loquitur 
Paulus  ad  Roman.  8,  et  aliis  locis ;  aliam  vero 
esse  preedestinationem  secundum  quid^  scili- 
cet  ad  justitiam,  vel  ad  finem  temporalem,  et 
sic  gratiam  efiicacem  semper  dari  ex  aliqua 
preedestinatione  istarum,  servata  proportione. 
Hoc  enim  videtur  significasse  Augustinns  dicto 
c.  7  de  Corrept.  et  grat.,in  fme,  dicens  eos  qui 
ita  vocantur,  ut  interdum  credant,  vel  justi 


sint^  licet  postea  a  fide  vel  conversatione  Chri- 
stiani  hominis  sic  lapsuri  sint,  ut  tales  hujus 
vitse  finis  inveniat,  eos  (inquam)  esse  ex  illis 
de  quilus  diclimi  est :  Multi  vocati;  non  in  els 
de  quilus  clictum  est :  Pauci  electi.  Et  tamen 
(inquit)  quis  negat  eos  electos,  cum  credunt,  et 
haptizantur,  et  secundum  Deum  vivunt  ;  quia 
nimirum  ad  aliquid  electi  jam  conspiciun 
tur^  licet  incertum  nobis  sit  an  sint  simpli- 
citer  electi^  ut  in  eo,  ad  quod  efBcaciter  vo- 
cati  sunt^  perseverent,  et  ita  gratia  efScax 
semper  datur  ex  aliqua  prffidestinatione^  sal- 
tem  ad  gratiam^  vel  fidem,  aut  simile  donum, 
quod  etiam  sumi  potest  ex  Augustino,  dicta 
quffistione  secunda  ad  Simplician. 

6.  Seciondum  duhium.  —  Secundum  dubium 
est,  an  efficax  gratise  auxilium  pertineat  so- 
luni  ad  statum  naturse  lapsse^  vel  etiam  in 
statu  innocentise  fuerit  necessarium.  Cui  dubio 
solum  potest  occasionem  prsebere  locus  Au- 
gustini  prfficedenti  capite  allegatus_,  ex  lib.  de 
Corrept.  et  grat.,  cap.  W,  ubi  de  primo  ho- 
mine  dicit  tale  adjutorium  ei  datum  esse, 
qihod  desereret  cum  vellet,  et  in  quo  perseveraret 
si  vellet,  non  quo  fieret  ut  vellet.  Et  subjungit 
adjutorium  quod  hominibus  lapsis  datur^  in 
hoc  esse  majus  et  potentius,  quod  per  illud  ef- 
ficitur  ut  homo  velit.  Et  infra  significat  ideo 
tantam^  tamque  efficacem  gratiam,  non  esse 
datam  primo  homini,  quia  tunc  liberum  arbi- 
trium  ita  liierum  erat,  ut  et  hene  velleposset  et 
male;  nunc  autem  propter  infirmitatem  na- 
turae  lapsse  necessarium  esse  auxilium,  quod 
hominem  velle  et  benefacere  faciat. 

7.  Assertio.  —  Probatur.  —  Sed  nihilomi- 
nus  sine  ulla  dubitatione  dicendum  est,  etiam 
in  statu  innocentise  fuisse  necessarium  auxi- 
lium  efficax  ad  actus  supernaturales  efilcien- 
dos.  Probatur,  quia  necessitas  hujus  auxilii 
non  est  orta  ex  lapsu  naturse  humanai,  nec  ex 
defectu  virium  ad  bene  operandum  contracta, 
sed  ex  intrinseca  perfectione  snpernaturalium 
actuum,  cujus  signum  est,  quia  non  tantum  ad 
actus  difficiles  ob  gravem  tentationem,  nec 
solum  ad  collectionem  actuum_,  vel  perseve- 
rantiam,  sed  simpliciter  ad  singulos  actus  est 
necessarium  hoc  auxilium,  ut  ostendimus  ca- 
pite  praecedenti :  supra  autem,  lib.  2  et  3,  os- 
tensum  est  necessitatem  gratiaj  ad  singulos 
actus  non  oriri  ex  originali  peccato,  sed  ex 
perfectione  et  excellentia  talium  actuum ;  ergo 
simpliciter  in  pra^senti  necessitas  auxilii  effi- 
cacis,  cum  sit  ad  singuios  actus,  non  est  orta 
ex  peccato  originali  :  ergo  fiiit  etiam  in  statu 
innocentisej  quia  in  illo  voluutas  hominis  non 


396 


LIB.  Y.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^E  DEI. 


minus  erat  de  se  indetermiuata  et  peudeus  a 
Deo,  quam  modo  sit,  et  Deus  non  minus  prae- 
sciebat  quee  vocatio  futura  esset  homini  con- 
grua,  in  illo  statu  quam  in  isto.  Et  ita  sentit 
aperte  Angustinus  lib.  8  Genes.  ad  litter.  , 
cap.  12;  idemque  significat  in  Enchirid.,  cap. 
106,  circa  fmem,  dicens  :  Natiira  Immana, 
etiamsi  in  illa  integritate,  in  qua  condita  est, 
permaneret,  nuUo  modo  seipsam,  creaiore  s?iO 
non  adjuvante,  servaret,  ubi  de  adjutorio  effi- 
caci  loquitur;  et  lib.  de  Natur.  et  grat.,  c.  -48, 
contra  Pelagium,  dicit  quod,  etiam  in  natura 
sana  et  integra,  ut  homo  non  peccaret,  fiiis- 
set  illi  necessarium  adjutorium  Dei,  sicut  lu- 
men  est  necessarium  ocuhs  ad  videndum. 

8.  Neque  in  priori  loco  contrarium  sensit; 
nam  ibidem  de  gratia  primi  hominis  ait :  Tunc 
ergo  dederat  liomini  Deus  l)07iam  volmtatem, 
in  illa  quippe  eum  fecerat,  qui  fecerat  fectum, 
quibus  verbis  aperte  significat  habuisse  Ada- 
mum  gratiam  efficacem  ad  illam  bonam  vo- 
hnitatem,  quam  ante  peccatum  habuit.  Quia 
vero  in  illa  bona  vohmtate  non  perseveravit, 
dicit  non  accepisse  gratiam,  qua  perseveraret, 
sed  qna  posset  perseverare,  si  vellet;namsi 
priorem  accepisset,  perseverasset,  ut  ibidem 
Augustinus  subjungit.  Unde  nunquam  dicit 
Augnstinus  dari  potuisse  in  illo  statu  perseve- 
rantiam  sine  efficaci  auxilio,  sed  solum  dicit 
de  facto  non  fuisse  datum  tale  auxilium,  quia 
effectus  ejus  datus  non  est,  nunc  vero  dari 
multis,  qu£e  duo  certissima  sunt.  Insinuat  au- 
tem  Augustinus ,  in  eo  loco,  in  natura  lapsa 
esse  necessarium  peculiare  donum  perseve- 
rantise,  quod  nori  ita  erat  in  statu  innocentiai 
necessarium,  propter  corruptionem  naturfe, 
quse  non  omnino  sanatur  per  gratiam  habi- 
tualem,  ut  bene  explicat  divus  Thomas,  quses- 
tione  centesima-nona,  articulo  nono,  in  cor- 
pore,  et  articulo  decimo,  ad  3,  et  nos  latius 
infra,  tractando  de  perseverantia,  dicemus. 

9.  Dubium  tertium.  —  Tertium  dubium  si- 
mile  prsecedenti  esse  potest  de  Angehs,  an 
ipsis  etiam  necessarium  sit  auxilium  efficax 
gratiae  ad  bene  operandum.  Eadem  tameu  est 
ejus  resolutio  :  uam  Augustinus  supra  eodeni 
modo  de  Angelis  et  de  homine  integro  loqui- 
tur,  eodemque  modo  est  exponendus.  Nam 
omnino  eadem  est  ratio,  supponendo,  ut  sa^pe 
dictum  est,  actus  justitiae,  etiam  respectu  an- 
gelicaj  naturee,  supernalundes  esse,  et  ideo 
indigere  gratice  auxilio,  quod  tunc  in  eis  est 
efficaX;  quando  effectum  habet,  nam  tunc 
etiam  cum  illis  opcratur,  et  eos  facit  bene 
operari.  Quo  modo  dixit  Augustiuus  libro  de- 


cimo-secundo  de  Civitat.,  capite  nono,  Ange- 
los  qui  perseveraruut  fuisse  amplius  adjutos. 
Atque  ita  de  Angelis  etiam  sensit  Fulgentius, 
lib.  2  ad  Thrasymun.,  cap.  2_,  ubi  permanen- 
tiam  sanctorum  Angeloram  in  bono,  tribuit 
singulari  gratise  Dei,  qui  quos  voluit,  a  casu 
pravitatis  virtute  sua  defendit ;  et  cap.  3  ait, 
sicut  sola  virtus  divina  potuit  hominem  repa- 
rare,  ita  solam  potuisse  Angelum  custodire. 
Idemque  docuit  Gregorius,  libr.  1  Reg. ,  cap.  1 ; 
et  Anselm.,  lib.  2  de  Casu  Diabol.,  cap.  1  et 
sequentibus ;  et  Bernardus,  sermon.  22  in  Can- 
tic;  et  indicat  Basilius,  libr.  de  Spirit.  Sanct., 
cap,  46.  Et  quamvis  hi  Patres  de  perseverautia 
loquantur,  tamen,  cum  in  Angelis  perseve- 
rantia,  sicut  et  via,  uno  actu  consummetur, 
eadem  ratio  de  singulis  actibus,  quee  de  tota 
perseverantia  existit.  Est  autem  ratio  supra 
tacta,  quia  vel  prsedestinatio,  vel  pra^scientia, 
et  prffidefinitio  gratiaj  congruee,  non  minus  in 
Angelis  quam  in  hominibus  locum  habet,  ut 
per  se  omnibus  clarum  est. 

40.  Dulium  quartum. — Quartum  dubium, 
quod  in  ultima  ratione  superiori  capite  pro- 
posita  postulatur,  est,  an  idem  auxilium  effi- 
cax  ad  omnes  actus  pietatis  sufficiat,  vel  pro 
illorum  varietate  et  distinctione  multipli- 
cari,  et  specie  distingui  necessarium  sit :  lo- 
quor  autem  de  distinctione  specifica,  quia  de 
numerica  nuUum  potest  esse  dubium,  quia 
hsec  auxilia  transeunt  cum  actibus ,  quia  in 
actuali  motione  consistunt,  et  ideo  cum  illis 
etiam  multiplicantur ,  saltem  numerice.  Est 
ergo  dubium  de  multiplicatione  specifica,  quod 
etiam  claram  habet  resolutionem  in  auxilio 
efficaci  comitante,  quia  illud  in  ipsomet  actu 
intime  imbibitur  tanquam  via  seu  actio  ten- 
dens  in  illum,  et  ideo  necesse  est  cum  actibus 
multiplicari,  et  pro  varietate  illorum  distin- 
gui ;  nam  actio  a  termino  speciem  sumit,  et 
per  illum  distinguitur.  Item  hoc  auxilium  ef- 
ficax  non  distinguitur  a  concursu  Dei  circa 
tales  actus :  at  divinus  concursus  multipli- 
catur  et  distinguitur,  pro  varietate  effectuum 
talis  concursus,  ut  in  lib.  3  dictum  est ;  ergo 
eodem  modo  philosophandum  est  de  hoc  au- 
xilio  cfficaci,  neque  in  hoc  aliqua  occurrit  dif- 
ficultas.  At  vero,  loquendo  de  auxilio  efficaci 
preeveniente,  oportet  distinguere  juxta  varios 
modos  explicandi  substantiam,  causalitatem 
et  efficaciam  luijus  auxilii.  Qui  enim  dicuut 
esse  motiouem  a  solo  Deo  factam  in  nobis,  et 
per  se  ac  physice  efficaciter  efficere  actum 
propter  quem  datur,  consequenter  dicunt  hsec 
auxilia  efficacia  pro  varietate  actuum  seu  ef- 


CAP.  III.  UTP.UM  AUXIUUM  EFFICAX  IN  OMNI  STATU,  ETC. 


397 


fectuum  distingui;  quia  sunt  principia  per  se 
illorum^  et  per  illos  specificantur,  et  acl  mo- 
dum  habituum  distinguuntur,  Quod  quidem, 
posito  illo  principio,  facile  sustineri  potest, 
licet  non  careat  dubitatiouej  an  eadem  species 
motionis  efficacis  sufficiat  ad  omnes  actus 
ejusdem  habitus^  etiamsi  contingat  illos  specie 
distingui,  ut  sunt  amor^  odium,  desiderium, 
dolor,  etc.  Sed  in  hoc  non  immoror,  quia  est 
parvi  momenti,  et  procedit  ex  falsa  hypothesi, 
ut  dicemus. 

41.  Juxta  opiniouem  vero  quse  in  excita- 
tione  et  causalitate  morah  efficaci  hoc  auxi- 
Hum  ponit,  nou  est  hoc  dubium  speciale  de 
auxilio  efficaci,  sed  de  sufficiente  etiam  inter- 
rogari  potest^  quia  in  modo  inclinandi  et  mo- 
vendi  voluntatem  conveniunt,  sokimque  dif- 
ferunt,  quia  unum  cum  effectu  persuadet,  et 
non  aliud,  quod  sine  dubio  non  provenit  ex 
specifica  diversitate,  sed  ex  hbertate  arbitrii, 
et  ex  aliis  circumstantiis ,  ut  infra  dicemus. 
De  utroque  ergo  dicendum  est,  auxilium  suf- 
ficiens  et  efficax  interdum  posse  in  sua  enti- 
late  et  specie  multiplicari  ac  distinguij  ali- 
quando  vero  posse  auxilium  ejusdem  speciei 
ad  actus  specie  diversos  tribui  et  esse  efficax. 
Declaratur  exemplis  utraque  pars ;  nam  ad  ac- 
tum  eleemosynse  interdum  inducitur  quis  timo- 
re  pcense,  interdum  desiderio  glorise,  'qui  duo 
motusj  dati  per  modum  excitantis  gratise,  iri 
sua  entitate  sunt  specie  distincli,  [et  nihilo- 
minus  inducunt  ad  eumdem  actum,  quem 
uterque  potest  sine  aho  efficaciter  efficere.  Et 
e  contrario  motus  timoris  a  Deo  immissus,  in 
una  occasione  inducit  ad  poenitentiam,  in  alia 
ad  remittendam  injuriam,  vel  quid  simile. 
Ratio  autem  utriusque  partis  est,  quia  hsec  dis- 
tinctio  et  causahtas  non  est  per  se,  physice 
loquendo  ,  sed  morahsjf  unde  non  est  de  in- 
trinseca  ratione  talis  motus^  ordo  ad  talem  ef- 
fectum^  ut  ab  iho  suam  speciem  sumat,  sed 
ex  prudentia  et  moventis  potentia  ad  talem 
eflfectum  accommodatur^  juxta  moralem  capa- 
citatem  recipientis ,  ideoque  potest  idem  ac- 
tus  fieri  per  plures  motiones  gratise  efficacis 
specie  distinctas,  vel  simul,  vel  divisim  ope- 
rantes,  et  e  contrario  possunt  actus  distincti 
per  eamdem  prasviam  gratiam  obtineri^  vel 
successive  et  in  diversis  occasionibus^  vel  si- 
mul,  si  actus  ipsi  habeant  inter  se  talem  con- 
nexionem ,  ratione  cujus  simul  fieri  possint, 
juxta  superius  dicta  in  genere  de  gratia  exci- 
taute. 

42,  Ohjectio,  —  Solvitur,  —  Dicunt  autem 
ahqui,  quando   pkira  hujusmodi  auxiha  ad 


eumdem  actum  dantur^  hcet  in  entitate  phy- 
sica  specie  difierant,  in  genere  moris  esse  ejus- 
dem  speciei,  quia  ad  eumdem  finem  ordinan- 
tur,  ut  ad  actum  fidei^  vel  quid  simile,  Sed  non 
video  in  his  motibus  propriam  unitatem  speci- 
ficam/etiam  moralem ;  nam  intra  genus  cau- 
sse  morahs  possunt  inveniri  modi  causandi 
eumdem  actum  specie  diversi ;  causa  enim 
consulens,  et  causa  peteus  ac  rogans,  causae 
morales  sunt  specie  diversse,  et  hcet  ad  eum- 
dem  effectum  concurrant_,  distinctionem  in 
modo  causandi  conservant,  nec  possunt  dici 
esse  ejusdem  speciei  morahs,  etiamsi  in  eum- 
dem  effectum  influant,  quia  unaquseque  suo 
modo  influit :  sicut  materia  et  forma,  hcet  ad 
eumdem  effectum  concurrant,  non  propterea 
habent  ahquam  unitatem  specificam^  neque 
in  genere  entis,  neque  in  ratione  causse :  non 
oportet  ergo  in  his  auxihis^  quando  in  se  dis- 
tincta  sunt,  et  diversum  modum  causandi 
moralem  habent;,  ahquamunitatem  specificam 
fingere^  propterea  quod  ad  eumdem  actum 
concurrant.  Et  ita  Prosper,  hb.  2  de  Vocat. 
gent.^  cap.  26;,  numerando  varios  modos  qui- 
bus  Deus  ad  fidem  homines  traliit,  suadendo 
exhortationiius ,  movetido  exemplis,  terrendo 
pericuUs,  incilando  miraculis,  dando  intellec- 
tum,  inspirando  consilium,  corque  ipsum  illu- 
mi7iando,  et  fldei  affectionilus  imhiendo,  nul- 
lam  eis  unitatem  specificam  tribuit,  sed  absolu- 
te  pkira  prcesidia  seu  auxilia  divinae  gratiae  ex- 
citantis  appehat,  quse^  ut  supra  dicebam^  pos- 
sunt  dici  componere  unum  adaequatum  auxi- 
linm  sufficiens,  vel  efficax^,  non  tamen  per 
modum  unius  speciei,  sed  per  modum  unius 
coheotionis  causarum  morahum  concurren- 
tium^  vel  necessariarum  ad  talem  effectum; 
solum  in  genere  gratia?^  et  ut  procedunt  ex  mi- 
sericordia^  seu  gratuita  hberahtate  et  amore 
Dei;,  possunt  dici  habere  unitatem  moralem 
speciflcam  in  ordine  ad  Deum  moraliter  ope- 
rantem^  eo  scihcet  modo  quo  actus  externi^ 
moraliter  diversi,  ex  intentione  finis  possunt 
habere  unitatem  moralem  in  genere  virtutis, 
seu  boni  moralis.  Sed  hsec  consideratio  extrin- 
seca  est  ad  propriam'_causalitatem  et  rationem 
auxiliorum  gratise  explicandam ;  nam,  hoc  mo- 
dO;,  omnia  beneficia  diviuce  gratise,  ut  morah- 
ter  procedunt  a  Deo^  possunt  dici  ejusdem  spe- 
ciei,  quatenus  ab  eadem  hberalitate  vel  mise- 
ricordia  Dei  procedunt.  Hic  ergo  respectus  hic 
nou  consideratur,  sed  entitas  auxilii,  vel  mo- 
dus  causandi,  et  in  his  possunt  auxilia  data  ad 
eumdem  effectum  inter  se  distinctionem  ha- 
bere,  et  e  converso  idem  auxilium  potest  ad 


398 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACl  GRATI.S  DEI. 


varios  actus,  ia  diversis  temporibus  vcl  ocoa- 
sionibus,  hominem  movere^  ut  explicatum  est. 

CAPUT  IV. 

UTRUM  GRATI^  EFFICACITAS  CONSISTAT  IN  NECES- 
SITATE  QUAM  INFERT  YOLUNTATI,  UT  NON  LI- 
BERE   SED  NECESSARIO   CONSENTIAT. 

Pujicta  prcesentis  difficuUatis.  —  Quse  in 
prsecedentibus  capitulis  de  auxilio  efficaci  di- 
ximus^  omnia  pertinent  ad  exactam  expeditio- 
nem  qusestionis,  an  sit  tale  auxilium ;  nam  ad 
illam  spectat^  tam  necessitatem  quam  varie- 
tatem  talis  auxilii  declarare,  quod  liactenus 
generatim  prsestitimus  ;  nunc  inquirendum 
superest  quid  sit  tale  auxilium,  in  quo  tria  in- 
ciuduntur,  nimirum^  quaenam  motio  sit^  quem 
modum  causandi  habeat,  et  unde  quove  modo 
habeat  infallibilem  connexionem  cum  suo  ef- 
fectu  ;  quce  tria  simul,  ut  occasio  tulerit^  trac- 
tabuntur,  quia  non  possunt  commode  dispu- 
tatione  sejungi.  Sohim  adverto  ex  illis  tribus 
solum  tertium  posse  directe  pertinere  ad  dog- 
mata  fidei  :  nam  circa  duo  prima  nihil  habe- 
mus  expresse  definitum^  ut  videbimus,  ideo- 
que  incipimus  a  tertio  puncto,  quatenus  in  eo 
cum  hsereticis  est  controversia,  ut  disputatio- 
nem  inter  CathoUcos  expeditam  reUnquamus. 

1 .  Crratice  efficacitas  unde  et  quo  modo  ha- 
heat  infallibilem  connexionem  cum  suo  eff^ectu; 
punctum  tertiuM.  —  In  puncto  ergo  proposito, 
duo  sunt  errores  inter  se  in  uno  principio  et 
fnndamento  consentientes,  et  in  conclusioni- 
bus  seu  illationibus  extremedissentientes.  Pe- 
lagiani  enim,  et  Calvinistai  ac  Lutherani  in 
lioc  conveniunt,  quod  efficacitas  gratise  con- 
sistit  in  quadam  necessitate  quam  Deus  infert 
vokmtati,  illam  libere  operari  non  relinquen- 
do.  Unde  Pelagius  eo  colore  gratiam  negavit, 
ne  libertatem  negaret^  cui  efficaciam  et  neces- 
sitatem  gratiae  repugnare  credidit;  et  ideo  fin- 
gebat  se  impugnare  Manichoeos,  et  similes 
hoereticos ,  negantes  liberum  arbitrium  ,  cum 
gratiam  impugnabat,  teste  Augustino,  lib.  2 
contra  duas  epistolas  Pelagianorum,  a  prin- 
cipio,  et  ahis  locis.  E  contrario  vero,  Luthe- 
rus,  ut  refert  Goncilium  Senonen.,  in  princi- 
pio ,  uimis  anxie  fiugens  vitare  Pelagium , 
factus  est  Manichaius;  et  ante  Lutherum,  prse- 
ter  Maiiichaeos,  Priscilianistas,  Simonianos  , 
eamdem  hoeresim  docuerunt,  prope  tempora 
Augustini,  hseretici  dicti  Prcedestinati  ,  ut 
rcfert  Faustus,  lib.  1  de  Grat.,  capile  tertio, 
septimo  et  suquentibus ;  et  Wicleph.,ut  refert 


Waldeii.  in  Doctrin.  iid.  antiq.,  cap.  53  ;  et 
postea  secuti  sunt  Calvinum  Melanchth.,  Beza, 
et  ahi  novatores,  ut  supra  lib.  1  retuli ;  et  late 
Stapleton.,  in  Promptuar.  CathoL,  feri.  6,  in 
hebdom.  1  Quadrag.,  n.  4,  et  in  Antidot.  ex 
Actis  ApostoL,  cap.  9,  ethb.  4  de  Justificat., 
cap.  i  ;  Bellarmin.,  lib.  \  de  Grat.  et  liber. 
arlsitr.,  c.  11,  et  lib.  4,  c.  14;  lib.  6,  c.  9  et 
11  ;  Ruard.,  art.  7;  RofFens.,  art.  36,  contra 
Luther. 

2.  Lutlierus  qu^a  lihertatem  arhitrii.  — 
Omisso  autem  errore  Pelagii,  quia  in  superio- 
ribus  satis  jam  impugnatus  est,  et  quia  illatio, 
seu  fundamentum  ejus  explicando  concor- 
diam  gratise  cum  libertate  arbitrii  evertitur, 
de  errore  Lutheri  et  Calvini  hoc  loco  dicen- 
dum  est.  Et  ut  distinctius  intelligatur,  revo- 
canda  est  disputatio  ad  actum  elicitum  volun- 
tatis ,  quo  illa  praibet  consensum  gratise  mo- 
venti ,  quem  proinde  consensum  appellabi- 
mus,  sive  sit  amor ,  sive  dolor,  sive  intentio , 
sive  electio,  sive  alii  similes,  omnes  enim  fiunt 
per  consensum  voluntatis.  Actus  autem  alia- 
rum  potentiarum,  etiam  ipsius  fidei,  prout 
est  in  intellectu,  uon  sunt  liberi,  nisi  per  de- 
nominationem  a  consensu  libero  vokmtatis  : 
in  hoc  ergo  tota  disputatio  versatur.In  hujus- 
modi  autem  consensu  tres  proprietates  neces- 
sariae  ad  actum  liberum  distinguendae  sunt , 
scilicet,  active  fieri  a  voluntate,  libenter  seu 
voluntarie  fieri,  et  cum  indiflfereutia  fieri,  id 
est,  cum  potestate  non  faciendi  illum.  Luthe- 
rus  ergo,  ut  radicitus  libertatem  everteret, 
etiam  primam  conditionem  actus  voluntatis 
negavit;  dixit  enim  non  fieri  ab  ipsa  effective, 
sed  a  solo  Deo  voluntati  immitti,  ipsa  volun- 
tate  merft  passive  se  habente.  Inducebatque 
comparationem  figuli  et  hiti,  qua  utitur  per 
Jeremiam  Deus  :  Sicut  lutum  in  manu  figuli, 
sic  vos  in  manu  mea,  cap.  18;  et  per  Isaiam, 
cap.  45  :  Numquid  dicet  lutum  figulo  suo :  Quid 
facis?  Ad  eamque  alhidit  Paulus,  Roman.  9, 
dicens :  An  non  hahet  potestatem  figulus  luti 
ex  eadem  massa  facere  aliud  quidem  vas  i7i  ho- 
norem,  et  aliud  in  contumeliam  ?  Unde  infere- 
bat,  sicut  lutum  non  habet  ullam  activitatem 
circa  formam  quam  artifex  inducit,  ita  neque 
homo  in  actibus  gratise,  quos  a  Deo  recipit. 

3.  Respondetur.  —  Opera  nostra  quce.  —  Sed 
heec  sententia,  quoad  hanc  partem,  uon  solum 
haeretica  est,  sed  etiam  stultissima,  et  ab  omni 
humanosensu  aliena.  \:ihcereticam  ^x^o  dam- 
nat  illam  Concihum  Tridentinum,  sess.  6, 
cap.  5,  et  can.  4,  ubi  anathematizat  dicentes 
hominem,  in  conversioue  sua  ad  Deum,  nihil 


CAP.  IV.  UTRUM  GRATI^  EFFICACITAS  CONSISTAT,  ETC. 


399 


omnino  agere^,  sed  mere  passive  se  habere  ; 
repiignant  enim  apertissime  Scripturae  sanctse 
exhortanti  homines:  Convertimini  ad  me,  etc; 
quis  enim  alium  exhortetur  ad  recipiendum^ 
quod  a  mera  vohmtate  alterius  dantis  seu 
facientis  pendet^,  nisi  aliquid  ipsum  agere 
oporteat  ?  Est  ergo  illa  provocatio  ad  agen- 
dum,  sicut  et  illa  Petri^  epist.  2,  cap.  l  :  Sa- 
tagile  ut  per  lona  opera  certam  vestram  voca- 
tionem  et  electionem.  faciatis;  opera  enim  nos- 
tra  non  dicuntur,  nisi  quae  a  nobis  fmnt.  Unde 
subdit :  Hcec  enim  facientes,  non  peccaMtis  ali- 
quando  ;  et  simiha  verba,  et  consiha^  et  prse- 
cepta  sunt  infinita  in  Scriptura.  Ut  stuUam 
vero  rejicit  illam  sententiam;,  quoad  iham  par- 
tem^  etiam  ipse  Calvinus,  dicens  :  Qnis  ita 
desipit  ut  hominis  motio7iem  a  jaciu  lapidis  ni- 
Ml  differre  autumetJ  neqiie  vero  quidquam  si- 
mile  consequitur  ex  nostra  doctrina :  in  natura- 
les  factdtates  Jiominis  referimus  approlare , 
respuere,  velle,  nolle,  etc.  Praecipua  vero  ra- 
tionis  fundamenta,  quibus  improbanda  est 
hoBc  pars,  ex  ahis  duabus  conditionibus  su- 
menda  sunt^  quia  nec  vohmtaria  operatio, 
nec  hberias  actuahs^  nec  liber  usus,  sine  acti- 
vitate  uha,  in  sola  receptione  intehigi  possunt, 
ut  mox  dicam. 

4.  In  secunda  conditione  nuha  est  contro- 
versia  cum  hsereticis  ;  nam  evidenti  experi- 
mento  percipimus  nos  hbenter  vehe^  cum  vo- 
himus,  et  voluntarie  facere  quod  volumus ; 
unde  neque  ipsi  hseretici  inter  se  in  hoc  dis- 
sentiunt,  ut  existimo,  quamvis  revera  Luthe- 
rus^  consequenter  loquendo  et  negando  activi- 
tatem  vohmtatis  in  suis  mocibus,  non  potuerit 
vohmtarium  admittere ,  cum  de  ratione  vo- 
hmtarii  sit  ut  sit  a  principio  intrinseco  cum 
cognitioue  ,  ut  est  quasi  primum  principium 
in  doctrina  morali,  ut  constat  ex  Aristotele^  3 
Ethicor.,  et  D.  Tlioma  1.  2,  q.  6 ;  nam  quod 
ex  me  non  protUt^  sed  ab  aho  extrinseco  agente 
immittitur,  non  potest  mihi  esse  voluntarium 
quoad  ipsam  actionem,  vel  efifectionem^  hcet 
receptio  possit  esse  objective  hbera,  et  tunc 
oportet  ut  per  alium  actum  a  volente  ehcitum 
sit  vohta.  Quidquid  vero  sit  de  imperitia  Lu- 
tberi,  Galvinus,  Bucerus  et  ahi  novatores  non 
sohim  admittunt  vohmtarium  in  actibus  gra- 
tise,,  sed  etiam  eo  colore  excusare  vohmt  erro- 
rem  suum  in  negando  hbertatem.  Dicunt  enim 
hominem  hbere  operari^  quia  hbenter  opera- 
tur  :  et  in  hoc  sensu  dicunt  esse  in  nobis  libe- 
rum  arbitrium  a  coactione,  non  a  necessitate, 
et  ita  negant  in  operibus  gratise  tertiam  con- 
ditionem  actus  hberi,  quee  est  indifferentia 


potentise,  a  qua  proxime  procedit,  ad  agendum 
et  non  agendum  ,  vel  ad  agendum  hoc ,  aut 
oppositum  ejus.  Ethcec  fuit  sententia  Calvini, 
hb.  2  Institut.,  cap.  2,  §  6,  et  ahorum. 

5.  Nec  desunt  inter  Scholasticos,  qui  ad  h- 
bertatem  simpliciter  sufQcere  putant  hberta- 
tem  a  coactione  quse  in  actu  voluntario  inve- 
nitur,  etiamsi  hbertas  a  necessitate  desit ;  sic 
enim  Scotus  dixit  Filium  procedere  libere  a 
Patre^  vel  Spiritum  Sanctum  a  Patre  et  Fiho, 
hcet  necessario  procedant,  quia  vohmtarie 
producuntur  ;  et  de  amore  Beatorum  videntur 
eodem  modo  loqui ;  in  quam  sententiam  inch- 
nant  Castro^,  verb.  Lilertas ;  et  Cosmas  Phi- 
harchus,  hb.  2  de  Causa  Prsedest.,  cap.  46  ;  et 
clarius  Jacob  Naclantus,  ad  Ephes.  \,  in  di- 
gressione,  quod  prcedestinalio  lilertatem  non 
tollat ;  et  Michael  Baius,  in  suis  assertionibus, 
dixit  solum  violentiam  repugnare  libertati  na- 
turali,  quia  aiebat,  quod  voluntarie  fit,  etiamsi 
necessario  fiat,  lilere  fieri.  Et  videtur  nonnihil 
favere  Augustinus,  hb.  4  de  Grat.  Cliristi, 
cap.  13,  dicens  :  Prceceptum  libere  facit,  qui 
Uhens  facit,  quee  verba  in  eum  fmem  inducit, 
ut  declaret  gratiam  efhcacem  non  tohere  h- 
bertatem,  sed  augere  potius,  quia  cum  magna 
suavitate  facit  libenter  operari.  Unde  tract.  26 
in  Joann.,  exponens  verba  Gliristi  :  Nenio  po- 
test  venire  ad  me,  nisi  Pater  meus  traxerit  eiim, 
inde  ostendit  tractionem  libertati  non  repu- 
gnare,  quia,  si  trahitur,  voluntate  trahitur, 
neque  solum  voluntate,  sed  etiam  vohiptate. 
Ac  denique  in  ahis  locis  ssepe  opponit  hberta- 
tcm  coactioni,  docetque  gratiam  Dei  non  co- 
gere  hominem,  et  ideo  non  tohere  hbertatem 
ejus. 

6.  Sed  hcet  interdum  Cathohci  iUo  modo  lo- 
quantur,  longe  a  sensa  hsereticorum  distant. 
Illi  enim  omnino  confitentur  esse  in  nostris  ac- 
tibus  hbertatem  indifferentise,  unde  sohim  cum 
eis  de  nomine  superest  qucestio ,  an  peifectum 
vohmtarium,  sine  indifferentia,  satis  sit  ut  ac- 
tus  absohite  possit  liher  appehari.  Hseretici  ve- 
ro  simphciter  negant  indifferentise  libertatem, 
et  ita  tota  controversia  cum  eis  est  in  tertia 
conditione  actus  liberi,  nimirum  ut  cum  in- 
differentia  fiat,  id  est,  cum  libertate  a  necessi- 
tate.  Nam  lioc  est  quod  Calvinus,  Melanchth., 
Bucer.  et  ahi  maxime  negant  in  voluntate 
nostra  a  Deo  mota.  Etenim,  licet  ipsi  genera- 
hus  loquantur,  prsecipue  vero  id  contendunt 
de  operibus  gratise,  et  de  omni  consensu  vo- 
hmtatis,  quam  divina  gratia  in  nobis  opera- 
tur ;  unde,  quia  moraliter  tunc  dicitur  quis . 
agei-e  quando  seipsum  libere  movet,  ideo  in- 


400  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

terdum  istl  hseretici  ita  loqmmtur,  ut  dicant 

liomiuem  ita  moveri  per  gratiam^  ut  ipse  non 

agat,  vel  potius  non  se  agat,  ad  eum  modum 

quo  Aristoteles,  lib.  4  Magn.  Moral.,  c.  22, 

dixit  bruta  non  se  moverej  licet  physice  et  vo- 

hmtarie  se  moveant.  Sensus  itaque  hujus  er- 

roris  est,  quod  sicut  bruta  necessario  naturse 

impulsu  moventur,  cui  non  possunt  resistere, 

ita  homines  necessario  moventur  impulsu  Spi- 

ritus  Sancti  de  se  efficaci,  ut  nec  possint  ilh 

resistere,  uec  ahud  facere  quam  id  ad  quod 

impeUuntur ;  et  hoc  sensu  dixit  Calvinus,  penes 

Spiritimi  Sanctum  esse  totam  actionis  effica- 

ciam.  Item  dixit  :  Vohmtatem  movet  gratia, 

non  ut  multis  antea  swculis  traditum  et  crecli- 

tum  est,  ut  postea  electionis  nostrce  sit  gratice 

obtemperare,  aiU  refrigerari,  sed  illam  effica- 

citer  faciendo,   Item  hinc   dixit  vohmiatem 

nostram  non  cooperari  gratise,  neque  esse  pe- 

dissequam  gratise,  quos  loquendi  modos  etiam 

in  Augustiuo  reprehendit,  quia  hberum  con- 

seusum  indicant,  nam  in  motibus  gratiee  exci- 

tantis  uon  dicitur  vohmtas  nostra  cooperari 

gratise,  etiamsi  physice  ihos  efficiat,  quia  non 

libere,  sed  necessario  iUos  effieit  -,  ita  ergo  de 

quohbet  actu  supernaturali  voluntatis  Galvi- 

nus  censet, 

7.  Ejus  fundamentum.  —  Fundamentum 
Calvini  supponit  imprimis  necessitatem  gratiae 
efficacis  prsevenientis  voluntatem  in  omnibus 
suis  actibus,  preesertim  supernaturahbus,  eam- 
que  probat  eisdem  testimoniis  quibus  Catho- 
lici  utuntur,  et  uos  supra  muUa  adduximus, 
quia  in  hoc  generah  fundamento  non  est  con- 
troversia,  Deinde  addit  Calvinus  hanc  effica- 
ciam  gratice  prcevenientis  hbertatem  esse  per 
veram  efficientiam  in  vohmtatem  nostram,  ita 
ut  iUi  resistere  non  possit,  quod  etiam  muUi 
Cathohci  docent,  ideoque,  illam  sententiam 
tractando ,  hujus  partis  fundamenta  affere- 
mus,  quia  communia  sunt.  Ex  his  ergo  con- 
cludit  Calvinus  per  hanc  gratiam  imponi  ne- 
cessitatem  voluntati,  contrariam  libertati.  Po- 
tuit  autem  illationem  probare  Iiis  modis,  primo, 
quia  tunc  potentia  libere  operatur,  quando_, 
positis  omnibus  preerequisitis  ad  ageudum,  po- 
test  non  agere ,  vel  aliud  agere  ;  sed  vohmtas 
in  operibus  gratise  nunquam  ita  operatur  : 
ergo.  Probatur  miuor,  quia  unum  ex  requi- 
sitis  ad  agendum  talem  actum  est  gratia  effi- 
cax  prnemoveus ;  sed ,  illa  posita,  non  potest 
non  agere ;  ergo.  Secundo,  quia,  posita  illa 
gratia,  actus  necessario  fit  a  voluntate,  et  illa 
gratia  ponitur  ante  usum  liberlatis  ;  ergo  in- 
ducit  necessitatem  simj)hciter,  quia  est  suppo- 


EFFiCACI  GRATI.E  DEI. 
sitio  antecedens,  quse  libertatem  toUit,  teste 
Anselmo,  lib.  de  Concord.  prasdestinat.,  etc. 
Tertio,  qua  illa  gratia  datur  per  vohmtatem 
Dei  efficacem,  qua  vult  ut  homo  cum  effectu 
omnino  infallibiliter  operetur  ;  sed  vohintas 
Dei  necessario  infert  effectum  ;  nam  vohmtati 
ejus  quis  resistet?  ergo.  Ex  quibus  omnibus 
constat  Calvinum  solum  posuisse  in  liis  acti- 
bus  necessitatem  ex  suppositione,  scilicet,  sup- 
posita  motione  gratice  de  se  et  natura  sua  effi- 
cacis,  et  in  sensu  composito  respectu  illius, 
quia  cum  illa  motione  impossibile  est  simul 
poni  carentiam  actus,  et  e  converso,  non  po- 
sita  motione,  impossibile  est  poni  actum;  mo- 
tionem  autem  dari  pro  libera  Dei  vohmtate 
sola ;  et  nihilominus  ob  hanc  solam  necessita- 
tem  dixisse  gratiam  toUere  libertatem. 

8.  Error  Calvini  evertitur. — Ad  hunc  er- 
rorem  confutandum,  supponimus  imprimis  de 
ratione  liberi  arbitrii  non  esse  tantum  liber- 
tatem  a  coactione,  sed  etiam  a  necessitate  j 
hoc  copiose  et  erudite  probat  Bellarminus,  lib. 
3  et  4  de  Lib.  arbitr.,  ideoque  in  allegandis 
testimoniis  Patrum  non  immorabor,  sed  quae- 
dam  tantum  pr?ecipua  et  expressiora,  ex  Scri- 
ptura  et  Augustino  indicabo.  Primo  ergo  ex 
Scriptura,  est  locus  notissimus  Ecclesiastici  15 : 
Deus  reliquit  hominem  in  manu  consilii  sui ; 
adjecit  mandata  et  prcecepta  ;  si  volueris  man- 
data  servare,  conservalunt  te.  Appostdt  tlli  ig- 
nem  et  aquam  ;  ad  qiiod  volueris  porrige  ma- 
num  tuam.  Ante  hominem  vita  et  m-ers,  bonum 
et  malum ;  quod  placuerit  ei,  dahitur  illi.  In 
quo  testimonio,  quot  sunt  verba,  tot  sunt  ar- 
gumenta  dictae  veritatis  ;  nam  habere  rem  in 
manu  cousilii,  nihil  aliud  est  quam  habere  po- 
testatem  eligendi  hoc  vel  illud,  juxta  proprium 
arbitrium ;  ea  enim  quse  necessitati  subsunt, 
non  cadunt  sub  consilium.  Quis  enim  dicat 
beatum  relinqui  in  manu  consilii,  ut  Deum  vi- 
deat.  Item  mandata  et  praecepta  non  dantur 
de  necessariis  vel  impossibilibus ;  item  conditio 
illa,  Si  volueris,  supponit  potestatem  non  vo- 
lendi,  et  est  illa  phrasis  frequens  in  Scriptu- 
ra.  Denique  citata  verba  evidenter  includunt 
potestatem  eligendi  inter  contraria  et  opposi- 
ta,  quse  cum  necessitate  ad  unum  esse  non  po- 
test.  Unde  Calvinus  et  cseteri  fatentur  hoc  tes- 
timonium  convincere,  hominem  in  statu  inno- 
centiae  habuisse  voluntatem  a  necessitate  vo- 
lendi  liberam,  quia  de  primo  homine  ibi  Sa- 
piens  loquitur;  nihilominus  vero  aiunt  hanc 
libertatem,  per  lapsum  humanee  naturse  fuisse 
amissam. 
9.  Refutatur  evasio.  — Hauc  vero  frivolam 


CAP.  IV.  UTRUM  GRATI^  EFFICACITAS  CONSISTAT,  ETC. 


•iOI 


evasionem  refutavimus  in  Prolegom,  i  ;  est 
enim  contra  omnem  rationem ,  quia  libertas 
illa  naturalis  est  voluntati,  et  naturales  pro- 
prietates  non  fuerunt  per  peccatum  amissse  ; 
nunc  vero  addimus  Scripturam  eo  modo  loqui 
de  hominibus,  vel  cum  liominibus  lapsis; 
nam  de  homine  lapso  loquitur  idem  Sapiens^ 
Ecclesiastici  31j  cum  dicit:  Beatns  dives  qui 
inventus  est  sine  macula,  et  quipost  aurum  non 
ahiitjquis  est  Mc,  et  laudalimus  eum ;  fecit 
enim  mirahilia  in  vita  sua ,  etc.  Evidenter 
enim  loquitur  de  hominibus  in  hoc  statu  mor- 
tali  viventibus,  et  concupiscentiis  ac  afTecti- 
bus  temporahbus  obnoxiis  :  in  quo  statu  dives 
majoribus  pericuhs  et  occasionibus  peccandi 
subditus  est;  et  ideo  speciahter  beatificat  et 
laudat  divitem,  qui  aflfectu  divitiarum  non  du- 
citur;,  et  immaculate  vivit;  per  hanc  autem 
laudem  et  beatificationem ,  ostendit  esse  in 
illo  libertatem  a  necessitate,  et  potestatem  vo- 
lendi  et  non  volendi,  sicut  statim  expresse  sub- 
dit :  qui  poiuit  traiisgredi,  et  non  est  transgres- 
sus,  facere  mala,  et  non  fecit.  Simihter  cum  ho- 
mine  lapso  loquebatur  lex,  Numer.  3 :  In  ar- 
hitrio  viri  erit,  slve  faciat,  sive  non  faciat ;  et 
Pauhis  1  Corinth.  7  :  Quodvult  faciat ,  etc,  et 
simiha,  quibus  non  tantum  hbertatem  a  pree- 
cepto,  sed  etiam  indifferentem  potestatem  vo- 
lendi  et  nolendi  nubere  aperte  declarat ;  et  si- 
mihter  cap.  9  de  se  dicit :  Non  sum  liherl  et 
postea  hbertatem  hanc  declarat ,  quia  potesta- 
tem  habebat  manducandi  et  bibendi  ex  bonis 
fidehum,  et  nihilominus  subjungit :  Sed  non 
usi  sumus  Jiac  potestate.  Igitur  erat  hber,  quia 
potestatem  habebat  utendi  et  non  utendi,  et 
hffic  est  potestas  indifferentise,  quam  vocamus 
hberlatem  a  necessitate. 

40.  Ilcereticorwn  alia  responsio.  —  Rejici- 
tur  primo.  —  Secundo. — Illatio  Augustini. — 
Respondent  ahter  heeretici  hominem  quidem, 
secundum  se  spectatum_,  etiam  in  natura  lapsa 
habere  hanc  potestatem,  tamen  in  usu  per  di- 
vinam  motionem  necessitari  semper,  ut  altera 
potestate  definite  utatur.  Sed  hoc  multis  mo- 
dis  rejicitur,  primo,  ad  hominem,  quia  etiam 
in  statu  innocentiee  homo  regebatur  generah 
providentia  Dei,  et  indigebat  motione  ipsius; 
et  nihilominus  non  privabatur  usu  hbertatis, 
ut  Calvinus,  convictus  verbis  Scripturas,  fas- 
sus  est.  Secundo,  quia  providentia  Dei  non 
destruit  naturam,  sed  juvat  iham  :  nec  enim 
fieri  potest  ut  homo  natura  sua  hbertatem  a 
necessitate  habeat_,  et  simul  ex  natura  sua  pe- 
tat  talem  providentiam ,  quse  usum  hbertatis 
auferat ;  quod  si  illam  non  postulat ,  verisi- 

VIII. 


mile  non  est  Deum  suo  tantum  arbitrio  talem 
providentiae  modum  ordinasse,  cum  suaviter 
omnia  disponat,  Sapient.  85  ex  quo  recte  in- 
tuht  Augustinus,  hb.  7  de  Civit.,  cap.  30, 
Deum  sic  administrare  omnia  qu£B  creavit,  ut 
rebus  singuhs  suos  proprios  exercere  et  agere 
motus  sinat.  Tertio,  hoc  ipsum  convincunt 
prcedicta  Scripturse  loca,  quia  non  de  solapo- 
testate,  quasi  remota,  sed  de  usu  ipso  loquun- 
tur ;  et  ideo  ob  talem  usum ,  vel  reprehen- 
dunt  vel  laudant  hominem  operantem  ,  quia 
cum  tah  potestate  et  libertate  hoc  et  non  ilhid 
operatus  est,  cum  possit  utrumque ;  loquuntur 
ergo  Scripturse  de  homine  in  hoc  statu  consti- 
tuto,  et  prout  nunc  de  facto  operatur,  vel  mo- 
tus,  vel  adjutus  a  Deo  cooperante  cum  iho  ; 
ergo  docent,  non  obstante  divina  motione  vel 
cooperatione,  absque  necessitate  et  cum  in- 
difTerentia  potestatis  operari.  Et  ita  exposuit 
Scriptnra;  testimonia  Concihum  Tridentiimm, 
sess.  6,  cap.  5,  ut  statim  latius  referemus,  et 
ahis  modis  hanc  veritatem  confirmabimus, 

11.  Lihertas  ut  coJicereat  cum  prcpscientia  di- 
vinas  ex  eodem  Augustino. —  Necessitas  liher- 
tati  opponitur.  —  Sohim ,  quia  in  contrarium 
Augustinus  ahegatur,   ex   ejus  doctrina  ad 
eamdem  veritatem  confirmandam  pauca  sub- 
jiciemus,   Nam  imprimis  de  Liber.  Arbitr., 
prsesertim  in  3,  a  principio ,  hbertatem  ads- 
truit  quse  necessitatem  excludat,  imde  cap.  1 
ait :  Nulla  culpa  ostendi  potest  uhi  necessitas 
dominatur.  Estque  attente  notandum  motum 
hberum  ssepe  ibi  ab  Augustino  voluniarium 
appeUari,  non  tamen  ex  eo  sehim  quod  sponte 
fiat,  sed  quia  tam  vohmtarie  fit,  ut,  si  homo 
veht,  iUum  cohibeat,  et  in  hoc  distingui  illum 
a  motu  naturah  lapidis,  quod  in  potestate  (iu- 
quit)  non  liabet  lapis  coliihere  motum,  quo  fer- 
tur  inferius  ;  animus  vero,  dum  non  vult,  non 
ita  movetur  ;  ei  ideo  naturalis  est  lapidi  ille 
motus,  Jiomini  iste  voluniarius ;  et  in  eodem 
sensu  dicit  in  fine :  Motus  quo  Jmc  et  illuc  vo- 
lunias  convertitur,  nisi  voluntarius  essei,  al- 
que  in  nosira  positus  poiestaie,  nec  laudandus 
esset,  neque  culpandus.  Et  hinc  cap.  2  urget 
difficultatem ,  quomodo  hbertas  cum  divina 
preescientia  infalhbih  cohasreat,  dicens  :  Quo-' 
modo  est  volunias  lihera,  uhi  tam  ineviiahilis 
apparei  necessitas  ?  quse  difficultas  nulla  esset, 
si  hbertas  tantum  esset  a  coactione,  ut  per  se 
patet.  Eodem  modo  loquitur  in  hb.  de  Vera 
rehg. ,  capite  decimo-quarto,  ubi  prius  ait 
peccatum  adeo  esse  vohintarium,  ut,  nisi  vo- 
luntarium  sit,  non  sit  peccatum.  Et  hinc  con- 
chidit  dubitandum  non  esse  habere  animum 

26 


402  LIB-  V.  DE  AUXnjO 

liberum  arbitrinm.  Quale  autem  sit  hoc  vo- 
luntarium,  explicat  dicens :  Tales  enim  sctdos 
suos  meliores  esse  pcdicavit  Deus,  si  ci  servi- 
rent  libcraliier ,  quocl  nullo  modo  fieri  pos- 
set ,  si  non  tolwitate ,  sed  necessltate  serri- 
rent.  Semper  ergo  quasi  per  antonomasiam 
simpUciter  voluutarium  vocat  illud,  quod  li- 
berum  est^,  eique  necessitatem  opponit. 

12.  Et  eodem  modo  loquitur  lib.  1  contra 
Faust.;et5  de  Civit.,  c.  10  :  Multa  (inquit) 
facinms,  quce  si  nollemus,  non  utique  facere- 
mus;  quo  p-imitus  pertinet  ipsum  velle  ;  nam  si 
tolumus,  est;  si  noJumus,  non  est ;  et  lib.  de 
Grat.  et  Liber.  arbitr.,  c.  3,  sic  ait :  Cui  dicitur: 
Noli  vinci  a  onalo,  arlitrium  sine  duUo  volunta- 
tis  ejus  convincitur  ;velle  enim-  et  nolle  proprice 
voluntatis  est ;  et  plura  specialiter  de  operibus 
gratiae  statim  afieremus.  Neque  iu  aliis  locis 
est  sibi  contrarius,  licet,  ut  dixi^  interdum  li- 
berum  vocet  vokmtarium,  utique  perfectum, 
etiam  quoad  determinationem  ad  unam  par- 
tem  potins  quam  ad  aliam  ;  et  similiter  neces- 
sitatem  aliqnando  vocat  coactionem,  quando 
fit  contra  modum  naturalem  operandi  vohm- 
tatis.  Speciahter  vero  loeo  iUo^de  grat.  Christi, 
loquitur  de  hbertate  non  tantum  a  necessi- 
tate,  sed  etiani  a  servih  modo  operandi,  quod 
apud  Augustinum  est  frequeus  ;  dixerat  enim 
ibi  per  gratiam  fieri,  tit  non  sit  terribile ,  sed 
suave  mandattm,  id  est,  ut  non  formidine  pce- 
nce  cogar  esse  sicb  lege,  sed  libcra  cliaritate 
delecter  esse  cum  lege.  Et  sic  adjuugit  :  Prce- 
ceptum  enim  libere  facit,  qui  lihens  facit,  uti- 
que  perfecta  hbertate,  nam  qui  facit  prsece- 
ptum,  supponitur  facere  cum  hbertate  indifFe- 
rentise^  quia  sine  iha  non  est  capax  prfficepti ; 
quando  vero  id  facit  hbenter  ex  amore,  tunc 
perfecte  hbere^,  id  est^,  ut  fihus,  et  non  ut  ser- 
vus  id  facit. 

43.  Conclusio.  —  Trobatur  ex  Scriptura. — 
Insiatur.  —  Fxpeditur.  —  Opera  ex  necessi- 
tate  facta,  nec  laude  nec  mercede  digna. —  Hoc 
ergo  cathohco  principio  supposito^  concluden- 
dum  est  diviuam  gratiam  efficacem,  idest,  per 
quam  reipsa  sancta  opera  facimus,  proprium 
modum  hberc  operandi  cum  iudifrercntia  ne- 
cessitatem  exchidente  non  auferre.  Hajc  as- 
sertio  est  de  fide,  tradita  ohm  a  Patribus  con- 
tra  Pelagianosj  et  nostris  temporibus  specia- 
hter  definita  contra  Lutheranos  et  Calvinistas. 
Potest  autem  probari  cx  omnibus  Scripturee 
locis,  quibus  supra  probavimus  dari  nobis 
ssepe  gratiam  sufficientem  in  actu  primo,  quse 
ex  pura  hominis  resistentia  effectum  nou  ba- 
bet,  ut  sunt  iUa  :  Fos  semper  Spiritui  Sancio 


EFFICACI  GRATIiE  BEI. 
resistilis;  vocavi,  et  renuistis;  quoties  volui  con- 
gregare  filios  tuos  et  noluisti.  Nam  in  his  et  si- 
mihbus  locis  ostenditur  potestas  libera  a  ne- 
cessitate,  quandoquidem  ex  sola  sua  vohintate 
non  facit,  quod  per  gratiam  potest;  diceut 
fortasse  haec  testimonia  soham  probare  gra- 
tiam  sufficientem  non  tohere  hbertatem,  de 
gratia  vero  efficaci  nihil  probare  :  nam  hi  qui 
resistunt,  non  recipiunt  efficacem  gratiam. 
Sed  contra  urgetur  primo,  quia  si  homo  cum 
gratia  sufficienti  est  vere  hber  ad  operandum 
et  non  operandum,  sicut  ahquando  utitur  iUa 
potestate  ad  nou  operandum,  ita  utitur  etiam 
interdum  eadem  potestate  ad  operandum ;  er- 
go  sicut  libere  resistit,  ita  libere  cooperabiiur 
gratige,  si  veht.  Deinde  Scriptura  hominem  sic 
vocatum  et  per  sufficientem  gratiam  excita- 
tum  monet,  ne  in  vacuum  gratiam  Dei  reci- 
piat,  et  [irsecipit  ut  convertatur_,  et  simiha,  Eze- 
chiel.  36,  Jerem.  1 ,  Joan.  6,  ad  Philip.  3 ; 
ergo  supponit  esse  in  potestate  ejus  hbera 
actuahter  et  efficaciter  operari  cum  gratia, 
nam  qui  operari  non  poiest.  nisi  ex  necessita- 
te  ab  aho  motu?,  non  est  capax  prsecepti  aut 
exhortationis  ad  actualem  operationem.  Ter- 
tio,  homines,  etiam  quando  per  gratiam  ope- 
rantur,  laudantur  de  bono  opere,  et  digni 
censentur  mercede,  tauquam  fideles  opera- 
rii,  et  cooperatores  Dei  et  coadjutores,Matth. 
20,  1  Corinth.  3 ;  hsec  autem  dici  non  pos- 
sunt ,  nisi  de  hbere  ac  morahter  operante  : 
nam  opera  ex  necessitate,  nec  laude  nec  mer- 
cede  sunt  digna;  ergo  non  sohim  qui  resis- 
tunt,  sed  etiam  qui  operantur  ex  gratia,  hbere 
operantur;  at  in  ihis  gratia  est  efficax ;  ergo 
efficax  gratia  nou  inducit  necessitatem  cou- 
trariam  libertati. 

14.  Fateiur  Calvinus. —  Credere,  et  noncre- 
dere,  arbiirarium. — Secundo,  ipsemet  Calvinus 
fatetur,  veritatem  hanc  muUis  autea  saecuhs 
et  traditam  et  creditam  in  Ecclesia  esse,  nimi- 
rum  gratiam  Dei,  etiam  in  his  omnibus  qui 
sancte  operantur,  uon  toUere  veram  ac  mora- 
lem  electionem  a  necessitate  hberam,  sed  in 
his  etiam  operibus  verum  esse  iUud  :  Quipotuit 
transgredi  et  no7i  esi  iransgressus,  faceremala 
ei  non  fecit;  hsec  euim  et  simiha  siue  gratia  ef- 
ficaci  non  fiunt,  et  tamen  hbere  et  cum  potcs- 
tate  non  faciendi  fiunt,  et  ita  inteUexeruut  has 
Scripturas  antiqui  Patres.  Et  ut  ahos  nunc 
omittamus,  id  copiose  ostendit  Augustinus, 
hb.  de  Grat.  et  hber.  arbitr._,muUa  congerens 
testimonia  Scripturarum,  cap.  2  et  sequenti- 
bus.  Unde  epist.  89,  quaest.  2  :  Llberum  (iu- 
quit)  arlitrium  non  tollitur  quiajuvaiur,  sed 


CAP.  IV.  UTRUM  GRATI/E  EFFICACITAS  CONSISTAT,  ETG. 


403 


ideo  juvaUir  quia  non  tollitur ;  et  1.  5  de  Civit., 
c.  10  :  /S^i  necessitas  (inquit)  nostra  illa  dicenda 
est,  quce  non  est  innostrapotestate,  manifestum 
est  voluntates  nostras  quihus  recte  vel  perperam 
"oivitur,  stib  tali  necessitate  non  esse;  ergO;,  etiam 
quaudo  voluntas  recte  operatur,  sub  tali  ne- 
cessitate  non  est,  cum  tamen  recte  nou  ope- 
retur  sine  efficaci  gratia;  et  lib.  de  Preedest. 
Sanct.,  c.  5  :  Credere  (inquit),  velnon  credere, 
in  ariifrio  est  voluntatis  nostrce  ;  ergo  etiam 
qui  credit  libere  credit,  quamvis  sine  efficaci 
gratia  non  credat ;  de  qua  subdit  statim  idem 
Augustinus  :  Sed  prtsparatur  voluntas  a  Do- 
mino;  non  dixit^  necessitatur,  sed  prceparatur, 
quod  longe  diversum  est;  omnia  denique  Au- 
gustiui  loca  supra  adducta  ad  probandam  gra- 
tiam  adjuvantem  voluntatem  nostram^  etcum 
illa  cooperantem  in  conversione  sua,  et  in 
aliis  operibus  pietatis,  ad  hanc  veritatem  con- 
firmandam  valent ,  supposito  alio  principio 
ejusdem  Augustini,  quod  nemo  juvatur,  nisi 
qui  sponte  aliquid  conatur,  lib.  2  de  Peccat. 
merit.j  cap.  5^  et  in  idPsalm.  ^6  :  Adjutor 
meus  esto,  etc.  Denique,  ubicumque  Augusti- 
nus  docet  difficilem  esse  concordiam  gratiee 
cum  libero  arbitrio,  simul  docet  non  esse  im- 
possibilem,  et  ita  esse  unum  affirmandum,  et 
aliud  uon  negandum ,  ut  lib.  de  Grat.  et  lib. 
arbitr.,  cap.  d  et  seq.,  et  Epist.  46  et  47. 
Prosper  etiam^  lib.  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  28, 
expresse  docet  efficacem  gratiam  non  toliere 
mutabilitatem  voluntatis ;  quia  vero  ibi  spe- 
cialiter  de  dono  perseveruntiae  loquitur,  de 
illo  dono  disputando  locum  illum  tractabi- 
mus. 

45.  Tertio,  definita  est  haec  yeritas  in  Con- 
cilio  Trident.,  sess.  6,  cap.  5,  ubidocens  exor- 
dium  justificationis  sumi  a  vocatione,  qua  pec- 
catores  vocantur,  ut  per  excitantem  et  adju- 
vantem  gratiam  ad  suam  justificationem  dis- 
ponantur  eidem  graticB  lihere  assentiendo ,  ex- 
ponit  statim,  ideo  libere  assentire,  quia  neque 
nihil  omnino  agat,  inspirationem  illam  reci- 
piens,  quippe  qui  illam  abjicere  potest.  Ubi 
I  aperte  declarat  non  tantum  Ubere  consentire, 
quia  voluntate  consentit,  sed  etiam  quia  sine 
uecessitate  consentit,  cum  potestatem  abji- 
ciendi  inspirationem  retineat.  Et  hanc  li- 
bertatem  comprobat,  quia  cum  in  Scriptura 
nobis  dicitur  :  Convertimini  ad  me ,  et  ego 
convertar  ad  vos,  hbertatis  nostrae  admone- 
mur ;  nemo  enim  illo  modo  invitatur,  nisi  qui 
in  potestate  sua  habet  et  converti  et  non  con- 
verti.  Nec  dubitari  potest  quin  Coucilium,  in 
toto  ilio  capite,  generatim  de  gratia  loquatur. 


quce  interdum  sufficiens,  interdum  efficax  esse 
potest,  tum  quia,  nisi  gratiam  efficacem  com- 
prelienderet ,  hfereticorum  seutentiae,  quam 
praecipue  refellere  intendit,  non  oppoueretur ; 
tum  quia  non  satis  doceret  conversionem  et 
dispositionem  ad  justitiam  esse  hberam,  quia 
iha  conversio  non  fit  nisi  per  gratiam  effica- 
cem;  ilhid  atitemest  contra  inteutionem  ejus, 
et  contra  verbum  ;  ait  enim  per  motionem  il- 
lam  gratiae  hominem  non  niUl  omnino  agere  il- 
lam  inspirationem  recipie^is;  de  illo  ergo  loqui- 
tur  qui  ahquid  agit  in  sua  conversione,  jam  ha- 
bens  gratiam  efficacem.  Sit  ergo  certissimum, 
Concilium  agere  de  tuta  motione  gratieepnHvia, 
quoe  non  tantum  necessaria  est  ad  posse,  sed 
etiam  ad  agere  libere,  ac  subinde  gratiam  effi- 
cacem  praeviam  includere.  Et  eodem  modo 
idem  definit  in  can.  4,  cujus  verba  et  multa 
aha  in  sequenti  capite,  et  infra  contra  preede- 
terminationem  phjsicam,  amphus  urgebimus. 
Gonsentit  cum  hac  definitioue  Goucihum  Se- 
nonen.,  in  Decret.  fidei,  cap.  15,  ubi  effica- 
cem  gratiam  dicit  non  tohere  libertatem  in 
actu,  quia  non  tale  est  gratice  trahentis  auxi- 
lium,  cui  resisti  non  possit ;  censet  ergo  hanc 
hbertatem  esse  a  necessitate,  et  hanc  non  in- 
ducere  auxilium  efficax,  quia  potestatem  re- 
sistendi  reliuquit. 

16.  Et  ante  Goncihum  Tridentinum  indica- 
vit  hanc  veritatem  Goneilium  Arausicanum  , 
quatenus  in  cau.  8,  15  et  25  docet  liberum 
arbitrium  per  peccatum  primi  hominis  fuisse 
infirnjatum,  inchnatum  et  attenuatum,  et  ita 
laesum,  ut  sine  gratia  Dei  nihil  boni  possit 
operari.  Et  ita  tantum  abest,  ut  per  gratiam 
tolH  dicat  hberum  arbitrium,  ut  potius  repa- 
rari  dicat ;  imo,  quatenus  amissum  fuit  per 
peccatum,  dicit  per  ihum  reddi,  qui  potuit 
ihud  dare.  Dicitur  aiitem  amissum,  ut  supra 
exposui,  quantum  ad  potestatem  sancte  ope- 
randi,  nam  quia  haec  potestas  per  gratiam 
datur,  ideo  per  eamdem  dicitur  hbertas  arbi- 
trii  reddi ;  ergo  non  tolht  gratia  hbertatem , 
sed  restituit  illam,  juxta  verbum  Ghristi 
Joan.  8,  c|nod  idem  Concihum  ahegat :  Si 
filius  vos  lileraverit,  vere  liberi  eritis;  et  hanc 
hbertatem  idem  Goncihum  docuit  can.  23, 
dicens  :  Qimido  homines  ita  faciunt  quod  vo- 
lunt,  ut  divince  serviant  voluntati ,  quamvis 
volentes  agant  quod  agunt,  illius  tamen  vo- 
luntas  est,  a  quo  prceparatur  et  juhetur  quod 
volunt.  Et  can.  25,  propter  eamdem  hberta- 
tem  dicit :  Baptizatos  per  Christi  gratiam , 
Chrisio  auxiliante  et  cooperante,  posse  quce  ad 
salutem  pertinent,  si  fideliter  laborare  voluc" 


404  LIB.  Y.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEL 

ritit,  adimplere.  Sunt  etiam  valde  notanda    mii  et  supplicii;  quid  enim  magis  injustum^ 

Terba  Concilii  Toletani  IV ,   cap,  65 :   Sicut 

homo,  propria  arhitrii  vohcntate  serpenti  oie- 

diens,  periit,  sic  {vocante  se  gratia  Dei)  propria 

mentis  conversione  guisque  salvatur.  Ubi  est 

expendenda  comparatio  :  tanta  enim  libertate 

dicit  homiuem  couverti  per  gratiam,  quanta 

contra  gratiam  peccavit ;  sicut  ergo  peccavit 

cum  libertate  excludente  necessitatem ,  ita  et 

nunc  per  gratiam  operatur.  Idem  docet  Cou- 

cilium  Valentin.   in  Gallia,  tempore  Lotha- 

rii,  c.  6. 

17.  Firmatur  rationibus  arhitrium  liderum. 
— Primo.  —  Secundo. —  Tertio.  —  Prolationes 
contra  Calvimcm. — Rationes  ad  hanc  veritatem 
confirmandam  sunt  fere  generales  de  libertate 
arbitrii,  quae  cum  proportione  sunt  applicandae. 
Prima  et  quasi  a  priori,  quia  gratia,  quantum- 
vis  efficax,  non  destruit  naturam,  sed  perficit ; 
ergo  non  tollit  usum  naturalis  libertatis,  sed 
perficit.  Secunda,  quia  gratia  dat  posse  operari 
si  homo  veht,  et  juvat  ad  operandum,  quando 
homo  vult;  ex  neutro  autem  sequitur  ablatio 
libertatis;  imo,  ut  vere  juvet,  oportet  ut  illam 
non  auferat.  Tertia  a  posteriori,  quia  aUas  ho- 
mo  esset  incapax  prseceptorum;,  et  auxiUorum 
supernaturalium,  et  meriti  ac  mercedis,  etc, 
juxta  quam  rationem  considerandum  est , 
licet,  absolute  loquendo,  non  implicet  contra- 
dictionem,  Deum  per  aliquam  motionem  prse- 
viam  necessitare  voluntatem  humanam,  nihi- 
lominus  id  repugnare,  si  servandae  sunt  pro- 
prietates  morahum  actuum,  quas  de  facto  et 
secundum  fidem  Deus  observat.  Unde  quoad 
hoc  error  Calvini  contradictionem  involvit, 
praeterquam  quod  impie  etiam  loquitur  contra 
divinam  bonitatem.  Declaratur  et  probatur, 
nam  imprimis  ille  hsereticus  non  solum  asserit 
Deum  per  motionem  gratise  necessitare  vohiu- 

tatem  nostram  ad  actus  bonos,  sed  etiam  per 

ahas  motiones  similes  necessitatem  inferre  ad 

actus  pravos_,  etiam  intrinsece  malos :  hoc  au- 

tem  impium  est,  et  contra  divinam  bonitatem 

et  sapientiam,   et  ita  ex  hoc  capite  involvit 

omnimodam  repugnantiam ,    quia  repugnat 

Deum  non  prudentissime  et  honestissime  ope- 

rari.  Deinde  constat  ex  Scripturis  actus  nos- 

tros  ita  fieri  a  nobis ,   ut  possint  prudenter 

priBcipi  et  prohiberi ,  quantum  est  ex  parte 

modi  operandi  nostri :   nam  de  facto  prseci- 

piuntur  et  prohibentur  a  Deo ;  si  autem  Deus 

necessitaret  homines  ad  hos  actus,  inepta  esset 

talis  prohibitio  vel  praiceptio ;  ergo  cum  hac 

proprietate  etiam  repugnat  illa  necessitas,  Si- 

mile  est  dc  ratione  meriti  et  demeriti,  pree- 


quam  necessitare  hominem  ad  ahquid  facien- 
dum,  et  postea  eum  punire  quia  id  facit  ?  Et 
similiter  cessaret  ratio  prsemii  si  homo  nihil 
de  sua  libertate  in  illo  promerendo  adliiberet, 
ideoque  non  posset  Deus  per  judicium  verum, 
seu  tanquam  judex,  causas  hominum,  ut  sic 
dicam,  terminare,  sed  solum  per  poteutiam  et 
absolutum  dominium.  Docet  autem  Scriptura 
Deum  longe  aliter  providere  homiuibus ;  cum 
divina  ergo  providentia  repugnat  illa  neces- 
sitas  ;  quee  argumenta  et  similia  ex  sacris  lit- 
teris  copiose  locupletat  Augustinushb.  deGra- 
tia  et  hb.  arbitr. 

48.  Fundamentum  autem  Calvini  non  eodem 
modo  soivitur  a  Catliohcis:  aliqui  enim  putant 
illationem  inficiari  neminem  posse,  et  ideo 
posteriorem  partem  de  auxilio  pliysico  praede- 
terminante  falsam  esse  putant;  quapropter,  ad 
judicandum  iu  quo  Calvinus  quoad  suum  fun- 
damentum  erraverit ,  quid  sit  auxilium  efii- 
cax  et  in  quo  ejus  efficacitas  consistat  et  prae- 
sertim  an  physice  prsedeterminet  voluntatem, 
diligenter  investigandum  est. 

CAPUT  V. 

UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  SIT  EXCITANS ,  SEU  IN 
ALIQUA  EXCITATIONE  rOSITUM,  PRiESERTIM  JUX- 
TA  MENTEM  AUGUSTINl. 

1.  Auxiliimi  efficax  quidaddat  ultra  suffi- 
ciens.  —  Auxilium  adjuvans  quale  sit.  —  Re- 
jectis  hcereticis ,  superest  controversia  cum 
Scholasticis,  quse  in  hoc  maxime  posita  est,  ut 
declaremus  quid  addat  auxilium  efiicax  ultra 
suflQciens.  Et  quoniam,  ex  dictis  in  prsecedenti 
Ubro,  constat  auxilium  sufficieus,  generatim 
loquendo  ,  actu  dari  per  auxilia  excitantia, 
prjmum  omnium  inquirendum  proponimus^ 
an  intra  latitudinem  auxihi  excitantis  detur 
aliquid  vere  efficax,  et  a  sufficiente  distinctum. 
In  quo  puncto  una  opinio  est,  auxilia  excitan- 
tia,  intra  suum  ordinem  contenta^  non  posse 
esse  efficacia ,  sed  tantum  sufficientia ,  neces- 
sariumque  esse  addi  ilhs  auxilium  aliquod 
gratise  adjuvantis  ut  efficacia  fiant.  Quale  au- 
tem  sit  hoc  auxilium  adjuvans,  iu  quo  effica- 
citas  auxilii  consistit,  duobus  modis,  juxta 
duas  opiniones,  exphcatur.  Prima  dicit  illud 
auxilium  adjuvans  esse  simultaneum,  seu  con- 
comitans,  quia  uon  putat  dari  auxilium  adju- 
vaus  prtevium ;  sed  revera,  nisi  hoc  amplius 
explicetur,  nou  satis  est  ad  salvandum  auxi- 
lium  efficax  prsevium ,  quod  faciat  nos  velle  : 


CAP.  V.  UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  SIT  EXCITANS,  ETC 


405 


nam  aiixiliuin  adjuvans  simultaneum^  licet 
nobiscum  faciat  velle,  et  ad  hoc  sit  efficax^ 
non  tamen  facit  nos  velle,  efficaciter  inducen- 
do  voluntatem,  ut  in  capite  primo  libri  pree- 
cedentis  explicatum  est. 

2.  Distinguitur  auxilium  adjuvans  in  prce- 
veniens,  et  simuUaneum.  —  Propter  lioc  ergo 
altera  opinio,  quam  moderni  Tliomistse  uunc 
communiter  defendunt,  distinguit  duplex  auxi- 
lium  adjuvans,  scilicet  preeveniens  et  simulta- 
neum,  dicitque  efficax  prffiveniens,  quia  exci- 
tans  auxilium  non  est  efficax ,  ut  supponitur, 
et  solum  auxilium  adjuvans  concomitans  non 
dat  efficacitatem  prseviam,  sed  simulianeam, 
quse  non  satis  est  ad  salvandum  auxilium  prse- 
vium  efficax,  de  quo  tractamus ;  ergo  efficacia 
hsec  ponenda  est  in  auxiho  aliquo  adjuvante 
praevio.  Primum  autem  principium,  in  quo  istae 
opiniones  conveniunt,  scilicet,  auxilium  exci- 
tans  in  suo  ordine  sistens  non  esse  efficax,  jux- 
ta  mentem  dictorum  auctorum  probari  potest, 
quia  auxilium  prsevium  simpliciter  efficax  de- 
bet  infallibiliter  habere  effectum  liberi  con- 
sensus  voluntatis  excitatse ;  sed  auxilium  pree- 
cise  excitans  non  potest  infallibiHter  habere 
talem  eflfectum  ;  ergo  non  potest  esse  efficax ; 
ergo.  Major  supponitur  ex  dictis  in  primo  ca- 
pite  hujus  et  prsecedentis  libri.  Minor  probatur 
primo  ex  Conc.  Trident.,  sess.  6,  c.  5,  et  can.  4, 
absolute  ac  proinde  generaliter  defiuiente , 
posse  voluntatem  his  excitationibus,  id  est, 
ilkiminationibus  et  inspirationibus  resistere. 
Secundo,  quia  auxihum  excitans  nunquam 
potest  habere  dictum  effectum,  sine  auxilio 
adjuvante  ;  ergo  nou  potest  esse  efficax  sine 
illo.  Tertio,  quia  auxilium  excitans  non  prse- 
determinat  voluntatem  ad  unum  ;  ergo  non 
est  efficax. 

3.  Assertio.  —  Colligitur  ex  Augustino. — 
Vocatio  al  excitante  gratia.  — Nihilominus  as- 
sero  auxilium  efficax,  prseveniens  ordine  na- 
turse  consensum  hberum  voluntatis,  esse  quod- 
dam  auxihum  excitans,  ita  ut  auxilium  exci- 
tans,  in  genere  sumptum,  abstrahat  a  suffi- 
ciente  et  efficaci,  et  in  illa  dividi  possit  tan- 
quam  in  membra  condistincta  intra  latitudi- 
nem  auxilii  excitantis:  hanc  assertionem  te- 
nent  omnes  auctores,  qui  admittunt  auxilium 
efficax  prseveniens,  et  physicam  prsaedetermi- 
nationem  negant,  ut  infra  videbimus.  Eamque 
ex  doctrina  Augustini  sic  coUigo  :  vocatio  Dei 
est  gratia  excitans;  sed  vocatio  ahqua  non  est 
tantum  sufficiens,  sed  etiam  efficax,  ideoque 
de  se  vocatio  abstrahit  a  sufficienti  et  efficaci ; 
ergo  simihter  gratia  excitans  abstrahit  a  suffi- 


cienti,  et  efficaci,  daturque  aliquod  auxilium 
excitaus  et  efficax :  consequentia  evideus  est ; 
major  etiam  nota  est,  vel  ex  ipso  nomine  vo- 
cationis,  nam  per  vocationem  mens  excitatur. 
Undo  ConciliumTrident.,sess.  6,  cap.  5,  exor- 
dium  salutis  dicit  sumi  a  vocatione,  qua  sine 
meritis  homines  vocantur :  Ut  qui  per  peccata 
a  Deo  aversi  erant,  per  ejus  excitaniem  atque 
adjuvantem  gratiam,  ad  convertendum  se,  dis- 
ponantur ;  incipit  ergo  vocatio  ab  excitante 
gratia,  et  in  illa  maxime  consistit :  unde  cap. 
6  subjungit :  Disponuntur  autem  ad  ipsamjus- 
titiam,  dim  excitati  divina  gratia,  et  adjuti, 
fidem  ex  auditu  concipientes,  etc.  Idem  docuit 
Augustinus  dicta  qusestione  2,  lib.  1  ad  Sim- 
pHcian.,  in  fine,  dicens  :  Qids  potest  credere 
nisi  aliqua  vocatione,  hoc  est,  aliqua  rerum  tes- 
tificatione  tangatur.  Tactus  autem  cordis  per 
gratiam  excitantem  fit ;  ergo,  secundum  Au- 
gustinum,  vocatio  est  gratia  excitans.  Atque 
ita  Prosper,  lib.  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  26, 
varios  modos  recenset,  quibus  Deus  hominem 
prceveuit,  ac  prseparat  voluntatem,  ut  divinis, 
inquit,  excitata  prcesidiis,  divino  in  se  coope- 
retur  operi ;  subdit  inferius :  Ipsa  enim  gratia 
hoc  omni  genere  medendi  atque  auxiliandi  agit, 
ut  in  eo  quem  vocat,  primam  sihi  receptricem  et 
famulam  donorum  suorum,  prceparet  volunta- 
tem.  Ex  mente  ergo  horum  Patrum  vocatio  fit 
per  gratiam  excitantem,  per  quam  etiam  vo- 
hmtas  a  Domino  prseparatur. 

4.  Argumentum  primum. — Distinguitur  vo- 
catio  in  sufficientem,  et  efficacem. — Superest 
ergo  ut  minorem  propositionem,  in  qua  est  ra- 
tionis  vis,  ex  doctrina  Augustini  ostendamus  : 
multa  enim  sunt  apud  illum  loca,  in  quibus 
duas  vocationes  distinguit,  quarum  altera  suffi- 
ciens  tantum,  altera  etiam  efficax  est,  quod  li- 
cet  sub  his  terminis  forte  non  dicatur  ab  Au- 
gustino  per  definitiones,  nihilominus  res  ea- 
dem  explicatur.  Insignis  locus  est  in  lib.  1  ad 
SimpHcian.,  q.  2,  circa  medium,  ubi  primum 
inquit :  Quia  non  prcecedit  voluntas  dona  voca- 
tionem,  sed  vocatio  lonam  vohmtatem,  propter- 
ea  vocanti  Deo  tribuitur  quod  hene  volumus, 
noMs  vero  tribui  non  potest,  quod  vocamur  ;  un- 
de  infert  sententiam  in  hac  materia  valde  no- 
tandam :  I^on  igitur  ideo  dictum  esse  ptitan- 
dum  est:  Non  volentis,  neque  currentis,  sed  mi- 
serentis  est  Dei,  quia  nisi  ejus  adjutorio  non 
possumus  adipisci  quod  volumus,  sed  ideo  po- 
tius,  qicia  sine  ejus  vocatione  non  volumus.  Ex 
qua  sententia  primum  argumentum  sumimus : 
nostrum  enim  velle  bonum  maxime  tribuitur 
soli  Deo  propter  gratiam  efficacem,  etiam  ex 


406 


LIB.  Y.  DE  AUXILIO  EFFIGACI  GP.ATI.S  DEI, 


doctrina  aliorum  auctorum ;  at  vero,  secun- 
dum  Augnstinum,  iiostrum  bonum  velle  non 
tribuitur  soli  Deo  propter  adjutorium^  sed  pro- 
pter  vocationem^  ac  subinde  propter  gratiam 
excitantem ;  ergo  excitans  gratia  et  vocatio 
aliqua,  secundnm  Augustinum,  est  auxilium 
efScax :  unde  statim  Augustinus  hanc  voca- 
tionem  dicit  esse  efectricem  lonce  voluniatis  ; 
deinde  vero  objicit :  Bi  vocatio  illa  ita  est  ef- 
fecirix,  iit  ownes  eam  rocati  scquaniuf,  qiiomo- 
do  terum  cst :  Midti  sunt  vocati,  panci  nero 
eJecti  ?  et  in  summa  respondet  non  omnem  vo- 
cationem  esse  ita  efiectricem  bonoB  voluntatis, 
sed  quamdam  essequam  vocati  non  sequuntur, 
utique  quamvis  possint,  et  illa  de  se  est  suffi- 
ciens ;  alia  est  quam  vocati  sequuntur,  et  hsec 
est  efficax  bonoe  voluntatis,  et  hoc  est  quod 
ait :  Igftwr  non  voleutis,  neque  currcntis,  sed 
miserentls  est  Dei,  qui  lioc  modo  vocavit, 
quoraodo  aptum  erat  eis  qui  sectiti  sunt  vo- 
cationem  ;  ad  alios  autem  rocatio  quidem  per- 
venit,  sed  quia  talis  fuit,  qua  moreri  7ion  pos- 
sent,  ut  eam  capere  apti  essent,  rocati  quidem 
dici  potuerunt,  sed  non  electi.  Distinguit  ergo 
ipsam  vocationem  in  sufficientem  et  efficacem, 
quamvis  aUis  nominibus  illas  describat^  nam 
unam  vocatiouem  dicit  esse  cui  vocatus  non  se 
accommodat,  nec  obtempcrat,  et  hsec  est  suf- 
ficiens;  aham  dicit  esse  quse  eo  modo  prae- 
statur,  quo  ei,  qni  vocatur^  aptum  est  ut  voca- 
tionem  sequatur^  et  vocantem  non  respuat,  et 
hsec  est  efficax,  quia  nunquam  eilectu  suo 
frustratur.  Uude^  in  fine  quaistionis,  excitanti 
gratiee  expresse  tribuit  hanc  efficaciam;,  di- 
cens  :  Igitv.r  non  volentis,  neque  currentis,  sed 
miserentis  est  Dei,  quandoquidem  nec  velle,  nec 
currcre,  nisi  eo  movente  atque  excitante,  pote- 
rimus. 

5.  Arguwentum  secundum.  —  Declaratur 
vocatio  efficax,  — Alter  locus  Augustini  est  U- 
bro  de  Praedestin.  Sanot.,  in  quo  ssepissime  ef- 
ficaciam  divinte  gratiae,  qua  electionem  et 
prffide=tinaiionem  Panctorum  Deus  exequitur, 
in  excitante  gratia  maxime  ponit,  quatenus 
per  eam  elcctos  suos  ita  vocat,  ut  faciant  qiiod 
Deus  intendit,  quod  est  proprium  munus  effi- 
cacis  gratise.  Sic  cap.  2  ait :  Operatur  Dcus  fi- 
dem  nostroMi,  miro  modo  agens  iii  cordilus  nos- 
tris,  ut  crcdamus.  Quis  autem  sit  ille  mirus 
modus,  exponit  cap.  8,  diccns  t  Omnis,  ut  di- 
cit  Veritas,  qui  audivit  a  Patre,  et  didicit,  xe- 
nii,  valde  remote  est  a  sensihus  carnis  liwcsclio- 
la,  in  qua  Pater  auditur,  et  docet  ut  veniat^ir 
ad  Christum  ;  et  infra  :  Multos  venire  videmus 
ad  Ckristum,  sed  uU,  aut  quomodo  a  Patre  au- 


die7'int,  lioc  non  videmus,  nimirim  gratia  ista 
secreta  est,  gratiam  vero  esse  quis  amhigat? 
Et  eodem  modo  nos  dicere  possumus,  gratiam 
esse  excitantem  quis  ambigat?  Quid  enim 
est  doctriua  interior  Spiritus  Sancti ,  nisi 
ejus  iUuminatio  et  inspiratio,  quibus  ipse 
tangit  hominum  corda,  illaque  excitat  ?  Est 
ergo  illa  gratia  excitans ;  efficaciam  autem 
ejus  declarat  Augustinus,  dicens  :  Ilax  itaque 
graiia,  quce  occnlte  humanis  cordibus  divina 
largitate  triluitur,  a  nullo  duro  corde  respui- 
tur ;  ideo  enim  triiuiiur,  ut  cordis  duritia  pe- 
nitus  aufefatur,  alhidens  ad  illud  EzechieUs 
26:  Auferam  cor  lapndeum  de  carne  restra, 
daho  vohis  cor  carneum.  Merito  ergo  gratiam 
iUam  efficacem  appeUamus,  cum  ita  cor  homi- 
nis  tangat,  ut  etiam  induratum  ilU  non  resis- 
tat,  sed  duritiam  ejus  auferat.  Eamdem  vero 
esse  vocationem  efficacem,  in  eodem  Ubro,  c. 
■16,  declarat  Augustinus^  dicens:  Vocat  Deus 
prcpdestinatos  mnltos  filios  suos,  ut  eos  faciat 
memira  prcedestinati  ^inici  Filii  sui,  non  ea 
vocatione  qua  vocati  sunt,  qui  nohierunt  venire 
ad  nupiias,  sed  ea  vocatione  prcedesiinatos  vo- 
cat,  quam  disti^ixit  Apostolus,  dicens :  Ipsis 
vocatis  Judceis  et  Grcecis,  etc. ;  et  infra :  Sic 
enim  ait  .■  Ipsis  vocatis,  ut  illos  ostenderet  non 
vocatos ;  sciens  esse  quamdam  vocationem  eo- 
o'um,  qui  secundum  propositum.  vocati  sunt,  etc, 
quam  etiam  ait  esse  significatam  a  Paulo  ad 
Roman.  9,  dicente  :  "Non  ex  opeo^ihus,  sed  ex 
vocante  ;  et  addit :  Non  quacumque  vocatione, 
sed  qua  vocatione  fit  credens  ;  ecce  efficaciam, 
ideoquc  de  eadem  vocatione  inteUigit  aUam 
sententiam  PauU  ad  Roman.  11  :  JSine  pceni- 
tc.jitia  sunt  dona  et  vocatio  Dei ;  id  est,  inquit, 
sioie  onutatione  staiiliter  fixa  siint;  ad  hanc  vo-- 
cafionem  qui  pertinent,  oimies  sunt  dociMles 
Dci ;  et  iufra  :  Prcevenit  eum  misericordia  Dei 
qida  sic  vocatus  est  ut  crederet;  eamdemque 
appellat  vocationem  ex  proposito,  in  cap.  18, 
quia  procedit  ex  definito  proposito  Dei,  et  est 
medium  effieax  quo  iUud  impletur;  et  de  iUa 
tandem  exponit,  in  cap.  20^  quod  de  purpu- 
raria  dicitur  Actor.  16  :  Deus  aper?iif  sensum 
ejus,  etc,  dicens :  Bic  enim  vocalatur  uf  cre- 
deret. 

6.  Argumentum  teriitm. —  Adkuc  declara- 
tur  efficacia  vocationis.  —  Distinguitur  voca- 
tio  in  vocationem  electorum,  et  communsm. — 
Tertius  locus  Augustini,  ct  iu  hac  materia  in- 
signis,  est  in  Ub.  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  7, 
ubi  prius  generatim  expUcat  media  efficacia 
gratise,  quibus  Deus  in  vitam  aeternam  quos 
elegit  transmittitj  dicens :  Quicumque  ab  ori- 


CAP.  V.  UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  SIT  EXCITANS,  ETG. 


407 


ginali  damnatione  divince  gratice  largitate  dis- 
creti  smt,  non  est  duMum  quod  et  'procuratur 
eis  audiendum  Evangelium  :  ecce  vocationem  ; 
et  cum  audiunt  crednnt,  et  in  fide  quce  per  di- 
lectionem  operatur,  usque  in  finem  perseverant: 
ecce  efficaciam.  Unde  subjimgit :  Non  enim 
sic  sunt  vocati,  utnon  essent  electi,  sedquoniam 
secicndum  propositum  vocati  sunt,  profecto  et 
electi  sunt ;  et  de  liac  vocatione  exponit  verba 
Pauli  ad  Roman.  8  :  Biligentilus  Deum  omnia 
cooperantur  in  lonum,7iis  qtd  secundum  pro- 
positum  vocati  sunt  sancti ;  et  declarans  talis 
vocationis  efficaciam^  subdit  :  Ex  istis  ?iuUus 
perit,  qtiia  omnes  electi  sunt ;  electi  sunt  au- 
tem,  quia  secundtm  propositum  vocati  sunt , 
propositum  autem  non  suum ,  sed  Dei.  Ac 
tandem  duas  vocationes  iterum  distinguit, 
unam  electorum^  quam  vocat  secundum  pro- 
positum,  aliam  communem^  qua  multi  sunt 
vocati,  pauci  vero  electi^  quia,  licet  sit  suffi- 
ciens_,  non  est  efficax,  sed  illi  resisti  potest^  et 
resistitur;  alia  vero  ita  est  efficax  ut  impos- 
sibile  sit  carere  effectu^  ut  in  discursu  totius 
capitis  late  declarat.  Unde  autem  illa  efficacia 
proveniat^  cap.  8  ponit  per  aliam  sententiam 
sibi  familiarem  :  I^rccparatur  voluntas  a  Do- 
mino,  quam  prseparationem  ubique  declarat  a 
Deo  fieri  per  auxilia  excitantia  illuminatio- 
num  et  inspiratiouum,  seu  per  vocationem  ef- 
ficacem. 

7.  Argumentim  quartum.  —  De  quo  est 
quartum  et  optimum  testimonium^  in  epist. 
407  ad  Vitalem,  ubi^  trnctans  eamdem  sen- 
tentiam,  dicit  :  Non  ideo  prcBparare  Deum  vo- 
luntatem ,  quia  legem  atqiie  doctrinatn  lilero 
ejus  adhilet  arlitrio,  sed  quia  vocatione  illa 
alta  atque  secreta,  sic  ejus  agit  sensum,  ut 
etiam  accommodet  assensum  ;  et  inferius  ait  : 
Quomodo  dicitur  quodper  legem  Dei  atque  doc- 
irinam  Scripturar^m  fiat ,  quod  eadem  Scri- 
ptura  dixit,  prceparatur  voluntas  a  Domino, 
ac  non  potius  per  occultam  inspirationem  gra- 
tice  Dei  ?  etc.  Quid  autem  est  occulta  inspiratlo, 
nisi  qusedam  occulta  excitatio  ?  Illa  ergo  prse- 
paratio  ,  sicut  sufficienter  fit  per  quamdam 
communem  excitationem ,  ita  efficaciter  fit 
per  ab'am  ,  quam  Augustinus  vocat  occullam, 
altam,  atque  secretam,  quam  etiam  aliis  locis^ 
prtesertim  inlibro  de  Grat.  Cliristi,  cap.  13  et 
14.,  internam  doctrinam  appellat,  quse  sine 
dubio  ad  gratiam  excitantem  pertinet,  ut  in 
lib.  3  visum  est. 

8.  Argumentum  quintum.  —  Quinto,  facit 
quod  AugustinuSj  lib.  83  Quaestionum,  qusest. 
68;,  vocationi  divinse  tribuit,  quod  sit  illa  effi- 


cax  gratia,  per  quam  Deus  ipsum  velle  opera- 
tur  in  nobis ;  dixerat  enim  Deum  non  mise- 
reri  peccatoris,  nisi  voluntas  prascesscrit,  et 
quoniam  velle  quisqit^e  non  potest,  nisi  admo- 
nitus  et  vocatus,  sive  intrinsecus,  uli  nullus  Jio- 
minum  videt ,  sive  extrinsecus  per  sermonem 
so7iantem,  vel  alia  signa  visihilia,  efficitur  ut 
etiam  ipsum  velle  Deus  operetur  in  noMs ;  et 
quia  quidam  vocati  veniunt,  alii  non  veniunt, 
subjungit  eos  qui  non  veniunt,  sibi  tantum  id 
tribuere ;  qui  autem  veniunt,  non  sibi;,  sed  vo- 
cationi,  per  quam  nimirum  prceparata  est  eo- 
rum  voluntas  a  Domino ,  ut  ipsemet  Augusti- 
nus,  recognoscendo  locum  hunc ,  declaravit  1 
Retract.,  cap.  26,  et  ideo  in  priori  qusestione 
conckidit  :  Hcec  autem  vocaiio ,  quoe  sive  in 
singulis  Jiominihis ,  sive  in  populis ,  atque  in 
ipso  genere  Immano  per  temporim  opportunita- 
tes  operatur ,  altce  et  profundce  ordinaiionis 
est. 

9.  Argumenfum  sextum.  —  Sextus  locus  sit 
ex  libro  de  Grat.  et  lib.  arbitr.,  cap.  5,  ubi 
gratiam  efficacem,  datam  Paulo  ut  conver- 
teretur,  ponit  in  vocatione,  dicens :  Ut  autem 
de  ccbIo  vocaretur,  et  tam  magna  et  efficacissi- 
ma  vocatione  converteretiir ,  gratia  erat  sola, 
nam  merita  erant  magna,  sed  mala.  Ex  qua 
ratione  intelligitur  illam  dictionem  exclusi- 
vam,  sola,  non  excludere  liberam  cooperatio- 
nem  Pauli  in  sua  conversione ,  nam  proxime 
antea  dixerat  illam  gratiam  non  tollere  pro- 
priam  voluntatem;,  et  iterum  :  Nec  ipse  solus, 
7iec  gratia  Dei  sola,  sed  gratia  Dei  cim  illo  ; 
in  prioribus  ergo  verbis  excludit  illa  particula 
omne  voluntatis  meritum,  nam  hoc  est  quod 
ibi  contra  Pelagianos  ostendit,  nimirum,  con- 
versionem  non  esse  ex  meritis,  et  ideo  ait  prse- 
cessisse  in  Paulo  merita,  sed  mala,  qua3  nou 
poterant  gratiam  mereri ,  sed  potius  indigna- 
tionem,  et  ideo  talis  vocatio  gratia  sola  f  uit,  id 
est,  nullius  meriti  merces;  ergo  si  illa  voca- 
tio,  magna  fuit  et  efficacissima,  ut  Augustinus 
dicit,  fuit  etiam  gratia,  seu  auxilium  non  tan- 
tum  sufficiens,  sed  etiam  efficax  :  ergo  apud 
Augustinum  non  solum  gratia  adjuvans,  prout 
ab  excitante  distiuguitur,  sed  etiam  gratia  ex- 
citaus,  qualis  est  vocatio,  est  gratia  seu  auxi- 
hum  efficax,  et  hosc  loca  sunt  valde  notanda, 
tanquam  capitaha  in  hac  materia,  preesertim 
quia  etiam  auctores  contrariae  sententiee,  cum 
quibus  disputamus,  ad  probaudum  auxihum 
efficax  illis  maxime  utuntur. 

10.  Ratio  pro  D.  Augustino.  —  Ex  quibus 
et  simiHbus  locis  formari  possunt  phires  ra- 
tiones  quibus,  in  doctrina  Augustini,  inten- 


408  LIB.  Y.  DE  AUXILIO  E 

tnm  convinci  videtur ;  una  est,  quia  illa  est 
gratia  efficax,  per  quam  Deus  facit  ut  velimus, 
et  ut  faciamuS;,  ut  late  docet  idem  Augustinus^ 
lib.  de  Grat.  et  lib.  arbitr.,  cap.  lA,  \6  et  17. 
Sed  gratia  per  quam  Deus  facit  ut  faciamus 
est  vocatio ;  ergo  talis  vocatio  est  gratia  efli- 
cax,  ac  subinde  excitans.  Winor  sumitur  es 
eodem  Augustino^  eodem  libro  de  Grat.  etlib. 
arbitr.,  cap.  -16;,dicente:  Ceriu7n  esi  nos  facere 
cuni  facimns,  sed  Ule  facit  ut  faciamuSyjtrcelens 
vires  ef/icacissimas  vckmtati,  ubi  expendenda 
est  particula,  vires;  significat  enim  non  actio- 
nem,  sed  virtutem  agendi^  et  lianc  dicit  esse 
efficacissimam^  et  per  gratiam  prajvenientem 
et  excitantem  dari,  ut  statim  explicat  istis 
verbis  :  Cercum  est  nos  servare  mandata  cum 
volumus,  sed  quia  prceparatur  voluntas  a  Do- 
mino  ;  et  iterum  :  Certum  est  nos  velle  cum  ro- 
lumus,  sed  ille  facit  ut  velimus  lonum,  de  quo 
dictum  est:  Prcpparattir  voluntas  a  Domino ;  de 
quo  diclum  est :  A  Domino  gressus  ejus  dirige^i- 
tur,  et  viam  ejus  volet ;  de  quo  dictum  est :  Deus 
autem  est,  qui  operaiur  in  vcUs  et  velle.  Docet 
autem  idem  Augustimis^  lib.  83  Qui^estionum, 
qusest.  68;,  ut  jam  retuli_,  vocationem  esse  per 
quam  Deus  lisec  omnia  facit^  dicens  :  Quo- 
mam  nec  velle  qidsquam  potest  nisi  admonitus 
et  vocatus.,  etc,  efficitur  ut  et  ipsum  velle 
Deus  operetur  in  nohis.  Idem  tradit  idem  Au- 
gustinus^  tract.  26  in  Joann.,  et  serm.  2  de 
Verb.  Apost.  ;  et  de  Prsedest.  Sanct.,  cap.  19: 
Illa  vocatlone  (ait)  quce  sine  pcenitentia  est,  id 
prorsus  agitur  et  peragitur,  ut  credamus. 

1 1 .  Similis  ratio  est,  quia  gratia  efficax  est 
quam  Deus  coufert  prsedestinatis  ut  salventur; 
sed  medium  potissimum,  quo  salvantur  pree- 
dest-inati,  est  qusedam  vocatio,  quam  Augus- 
tinus  vocat  ex  proposito ;  ergo  illa  est  gratia 
efficax.  Consequentia  est  clara.  Major  est  Au- 
gastini,  lib.  de  Dono  persever.,  cap.  14,  ubi 
defmit  prsedestinationem  Sanctorum,  dicens : 
Nihil  aliud  est  quam  prcescientia  et  prcepara- 
tio  heneficiorum  Dci,quihis  certissime  liieran- 
itir  quicumquc  Vlerantiir,  ubi  notanda  est  par- 
tifula  ceriissime,  nam  per  illam  significare  vo- 
luit  Augustinus  efficaciam  mediorum,  ut  est 
uotum  in  ejus  doctrina.  Minor  vero  colligitur 
ex  eodem  capite  ;  sic  enim  statim  subinfert : 
Ex  quo  apparet  hahere  quosdam  in  ipso  inge- 
nio  divinum  naturalilcr  munus  intelligentice, 
quo  moveantur  ad  fidem,  si  congrua  suis  men- 
tibus  vel  audiant  verla,  vel  signa  conspiciant, 
quse  verba  propter  gratiam  excitautem  et  con- 
gruentem  manifeste  sunt  dicta.  Item  ex  lib.  de 
Corrept.  et  grat.,  cap.  7,  9  et  sequeutibus,  ubi 


FFICACI  GRATL^  DEL 

late  declarat  Deum  dare  prsedestinatis  perse- 
verantiam  per  vocationem  secundum  propo- 
situm  suum,  quam  qui  accipiunt,  infallibiliter 
perseverant,  ac  proinde  efficaciter  juvantur. 

12.  Alia  ratio.  —  Alia  denique  ratio  esse 
potest,  quia  Deus  dat  efficacem  gratiam  prse- 
parando  voluntatem,  ut  ssepe  in  citatislocis  Au- 
gustinus  affirmat,  et  in  Enchirid.,  cap.  32;  de 
Dono  persever.,  cap.  8;  1  Retract.,  cap.  22, 
et  lib.  2,  cap.  4.  Sed  Deus  prseparat  volunta- 
tem  per  gratiam  prsevenientem,  quae  sit  voca- 
tio  congrua,  ut  eisdem  locis  Sanctus  docet, 
prsesertim  dicta  qusest.  2  ad  Simplician.  Ergo 
illa  eadem  vocatio  est  gratia  efficax  excitans. 
Consequentia  est  clara  in  eadem  sententia  Au- 
gustini.  Tandem  possumus  hoc  concludere  ex 
principiis  supra  positis,  quia  gratia  efficax 
prsevia,  seu  quse  facit  ut  velimus,  non  est  au- 
xilium  concomitans,  seu  concursus,  aut  influ- 
xus  simultaneus;  ergo  esse  debet  gratia  exci- 
tans.  Antecedens  probatur,  tum  quia  per  in- 
fluxum  simultaneum  non  facit  Deus  ut  veli- 
mus,  sed  ipsum  velle  facit  nobiscum ,  per  au- 
xilium  autem  efficax  facit  ut  velimus ;  tum 
quia  proprium  auxilium  efficax,  de  quo  trac- 
tamus,  fit  a  Deo  solo  in  nobis,  sine  nobis, 
utique  libere  cooperantibus ,  auxilium  au- 
tem  concomitans  uon  fit  in  nobis  sine  libera 
cooperatione  nostra ;  tum  denique  quia  auxi- 
lium  efficax  prsevium  datur  ut  preeparet  vo- 
luntatem,concomitans  vero  ut  adjuvet  prsepa- 
ratam ;  ergo  propria  gratia  efficax  non  est  ipse 
simultaneus  concursus,  seu  influxus.  Conse- 
quentia  vero  prima  probatur,  quia,  inter  ac- 
tuales  gratias,  nulla  est  quam  Deus  in  nobis 
sine  nobis  efficiat,  nisi  gralia  excitans,  ut  in 
lib.  3  probatum  est,  et  in  sequentibus  pro- 
bandum  est  latius ;  lioc  enim  solum  fere  su- 
perest  in  hoc  libro  examinandum. 

13.  Fundamento  prioris  sententice  occurri- 
tur.  —  Respondetur  primo.  —  Secundo.  — 
Tertio.  —  Ad  fundamentum  autem  prioris 
sententise,  negamus  minorem;  nam  dari  po- 
test  aliqua  vocatio,  seu  gratia  excitans,  ex  qua 
infallibiliter  sequatur  liber  consensus;  et  ad 
primam  probationem  ex  Concilio  Tridentino 
negatur  consequentia :  stat  enim  voluntatem 
posse  resistere,  et  infallibiliter  non  resistere  : 
quomodo  autem  hsecduo  conjungantur,  in  se- 
quentibus  inquirendum  est,  nam  hoc  opus  et 
hic  labor  est.  Ad  secundam  probationem  nc- 
gatur  consequentia,  nam  vocatio  aut  exoitatio 
nou  dicitur  efficax,  quia  sola  sine  auxilio  ad- 
juvaute  faciat  consensum  :  hoc  enim  in  illa 
senteutia  uecessarium  aut  verum  est,   quia 


CAP.  VI.  AN  EFFICAX  AUXILIUM  CONSISTAT  IN  MOTIONE,  ETC. 


400 


utrumque  auxilium,  utique  excitans  et  adju- 
vanS;,  simul  necessarium  est,  ut  actus  super- 
naturalis  fiat ;  unde  in  saperiori  libro  etiam 
de  auxilio  undique  sufBciente  diximus  debere 
utrumque  auxilium  aliquo  modo  includere ;  er- 
go  multo  magis  efficax.Non  ergo  dicitur  efficax 
auxilium  excitans,  quia  solum  faciat,  sed  quia 
in  suo  ordine  tale  est,  ut  infallibiliter  conse- 
quatur  effectum,  ac  subinde  ut  infallibiliter 
habeat  conjunctum,  vel  secum  afferat  neces- 
sarium  auxilium  adjuvans.  Unde  autem  hoc 
habere  possit  aliquod  auxilium  excitans,  post- 
ea  videbimus,  ut  jam  dixi.  Ad  tertium  denique 
negatur  conscquentia,  quia  efEcacia  auxilii 
non  consistit  in  prcedeterminatione,  ut  dice- 
mus. 

CAPUT  VI. 

AN  EFFICAX  AUXILIUM  CONSISTAT  IN  MOTIONE , 
VEL  EFFEGTIONE  DE  SE  ET  NATURA  SUA  PRiE- 
DETERMINANTE  PHYSICE  VOLUNTATEM  HUMA- 
NAM  AD  UNUM   ACTUM  ET   EXERCITIUM  EJUS. 

1 .  Determinare  quid.  —  Diximus  auxilium 
efficax  consistere  in  quadam  efficaci  vocatione : 
aggredimur  jam  exponere  in  quo  consistat 
ejus  efficacia,  vel  quomodo  fiat,  quidve  addat 
communi  vocationi.  In  quo  puncto  duse  sunt 
opiniones  celebres,  xina  de  physica  prsedeter- 
minatione,,  altera  de  congrua  vocatione,  de 
quibus  suo  ordine  dicendum  est  :  ut  autem 
circa  priorem  clare  procedamus,  necessarium 
est  accurate  prius  explicare  terminos,  ut  sine 
■  confusione  vel  sequivocatione  omnia  puncta, 
quae  in  hac  sententia  occurrunt,  tractare  pos- 
simus.  Et  imprimis  verbum  determinandi ,  a 
quo  verbum  'prcedeterminandi  compositum  est, 
declarandum  est ;  deinde  quid  addat  illa  par- 
ticula  frce,  et  consequenter  quid  nomine  pr»' 
determinationis  significetur,  vel  quotuplex  illa 
esse  possit,  aperiemus.  Determinare  igitur, 
juxta  primam  vocis  significationem,  idem  est 
quod  terminum  rei  designare,  aut  constituere, 
sive  id  exterius  fiat_,  ut  in  agris  et  regionibus 
fieri  solet,  sive  per  sententiam,  vel  decretum, 
sicut  dicitur  judex  determinare  causam,  vel 
superior  determinare  quid  sit  agendum,  suo 
utique  prsecepto.  Hinc  ergo,  quia  voluntas  de 
se  indifferens  est  ad  ea  ad  quaj  est  Hbera,  de- 
terminari  dicitur,  cum  ad  alteram  partem  in- 
clinatur,  vel  definitur,  et  quando  id  fit  cum 
aliqua  antecessioue,  dicitur  prasdeterminatio. 
Utrumque  autem  multis  modis  fieri  potest, 
quos  distinguere  oportet,  ut,  omissis  quae  ad 


prgesentem  causam  non  faciunt^  clarius  proce- 
damus . 

2.  Actus  volmtatis  Immanns  qtiot  modis  no- 
minetur  prcBdeterminatus  a  voluntate  divina. 
—  Conclusio  prima.  —  Secunda.  —  Duobus 
igitur  modis  potest  actus  voluntatis  humanus 
denominari  preedeterminatus  a  divina  volun- 
tale,  scilicet  objective  tantum,  et  per  quam- 
dam  extrinsecam  denominationem,  vel  effec- 
tive,  influendo  ahquid  quod  sit  intrinsece  in 
voluntate  humana,  et  determinet  illam.  Sic 
inter  homines  pater  dicitur  apud  se  determi- 
nare,  quem  statum  fihus  accipere  debeat,  et 
e  converso  status  ille  dici  potest  prsedetermi- 
natus  in  vohintate  patris.  Item,  dicitur  vo- 
luntas  subditi  determinari  a  vohmtate  supe- 
rioris,  qua  illi  praescribit  quid  agere  debeat. 
Voluntas  enim  superioris  nihil  ponit  in  volun- 
tate  subditi,  nec  modum  operandi  ejus  immu- 
tat,  sed  solum  praescribit,  et  definit  materiam 
circa  quam  versari  debet,  et  ita  dicitur  deter- 
minare  illam,  extrinsece  imponendo  illi  obh- 
gationem,  vel  objectum  ejus  morahter  mu- 
tando.  His  ergo  modis  dici  potest  vohmtas  Dei 
determinare  voluntatem  hominis.  Primo  qui- 
dem  per  voluntatem,  quam  vocant  signi,  seu 
prseceptivam,  quse  determinatio  non  est  quoad 
exercitium,  nec  ponit  ahquid  in  ipsa  virtute 
agendi  voluntatis  creatse,  nec  inducit  necessi- 
tatem  oppositam  libertati  simpliciter,  sed  op- 
positam  libertati  a  prsecepto  :  unde  hic  modus 
prEedeterminationis  nihil  ad  pra;sens  refert. 
Secundo,  potest  etiam  dici  Deus  determinare 
actum  voluntatis  humanae  objective  et  per  de- 
nominationem  extrinsecam,  solum  quia,  seter- 
no  decreto  absoluto  suse  voluntatis,  secum 
statuit  ut  voluntas  humana  in  tempore  talem 
actum  liberum  snse  voluntatis  habeat.  Nam 
tale  decretum  Dei,  cum  sit  liber,  est  qusedam 
determinatio  voluntatis  ejus,  quia  Deus  in  hoc 
liber  ostenditar,  quod  se  ipsum  determinare 
potest ,  ut  dixit  D.  Thomas  1  p.,  qusest.  19, 
art.  3,  et  in  2,  d.  25,  qusest.  4,  art.  \,  ad  3; 
per  illud  ergo  decretum  determinat  Deus  vo- 
luntatem  suam  ad  volendum ,  ut  homo  in 
tempore  velit,  et  ideo  actus  ille  voluntatis  hu- 
manse  denominari  potest  determinatus,  vel  ex 
seteruitate  prsedeterminatus  a  voluntate  divi- 
na.  Hsec  autem  prsedeterminatio  in  Deo  exis- 
tens,  per  se  ac  praecise  spectata,  non  immu- 
tat  voluntatem  humanam,  nec  limitat,  aut 
coarctat  intrinsece  ejus  indifferentiam,  sed  so- 
lum  extrinsece  et  objective  denominat  illum 
actum  hominis  determinatum,  sicut  actus  im- 
manens  in  potentia  deuominare  solet  extrin- 


410  LI2.  V.  DE  AUXILIO 

sece  objectum  suum,  sicut  volitio  deuominat 
volitum  objectum  suum,  ut  visio  visum,  ut 
auditio  auditum,  etc. 

3.  Quamvis  autem  magna  qusestio  esse  pos- 
sit  an  Deus  isto  modo  prsedeterminet  sua  ajter- 
na  providentia  actus  liberos  futuros  in  tem- 
pore  a  voluntate  humana.  nunc  vero  non  illam 
qusestionem  tractamus,  quia  illa  pra?deter- 
minatio  non  est  aliud  quam  praedestiuatio 
quffidam  talis  actus  humani,  vel  hominis  ad 
agendam  in  tempore  talem  actum^  loquendo 
nimirum  de  preedestinatione^  ut  ad  vohmta- 
tem  Dei  pertinet^  et  in  BBterno  ilhus  proposito 
consistit ;  nunc  autem  de  preedestinatione  non 
agiraus^  sed  de  gratia  :  esto  igitur  habeat 
Deus  ilhul  propositum,  quo  prcedestinet  talem 
actum,  per  ihnd  prffideterminat  ihum  objec- 
tive  denominative^  ut  dixi,  non  sulijective, 
vel  effective;  <|uia  sicut  prffidestinatio  per  se 
et  formahter  nihil  ponit  in  prsedestinato,  sed 
executio  praedestinationis  est  passive  in  pra»,- 
destinato,  ut  dixit  D.  Thomas,  1  p.^  qusest.  23, 
art.  2,  ita  dicendum  est  de  prEedeterminatione 
Dei  in  hac  significatione  sumpta;  nam  dicit  in 
Deo  eumdem  omnino  actumj  si  respectu  ejus- 
dem  objecti  snmatur.  Et  sicut  prsedestiuatio 
differt  a  gratia,  prout  est  donum  nobis  datum, 
tanquam  ceternum  a  temporah,  seu  tanquam 
causa  ab  effectu,  ita  differt  heec  preedetermi- 
natio  a  gratia  efficaci,  de  qua  tractamus ;  ideo- 
que,  sicut  in  prsesenti  non  agimus  de  praedes- 
tinatione,  ita  nec  de  praedeterminatioue,  in 
hac  significatione  sumpta. 

-4.  ToO  frce,  notio.  —  Eademque  ratio  est  de 
chvina  prBefinitione  :  illa  in  usu  Scripturse  et 
Patrum  cum  prsedestinatione  coincidit.  Nam 
defmire  iu  hac  materia,  idem  est  quod  mentis 
consilio  ac  proposito  vohmtatis  ahquid  propo- 
nere,  vel  statuere,  ut  1  Reg.  20  dicitur  :  Intel- 
lexit  Jonatlms  quod  definitum  esset  a  patre 
SMo ,  iit  interficcret  Damd;  et  1  Machab,  1  : 
Midli  de  popiilo  Israel  definieTunt  apud  se,  iit 
non  manditcarent  immunda.  Et  in  eodem  sensu 
tribuitur  Deo,  Actor.  27  :  Definiens  statuta 
tcmiiora,  etc,  et  cap.  2  :  Ilunc  definito  consi- 
lio  et  'prcpscientia  Dei  traditum,  et  Luc.  22  : 
Filius  hominis,  secundum  quod  definitum  est, 
vadit.  Quia  vero  Dei  propositum  seternum  est, 
ideo  Deus  non  solum  definire,  sed  etiam  prce- 
definire  dici  potcst  quidquid  suo  Eetcrno  de- 
creto  fieri  statuit;  qnod  decretum  praefinitio 
vocatur,  Ephes.  3,  ibi  :  Sccundum  prwfinitio- 
nem  swculorum  :  ubi  Grsece  liabetu]-  nomen 
7tp66£<7i; ,  quod  proposiium  significat  :  unde 
jbi  particula  prcB  solum  significare  videtur  an- 


EFFICACI  GRATF.E  DEI. 
tecessionem  propositi  interni  ad  executionem 
externam,  quse  in  hominibus  temporanea  est, 
et  ideo  recte  dicitur  in  Deo  semper  iudicare 
antecessionem  seternitatis. 

5.  Quamvis  alia  etiam  ratione  possit  illa 
particula  prw  addi  verbo  definiendi,  ut  slgni- 
ficet  non  solum  antecessionem  seternitatis  de- 
creti  ad  executionem  ejus,  quse  in  tempore  fit, 
sed  etiam  ut  in  ipsa  ajternitate  significet  ante- 
cessionem  rationis  propositi  voluntatis  ad 
prsescientiam  fulurorum,  quam  volunt  aliqui 
espe  propriam  significationem  verbi  prsefi- 
niendi,  ut  Deo  attribuitur  in  Scriptura ;  nihil 
in  hoc  colligi  potest,  quia  in  ea  non  invenitur 
verbum  hoc  compositum,  prcefinitio,  sed  tan- 
tum  simplex,  definitio,  ut  ex  allegatis  locis 
manifestum  est,  et  in  nullis  aliis  invenitur. 
Neque  etiam  aliunde  potest  illa  verbi  impositio 
aut  proprietas  ostendi;  unde,  licet  non  negem 
posse  particulam  prce  in  illa  significatione  su- 
mi,  nihilominus  id  non  exigit  verbi  proprie- 
tas,  vel  significatio,  sed  juxta  materice  capaci- 
tatem  loquendum  erit,  quod  etiam  de  verbo 
prsedestinandi  intelligendum  est,  nam  hsec  duo 
verba  idem  significant.  Imo  in  Scriptura,  ubi 
in  Vulgata  latina  hsec  verba  variantur  ,  in 
Grasco  idemverbum  respondet,  quod  est  6pi!;w, 
vel7cpoopi'Cw;  ubiestverbumTtpoopi!;»,  semperpo- 
nitur  in  Vulgata  verbum  prcedestino ,  ut  Ro- 
man.  8  :  Quos  prcescivit,  et  prcedestinavit ;  et 
iterum :  Qiios  prcedestinavit,  lios  et  vocavit ;  et 
ad  Ephes.  \ :  Qui  prcedestinavit  nos  ;  et  iterum : 
Prcedestinaii  secundimi  propositum  ejus ;  et  1 
Corinth.  2  :  Quam  prcedestinavit  Deus  ante  sce- 
cula.  Ex  quibus  ultimis  verbis  intelligimus 
particulam  prce,  ex  intentione  Pauli,  signifi- 
care  antecessionem  seternitatis,  et  in  his  om- 
nibus  respondet  grsece  verbum  upoopii^w.  At 
vero  ubi  inveuitur  in  novo  Testamento  grse- 
cum  verbum  opii;»,  in  Vulgata  ponitur  ver- 
bum  definio,  sine  prsepositione,  ut  patet  ex  lo- 
cis  Lucse  et  Actorum,  supra  citatis.  Solum  ad 
Roman.  \,  ubi  grsece  habetur  simplex  parti- 
cipium  6pia6c'vTo;,  noster  interpres  vertit  'prce- 
desiinoius,  nam  quia  iha  destinatio  seu  defi- 
nitio  seterna  est,  non  dubitavit  interpres  il- 
lam  vocare  prsedestinatiouem.  Unde  etiam 
inteUigitur  illam  particulam  prce,  in  rigore, 
solum  significare  antecessionem  seteruitatis 
divini  propositi  ad  executionem  ejus,  tam  in 
verbo  prcedestinandi,  quam  in  verbo  prcede- 
terminatidi,  in  illa  prima  acceptione  sumpti, 
nam  hsec  in  rigore,  ut  dixi,  idem  sunt. 

6.  Possnntque  hfflc  confirmari  ex  verbis  Dio- 
nysii,  cap.  5  de  Diviuis  nominibus,  in  fine. 


CAP.  VI.  AN  EFFICAX  AUXILIUM 
qiiem  locum  obiter  etiam  hic  declarabimus, 
est  enim  celebris  in  hac  materia^  et  aliqui  non 
recte  illo  utuntur.  Agens  ergo  Dionysius  de 
divinis  exemplsribus  seu  ideis^  inqiiit,  juxta 
translationem  Ambrosii  Florentiui  :  Fxempla- 
rm  tero  esse  dicwms,  raiiones  in  Deo  sulstan- 
tificas  rerum,  et  sing^ilaonter  ante  sttlsistentes, 
quas  frcBdestinationes  Theologia  vocat  lonas 
dimnasqiie  voluntates,  eonm  quce  sunt  defini- 
trices  atqiie  efiectrices,  secundim  quas  ipse  S7(- 
persuistantialis  Deus,  quoo  sunt  omnia  prcedes- 
tinamt  atque  produxit.  Ubi  imprimis,  quod  ad 
verba  attinet,  adverto,  ubi  prius  exemplaria 
vocantur  pra^dcstinationes ,  secundum  aliam 
translationem,  quam  D.  Thomas  commenta- 
tur,  vocari  prcedefinitiones.  Unde  idem  D.  Tho- 
mas,  in  commentario,  sub  distinctione  dicit  : 
Quas  sacra  Scripttcra  Tocat  prcedcfinitiones, 
seu  prcedestinationes ,  pro  certo  habens  illa 
verba  esse  synonyma.  Et  ubi  postea  ipsee  ideee 
dicuntur  definitrices  et  efjfiectrices,  illa  versione 
apud  D.  Thomam  dicuntur  prcedeterminativce : 
aha  autem  versio  habet  discretivce  et  effectivce; 
et  in  ultimo  loco,  habetur  apud  eumdem  D. 
Tiiomam  verbum  pra^definivit,  pro  verbo  prce- 
destinavit.  D.  Thomas  autem,  loco  utriusque, 
posuit  prcedeterminavit,  sentiens  hoc  verbum, 
Deo  attributum,  etiam  significare  internum 
mentis  propositum,  et  in  ea  significatione  idem 
esse  quod  pradestinare  vel  defiuire. 

7.  Deinde  adverto  vocare  Dionysium  ipsa 
exemplaria  seu  ideas,  prcedestinationes,  seu 
prcedefijiitiones,  additque  etiam  vocari  divinas 
voluntates,  quia,  ut  ibi  notat  D.  Tliomas,  ra- 
tiones  rerum  possibihum  in  mente  Dei,  secun- 
dum  se  spectatae,  antequam  Deus  veUt  ad  il- 
larum  imitationem  ahquid  ad  extra  produ- 
cere ,  non  habent  rationem  exemplarium,  et 
ita  per  vohmtatis  prsefinitionem  quasi  com- 
plentur  in  ratione  exemplarium ,  et  ideo  et 
prsefinitiones,  et  prsedestinationes,  et  vohm- 
tates  Dei  esse  dicuntur.  Unde  advertit  ibi  Car- 
tliusianus  non  loqui  ibi  Dionysium  de  prse- 
destinatioue ,  in  eo  rigore  quo  electis  tri- 
buitur  preedestinatio,  sed  latiori  modo,  prout 
dici  potest  de  quahbet  priBordinatione  divina, 
sive  sit  de  prsemio,  sive  de  poena,  et  sive  sit 
ante  vel  post  preescientiam  ahcujus  rei  futurGe, 
et  sive  sit  praefinitio  absoluta  rei  in  se,  sive 
snfficiens  tantumi,  et  in  causis  suis.  Nam  quse- 
hbet  istarum  ad  rationem  idearum  seu  exem- 
plarium  constituendam  suflB.cit,  Denique,  addi 
potest  exemphim  simile  de  verbo  prcpparandi, 
ex  D.  Thoma,  i  p.,  q.  23,  art.  2,  ad  3,  ubi  ait 
verbum  illud  duphciter  posse  tribui  Deo,  pri- 


CONSISTAT  IN  MOTIONE,  ETC.  411 

mo,  pro  proeparatione  seterna  ex  parte  ipsius 
Dei,  quee  est  decretum  seternum,  quo  se  ab 
seterno  prseparavit  ad  salvandum  electum, 
vel  ahquid  simile  agendum.  Et  sic  ait  dici 
posse  bonam  voluutatem  humanam  esse  ab 
seterno  praeparatam  in  mente  Dei,  quse  prse- 
paratio  in  voluntate  creata  non  est  nisi  deno- 
minatio  extrinseca  ab  seterno  actu  Dei.  Secun- 
do,  vero  modo  dicitur  Deus  prseparare  vohm- 
tatem  humanam  in  tempore  efliciendo  ahquid 
in  illam,  quo  iham  disponat,  et  intrinsece 
prseparatam  reddat.  Idem  ergo  est,  servata 
proportione,  de  verbo  prcedeterminandi, 

8.  In  prsesenti  ergo  per  se  ac  directe  non 
agimus  de  hac  praedeterminatione  Dei  extrin- 
seca  ,  quia  non  agimus  de  prsedestinatione 
cum  qua  illa  coincidit,  sed  agimus  de  gratia 
eflScaci,  quse  a  prsedestinatione  diflfert,  tan- 
quam  effectus  a  prima  et  originah  causa,  et 
tanquam  temporale  quid  ab  seterno,  ut  Au- 
gustinus  docuit  hb.  de  Prsedest.  sanct.,  c.  10, 
et  hb.  de  Don.  Persever.,  c.  \k.  Dico  autem 
prsesentem  tractationem  non  esse  per  se  et  di- 
recte  de  hac  prsedeterminatione,  quia  si  una 
sit  cum  ahera  connexa,  indirecte  possetad  il- 
lam  extendi  disputatio ;  et  ideo  qui  ponunt 
gratiam  eflQcacem  in  prsedeterminatione  in- 
trinseca  nostrae  voluntatis,  magnam  vim  in 
hoc  faciunt,  quod  omnes  actus  nostri  liberi  ar- 
bitrii  sint  prsedestinati,  prsefiniti,  seu  prsedefi- 
niti,  et  in  dicto  sensu  prsedeterminati  in  pro- 
posito  ac  decreto  absohito  divinse  vohmtatis, 
non  sohim  prius  secundum  seternitatem,  sed 
etiam  secundum  antecessionem  rationis  divini 
decreti  ad  prsescientiam  futurorum,  quia  pu- 
tant  ex  tah  prsedeterminatione  extrinseca  se- 
qui  intrinsecam  in  nostra  vohmtate  per  gra- 
tiam,  vel  motionem  eflficacem,  quia  uuUo  alio 
modo  potest  ilhid  decretum  prsedeterminatio- 
nis  Dei  infalhbihter  impleri ;  ahi  vero,  in  con- 
trario  extremo,  ut  prorsus  caveant  a  tali  mo- 
do  gratise  eflQcacis,  quem  putant  esse  contra- 
rium  libertati,  negant  etiam  illum  modum 
prsedeterminationis,  seu  prsedestinationis  om- 
nium  actuum  liberorum  in  seipsis,  anteceden- 
tem  prsescientiam  futnrorum,  sed  aiunt  ante 
prsescientiam  absohitam  futurorum ,  solum 
prsedefiniri  et  prseordinari  in  causis  eflflcaci- 
bus,  vel  suflQcientibus,  sicut  modo  circa  verba 
Dionysii  dicebamus;  post  prsescieutiam  vero 
absohitam,  vohmtatem  ordinari  ad  suos  fines, 
et  sic  etiam  prsefiniri  in  prioritate  seternitatis^ 
non  in  antecessione  ad  prsescientiam  absolu- 
tam.  Nos  autem,  ut  ab  hac  controversia  absti- 
neamus,  supponimus  posse  Deum  iu  priori 


41?  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

seusn  prsedeterminare  seu  prsedestinare  actiis 
liberos  hnmanoe  voluntatis ,  ita  absolute  ut 
omuino  fiaut  et  libere  fiant;  credimus,  licet  in 
malis  aetibus  id  facere  non  possit  Deus  pro- 
pter  bonitatem  suam,  in  bonis  posse  ;  et  de 
facto  admittimus  id  fecisse  in  Sanctis,  actibus 
liberis  a  gratia  efficaci  procedentibus  ;  et  non 
obstante  hac  praedeterminatioue  extrinseca,  de 
intrinseca  iuquirimus,  an  sit  necessaria,  vel 
possibilis  ad  executionem  talis  prsedetermina- 
tionis,  et  consequenter  an  hoc  sit  gratiee  effi- 
cacis  munus. 

9.  Potentia  de  se  indi^erens,  quomodo  de- 
terminari  possit.  —  Ut  ergo  de  intrinseca  prae- 
determinatione  dicamus,  ulterius  advertimus 
potentiam  de  se  indifferentem  duobus  modis 
pcsse  determinari,  scilicet  in  actu  primo  et  in 
actu  secundo.  Priori  modo  est  determinata, 
quando ,  prius  natura  quam  actu  operetur , 
est  limitata  et  definita  ad  unum  effectum; 
posteriori  modo  est  determinata  quando  actu 
operatur.  Rursus  prior  determinatio  in  actu 
primo  multiplex  est,  nam  quaedam  esse  potest 
quoad  specificationem  tantum ,  alia  quoad 
exercitium,  vel  quod  perinde  est,  una  esse  po- 
test  sohim  quasi  conditionata,  si  vohmtas  ope- 
rari  veht,  aha  est  absoluta,  quia  per  illa  vo- 
huitas  determinatur,  ut  veUt.  Pnori  modo  est 
vohmtas  de  se  determinata  ad  amandam  bea- 
titudinem  in  communi,  nam  Hcet  actu  de  iha 
cogitetur,  non  est  vohintas  omnino  determi- 
nata  ad  exercendum  actum  amoris  circa  illam ; 
nihilominus  tamen  ita  est  defmita,  ut,  si  ve- 
lit  ahqnem  actum  circa  illam  exercere,  ille 
esse  debeat  amor,  seu  persecutio,  non  odium 
aut  fuga  ;  aUo  modo,  ex  parte  simiH,  Hcet  in- 
feriori,  determinatur  voluntas  per  habitum 
charitatis  ad  sancte  operandum,  non  quidem 
quoad  exercitium  actus,  ut  per  se  manifestum 
est,  nec  cum  tanta  limitatione  seu  determina- 
tione,  ut,  si  vohmtas,  habens  talem  habitum, 
operari  veht,  ad  sanctam  operationem  deter- 
minetur,  quia  non  est  unde  habitus  ille  tan- 
tam  prajbeat  determinationem,  alias  esset  ina- 
missibilis,  quod  csse  falsum  in  iib.  9  videbi- 
mus;  niliilominus  tamen  ahquo  modo  et  sub 
alia  conditione  determinat,  quia,  si  vohmtas 
illo  habitu  uti  velit,  non  potest  nisi  sancte  per 
illum  operari :  quomodo  dixit  Joan.,  canonic, 
c.  3  :  Qid  naUis  est  ex  Deo,  pcrxatuyn  non  facit, 
guoniam  semen  ipsius  in  eo  manet,  et  non  potest 
peccare,  quoniam  ex  Deo  natus  est,  utique  si  ut 
talis  oporari  veht ;  hanc  ergo  et  quamcumque 
similem  vocamus  determinatiouem  quoad  s[ie- 
cificationem,  vel  conditionatam,  et  secundum 


EFFICACI  GRATI.E  DEI. 
quid,  vel  sufficientiai,  non  exercitii.  Unde  obi- 
ter  constat  non  esse  in  prsesenti  sermouem  de 
hac  determinatione,  quod  est  memorise  mau- 
dandum,  nam  solent  per  hauc  sequivocatio- 
nem  eludi  argumenta,  quia  hoc  modo  etiam 
auxihum  sufficiens  determinat  vohuitatem  ad 
unum  quoad  specificationem  sub  conditione; 
quia  si  homo  taU  auxiUo  cooperari  veUt ,  non 
nisi  bene  et  in  taU  specie  operabitur,  et  ita 
iUa  est  determiuatio  sufficientiae,  Ucet  non  sit 
efficaciai :  est  ergo  in  prsesenti  sermo  de  de- 
terminatione  absoluta,  et  quoad  exercitium, 
quse  tunc  esse  dicitur  in  voluntate,  quando, 
ita  affecta  et  proxime  completa  in  actu  primo, 
in  illo  non  sistit,  nec  sistere  potest  in  tempo- 
ris  duratione,  quia  non  potest  se  continere, 
quin  exerceat  actum  secundum.  Quando  ergo 
potentia  prius  uatura  est  sic  constituta  in 
actu  primo,  dicitur  etiam  determinata  in  actu 
primo. 

10.  Ulterius  autem  hoc  dupUciter  contin- 
gere  potest,  uno  modo  ab  intrinseco,  sciUcet 
ex  innata  conditione  potentise  activse,  alio 
modo  ex  forma,  vel  actu  aUquo  qui,  Ucet  in- 
trinsece  afficiat  voluntatem,  ab  extrinseco  pro- 
venit,  nimirum  per  efficientiam  aUcujus  ex- 
trinseci  agentis,  sciUcet  Dei.  Prior  modus  ne- 
que  in  voUmtate  cadit,  nec  habere  potest  lo- 
cum  in  prsesenti  puncto,  saltem  comparatione 
facta  ad  voluntatem  ipsam  secundum  se  spec- 
tatam.  Probatur,  quia  supponimus  vohmta- 
tem  esse  hberam ;  ergo  illa,  secundum  se  spec- 
tata,  non  habet  innatam  determinationem  ad 
unum  quoad  exercitium,  quia  hoc  repugnat 
Ubertati  naturaU,  quas  indiff"erentiam  requi- 
rit,  etiam  naturalem,  ut  jam  ostensum  est. 
Item  gratia  efficax  uon  est  conditio  intrinsece 
connata,  seu  congenita  vohmtati;  ergo  non 
potest  iUi  dare  priorem  modum  determinatio- 
nis  ad  unum,  cum  semper  auxiUum  efficai 
sit  aliquid  superadditum  vohintati  ab  extrin- 
seco  agente  Deo;  et  ideo  dixi  hanc  determina- 
tionem  non  esse  innatam  ipsi  voluntati  se- 
cundum  se  spectatse,  nam  comparata  ad  illam 
entitatem ,  quse  est  gratia  efficax,  si  taUs  est 
illa  entitas  ut,  posita  in  voluntate,  determi- 
net  iUam  in  actu  primo  ad  exercitium  actus 
proportionati  illi  auxilio,  sic  taUs  determi- 
natio  convenit  taU  entitati  ab  intrinseco,  nam 
est  conditio  ilU  connaturalis  et  intrinseca, 
quia  per  nuUum  aUum  actum  primum  iUi  ad- 
ditur,  alias  esset  processus  in  infinitum. 

1 1 .  Imo  non  sohim  ipsa  ex  se  erit  determina- 
ta  ad  unum,  sed  etiam,  ex  intrinseca  sua  natu- 
ra  et  conditione,  habebitdeterminare  vohmta- 


CAP.  VI.  AN  EFFICAX  AL'XIL1UM 
tem  cui  adliGeret,  ad  coexercendum  secum  (ut 
sic  dicam)  eumdem  actum^  quia  non  potest  ali- 
ter  illa  entitas  habere  connaturalem  annexio- 
nem  et  omnino  intrinsecam  cum  suo  actu  se- 
cundo,  quia  non  potest  suum  actum  exercere 
sine  cooperatione  voluntatis,  ut  supponimus; 
ergo  vel  ipsa  non  est  ab  intrinseco  simpliciter 
determinata  ad  exercitium  suai  actionis,  vel 
seque  determinat  voluntatem  ad  secum  coope- 
randum.  Illa  ergo  determinatio  in  actu  pri- 
mo,  si  datur,  licet  sit  ab  extrinseco  respectu 
voluntatis^  erit  intrinseca  tali  auxilio  efficaci, 
seu  illi  principio  agendi  completo  ex  volun- 
tate  et  tali  motione^  quse  efficax  auxilium  di- 
citur.  Et  consequenter^  licet  talis  determina- 
tio  fiat  in  voluntate  effective  a  Deo,  quia  Deus 
est  qui  efficit  in  voluntate  auxilium  efficax, 
nihilominus  ab  ipso  auxilio  fit  illa  deter- 
minatio  formaliter  in  voluntate ,  quia  tale 
auxilium^  adhserendo  voluntati^  determinat 
illam.  Atque  hic  est  unus  et  forte  prsecipuus 
sensus  qusestionis  propositse ;  et  hanc  voca- 
bimus  semper  determinationem  in  actu  pri- 
mO;,  de  illa  inquirendo  an  fiat  in  voluntate 
per  auxilium  efficax^  modo  jam  explicato. 

12.  AHum  modum  determinationis  vocavi- 
mus  in  actu  secundo,  quia  per  illum  constitui- 
tur  potentia  in  ultima  determinatione.  Nam 
de  ratione  hujus  determinationis  in  actu  se- 
cundo  est,  ut  fiat  per  ejffectionem  ipsiusmet 
actus  secundi ,  quia  ante  illam  effectionem 
semper  est  potentia  in  actu  primo,  sive  prius 
tempore,  sive  prius  natura  consideretur^  et 
ideo ,  ante  actum  secundum^  seu  effectionem 
ejus,  non  potest  esse  potentia  determinata  in 
actu  secundo,  est  enim  aperta  repugnantia.  Ut 
autem  illa  efiectio  actus  secundi  habeat  ratio- 
nem  determinationis,  supponere  debet  in  po- 
tentia  indifl^erentiam  aliquam  quoad  exerci- 
tium^  quia  verbum  ipsum  determinandi,  con- 
notat  respectum  ad  rem,  vel  materiam,,  seu 
potentiam,  quse  non  supponitur  determinata, 
sed  indifferens;  nam  si  omnino  supponatur 
determinata,  non  indigebit  determinatione. 
Et  ideo  iguis,  quando  calefacit^,  non  dicitur 
determinari  ad  calefaciendum^  sed  agere  id 
ad  quod  determinatus  est;  sol  vero,  quia  de  se 
est  aliquo  modo  indifferens  ad  obdurandum, 
vel  liquefaciendum,  dicitur  determinari  a  dis- 
positione  cerse^  verbi  gratia^  ad  liquefacien- 
dum,  et  intellectus  dicitur  determiiiari  a  vo- 
luntate  ad  credendum,  quia  antea  erat  aliquo 
modo  indifferens^  et  eodem  modo  dicitur  vo- 
luntas  determinare  se,  quando  vult  credere. 

13.  In  quo  modo  loquendi  animadverto  dif- 


COKSISTAT  IN  MOTIONE,  ETG.  413 

ferentiam  inter  potentiam  indifferentem  ex 
dominio  voluntatis,  vel  indifferentem  alio  mo- 
do  minus  perfecto,  scilicet  ex  sola  universali 
virtute  agendi ,  vel  ex  subordinatione  ad  su- 
periorem  potentiam.  Nam  potentia  libera  pro- 
priissime  dicitur  determinare  se ,  quod  adeo 
necessarium  reputatur,  ut  dixerit  D.  Tliomas, 
nec  Deum  nec  hominem  fore  liberum,  nisi 
haberet  vim  internam  determinandi  se ,  vel 
emiuentem,  quasi  per  seipsam  formaliter,  ut 
voluntas  divina,  vel  active  voluntarie  agendo 
in  seipsam,  ut  voluntas  liumana.  At  vero  alise 
causae  alio  modo  indifferentes  non  dicuntur 
determinare  se,  sed  determinari  vel  ab  alia 
causa  in  quocumque  alio  genere;,  sicut  deter- 
minatur  virtus  solis  ex  dispositione  vel  capa- 
citate  passi^  vel  a  superiori  potentia  movente, 
et  applicante,  sicut  intellectus  determinatur  a 
voluntate  ad  credendum.  Haec  ergo  determi- 
natio  in  actu  secundo  etiam  intervenit  in  actu 
qui  fit  per  efficax  auxilium,  et  ideo  alius  sen- 
sus  prsesentis  qusestionis  est,  an  efficax  auxi- 
lium  immediate  efficiat  vel  conferat  liane  ip- 
sam  determinationem  in  actu  secundo^  non 
praevio  aliquo  actu  primo^  in  quo  talis  deter- 
minatio  consistit,  sed  per  immediatum  in- 
fluxum  absolutae  voluntatis  Dei  in  ipsum  ac- 
tum  secundum,  ita  ut  per  illummet  quasi  for- 
m.tliter  determinetur  voluntas  humana  a  vo- 
luntate  divina  efficaci^  influente  effective  ta- 
lem  determinationem. 

'14.  Prcedeterminatio ,  de  determinatione  VO' 
hmtalis  himancB.  —  Atque  ex  his  facile  decla- 
rari  potest  cur  htec  determinatio  humanas  vo- 
luntatis  prcedeterminatio  vocetur;  non  enim 
additur  illa  particula  prce,  propter  antecessio- 
nem  seternitatis  ad  tempus ;  nam  hsec  deter- 
miuatio  non  est  seterna,  sed  in  tempore  fit, 
ut  declaravi ;  imo  nec  aliqua  antecessio  dura- 
tionis  temporalis,  per  illam  particulam  prcgy 
indicatur,  quia  determinatio  illa  non  antece- 
dit  tempore  effectum  gratice  efficacis,  seu  ac- 
tum  secundum  et  ultimum  voIuntatis_,  ut  etiam 
declaravi.  Dicitur  ergo  prsedeterminatio  pro- 
pter  antecessionem  naturaj  et  causalitatis , 
quod  quidem  facillime  intelligitur  in  tali  de- 
terminatione,  si  dari  in  actu  primo  suppona- 
tur,  nam  actus  primus  prsecedit  secundum  sal- 
tem  ordine  naturse  ;  ergo  si  voluntas  per  auxi- 
lium  efficax  determinatur  in  actu  primo,  pro- 
fecto  prsedeterminatur;  tum  quia  prius  natura 
constituitur  in  actu  primo  quam  agat ;  tum 
etiam  quia  recipit  illam  prsedeterminationem 
ut  prseviam  ad  suum  consensum^  sicut  etiam 
recipit  motionem  auxilii,  et  ideo  per  illud  prse- 


^i^  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

moveri  dicitur ;  et  hinc  dicitur  Deus  prsedeter- 
miuare  illam^  non  formaliter  et  quasi  extrinse- 
ce  per  suum  propositum  seternum,  ut  in  priori 
significatione  verbi  prcedeterminandi  diceba- 
mus,  nec  etiam  formaliter  intrinsece,  quia 
haec  ipsa  motio  efficax,  quatenus  est  intrin- 
sece  inbaerens  voluntati,  illam  determinat  for- 
maHter,  ut  jam  satis  explicavi;  sed  dicitur 
Deus  praideterminare  voluntatem  effective, 
tum  quia  facit  in  illa  internam  prsedetermi- 
nationem  formalem,  tum  etiam  quia  illam  ef- 
ficientiam  habet  solus  Dens  sine  cooperatione 
voluntatis,  prgeveniendo  omnino  usum  liber- 
tatis  ejus.  Denique  dici  etiam  potest  prcede- 
terminatio  per  comparationem  ad  meritum, 
quia  antecedit  ilhid,  quanquam  hoc  habet  lo- 
cum  in  primo  auxilio  efficaci,  non  vero  uni- 
versaliter  in  omnibus  sequentibus,  ut  postea 
videbimus. 

15.  At  vero,  si  gratia  efficax  non  deter- 
minet  vohmtatem  in  actu  primo,  sed  imme- 
diate  ad  actum  ,  vel  per  actum  secundum, 
tum  etiam  particula  prcB  non  potest  signifi- 
care  antecessionem  durationis  respectu  effec- 
tns,  seu  consensus  hberi  vohmtatis,  quia  in- 
volvit  ipsum  actum  secundum,  vel  formahter, 
quia  ad  ilhim  immediate  terminatur ;  uude 
etiam  antecessio  secundum  realem  ordinem 
naturse  et  causahtatis  difficile  ibi  exphcatur, 
quia  actio  ipsa  qua  fit  consensus  vohmtatis 
unica  est  et  simplex;  unde  non  potest  in  illa 
distingui  ahquid  prius  natura  et  causahtate, 
quam  ahud.  Nec  satisfaciet  qui  dixerit,  per  il- 
lam  particulam  prw,  solum  significari  priori- 
tatem  in  dignitate,  exceUentia,  independentia, 
et  in  efficientia  tahs  auxilii,  quod  principa- 
les  partes  habet  in  tah  effectu.  Hoc,  inquam, 
non  satis  est,  quia  id  totum  invenitur  in  auxi- 
ho  efficaci  simultaneo  et  concomitante  ;  ergo 
iho  modo  non  exphcatur  propria  prioritas 
auxilii  prsevii,  quce  inveniri  debet  in  auxiho 
efficaci,  de  quo  tractamus,  et  per  iUam  parti- 
culam  significatur.  Si  ergo  in  ipsa  determina- 
tione  actus  secuudi,  prsedeterminatio  admitta- 
tur,  necessarium  est  dicere  Deum,  sua  mo- 
tione  efficaci,  prsecedere  ahquo  modo  iu- 
fluxum  voluntatis  creatse,  etiamsi  ad  eumdem 
termiuum,  seu  actum  secundum  immediate 
terminetur.  Unde,  si  gratia  efficax  vocetur 
ipsa  vohmtas  Dei  quatenus  movet  et  Irahit 
nostram  vohmtatem  ad  agendum,  sic  antece- 
dit  ordine  uaturse,  sahem  virtuah,  quia  con- 
currit  imperando,  et  traliendo  uostram  vohm- 
tatem,  sicut  vohmtas  nostra  prteccdit,  mo- 
vendo  brachium.  Non  videtur  autem  ahenum 


EFFIGACI  GRATL£  DEI. 
a  proprietate  locutionis  vohmtatem  ipsam  Dei, 
ut  active  influentem  ad  extra,  gratiam  effica- 
cem  vocare,  sicut  muUi  censent  voluntatem 
creandi,  ut  actu  inferentem  ex  se  effectum, 
esse  activam  creationem.  Quod  si  actio  ipsa 
consensus  hberi  recepta  in  voluntate  hominis, 
ut  est  ab  efiicaci  vohmtate  divina,  vocetur 
auxilium  efficax  Dei ,  sic  dicetur  prsedetermi- 
nare  voluntatem  creatam  formaliter,  et  per 
particulam  prce  denotabitur  actionem  iham, 
prout  procedit  a  speciah  vohmtate  divina  efti- 
caci,  determinate  facere  ut  voluntas  creata  in 
eam  actionem  influat,  et  ut  sic  vocari  prsede- 
termiuationem,  quia,  secimdum  illum  respec- 
tum  ad  voluntatem  Dei,  habet  quamdam  an- 
tecessionem  ad  voluntatem  honainis ,  cujus 
influxum  ex  necessitate  quadam  sibi  conna- 
turali  conjunctam  habet;  hic  enim  modus  an- 
tecessionis  non  repugnat ;  an  vero  possit  gra- 
tise  efficaci  accommodari,  postea  videbimus. 

16.  Prcedeterminatio  physica,  cur  sic  dicta. 
—  Superest  explicanda  altera  particula,  per 
quam  hsec  prsedeterrainatio  physica  appella- 
tur.  In  quo  imprimis  adverto  Francisc.  Cumel, 
dict.  hb.  1  Opusculor.,  disp.  4,  sect.  2,  con- 
clus.  4,  reprehendere  hunc  modum  loquendi  de 
pi^sedeterminatione  physica;  imo  addit  voca- 
bulum  iUud  a  me  et  a  nostris  esse  inventum, 
ad  improbandam  aliorum  sententiam.  Quod 
autem  ad  me  spectat,  verissime  afllrmo  illud 
nou  excogitasse,  nec  ab  aUo  quam  a  defenso- 
ribus  taUs  auxiUi  efficacis  iUud  didicisse.  Unde 
tantum  abest  ut  a  Patribus  Dominicanis  repu- 
tetur  a  nobis  inventum,  ut  M.  Alvar.,  disp.  22, 
n.  2,  affirmat  non  esse  novum,  sed  antiquum 
in  Ecclesia,  et  a  Patribus  usurpatum  in  eadem 
acceptione,  qua  iu  prsesenti  disjtutatione  su- 
mitur,  quod  muUis  verbis  expUcare  couatur. 
Sed  quidquid  sit  de  nominis  initio  aut  inven- 
tionc,  ad  explicandam  pecuUarem  sententiam, 
eamque  ab  aUis  distinguendam,  necessarium 
fuit  pecuUare  nomen.  Et  ad  hunc  finem  ilhid 
non  fuit  incongruum,  quia  per  iUud  (ixplica- 
tur  hanc  determinationem  non  esse  metapho- 
ricam,  sed  veram,  nec  tantum  secundum  quid, 
aut  moralem,  seu  ex  his  quse  frequentius  acci- 
dunt,  ac  subinde  ex  accidenti  talem,  sed  esse 
determinationem  simphciter  et  ex  intrinseca 
natura  taUs  entitatis,  seu  auxilii,  ac  proinde 
esse  per  se  talem  ex  aUqua  propria  causalitate 
per  se.  Nam  juxta  communem  usum,  etiam 
ecclesiasticum,  ita  solet  illud  additum  physice 
usurpari.  Sic  enim,  ad  significaudam  veram 
unitatem  trium  personarum  in  Deo,  dicitur 
esse  una  persona  iu  alia  naturaUter,  et  a  Grse- 


CAP.  VI.  AN  EFFICAX  AUXILIUM 
cis  physice.  Et  unio  Verbi  ad  humauitatem 
vocatur  naturalis  et  physica,  et  Theologi  so- 
lent  vocare  physicam^  efficientiam  Sacramen- 
torum^  ut  declarent  esse  veram  et  realem. 
Ad  hunc  ergo  modum  in  preesenti^  ad  expli- 
candam  rigorosam  proprietatem  hiijus  deter- 
miuationis,  illa  particula  pliysice  determina- 
tioni  adjungitur. 

17.  Auxilnm  effie.axpJiysicmi  variis  modis 
dicitur.  —  Advertendum  est  aatem  variis  mo- 
dis  posse  auxihum  efficax  dici  physicum;  pri- 
mo^  in  ratione  entis,  et  hoc  est  verum,  non 
tamen  sufficit  ad  rem  esplicandam^  quia  etiam 
gratia  cxcitans  sufficiens  est  entitas  physica^ 
id  est^  vera  et  reahs.  Secundo^  in  ratione  mo  - 
tionis  formahter  afficientis  et  immutautis  vo- 
luntatem^  et  hoc  etiam  non  est  satis^  nam  id 
etiam  habet  auxilium  sufhciens^  est  enim  mo- 
tio  physica,  quia  vere  et  realiter  voluntatem 
inclinat,  et  intellectum  afficit  et  immutat^ 
non  tantum  objectivC;,  sed  etiam  formahter 
per  internam  Spiritus  Sancti  efficientiam^  ut 
in  superioribus  ostensum  est ,  et  ex  ipsis  ter- 
minis  est  satis  notum.  Tertio,  potest  iha  deter- 
minatio  dici  physica,  propter  elficientiam, 
quia  nimirum  tale  auxilium  physice  efficit 
consensum  vohmtatis.  Et  hoc,  sive  sit  verum, 
sive  falsum,  non  sufficit^  quia  potest  esse  phy- 
sicum  principium  per  se  iufluens  cum  vohm- 
tate  in  actum  suum ,  et  nihilominus  uon  de- 
terminare  voluntatem  quoad  exercitium  ac- 
tus,  neque  absolute,  sed  soium  sufficienter, 
seu  sub  conditione;  sic  enim  multi  dicunt 
auxihum  sufficiens  prasveniens ,  pliysicum 
principium  actus^  quando  transit  in  auxihum 
adjuvans  actu^  etiamsinou  determinet  volun- 
tatem  illo  modo ;  et  liabitus  cliaritatis  physice 
afficit  voluntatem;,  ct  inchnat  illam,  et  cum 
illa  efficit  physice  actum,  et  tamen^  quia  in 
efficicntia  sui  actus  subest  dominio  voluntatis, 
uon  determinat  illam.  De  hac  autem  motione 
gratise  efficaciS;,  nunc  inquirimus  an  distin- 
guatur  in  hoc  ab  liabitu  et  a  gratia  sufficiente, 
quod  omnino  determinet  vohmtatem,  ita  ut^ 
illa  posita,  imphcet  contradictionem  volunta- 
tem  non  velle. 

18.  Quarto  ergo  modo  dicitur  pliysica  pice- 
determinatio  in  ratione  determinationis^  et 
necessarise  connexionis  iuter  entitatem  talis 
auxilii ,  et  actum  secundumj  ac  influxum  vo- 
hintatis  in  ipsum ;  duoque  per  illam  vocem 
pliysica  significantur  ac  denotantui  :  unum 
est  illam  determinationem  esse  simphciter  et 
omnino  absolutam_,  ita  ut  nulla  ratione  aut 
modo  impediri  possit  illa  conaexio.  Aliud  est 


CONSISTAT  IN  MOTIONE,  ETC.  415 

eamdem  determinationem  fieri  ex  vi  talis  en" 
titatis^  sine  ahquo  respectu  ad  alias  circum- 
stantias,  vel  ad  specialem  voluntatem ,  aut 
preescientiam  Dei,  sed  esse  omnino  intrinse- 
cam^  et  uaturaicm  illi  entitati,  seu  auxilio. 
Quocirca,  ne  haireamus  forte  in  voce  pJiysica, 
qua  nonnulli  ejusdem  opinionis  uti  nolunt, 
res  ipsa  spectanda  est,  et  statuendum  nihil 
aliud  per  illam  indicari ,  nisi  motionem  illam 
talem  esse,  ut  a  solo  Deo  fiat  in  Iiomine,  et  de 
se  et  sua  vi  naturali  ac  proprietate  habere  ef- 
fectum  ita  determinandi  voluntatem,  ut  vo- 
luntas  non  possit  resistere  illi,  vel  ut  impossi- 
bile  omnino  sit  voluutatem  illam  habere  ,  et 
non  consentire.  Et  hunc  modum  determina- 
tionis  ita  censeo  sufficere,  ut  dicatur  physica 
determiuatio,  ut ,  licet  fingamus  motionem 
illam  preeviam  et  efficacem  ,  non  habere  phy- 
sicam  et  per  se  efficientiam  in  consensum,  sed 
pcr  solam  inhasrentiam  suam  determiuare  om- 
nino  voluntatem,  quasi  formaliter  ligando, 
vel  impediendo  illam^  ne  posset  suum  iufiu- 
xum  suspendere^  id  satis  foret  ut  sit  vera  et 
physica  determiuatio,  quia  formalis  causalitas, 
quse  est  a  vera  forma  reali,  physica  est. 

19.  Ad  efficaciam  vocationis  an  sit  necessa- 
ria  prcedeterminatio  pJiysica.  —  Ex  his  ergo 
satis,  ut  arbitror_,  declaratus  est  sensus  quaes- 
tionis  propositse,  neque  aliquis  existimet  su- 
pervacaueam  esse  tam  prolixam  termiuorum 
declarationem^  quia  non  solum  est  necessaria 
ad  vim  rationum  et  testimouiorum  penetran- 
dam,  sed  etiam  erit  utilissima  ad  expedienda, 
cum  longe  majori  brevitate^  multa  argumenta, 
et  varia  diverticula  prsecludenda.  Prasterquam 
quod  ad  intelligendum  statum  qusestionis  et 
varietatem  opinionum  est  necessaria.  Primum 
ergo  et  prEecipuum  punctum  totius  controver- 
sise  est_,  an  ad  efficaciam  vocationis,  seu  exci- 
tantis  auxilii,  necessaria  sit  preedeterminatio 
pliysica  voluntatis ;  in  quo  puncto  duee  sunt 
opiniones  extreme  contrarise ,  quas  hic  brevi- 
ter  et  generatim  attingam  _,  nam  postea  per 
partes  sunt  fuse  tractandee. 

20.  Opinio  prhna.  —  Prima  opinio  simpli- 
citer  affirmat  efficaciam  auxilii  in  physica 
prajdeterminatione  positam  esse.  Cujus  fuuda- 
mentum  generale,  omissis  nunc  testimoniis, 
est ,  quia  non  potest  auxilium  prsevise  motio- 
nis  seu  vocationis  esse  ita  efficax,  ut  infallibi- 
liter  inferat  consensum  voiuutatis,  nisi  omni- 
no  inevitabiliter  determinet  voluntatem  ad 
talem  consensum;  sed  hoc  uon  fit  uisi  per 
physicam  preedeterminationem  :  ergo.  Minor 
evidens  est  ex  declaratione  data.  Major  pro- 


4iC  LIB.  V.  DE  AUXJLIO 

batUFj  quia,  posito  auxilio  efficaci  prEevenienti, 
consecutio  actus  liberi  non  potest  esse  infalli- 
bilis,  nisi  vel  ex  preescientia ,  vel  quia  immu- 
tabilis  est,  posito  tali  auxilio.  Sed  iufallibilitas 
non  potest  primo  et  per  se  ex  praescientia  pro- 
venire;  ergo  necesse  est  ut  eveniat  ex  prfede- 
termiiidtione  physica.  Minor  probatur,  quia 
vel  est  sermo  de  prsescientia  absoluta ,  et  haec 
supponit  praescientiam  auxilii  absolute  futuri, 
et  efficaciam  ejus,  vel  de  prsescientia  conditio- 
nata,  et  htec  vel  nullo  modo  datur  de  tahbus 
futuris  contingentibus  ,  quae  sit  omniuo  certa 
et  iufallibiHs,  antequam  preesciantur  absolute 
futura,  vel,  si  datur,  necessario  supponit  sub 
illa  conditione  decretum  Dei  absohitum  et  ef  - 
ficax,  in  quo  veritas  illa  et  certitudo  fundetur, 
quod  decretum  involvit  etiam  efficaciam  quam 
auxilium  de  se  habet  ad  determinandam  vo- 
luntatem.  Et  quia  hoc  tantum  fundamento  vi- 
detur  preechidi  via  ad  salvandum  omne  aliud 
auxihum  prsevium  efficax,  quod  sit  potentissi- 
mum  medium  quo  Deus  exequatur  absohitam 
prffidestinationem ,  vel  de  salute  electorum, 
vel  de  aliis  actibus  hberis  quos  prGefinivit ,  ut 
jam  suppouimus ,  ideo  ab  auctoribus  hujus 
seutentise  omni  conatu  et  coutentione  impu- 
guata  est  conditionahs  scientia,  quia_,  iha  e 
medio  sublata,  non  superest  alius  modus  suf- 
ficiens  efficacise,  praeter  physicam  proedeter- 
minationem.  Modi  autem  expUcandi  et  defen- 
dendi  hanc  sententiam  sunt  multi,  et  auctores 
ejus  in  iUis  non  conveniunt ,  et  aliqui  non  in 
omnibus  punctis ,  sed  in  uno  vel  aho  consen- 
tiuut,  ct  ideo  nunc  nec  auctores  refero,  nec 
alia  fundamenta;  membratim  enim  iu  sequen- 
tibus  capitibus  illud  preestabo. 

21.  Opinio  secimda.  —  Secunda  opinio  ne- 
gat  esse  necessariam  prcedeterminatiouem  ad 
efficacitatem  auxilii ;  fundamentum  est  impri- 
mis  a  posteriori,  tum  quia,  posita  hujusmodi 
necessitate,  auxilium  tantum  sufficiens  erit  de 
se  inefficax,  ac  subinde  non  sufficiens;  tum 
etiam  quia  talis  ac  tanta  efficacitas  induceret 
necessitatem  libertati  actus  contrariam.  A 
priori  vero  fundamentum  est,  quia  ad  salvan- 
dam  veram  efficaciam  auxilii  sufficit  futura 
causalitas  ejus,  quse  sit  infahibilis  in  divina 
proescientia ,  quam  Deus  sine  dubio  habet  de 
hujusmodi  futuris  sub  conditione  prius  secun- 
dum  rationem,  quam  taha  auxiha  efficacia  seu 
congrua  distribuat.  In  modo  autem  explicandi 
hanc  sententiam  est  aUqua  diversitas,  quoe 
postea  per  partes  tractanda  est,  et  ideo  nunc 
ueque  auctores  refero,  nequc  fundamenta  illa 
ampUus  urgeo.   Nos  vero  hanc  posteriorem 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
sententiam  approbamus  et  defendimus.  Et 
fundamentum  propositum  prioris  sententise 
evertimus,  demonstraudo  dari  in  Deo  certissi- 
mam  et  infaUibilem  scientiam  veritatum  con- 
tingentium,  non  fundatam  ex  parte  objecti  in 
aUquo  decreto  libero  divinse  voluntatis,  sed  in 
veritate  rei  secundum  se ,  ut  in  secundo  pro- 
legomeno  tractatum  est.  Imo,  nunc  addimus 
non  parum  infirmari  credibilitatem  contrarise 
sententise  ,  ex  eo  quod  efficaciter  persuaderi 
non  potest,  nisi  negando  Deo  quamdam  scien- 
tiam  valde  conformem  infinitae  illius  perfec- 
tioni ,  sapientise,  et  altissimse  providentias, 
necnon  sanctis  Scripturis  et  Patribus  nimis 
consentaneam,  et  quea  nec  demonstrari  potest 
impossibilis,  neque  hactenus  vel  probabiliter 
persuasum  est. 

22.  Addo  denique  tam  certum  mihi  esse 
Deum  non  prsedeterminare  illo  modo  volunta- 
tes  humanas  ,  neque  id  esse  necessarium  ad 
pie  sancteque  operaudum,  ut  si  vel  talem  ne- 
cessitatem  prsedeterminationis  admittere,  vel 
electionem  absolutam ,  aut  prsedefinitionem 
actuum  liberorum  ante  prsescientiam  eorum 
negare  necessarium  esset,  potius  dicerem  hoc 
posterius  esse  negandum,  quam  illud  prius 
admittendum.  Nam  in  doctrina  fidei  certius 
est  dari  peccatoribus  auxilium  sufficiens  ad  sa- 
lutem,  et  auxilium  efficax  non  tollere  liberta- 
tem  actuum  supernaturalium,  quam  sit  cer- 
tum  dari  absoluta  decreta  libera  in  Deo  de  futu- 
ris  actibus  liberis  ante  prsescientiam  eorum. 
Et  ideo,  si  oporteret  vel  illa  principia  labefac- 
tare,  admittendo  tale  genus  prsedeterminatio- 
nis,  vel  illa  decreta  in  illo  absoluto  sensu  non 
admittere ,  sed  aliter  illa  interpretari_,  hoc  po- 
tius  esset  eligendum  quam  prius  ;  sed  cum 
omnia  illa  dogmata  vera  sint,  inter  se  non  re- 
pugnant,  nec  in  eas  angustias  redigimur,  ut 
alterum  ex  illis  duobus  eligere  necessarium 
nobis  sit,  ut  jam  tetigimus,  et  in  discursu  se- 
quentium  capitum  planum  fiet. 

CAPUT  VII. 

UTRUM  AUXILIUM  EFFK3AX,  NECESSARIUM  AD  PIE 
OPERANDUM,  SIT  POSITUM  IN  ALIQUA  EXGITA- 
TIONE  PER  SE  ET  EX  VI  SUjE  NATUR.E,  AG 
PR^GISE  ENTITATIS,  PRiEDETERMINANTE  PHY- 
SICE  VOLUNTATEM  AD  CONSENSUM. 

\ .  Ut  duse  sententise  generatim  relatse  pres- 
sius  examinentur,  et  judicium  de  illis  datum 
vcrum  et  solidum  ostendatur,  per  omnes  mo- 
dos  discurrere  oportet,  quibus  iUse  opiniones 


CAP.  VII.  UTRUM  AUXILIUM 
defendi  solent  vel  possunt,  ut  in  illo^  qui  et 
principiis  fidei  magis  consentaneus  apparue- 
rit,  et  ad  resisteudum  haereticis  aptior,  et  mi  - 
noribus  diflicultatibus  implicatus  fuerit,  quies- 
camus.  Circa  opinionem  vero  de  auxilio  prse- 
determinante  tres  modi  occurrunt,  quibus  co- 
gilari  potest.  Primus^  quod  detur  aliquis  mo- 
tus  excitantis  gratiai  qui  natura  sua  liabeat 
vim  hanc  prsedeterminandi  volunlatem  ,  et 
inevitabiliter  illam  inducendi  in  consensum. 
Secundus  est ,  ut  nulla  excitatio  per  se  ad 
hoc  sufficiat,  sed  compleatur  virtus  illa  per 
aliam  motionem  realem  distiuctam  ab  actu 
preevio  excitantis  gratiee^  et  ab  actu  hberi 
consensus,  et  quasi  media  interillos.  Tertius^ 
ut  consistat  in  ipsa  immediata  productione 
deliberati  cousensus,  prout  ab  efficaci  vohui- 
tate  Dei  procedit,  vel  (quod  perinde  est)  ut 
consistat  in  efficaci  Dei  vohmtate^  qua:  talem 
actionem  vohmtati  hominis  immittit,  eam- 
demque  ad  secum  cooperaudum  efficaciter 
trahit.  Ex  quibus  modis  duo  primi  ad  prsede- 
terminationem  in  actu  primo  pertinent,  ter- 
tius  ad  prsedeterminationem  in  actu  secundo, 
juxta  declarationem  iu  superiori  capite  datam. 
In  hoc  ergo  capite  primum  modum^  qui  faci- 
hor  estj  expediemus. 

2.  DuUtandi  ratio. — Ratio  igitur  dubitandi 
in  puncto  proposito  est,  quia  efficax  preeve- 
niens  auxilwm  positura  est  in  aUqua  excitante 
gratia^  id  est,  in  vocatione  quadam  alta  et  se- 
cretaj  et  interna  doctrina  :  ergo  necesse  est  ut 
detur  aliqua  excitans  gratia,  quse  ex  se,  id  est^ 
ex  vi  sui  modi  intrinseci  hanc  efficaciam  ha- 
l)eat ;  ergo  illa  etiam  gratia  erit  physice  prse- 
determinans  vohmtatem.  Autecedens  proba- 
tum  est  late  capite  prfficedenti,  ex  sententia 
Augustini ,  qui  testimoniis  Scripturae  ilhid 
confirmat.  Nam  gratia  illa,  de  qua  loquitur 
Christus,  Joann.  6  :  Omnis  qui  audivit  a  Patre, 
et  didicit,  'cemt  adme,  gratia  excitans  est,  uam 
consistit  in  interna  doctrina^  illuminatione^  et 
inspiratione,  et  tamen  ilh  tribuit  Christus  iu- 
fahibiliter  effectum  hberi  consensus ,  cum  di- 
cit :  Venit  ad  me  ;  ut  enim  notat  Augustinus^ 
hb.  de  Grat.  Christi,  c.  iA,  non  dixit  Cliristus  : 
Potestvenire  adme,  sed  :  Ve7iit  ;uHjam  (inquit) 
et  possiUlitatis  pro/ectus,  et  voluntatis  ejfec- 
tus,  et  actionis  efectus  est,  Nam,  ut  superius 
dixerat ,  quando  Deus  docet  per  Spiritus  gra- 
tiam,  ita  docet  ut  quod  quisque  didicerit,  non 
tantum  cognoscendo  tideat,  sed  etiam-  volendo 
appetat,  agendoque  perficiat,  quse  omnia  per- 
tiuent  ad  gratiam  excitantem.  Idemque  con- 
firmant  omnia  quse  de  efflcaci  vocatione ,  ca- 

VIII. 


EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC.  AVl 

pite  prsecedentij  diximus.  Consequentia  vero 
prima  probatur,  quia  si  excitatio  uon  habeat 
hanc  efficaciam  ex  se,  seu  ex  intrinseco  modo 
suo,  jam  non  ipsa  erit  efficax,  sed  aliunde 
proveuiet  efficacia  ex  aho  principio  vocationi 
addito,  quod  accidentarium  esset,  quod  est 
contra  proprietatem  verborum  Scripturae  et 
Augustini.  Altera  etiam  consequentia  nota  est 
ex  declaratione  data  capite  prsecedenti  ,  uam 
idem  est  prsedeterminare ,  quod  ex  se  infalh- 
bihter  efiectum  inferre. 

3.  Nihilominus  in  hoc  puncto  omnes  utrius- 
que  opinionis  auctores  in  hoc  convenire  vi- 
dentur,  quod  per  solas  excitationes  non  prse- 
determinatur  simpliciter  ac  physice  voluntas  : 
hoc  iu  nostra  sententia  manifestum  est;  in 
ahorum  autem  opinione  patet,  tum  quia,  ob 
eara  rem,  praeter  excitationem,,  postulant  no- 
vam  raotionem  prsedeterminantem  physice, 
quia  solse  excitationes  ad  hoc  non  sufticiunt. 
UndeLedesraa,  art.  1,  conclus.  1,  licet  excita- 
tionibus  tribuat  determinationem  raoralem, 
de  quo  statim  dicam,  addit  in  fine  ilhus,  iham 
preedeterminationem  non  esse  physicam.  Tum 
etiam  quia  isti  auctores  fatentur,  ex  duobus 
horainibus  habentibus  a^qualia  auxilia  prseve- 
nientia  excitantia,  posse  unura  converti,  et 
non  ahum ,  si  imi  detur  auxihum  adjuvans 
praedeterminans,  et  non  alteri;  ergo  suppo- 
nunt  excitantia  auxilia  non  prsedeterminare 
pliysice.  Imo,  ut  cap.  5  dixi,  ideo  negant  auxi- 
lia  excitantia  in  suo  ordine  esse  efficax  auxi- 
liura,  quia  illa  non  preedeterminant  physice 
voluntatem,  et  ipsi  putant  veram  efficaciam 
in  physica  praedeterminatione  consistere.  Ut 
autem  lisec  veritas  raagis  declaretur  et  confir- 
metur,  nonnulhs  propositionibus  distinguen- 
da  est. 

4.  Assertio.  — Prolatur. —  Confirmatur. — 
Dico  prirao  :  ad  actum  liberum  supernatura- 
lem  efficiendum ,  non  est  necessaria  excitans 
gratia  physice  praedeterminans  vohmtatem. 
Probatur  primo  ex  principiis  superiori  libro 
positis  de  gratia  sufficienti.  Nam  Deus  prsebet 
homini,  qui  non  convertitur,  vocationem  et 
excitationem  necessariam  ad  sahitem,  et  uon 
dat  ilh  excitationem  deterrainantem  volunta- 
tera  ejus  :  ergo  tahs  excitatio  determinaus  non 
est  ad  salutem  simphciter  necessaria.  Et  cou- 
firmatur,  quia  si  excitatio  de  se  determinans 
voluntatem  est  necessaria  ut  voluntas  consen- 
tiat ,  ergo  sine  illa  non  potest  consentire ;  ergo 
siue  illa  non  habet  sufficientem  excitatio- 
nem,  et  consequenter  non  peccat  non  cousen- 
tiendo.   Hic  vero  responderi  potest  vuigar 

27 


418  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

distinctione,  scilicet  excitationem  determinan- 
tem  esse  necessariam  ut  qiiis  consentiat,  non 
vero  ut  possit  consentire,  et  ideo  sine  illa  ha- 
bere  hominem  sufficientem  excitationem,  ut 
possit  velle,  non  tamen  ut  veht.  Sed  hoc  vir- 
tute  impugnatum  cst  in  superiori  hbro,  et  in 
simih  forma  impugnabitur  in  sequentibus , 
quia  auxilium,  vere  sufficiens,  ex  parte  sua 
sufficiens  est ,  non  tantum  ad  posse ,  sed 
etiam  ad  velle,  si  homo  bene  illo  uti  veUt, 
ut  potest  cum  auiilio  adjuvante,  quia  si  nova 
vel  distincta  excitatio  necessaria  est,  cum  illa 
non  sit  in  potestate  hominis  ,  simpliciter  et 
absohite  actus  non  est  in  ejus  potestate. 

5.  Prohatur  secundo. —  Secundo,  probatur 
assertio  ratione  philosophica,  quia  voluntas 
ad  actus  naturahs  ordinis  non  iudiget  excita- 
tione,  vel  cognitione  praevia  naturah  deter- 
minante  vohmtatem,  ut  ipsa  possit,  et  de  facto 
consentiat  pro  libertate  sua  ;  ergo,  servata 
proportione,  neque  in  supernaturahbus  est 
necessaria  excitatio  sie  determinans.  Antece- 
dens  videtur  certum,  et  satis  declarari  a  Sa- 
piente,  Eccles.  \  5,  ilhs  verbis  :  Deiis  creavit  ho- 
minem  et  posicit  eum  in  manu  consilii  sui,  etc. 
Ijbi  declarat  proposuisse  Deum  liomini  vi- 
tam  et  mortem,  iguem  et  aquam,  ut  porrigat 
manum  ad  quod  vohierit.  Est  ergo  determi- 
natio  illa  in  manu  voluntatis,  licet  anteceden- 
tia  consiha  vel  objectaiham  non  determinent. 
Idem  probatur  ex  modo  quo  praebet  homo  con- 
sensum  vohintatis,  vel  tentatione  iuductus, 
vel  ad  peiitionem  aliciijus.  Quis  enim  dicat 
tentationem  determinare  voluutatem  physice, 
ut  omnino  veht  ?  Tentatio  autem  se  habet  ut 
excitans  ad  malum.  Idemque  est  de  petitione, 
nam  constat  experientia  non  statim  hominem 
anuuere  petenti  ahquid,  et  postea  suo  arbitrio 
consentire,  etiamsi  excitatio  petentis  aucta  non 
fuerit;  non  ergo  ipsa  fecit  determinationem 
efficaciter,  sed  voluutas  se  determinavit.  Conse- 
queutiavero  prima  probatur,  quia  Deuselevat 
voluntatem  iu  supernaturahbus  modo  accom- 
modato  tah  naturee,  et  hoc  est  fortiter  et  suavi- 
ter  ihi  providere.  Item,  quia  eadem  ratio  cum 
proportione  applicata  utrisque  operibus  iuve- 
nitur,  ut  magis  ex  sequenti  assertioue  patebit. 

6.  Assertio  secunda.  — ■  Probatur  ex  Scri- 
ptiira.  —  Dico  secundo :  gratia  excitans  prae- 
determinaus  pliysice  voluntatem,  neque  da- 
tur  homiuibus  vocatis  ad  gratiam,  etiamsi  de 
facto  cousent.ant,  neque  est  possibilis,  uon  so- 
lum  de  commuui  lege,  verum  etiam  ueque  ex 
natura  rei.  Prima  pars  probatur  primo,  ex 
ilhs  locis  Scripturse,  in  quibus  dicilur  Deum 


EFFICACI  GRATLE  DEI. 
ita  vocare  homiues ,  ut  rehnquat  in  potestate 
eorum  conseutire ,  vel  resistere ,  ut  est  ihud 
Apoc.  3  :  Ego  sto  ad  ostium,  et  imlso,  etc,  et 
similia ;  quia  dici  non  potest  iu  omnibus  his 
locis  esse  sermonem  de  sola  vocatione,  cui  re- 
sistunt  omnes  homines  qui  iham  recipiunt, 
sed  absohne  de  quacumque  quae  a  quibusdam 
recipitur,  et  ab  ahis  rejicitur;  ahas  sine  causa 
diceret  Deus  :  Si  quis  aperuerit ,  intraho  ad 
eum;  et  hoc  etiam  mihi  probat  admonitio  Pauh 
ad  Ephes,  2  :  Cicm  timore  et  tremore  vestram 
salutem  operamifii,  et  subdit  raiionem  :  Deus 
enim  est  qui  operatur  in  vohis  et  velle,  et  perfi- 
cere.  Duo  enim  conjunxit  Paulus  in  his  verbis: 
unum  est,  homines  debere  operari  salutem 
suam;  ahud,  Deum  esse  qui  sahitem  operatur 
et  perficit.  Supponit  ergo  Paulus,  non  obstante 
prsevia  operatione  Dei  per  vocationem,  ad  ho- 
minem  pertinere,  et  in  potestate  ejus  esse, 
operari  et  non  operari  suam  salutem,  et  ideo 
fortasse  monuit  ut  cum  timore  et  tremore  ope- 
remur,  quia  possumus  resistere  vocationi  Dei, 
etiamsi  interdum  cum  iha  operemur. 

7.  Prohatur  ex  Concilio  Trident. —  Concilio 
Senonens.  —  Unde  secundo  principahter  pro- 
batur  assertio  ex  cap.  5  et  can.  4  sess.  6  Con- 
cihi  Trident.,  quibus  tradit  talem  esse  inspi- 
rationem  et  ihuminationem  Dei,  ut  qui  iham 
recipit,  possit  hlam  abjicere;et  eamdemvim 
habent  verba  Conchii  Senonensis,  dicentis 
prsevenientem  gratiam  non  inducere  necessi- 
tatem,  quia  non  est  tale  gratice  trahentis  auxi- 
lium,  cui  resisti  non  possit.  Qufe  profecto  loca 
intehigenda  sunt  in  sensu  composito,  saltem 
respectu  gratise  vocantis,  etiamsi  tahs  sit,  ut 
cum  iha  contingatde  facto  hominem  converti; 
ergo,  stante  tah  excitatione,  manet  in  vohm- 
tate  integra  potestas  ad  non  consentiendum 
ihi ,  ita  ut  homo  possit  conjungere  dissensum 
cum  tah  excitatione,  si  ut  tahs  est  prsecise 
spectetur ;  ergo  tahs  excitatio  de  se  non  deter- 
minat  vohmtatem  ad  consensum  physica  de- 
terminatioue,  quia  hsec  determinatio,  ut  ex 
terminorum  declaratione  constat  ,  exchidit 
hancpotestatem.  Sedhoc  testimonium  et  ratio 
in  eo  fundata  ad  omne  genus  physicse  praede- 
terminationis  applicanda  est,  et  ideo  inferius 
latius  circa  ilhid  immorabimur,  nam  de  sola 
excitante  gratia  facile  ab  ahis  auctoribus  ad- 
mittitur.  Unde  Bannez  2.  2,  queest.  10,  art.  1, 
documen.  3,  circa  finem,  cum  sibi  hoc  testi- 
monium  Conchii  objecisset,  adhibet  primum 
responsum,  primumque  (ut  ait)  verum  sensum 
Coucilii,  ut  de  auxhio  excitante  loquatur;  ilh 
euim  secundum  se  spectato  resisti  potest. 


CAP.  VII.  UTRUM  AUXILIUM 

8.  ProlaHr  in  doctrim  Augustini. — Tertio^ 
probatur  in  doctrina  Augustini,  quia  id  est  in 
potestate  nostra  quod,  si  volumus,  facimus ; 
si  nolumuS;,  non  facimus  :  sed  per  excitantem 
gratiam  velle  constituitur  in  nostra  libera  po- 
testate  ;  ergo  per  excitationem  non  tollitur 
potestas  nolendi  id  ad  quod  excitamur^  etiam 
in  sensu  composito  respectu  excitationis,  id  est, 
etiam  stante  tali  excitatione.  Major  traditur 
ab  Augustino^  lib.  i  de  Lib.  arbitr.^  cap.  12  et 
seqq.,  et  lib.  3,  cap.  1  et  3  et  1  Retract.,  c. 
6  et  22.  Minor  autem  sumitur  ex  doctrina 
ejusdem  Augustini,  lib.  3  de  Liber.  arbitr., 
c.  ult.,  dicente:  Voluiitatem  non  allicit  ad  fa- 
ciendum  quodlilet,  nisi  aliquod  visuon :  quod  au- 
tew.  quisque  vel  sumat,  vel  respiat,  est  inpotes- 
tate;  sed  quo  viso  tangatur,  nulla  potestas  est. 
Ad  hunc  enim  modum  aiiis  in  locis  de  exci- 
tante  gratia  philosophatur,  ut  in  superioribus 
visum  est,  et  in  sequentibus  videbimus.  Nam 
per  excitantem  gratiam  tangitur  cor  nostrum^ 
ideoque  non  est  ipsa  in  nostra  potestate ;  re- 
linqiiit  autem  in  nostra  potestate,  tam  velle 
quam  noUe ;  ergo  non  determinat  physice  vo- 
hmtatem ;  unde  est  ilhid  Augustini,  queest.  2 
ad  SimpHc.  :  Velle  suum  Toluit  esse  et  nos- 
trum,  suiim  vocando,  et  tiostrum  sequendo  ;  di- 
citur  enim  nostrum,  quia  in  potestate  nostra 
est ;  et  in  hb.  83  Quaestionum,  quast.  68  :  Si 
quis  siii  triiuat  quod  venerit  vocatus,  non  po- 
test  tamen  sili  triiuere  quod  vocatus  sit.  Ergo, 
teste  Augustino,  etiam  vocatio  ilhus,  qui  de 
facto  venit^  non  ita  determinavit  voluntatem 
ejus,  quin  possit  sili  tribuere  quod  venerit;  er- 
go  non  fuit  determinata  ejus  voluntas  per  ejus 
vocationem ;  et  simiha  sumi  possunt  ex  Pros- 
pero^  hb.  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  99,  ahas  26, 
et  in  sequentibus  discursum  hunc  generahus 
urgebimus. 

9.  Prohatur  ratione  naturali.  —  Quarto, 
argumentor  ratione  naturah,  supposita  doctri- 
na  theologica;  nam  gratia  excitans  tota  consis- 
tit,  vel  in  iUuminatione  inteUectus,  quam  Au- 
gustinus  vocat  internam,  seu  revelationem, 
vel  in  simphcibus  afFectibus  vohmlatis,  quos 
Augustinus  vocat  spiiitualem  voluutatem  et 
suavitatem  ;  sed  neutrum  istorum  potest  vo- 
hmtatem  omnino  determinare  ad  consensum ; 
ergo  sola  gratia  excitaus  non  potest  de  se  il- 
lam  efficacitatem  habere  iUo  modo  declara- 
tam.  Major  quoad  utramque  partem  invenitur 
apud  Augustinum,  tract.  26  in  Joann.,  trac- 
tando  et  conferendo  iUa  verba  Christi  :  Nemo 
potest  venire  ad  me,  etc;  ei  iUa  :  Omnis  qui 
audivit  aPatre,  et  didicit,  venit.  Ubi  inter  aha 


EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC.  419 

dicit :  Attractio  est  ipsa  revelatio,  et  ibidem 
exphcat  tractionem  per  iUud  :  Trahit  sua 
quemque  toluptas;  etserm.  2  de  Verbis  Apos- 
toh,  dixit  :  Ista  suavitas  ipsa  est  attractio ; 
et  L  1  de  Grat.  Christi,  cap.  13  et  14  :  Sidoc- 
trina  dicenda  est,  ita  dicatur,  ut  altitcs  eam 
Deus  infundere  credatur  ;  et  hbr.  2  de  Peccat. 
merit.,  c.  17:  TJtinnotescat  quidlatelat,etsua- 
ve  fiat  quod  non  delectdbat,  gratia  Dei  est  quce 
hominum  adjuvat  voluntates,  quibus  verbis  to- 
tam  hanc  gratiam  revocat  ad  certam  scien- 
tiam,  et  victricem  delectationem ;  et  aha  muha 
sumi  possunt  cx  dictis  supra  de  gratia  exci- 
tante. 

10.  Minor  autem,  quoad  priorem  partem,  de 
actu  inteUectus,  manifesta  est  ex  aho  principio 
theologico,  quod  inteUectus  in  hac  vita  non 
habet  potestatem  determinandi  vohmtatem  ad 
unum,  nam  iUa  esset  necessitas  quoad  exer- 
citium,  sahem  in  sensu  composito,  quse  in 
hac  vita  impossibihs  est  ex  sola  suppositione 
actus  inteUectus,  nisi  praecedat  actus  volun- 
tatis,  in  quo  taUs  determinatio  fundetur,  ut 
est  notum  in  doctrina  D.  Thomse  1.  2,  q.  9 
et  10  et  13,  et  1  p.,  quajst.  82;  et  in  Philoso- 
phia  etiam  seu  Metaphysica  manifestum  est, 
quia  est  ad  hbertatem  necessariura.  Nam  in- 
teUectus  non  est  potentia  Ubera,  sed  natura- 
hter  apprehendit  aut  judicat :  ergo  si  ahquan- 
do  hbere  assentitur,  oportet  ut  a  vohmtate 
moveatur.  In  actu  ergo  inteUectus,  qui  ante- 
cedit  omnino  voluntatera,  non  est  hbertas, 
quod  maxime  notum  est  in  actu  gratiae  exci- 
tantis,  de  quo  tractamus,  ut  ei  supra  dictis 
patet ;  ergo  ad  hbertatem  vohmtatis,  neces- 
sarium  est  ut  per  iUum  actum  inteUectus  non 
determinetur  ad  unum  ;  iUa  euim  determina- 
tio  esset  ab  intrinseco,  quia  motio  voluntatis 
per  iUum  actum  intrinseca  est ;  ergo  iUa  de- 
terminatio  esset  necessitas  repugnans  hbertati. 

.  Et  ideo  etiam  in  Deo,  ad  salvandam  hberla- 
tem  ejus  circa  objecta  secundaria  siise  vohin- 
tatis,  necessarium  est  ut  per  suam  infinitam 
scientiam  non  determinet  voluntatem  suam 
ad  iUa  objecta,  sed  quod  ipsa  se  determinet, 
ut  exD.  Tiionjaj  1  p.,  q.  19,  supra  retuU. 

1 1 .  Ratione  denuo  convincitur.  —  Ratio  de- 
nique  a  priori  est,  quia  dao  sunt  in  actu  intel- 
lectus :  unum  est  actus  ipse,  aUud  est  objec- 
tum  ejus ;  actus  ergo  ipse  non  habet  pecuUa- 
rem  vim  determinandi  voluntatem,  quia  non 
movet  iUam,  nisi  quatenus  iUi  objectum  ap- 
phcat,  nec  ratione  sui  habet  aham  efficaciam, 
ut  est  verior  sententia ;  et  quamvis  haberet, 
iUa  deberet  esse  subjecta  dominio  voluntatis^ 


420  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

alias  non  liber,  sed  naturalis  esset  progressus 
in  actibns  barum  facultatum,  sicut  est  intcr 
pbantasiam  etappetitom.  Objectum  autem  so- 
lum  determinat  voluntatem,  cjuando  iufinitum 
est  bonum,  et  c^uando  ita  proponitur,  ut  in  ca- 
rentia  amorisillius  nullaratio  boni  reprasen- 
tari  possit.  Et  bac  ratione  dixit  D.  Tbomas  vo- 
luntatem  in  bac  vita  non  necessitari  ab  objecto 
ad  exercitium  actus,  sed  in  sola  clara  Dei  visio- 
ne,  ubi  per  talem  determinationem  simplici- 
ter  necessitatur  voluntas  ad  Dei  amorem.  Ad 
beatitudinem  vero  in  communi,  dicit  idem 
D.  Tliomas  voluntatem  determinari,  seu  ne- 
cessitari  quoad  specificationem,  quia  in  illo 
objecto  nulla  ratio  mali  apprehendi  potest.  Ad 
aba  vero  bona  particularia,  neque  isto  modo 
determinatur  voluntas  in  hac  vita  quoad  exer- 
citium,  nisi  in  actibus  indehberatis,  vel  nisi 
homo  impediatur,  ne  alias  rationes  boni  et 
mali  considerare  valeat ;  quod  non  est  neces- 
sarium  ad  gratiam  excitantem,  neque  ad  effi- 
caciam  gratite,  alias  non  posset  homo  per  gra- 
tiam  efiQcaciter  moveri  ad  eligendum  inter  bo- 
uum  et  malum,  utraque  ex  parte  sufficienter 
considerando,  vel  stante  Ubertate  et  potestate 
considerandi  ahud,  quod  manifeste  falsum  est, 
et  contra  modum  loquendi  Scripturae  de  usu 
libertatis,  et  contra  efficacitatem  et  excellen- 
tiam  gratise.  Ergo  excitans  gratia,  ex  ea  pai^te 
qua  ad  intellectum  pertinet,  nunquam  deter- 
minat  vohmtatem  quoad  exercitium,  et  raris- 
sime  quoad  specificationem.  Fortasse  enim 
ahquaudo  ex  privilegio  id  conceditur ;  tunc 
autem  quahs  fuerit  determinatio,  erit  etiam 
necessitas,  utique  quoad  specificationem;  nam 
oportet  ut  tohatur  potestas,  et  consequenter 
hbertas  cogitandi  aha,  quse  ad  contrarios  ac- 
tus,  vel  specie  diversos,  possent  inducere. 

12.  Prolatur  pars  secunda  de  actibus  volun- 
tatem  excitantibus .  —  Declaratur.  —  Superest 
probanda  ahera  pars  de  actibus  vohmtatem 
cxcitantibus.  Probatur  autem  quia  actus  gra- 
tiae  excitantis  in  vohuitate,  sohim  est  quidam 
simplex  afi"ectus,  qui  solet  vocari  velleitas ;  hic 
autem  actus  non  potest  determinare  vohmta- 
tem  ad  plenum  et  absolutum  cpnsensum,  seu 
(quod  idem  est)  non  potest  necessitare  iham 
qnoad  exercitium  ex  sola  suppositione  tahs 
motiouis,  quia  neque  habet  cum  iho  necessa- 
riam  connexionem,  neque  perfectionem  ihi 
sequalem.  Et  declarari  potest  primo,  ex  testi- 
monio  Augustini,  ihis  verbis  : 


Trahil  sua  qucmque  voluplas, 


nam  iha  attractlo  qua  solet  delectatio  inducere 


EFFICACl  GRATI/E  DEI. 
vohmtatem,  non  est  necessitas,  nec  determi- 
natio  ad  unum,  sed  sohim  inchnatio  quasdam 
et  propensio  :  sed  simihs  est  motio  gratiae  ex- 
citantis,  etiam  efficacis,  teste  Augustino,  ut 
patet  etiam  exemphs  ejus  :  Nuces  ostendis 
'puero,  et  traMs  illum  •  oxi  ostendis  ramum,  et 
trahis  illam;  nam  in  his  etiam  usu  rationis 
carentibus  non  semper  vel  non  statim  talia 
objecta  ostensa  determinant  quoad  exerci- 
tium;  ergo  muUo  minus  excitationcs  indeh- 
beratee  vohmtatis,  vel  simphces  atfectiones, 
aut  delectationes,  determinant  hberam  volun- 
tatem  adulteriorem  consensum.  Quod  tandem 
declaratur  ac  confirmatur  ex  principio  com- 
muni  Theologorum  cum  D.  Thoma  1 .  2,  q.  13, 
art.  6,  ad  1,  quod  intentio  finis  non  determi- 
nat  vohmtatem  ad  electionem  etiam  medii 
unici  et  necessarii,  nisi  ipsa  sit  efficax  et  abso- 
hita  ;  quia  si  tantum  est  conditionata,  aut  de- 
siderium  quoddam,  non  habet  efiicaciam  mo- 
vendi  eamdem  vohmtatem  ad  actum  absolu- 
tum,  quahs  est  electio,  sicut  etiam  vohmtas 
ipsa  non  movet  intehectum,  vel  ahas  poten- 
tias  per  vellem,  sed  solum  per  volo.  Gum  ergo 
isti  motus  gratiee  excitantis  siut  solum  vehei- 
tates  simphces,  non  possunt  determinare  om- 
nino  voluntatem  ad  plenum  consensum.  Tan- 
dem  isti  motus  gratiee  excitautis,  cum  natura- 
les  sint,  id  est,  necessarii,  non  procedunt  ex 
perfecta  dehberatione,  nec  ex  dominio  volun- 
tatis ;  consensus  autem  debet  esse  dehberatus, 
et  ex  dominio  vohmtatis ;  ergo  non  potest  se- 
qui  necessaria  ihatione,  seu  intrinseca  conne- 
xione  ex  ihis  motibus ;  ergo  ihi  non  determi- 
nant  dicto  modo  voluntatem  ad  consensum. 

13.  CoroUarium.  —  Quinto,  hinc  cohigere 
possumus  rationem  aham,  quia  si  gratia  ex- 
citans,  ut  tahs  est,  determinaret  physice  vo- 
hmtatem,  plane  simphciter  necessitaret,  ne- 
cessitate  sine  uha  tergiversatione  contraria 
hbertati  :  certum  aulem  est  non  necessitare 
hoc  modo ;  ergo.  Major  probatur,  quia  illa 
non  esset  necessitas  ab  extrinseco,  in  qua  so- 
lent  quseri  diverticula  quse  postea  expende- 
mus,  sed  esset  ab  intriuseco,  quia  esset  ex  solo 
judicio  rationis,  vel  ex  intrinseca  connexione 
actuum  vohmtatis  inter  se ;  ergo  esset  neces- 
sitas  absohita  contraria  hbertati.  Probatur 
consequentia,  nam  prmio,  si  iha  determinatio 
volunlatis  proveniret  ab  intehectu,  res  est 
clara,  quia  neque  ex  parte  judicii  rationis  esset 
indifierentia,  quia  judicium  sine  indifferentia 
fieret,  cum  prsecedat  voluutatem,  et  non  rehn- 
queret  indifferentiam  in  actu  vohmlatis;  quod 
adeo  est  uecessarium  ad  hbertatem,  ut  aucto 


CAP.  VII.  UTKUM  AUXILIUM 
res  oppositse  sententiai  in  iudifferentia  judicii 
libertatem  constituant;  ergo  si  voluntas  de- 
termiuatur  a  cogitatione  sancta,  quae  in  intel- 
lectu  praecedit,  jam  illa  cogitatio  non  relin- 
queret  voluntatem  iudifFerentem.  Imo  intel- 
ligi  nou  posset  talis  determinatio  aliunde  pro- 
venire  quoad  exercitium  actus^  nisi  ex  intrin- 
seca  natura  et  conditione  voluntatis,  quia  co- 
gitatio  non  movet,  nisi  secundum  modum 
intrinsecum  et  connaturalem  intellectui  et  vo- 
luntati ;  illa  ergo  necessitas  consequentiae  esset 
uecessitas  ab  intrinseco^  et  consequenter  ne- 
cessitas  simpliciter.  Unde  liac  ratione  deter- 
minatio  voluntatis  ad  amaudum  in  patria,  di- 
citur  esse  necessitas  simpliciter  contraria  li- 
bertati,  quia  provenit  ab  iutrinseco  ex  natura 
talium  actuum  et  talis  objecti;  et  motiones 
indeliberata?.  voluntatis  sunt  necessarise  sim- 
pliciter,  quia  ab  intrinseco  habent  illam  ue- 
cessitatem,  supposita  tali  reprsesentatioue  ob- 
jecti ;  ergo  idem  esset  in  ipso  cousensu,  si  per 
sanctam  cogitationem  omnino  determiuare- 
tur.  Atque  idem  facile  probari  potest  de  acti- 
bus  voluntatis  inter  se,  quia  motus  gratise 
excitantis^  ut  dixi,  necesssrius  simpliciter  est; 
ergo  si  ex  illo  necossario  sequeretur  conseusus 
necessitate  consequentiae,  illa  etiam  esset  ne- 
eessitas  consequentis,  quia  esset  ab  intriuseco 
ex  natura  voluntatis,  vel  talium  actuum  ejus; 
esset  ergo  necessitas  simpliciter.  Sicut  dicunt 
Tlieologi  ex  absoluta  intentione  finis  sequi  ue- 
cessario  electionem  medii,  si  ut  uuicum  et 
necessarium  proponatur,  et  consequenter  si 
intentio  esset  naturalis,  id  est,  non  libera, 
etiam  electiouem  fore  simpliciter  necessariam_, 
quia  est  intrinseca  consecutio  ex  natura  vo- 
luntatis  :  ita  ergo  esset  in  prsesenti. 

lA.  Quiestmnacla.  —  Solvitur.  —  Oijectio, 
—  Responsio  prima.  —  Secitnda.  —  Sed  quse- 
res  an  saltem  de  poteutia  absoluta  dari  possit 
gratia  excitans,  quse  hoc  modo  voluutatem 
physice  prsedeterminet.  Respondeo  breviter 
duobus  modis  posse  iutelligi,  prseviam  motio- 
nem  vilalem  et  excitantem  determinare  phy- 
sice  voluntatem :  uno  modo,  relinquendo  illam 
suse  naturee,  seu  counaturali  causalitati;  alio 
modo,  elevando  illam  per  Dei  omnipotentiam, 
utendo  scilicet  illa  ut  instrumento  ad  impel- 
leudam  physice  et  cum  omni  determiuatione 
vohintatem  ad  consensum.  Dico  ergo  repu- 
gnare  dari  excitantem  gratiam,  quse  priori 
modo  determinet  pliysice  voluntatem.  Ratio 
est,  quia  isti  praivii  motus  excitautes,  qui  in 
iutellectu  vel  voluntate  aute  usum  libertatis 
prsecedunt,  cx  se  et  uatura  sua  uon  habent 


EFFICAX  NECESSARIUM,  ETG.  421 

hanc  vim,  ut  rationes  factse  probaut  :  ergo 
per  solos  illos  non  potest  necessitari  voluntas, 
si  Deus  eos  suo  connaturali  modo  operari  et 
movere  voluntatem  sinat,  quia  illi  actus,  suoe 
naturae  relicti,  uon  possuut  immutare  couna- 
turalem  modum  operandi  voluntatis,  nec  iu- 
ducere  necessitatem  ab  intrinseco,  qualis  illa 
esset,  ut  ostensum  est.  Dicunt  vero  aliqui 
posse  Deum  tunc  suspendere  concursum  ad 
omnem  alium  actum,  quo  voluntas  posset  re- 
sistere  tali  excitationi,  et  tunc  aiunt  necessa- 
rium  esse  ut  voluntas  conseutiat;  quia.  licet  li- 
bera  sit  ad  efhciendum  hunc  vel  illum  actum, 
proposito  objecto,  nihilominus  necessario  ali- 
quem  efficit,  nec  potest  suspendere  omuem 
actum.  Respondeo  prirao,  prsemissa  hac  hypo- 
thesi  etnon  concessa,  jam  ibiiramutare  Deum 
ordinem  connaturalis  providentise,  et  deinde 
illum  effectum  non  sequi  ex  gratia  excitante, 
sed  ex  intrinseca  determinatione  voluntatis, 
cujus  natura  esse  dicitur,  ut  non  possit  actum 
suum  mere  negative ,  ut  sic  dicam ,  suspen- 
dere  ;  unde,  suppositis  illis  principiis,  illa  non 
esset  determinatio  ab  extrinseco ;  sed  necessi- 
tas  qusedam  quoad  exercitium  contraria  liber- 
tati.  Quee  ( consequenter  loquendo )  non  mi- 
nus  fieret  per  quaralibet  propositionem  unius 
objecti  boni,  cum  ablatione  concursus  ad  sus- 
pendendum  actum  nolendi.  Respondeo  vero 
secundo,  ex  illa  hypothesi  solum  sequi  neces- 
sitatem  quoad  specificationem,  non  vero  quoad 
exercitium,  quia  falsa  est  illa  sententia  quae  di- 
cit,  proposito  objecto,  nonpossevoluntatera  sus- 
pendere  omnem  actum,  sed  necessitari  ad  ali- 
quem  in  coufuso,  quia  non  est  major  ratio  de 
tota  collectione  actuum  quam  de  singulis :  un- 
de,Iicet  Deus  negaret  concursum  ad  alios  positi- 
vos  actus  iu  prsedicto  casu,  non  necessitaretur 
vel  determinaretur  voluntas  ad  eliciendum 
consensura,  quia  illum  potest  suspendere  vir- 
tute  SU88  libertatis,  quae  uon  inimutatur  propter 
impotentiam  eliciendi  alios  actus,  quse  sequi- 
tur  ex  hypothesi  negationis,  seu  carentia  con- 
cursus. 

15.  Alia  sohctio.  —  Proiaticr.  —  Nihilomi- 
nus  vero  dico  posse  Deum  de  potentia  abso- 
luta  uti  excitatione,  ut  iustrumento,  ad  de- 
terminandam  voluntatem.  Probatur,  quia  si- 
cut  potest  uti  aliis  rebus  vel  motionibus  ut 
instrumentis  physicis  ad  efficiendum  aliquid 
supra  naturara  illorura,  ita  potest  uti  illa  ex- 
citatioue  ad  efficiendura  in  voluntate  actum 
cousentiendi  tanta  vi  et  efficacitate,  ut  volun- 
tas  non  possit  illi  resistere ;  si  autera  hoc  fa- 
ciat^  Deus  determinabit  physice  voluntatem 


422  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

per  illam  motionem  ;  hsec  autem  prfedetermi- 
natio  Yoluntatis  revera  esset  queedam  abso- 
luta  necessitas  voluntatis,  ut  in  sequentibus 
probabo;  nam  eadem  est  ratio  de  hac  deter- 
minatione  facta  per  hoc  instrumentum,  vel 
per  quamhbet  aliam  motionem,  ut  per  se  no- 
tum  videtur.  Quocirca,  sicut  supra  Prolego- 
meno  i  diximus  posse  Deum  necessitare  vo- 
hintatem^  ita  nunc  dicimus  posse  id  facere  mi- 
raculose  per  iham  excitationem,  et  hanc  vo- 
camus  determinationem.  Verumtamen,  sicut 
ibi  diximus  uon  posse  vohmtatem  hominis  ne- 
cessitari  per  solam  vohmtatem  extrinsecam 
Dei,  nisi  intrinseca  actio  vel  mutatio  in  ipsa 
voluutate  sit  major,  vel  alterius  rationis,  ita 
mmc  dicimus  per  excitationem  non  posse  vo- 
hmtatem  hominis  necessitari,  nisi  elevetur  ad 
novum  modum  agendi;  ahoqui  vel  non  fiet 
tahs  determinatio  in  vohmtate,  vel  non  fiet 
per  excitationem,  sed  ad  prsesentiam  ejus  Deus 
per  seipsum ,  vel  per  ahud  principium  iham 
faciet. 

16.  Impugnatur  ratio  duUtandi.  —  Ad  ra- 
tionem  dubitandi  negatur  consequentia :  nam, 
esto  verum  sit  vocationem  ipsam  seu  excita- 
tionem  esse  efficaeem ,  nihilominus ,  quando 
talis  est,  non  habet  iUam  eflQcaciam  ex  intrin- 
seca  determinatione ;,  quam  ad  eflQciendum 
consensum  habeat ,  sed  solum  quia  ita  datur 
ut  infallibihter  iUum  efficiat^  quse  infalhbilitas 
non  oritur  ex  sola  natura ,  seu  entitate  tahs 
actionis;  quomodo  autem  ihi  conveniat,  dis- 
cursu  sequentium  capitum  exphcandum  est, 
nam  hoc  in  omni  senteutia  locum  habet ,  ut 
videbimus. 

CAPUT  VIIl. 

UTRUM  EXCITANS  (IRATIA  PER  SEIPSAM  ET  NATURA 
SUA  DETERMINET  SAITEM  MORALITER  VOLUN- 
TATEM,  IDEGQUE  TAL1S  EFFICACIA  AUXILII  EXCI- 
TANTIS  AD  ACTUS  LIBEROS  ET  SANCTOS  VOLUN- 
TATIS   NECESSARIA   SIT. 

1.  Affirmatur  qiuestio.  —  Partem  affirman- 
tem  hujus  qua^slionis  insinuant  muUi  ex  auc- 
toribus  ahegandis  capite  sequenti,  expresseque 
tradunt  illam  Alvar.,  disput.  3^  conchis,  1,  et 
Ledesma,  dicta  quasst.,  art.  4,  conclus.  1  ;  et 
generahter  eam  attribuit  siiis  Theologis ;  si- 
guatim  vero  allegat  Joannem  Vincentinum  , 
qui  putat  iUam  certissimam  in  Tiicologia.  Tri- 
buit  etiam  Driedoni,  lib.  de  Concord.,  part.  2, 
c.  3,  sed  ibi  uihil  de  praedetorminatione  morali 
docet^  sed  solum  de  uecessitate  pi-eevige  motio- 


EiFICACI  GRATI/E  DEI. 
nis  per  gratiam  excitantem  tractat,  quce  longe 
diversa  est ,  ut  infra  dicam.  Deinde  Ledesma, 
ad  suae  sententise  probationem ,  imprimis  alle- 
gat  ct  inducit  ea  quae,  in  principio  qusestionis, 
pro  conclusione  3,  id  est,  pro  determinatione 
generatim  attulerat;  illa  enim  ait  ad  minus  de 
morali  prsedeterminatione  convincere.  Ibi  au- 
tem  adduxerat  locutiones  Scripturse,  quibus 
dicitur  Deus  vel  inclinare  corda  hominum,  vel 
immutare  illa,  vel  attraliere,  vel  facere  ut  ve- 
lint  et  faciant,  et  auferre  cor  lapideum,  et  dare 
cor  carueum.  Item  illa  in  quibus  dicitur  Deus 
causa  nostrorum  actuum,  et  incipere  ac  perfi- 
cere  nostrum  velle;  nam  est  causa,  inquit,  per 
suum  auxilium  ;  ergo  illud  debet  esse  proe- 
vium ,  antecedens  et  efficaciter  prsedetermi- 
nans,  etc.  Ac  denique  illa  in  quibus  soh  Deo 
tribuitur  salus  hominis,  ut  illud:  Non  est  vo- 
lentis,  etc,  et  ad  hunc  modum  inducit  loca 
similid  Patrum  et  Conciliorum,  quse  nunc  su- 
pervacaneum  est  referre,  quia  nec  peculiarem 
viin  habent,  et  in  sequentibus  repetenda  sunt. 
2.  Principia  notatu  digna.  —  Postea  vero 
eadem  testimonia  inducit  per  rationes  theolo- 
gicas,  et  obiter  ponit  duo  principia  notatii 
digna,  in  quibus  inductio  nititur.  Unum  est, 
illa  omnia  quee  Scriptura  docet,  non  posse 
fieri  per  gratiam  sufficientem,  nam  haec  solum 
dat  virtutem  et  potestatem  ;  quee  autem  Scri- 
ptura  docet,  siguificant  actualem  efficientiam 
Dei  in  nostros  actus.  Secundum  principium 
est,  eum  qui  habet  auxiliura  suflQciens,  non 
habere  actualem  inclinationem  ad  opera  su- 
pernaturalia  ,  sed  tantum  habitualem  ,  nam 
illud  auxilium  habet  rationem  virtutis  et  po- 
tentise  ;  Scriptura  autem  loquitur  de  inclina- 
tione  actuali ,  dum  dicit  Deum  inclinare  cor 
nostrum,  et  similia.  Reliqua,  quse  in  discursu 
octo  rationum  dicit,  nihil  habent  peculiare  de 
prsedcterminatioue  morali ,  et  ideo  illas  nunc 
prsetermitto.  In  altero  vero  loco,  applicat 
priores  rationes ,  supposito  generali  funda- 
mento,  quod  sit  necessaria  divina  pra^determi- 
natio,  inferendo  illam  debere  esse  uecessario 
moralem.  Primo,  quiaDeus  debet  praemovere 
et  pr8sdcterminarevoIuntatem,juxta  illiusna- 
turam;  voluntas  autem  est  moraliter  operanS;, 
et  ideo  natura  sua  postulat  moralem  inductio- 
nem  per  mentis  illustrationes  et  pias  affectio- 
nes,  autequam  physice  prffidetermiuetur ;  se- 
cundo,  et  fere  in  idem  rcdit,  quia  praidetermi- 
natio  physica  debet  fieri  tali  modo  ut  non 
tollat  libertatem ;  ad  hoc  autem  necesse  est  ut 
prcccedat  prffideterminatio  moralis;  ergo  est 
seque   necessaria.   Probatur  minor,  quia  ut 


CAP.  VIII.  ETRUM  EXCITANS  GRATIA  PER  SEIPSAM,  ET  NATURA,  ETC. 


423 


prsedeterminatio  physica  non  tollat  liberta- 
tem^  necessarium  est  ut  fiat  juxta  natnram 
ipsius  voluntatis  ;  lioc  autem  non  haberet  nisi 
praecederet  prsedeterminatio  moralis  ;  ergo. 
Tertio,  voluntas  efficit  suum  actum  et  phy- 
sice  et  moraliter  :  ergo  utroque  modo  debet 
prEedeterminari  a  Deo  ;  hoc  enim  necessarium 
est  ut  omnibus  modis  verum  sit  Deiim  operari 
in  nobis  opera  nostra,  et  facere  ut  faciamus 
illa. 

3.  Advertendiim  circa  terha  prsemovendi  et 
prsedeterminandi.  —  Priusquam  sententiam 
meam  proferam^  duo  in  superioribus  animad- 
versa  in  memoriam  revocare  necesse  est.  Pri- 
mo,  cavendam  esse  sequivocam  transitionem  a 
verbo  prceonoDendi  ad  verbum  prcedetermi- 
nandi,  et  e  converso,  ac  si  essent  a^quipollen- 
tia^  cum  revora  sint  longe  diversa ;  nam  prce- 
movere  latius  patet  quam  prmdeterminare ,  et 
prsedeterminatio  includit  praemotionem^  et  ad- 
dit  aliquid,  nimirum  quod  motio  tahs  sit,  ut 
ahquo  modo  infalhbih  inducat  voluntatem  ad 
consensum^  faciendo  illam  velle ;  unde  fere  ita 
se  habent  prwmotio  et  prsedeterminatio,  si- 
cut  gratia  prsevia  sufficiens  et  efficax ;  nam 
sufficiens  prsemovet,  sed  non  requirit  illam 
connexionem  cum  effectu;  efficax  vero  et 
preemovet,  et  habet  illam  connexionem  cum 
effectu,  et  inde  dicitur  efficax.  Unde,  si  habeat 
iham  connexionem  vi  sua  et  in  actu  primo, 
dicitur  etiam  preedeterminare.  In  prsesenti  er- 
go  uon  movetur  qusestio  de  praemotione  ;  phis 
enim  quam  certum  esse  supponimus,  et  prse- 
motionem  gratise  esse  necessariam  ad  singula 
opera  pietatis^  et  primum  omnium  esse  neees- 
sariam  prsemotionem  moralem  ,  quam  facit 
gratia  excitans  per  se,  et  per  vim  superna- 
turalem  sibi  connaturalem  et  innatam,  ut  la- 
tissime  in  hbro  secundo  et  tertio  declaratum 
et  probatum  est;  quod  ergo  inquiritur^  est 
utrum  necessariura  sit  hanc  gratiam  excitan- 
tem  in  taU  gradu,  modo^  vel  entitate  dari^  ut 
non  sohim  praemoveat,  sed  etiam  vi  sua  in- 
trinseca  prsedeterminet  vohmtatem,  ita  illam 
prsemovendo,  iit  m  actu  primo  illam  prsedeter- 
minet,  sahem  morah  modo. 

4.  Altenim  advertendum  circa  pnedetermi- 
nationem.  —  Secundo,  adverto  prsedetermina- 
tionem  moralem  duphcem  cogitari  posse :  ima 
est  quse  solum  dicatur  morahs,  quia  fit  per 
causahtatem,  seu  motionem  moralem  ,  in  re- 
hquo  vero  tam  infalhbihter  iaferat  effectum, 
quam  prsedeterminatio  quse  physica  dicitur,  ita 
ut  omnino  repugnet,  et  contradictionem  im- 
phcet,  poni  iu  voluutate  talem  motionem  mo- 


ralem  prseviam,  et  non  sequi  consensum,  seu 
simul  poni  motionem  iham  cum  carentia  con- 
sensus.  Altera  prsedeterminatio  dici  potest  mo- 
rahs,  quia  non  sohim  in  modo  causahtatis, 
sed  etiam  in  gradu  certitudinis  (ut  sic  dicam) 
quoad  obtiuendum  consensum,  morahs  dici- 
tur  ,  quia  non  est  tam  necessaria  vel  infalh- 
bihs  connexio,  ut  intrinsece  repugnet,  vel  con- 
tradictionem  imphcet,  separari  talem  prsemo- 
tionem  moralem  ab  effectu,  seu  cum  nega- 
tione  ilhus  componi,  hcet  moraliter  et  humano 
modo  procedendo,  id  non  contingat. 

5.  Assertio.  —  Prolatur  primo.  —  Dico 
primo :  ex  vi  gratiee  excitantis  quantumcumque 
abundantis  et  perfectse  in  suo  genere,  et  per 
se  ac  ex  sola  sua  virtute  et  causahtate  spec- 
tatse,  nunquam  potest  vohmtas  ita  prsedeter- 
minari  ad  actum  consentiendi  taU  escitationi 
absohite  et  simpUciter,  ut  repugnet  iUam  exci- 
tationi  resistere.  Hauc  assertionem  posui  in 
Ubro  tertio  de  Auxihis,  et  mihi  iUam  probant 
omnia  adducta  in  prsecedenti  capite ;  nam  sive 
taUs  prsedetermmatio  vocetur  physica,  sive 
moraUs,  si  absolute  et  simpUciter  taUs  sit,  ut 
in  vohmtato  non  maneat  potestas  iUi  resis- 
tendi,  procedunt  omnes  rationes  ibi  adductse. 
Primo,  quia  Concilia  sine  Umitatione  docent, 
posita  excitatione,  posse  hominem  dissentire 
si  veUt  ;  ciii  universaU  definitioni  non  pos- 
sumus  auctoritate  nostra  exceptionem  vel  U- 
mitationem  addere.  Et  ad  hoc  confirman- 
dum  valent  plurimum  quaj  de  vocatione  Pauh 
disserit  Chrysostomus ,  in  tomo  tertio  Ho- 
miL  de  ferendis  reprehensionibus  et  vocat. 
PauU  :  nam  si  quse  excitatio  posset  prsedeter- 
minare  illo  modo  vohmtatem,  maxime  certe 
vocatio  Pauh  :  negat  autem  Chrysostomus 
iUo  in  loco  vohintatem  PauU  fuisse  ita  de- 
terminatam  per  iUam  vocationem,  ut,  iUa  po- 
sita,  aUud  veUe  non  posset;  nam  Ucet  non 
utatur  verbo  prcedeterminandi,  sed  verbo  ne- 
cessitatis  aut  coactionis,  re  tamen  vera  eum- 
dem  sensum  intendit;  eo  enim  tendimt  omnia 
exempla  et  comparatiunes,  quas  adduclt  in 
commendationem  liberi  et  plene  voluntarii 
consensus  PauU,  et  omnia  inutilia  essent  et 
nuUius  momenti,  nisi  in  eo  sensu  loqueretur ; 
quod  non  latius  pondero,  ut  proUxitatem  vi- 
tem,  maxime  cum  in  sequentibus  muha  simi- 
ha  expendenda  sint  :  rogo  autem  studiosum 
Theologum  ut  locum  iUum  attente  lcgat  et 
consideret. 

6.  Prohatur  secundo.  —  Sccundo,  probatur 
assertio  discursu  facto  in  prsecedenti  capite, 
quia  in  motu  excitante  per  se  spectato  uihil 


A^l  L!B.  V.  BE  AVXILIO  E] 

est  habens  vim  determinandi  voluntatem  sim- 
pliciter^  et  per  eausalitatem  pliysieam;  ergo 
multo  minus  per  causalitatem  moralem,  quse 
ex  suo  genere  minus  potens  est  ad  praedetermi- 
nandam  in  actu  primo  voluntatem  ;  quia  tota 
motio  gratiae  exeitantis  est ,  vel  ex  parte  ob- 
jecti,  vel  per  quamdam  sympathiam  potentia- 
rum  animse,  vel  actuum  ejus  ;  in  neutro  au- 
tem  horum  invenitur  infalhbilis  connexio  ex 
vi  tahum  actuum,  ut  ibi  probatum  est.  Unde, 
si  ahquando^  vel  intehectus  determinat  volun- 
tatem,  vel  unus  actus  vohmtatis  determinat 
ad  ahum,  non  est  propter  solam  moralem, 
sed  propter  physicam  rausahtatem;,  vel  quia 
vohmtas  ex  se  habet  talem  determinationem 
ad  tale  objectum^  si  sufficienter  proponatur. 
Id  videre  hcet  in  visione  divinae  essentiee, 
quae  determinat  vohmtatem  ad  exercitium 
amoris  Dei.  Nam,  hcet  verius  sit,  nec  vi- 
sionem,  nec  essentiam  visam,  ut  objectum 
amabile  est,  per  physicam  efficientiam  mo- 
vere  vohmtatem,  nihilominus  vel  ipsa  motio 
objectiva  et  fmahs^  quatenus  in  suo  genere 
causahtas  physica  est,  habet  iUam  vim  propter 
eminentiam  objecti,  vel  (quod  facihus  intehi- 
gitur)  ipsa  vohmtas  natura  sua  est  determi- 
nata  ad  summum  bonum,  et  per  charitatis  ha- 
bitum  cum  eadem  determinatione  elevatur, 
et  ideo  talis  preeileterminatio  physica  est ;  si- 
cut  etiam  preedeterminatio  quoad  specificatio- 
nem  ad  beatitudinem  in  communi,  sufficienter 
cogitatam  ac  propositam,  physica  est;  provenit 
enim  ab  intrinseco  ex  ipsa  natura  vohintatis. 
At  vero,  quando  vohintas  per  actum  intentio- 
nis  absohitse  finis  determinatur  simphciter  ad 
electionem  medii  necessarii,  iha  etiam  praede- 
terminatio  aha  ratione  physica  est,  quia  inter 
ihos  actus  est  connexio  omnino  necessaria,  et^ 
ut  probabihus  creditur,  fundata  in  pliysica  ef- 
ficientia  actus  intentionis  circa  actum  electio- 
nis  ,  quae  efficientia  ibi  est  determinata  ad 
unum  ex  natura  tahs  actu=,  et  fortasse  etiam 
ex  natura  ipsius  potcntiae,  quse  ab  intrinseco 
determinatur  ad  volendnm  objectum  quod  snb 
ratione  boni  uecessarii  proponitur  :  tale  au- 
tem  repraisent;itur  unicum  medium,  supposita 
absoluta  finis  intentione.  Itaque,  in  voluntate 
homiuis  nunquam  potest  esse  ex  vi  objecti, 
vel  praevii  actus  aut  excitationis,  absohita  prae- 
doterminatio  morahs  in  eo  gradu  infahibihs 
ac  necessariaj  connexionis,  quiu  ibi  intercedat 
prsedeterminatio  physica  :  ostensum  est  autem 
per  solam  excitantem  gratiam  non  posse  vo- 
luntatem  physice  praedeterminari ;  ergo  nec 
moraliter  potest  in  eo  gradu. 


TICACI  GP.ATI^  DEL 

7.  Instatur.  —  Atque  hinc  urget  etiam  in 
prffsenti  ahera  ratio  tacta  in  capite  prsece- 
denti,  quia  tanta  preedeterminatio  moralis  ne- 
cessario  inchideret  necessitatem  simphciter  h- 
bertati  actus  contrariam  ;  sed,  non  obstante 
quacumque  gratia  excitante,  actus  vohmtatis 
est  hber,  ut  supponimiis  ;  ergo  per  talem  gra- 
tiam  non  praedeterminatur  moraliter  voluntas 
in  iUo  gradu.  Major  patet  ex  declaratione  fac- 
la,  quia  ubicumque  intercedit  tanta  determi- 
natio,  provenit  ab  intrinseco  ex  interna  deter- 
minatione  potentiaa  ad  tale  objectum  :  deter- 
minatio  autem  ab  intrinseco  indncit  necessi- 
tatem  contrariam  hbertati  sine  controversia, 
et  ita  est  in  amore  Dei  clare  visi,  et  suo  modo 
iu  affectubeatitudinis  in  communi,  et  in  con- 
secutione  electionis  necessariae  ex  efficaci  finis 
intentione.  Nam,  si  quae  manet  ibi  hbertas, 
est  in  perseverando  in  intentione  ;  at  si  inten- 
tio  esset  omnino  praeveniens  ac  necessaria,  in 
determinatione  ad  electionem  absohita  neces- 
sitas  esset,  quia  est  ab  intrinseco,  ut  declaravi. 
Cum  ergo  gratia  excitans,  quae  datur  viatori- 
bus,  non  ponat  ahquid  in  homine,  quod  ab 
intrinseco  determinet  quoad  exercitium  volun- 
tatem  ejus^  quia  nec  ex  parte  objecti  ita  de- 
terminat,  nec  ex  connexione  actuum,  ut  satis 
declaravi,  sequitur,  ex  se  non  posse  simphci- 
ter,  et  cum  connexione  omnino  infaUibili,  ex 
vitalis  motionis,  praedeterminare  voluntatem. 

8.  Efugium.  — •  Respondetur.  —  Dices  as- 
sertionem  lianc  repugnare  dictis  in  cap.  0:  ibi 
enim  diximus  excitationem  posse  esse  auxi- 
hum  prceveniens  simphciter  efficax  :  auxihum 
autem  simpliciter  efficax  eflfectum  infert  om- 
nino  infaUibiliter  ;  quomodo  ergo  nunc  nega- 
mus  posse  solam  gratiam  excitantem  hoc  mo- 
do  praideterminare  voluntatem  ?  Item  ahqua 
gratia  excitans  dari  potest  ex  voluntate  Dei 
absohita,  intendentis  hominis  conversionem  ; 
ergo  tahs  excitatio  prsedeterminabit  simphci- 
ter  vohintatem,  saUem  morahter,  quia,  ut  di- 
cit  D.  Thomas^  si  de  intentione  Dei  moventis 
est  ut  liomo  convertatur,  infallibihter  conver- 
tetur;  nam  voluntati  cjus  quis  resistet?  ergo. 
Respondeo  ad  priorem  partem,  dictum  qui- 
dem  esse  aliquam  excitationem  seu  vocatio- 
nem  esse  efficacem;  non  est  tamen  dictum 
ahquam  vocationem  esse  praedeterminantem  ; 
haec  enim  duo  sunt  diversa,  ut  capite  preece- 
denti  dixi,  etin  sequentibus  late  ostendam;  et 
ideo  potest  esse  vocatio  efficax,  et  non  prsede- 
terminans  simphciter,  sive  physice,  sive  mo- 
raliler.  Item  dictum  est,  capite  sexto,  vocatio- 
nem  aliquam  esse  efficacem  ;  sed  non  est  dic- 


CAP.  YIII.  UTRUM  EXCITANS  GRATIA  PER  SEIPSAM,  ET  NATURA,  ETG. 


425 


tum,  de  se  et  ex  vi  siise  entitatis  et  objecti,  et 
ideo  ex  hac  etiam  parte  non  est  praesens  doc- 
trina  snperiori  contraria.  Unde  ad  alteram 
partem  respondetur  imprimis^  etiamsi  couse- 
quentia  admittatur;,  non  esse  contra  dicta^  quia 
in  eo  casu  solum  sequitur  excitantem  gratiam 
proedeterminare  voluntatem,  ex  adjuncta  vo- 
luntate  Dei ,  non  ex  vi  solius  excitationis,  ac 
subinde  tunc  Deum  per  talem  voluntatem  ali- 
quid  activitatis  adjungere  ultra  totam  causali- 
tatem  connaturalem  tali  gratise  excitanti,  sive 
utendo  illa,  ut  instrumento,  sive  ad  prajsen- 
tiam  ejus  immediate  operando  efficacius,  quod 
sive  sit  verum,  sive  falsum,  non  est  contra 
assertionem.  Secundo  vero  respondetur  ne- 
gando  consequentiam,  quia,  ut  dixi,  aliud  est 
infallibiliter  faccre,  aliud  praedeterminare,  et 
ex  illa  voluntate,  seu  intentione  Dei  absoluta, 
solum  sequitur  quod  illa  excitatio  infallibi- 
liter  consequetur  efFectum,  non  vero  quod 
prsedeterminet,  quiaprimum  sufficit  ut  volun- 
tati  Dei  iiemo  resistat,  quia  Deus  non  intendit 
per  illam  voluntatem  suam ,  ut  nostra  volun- 
tas  proedeterminetur,  sed  ut  convertatur. 

9.  Altera  assertio.  —  Dico  secundo:  exci- 
tans  gratia  talis  ac  tanta  esse  potest,  ut  ex  se 
preedeterminet  moraliter  voluntatem ,  cum 
morali  scilicet  connexione ,  et  consecutione, 
quae,  licet  physice  deficere  possit,  vel  nun- 
quam  vel  rarissime  deficit.  Hanc  assertionem 
damus  priori  sententiee,  et  illam  posui  in  libro 
tertio  de  Auxiliis,  capito  decimo,  probarique 
potest  facile,  quia  quidquid  non  repugnat  fieri 
per  excitantem  gratiam,  potest  Deus  facere 
per  illam,  dando  nimirum  excitationem  ac- 
commodatam  ex  natura  sua  ad  talem  effec- 
tum;  sed  vokmtatem  nostram  prsedeterminari 
moraliter  per  excitationem  piseviam,  non  in- 
volvit  ullam  repugnantiam ;  ergo  melius  et 
maxime  poterit  id  fieri  per  excitationes  gratise. 
Minor  probatur,  quia  id  non  repugnatlibertati 
actus ;  ergo  nou  est  unde  alias  repugnet :  ne- 
que  enim  aliud  priucipium  repugnantia;  in  hac 
materia  excogitatum,  neqr.e  arbitror  excogi- 
tari  posse.  Antecedens  probatur,  quia  hsec  mo- 
ralis  prcedeterminatio ,  ut  a  nobis  explicata 
est,  nec  inducit  absolutam  necessitatem,  nec 
tollit  potentiam  resistendi ,  etiam  in  sensu 
composito,  id  est,  potentiam  componendi  dis- 
seusum  cum  tali  exeitatione ;  ergo  non  repu- 
gnat  libertati.  Secuudo,  probatur  eadem  rai- 
nor  inductione,  quia  multa  iacimus  et  omitti- 
mus  libere,  ad  qua3  sumus  illo  morali  modo 
praedeterminati :  nam  iu  his  ad  quse  magua 
consuetudine  vel  inchnatione  ducimur,  quan- 


do  occasio  magna  offertur,  et  attente  cogita- 
tur,  et  sine  peculiari  difficultate  proponitur, 
quamdam  moralem  preedeterminationem  ex- 
perimur,  et  ita  illa  operamur,  xit  vix  possimus, 
moraliter  loquendo,  aliud  facere;  et  ita  cora- 
muniter  de  his  dicimus  non  posse  nos  aliud 
facere,  quse  impotentia  interdum  ita  est,  ut 
vix  aliud  unquam  velimus ,  quamvis  revera 
possimus.  Item  hoc  probant  exempla  mirabi- 
lium  conversionum,  quas  Deus  per  suam  gra- 
tiam  facit,  ex  magnis  peccatoribus  magnos 
Sanctos  subito  efficiendo :  nam ,  ut  id  faciat 
fortiter  et  suaviter,  prout  decet  providentiam 
Dei,  per  hujusmodi  fortem  excitationem  fieri' 
dubium  non  est,  prout  de  vocatione  Pauli 
sentit  Augustinus,  lib.  de  Grat.  et  liber.  ar- 
bitr.,  cap.  5. 

10.  Eesponsio.  —  Hanc  etiam  partem  con- 
firmavi  in  dicto  libro  de  Auxiliis,  exemplo  gra- 
vissimse  tentationis  hominis ,  quse  moraliter 
determinat  liberum  arbitrium  si  gratia  desit ; 
quod  exemplum  aliqui  reprehendunt,  illud- 
que  adeo  sinistre  interpretati  sunt,  ut  mihi 
objecerint  quod  asseruerim  non  habere  Deum 
majorem  virtutem  ad  prsedeterminandam  vo- 
luntatem  ad  bonum,  quam  dsemonem  ad  ma- 
lum.  Respondemus  autem  imprimis  exem- 
plum  illud  et  modum  explicandi  hanc  causa- 
litatem  moralem,  sumptum  esse  a  nobis  ex  Pa- 
tribus  :  primum  ex  Augustino^  libr.  de  Grat. 
et  liber.  arbitr.,  cap.  21,  cujus  hsec  sunt  verba 
ultima  :  S'i  tamen  'potens  est  (scilicet  Deus), 
size  per  Angelos  lonos ,  xel  malos,  sive  qiio- 
cumque  alio  modo,  operari  etiam  iii  cordtbus 
malorum,pro  ^neritis  eorum,  quorum  malitiam 
non  ipse  fecit,  sed  aut  originaliter  tracta  est 
ab  ipso  Adamo,  aut  crevit  per  propriam  xo- 
luntatem ,  qiiid  mirum  est  si  per  Spiritum 
Sanctum  operat^ir  in  cordibus  electorum  suo- 
rum  bona,  qui  operatus  est  ut  corda  ipsa  essent 
ex  malis  lona.  Ecce  utitur  Augustinus  eodem 
argumentandi  modo.  Et  ut  argumentum  sit 
efficax,  necesse  est  ut  sit  univocus  sermo  (ut 
sic  dicam)  de  modo  operandi  in  cordibus  ho- 
minum,  ut  de  genere  moralis  illatio  fiat,  quia 
per  Angelos  bonos  vel  raalos  non  aliter  voluu- 
tas  nostra  movetur. 

\  1 .  Secundo ,  usus  est  illa  comparatione 
Hieronymus,  lib.  2  contr.  Jovinianum,  non 
loDge  a  principio,  eumque  refert  D.  Thoraas 
'1.2,  qusest.  80 ,  artic.  i  ,  argument.  2 ,  et 
quaest.  3  de  Malo,  artic.  3,  argum.  14;  verba 
Hieronymi  sunt  :  Liberi  arbitrii  nos  condidit 
Deus,  nec  ad  mrtutes,  nec  ad  vitia  necessitate 
trahimur;  alioqui  ubi  necessitas  est,  nec  corona, 


42G 


Lm.  V.  DE  AUXILIO  EI-TICx\.CI  GRATL^  DEI. 


nec  damnatio  est.  Sicut  in  honis  operiius  per- 
fectio  estDeus,  no7iemm  est  volentis,  neque  cur- 
rentls,  secl  miserentis  et  ai^jinmntis  est  Dei,  ut 
pervenire  taleamus  adcalcem,  sic  in  malis  atque 
peccatis  semina  nostra  sunt  incentiva  et  per- 
fectio  didboli,  quse  verba  ita  exponit  D,  Tho- 
mas,  ut  pro  nobis  etiam  respondeat ;  objecerat 
enim  ex  verbis  Hieronymi  sequi  tam  vere  et 
proprie  esse  dfemonem  causam  mali,  sicut  est 
Deus  causa  boni.  Respondet  autem  qiwd  simi- 
litudo  illa  no?i  tenet  quantum  ad  omnia  ;  nam, 
Deus  est  auctor  ionorum  nostrorum  operion,  et 
sicut  exterius  perstcadens ,  et  sicut  interius 
movens.  Diaiolus  auiem  non  est  causa  peccati, 
nisi  ut  exterius  fersuadens,  ut  ostensum  est. 
Ut  ergo  illa  comparatio,  seu  argumentatio 
convenienter  fiat ,  non  oportet  ut  sit  sequali- 
tas  in  modo  in  quo  Deus  et  daimon  suadent ; 
sed  satis  est  quod  sit  aliqua  similitudo  in  hoe 
quod  uterque  suadet.  Sicut  ergo  falso  impo- 
neretur  Hieronymo,  quod  dixerit  non  aliter 
Deum  esse  causam  boiii^  quam  daemon  sit 
causa  mali^  ita  et  nobis  immerito  attribui- 
tur. 

1^2.  Tertio,  idem  D.  Thomas,  lect.  5  iu 
Joannem,  ut  explicet  trahendi  modiim  Patris 
ad  Fihum,  quem  dicit  esse  congnmm,  quia 
traliit  relerando  et  docendo,  alia  comparatione 
sequivalente,  vel  etiam  inferiori  utitur  :  Nam 
aliquis  Jiomo  (iuquit)  traliit  aliquem  suadendo 
ratione,  et  hoc  modo  Pater  traMt  homines  ad 
Filium,  demonstrando  eum  esse  Filium  suum, 
xel  'per  internam.  inspiraiionem,  vel  per  mi- 
raculorum  Qperationem ,  etc.  Et  infra  utitur 
exemplo  Augustini  de  objecto  delectabili, 
quod  appetitum  attrahit,  juxta  illud  : 

Trahit  sua  qucmque  voluplas. 


Sicut  ergo  ex  his  comparationibus  non  licet 
inferre  Deum  non  aliter  trahere;,  quam  homo 
vel  objectum  extrinsecum  trahat^  ita  neque 
ex  altera  comparatione  inferri  potest. 

13.  Advertendum. — Prseterea,  inter  moder- 
nos  auctores,  usus  est  priori  comparatione 
Soto,  lib.  i  de  Natnr.  ct  grat.^  cap.  16,  di- 
cens  :  Quod  autem  Deus  aliquo  modo  illuminet, 
inspirct,  et  tangat  corda  nostra  ahsque  volun- 
tate  nostra,  patet  similitudine  tentationis  ad 
malum ;  et  ad  hoc  inducit  sequentia  verba 
Augustini  :  Fatendum  est  ex  SHpeoioribus  et 
in/erioribus  tisis  animum  fangi,  ut  rationalis 
sulstantia  sumat  cx  tttroque  quod  voluerit,  et 
ex  merito  sumendi  vel  miseria  vel  bcatitas  sub- 
sequatur.  Ubi  est  etiara  obiter  advertendum 
iuterdum  uti  Augustinum  voce  iuspirationis 


ad  explicandam  dsemonis  suggestionem  ;  sic 
enim  ait^  de  Trinitat.,  cap.  12  :  Diabolus  suw 
societatis  malignos  affectus  inspirat,  quem  in- 
terpretaus  divus  Thomas,  quBest.  3  de  Malo, 
artic.  3,  ad  2,  ait :  Dicendum  quod  diaholus 
inspirat  homini  affectum  malignum  per  mo- 
dum  persuadentis.  Ex  quibus  non  licct  inferre 
asquaUtatem  in  modo  vel  efTicacia  inspiratio- 
nis.  Denique  Bellarminus,  libro  quarto  de 
Grat.  et  hber.  arbitr.,  capite  vigesimo-secun- 
do,  ex  efficacia  liumance  eloquentiae  ad  flec- 
tendam  voluntatem  alterins  hominis,  sumit 
argumentum  ad  declarandam  efficaciam  in- 
ternae  suasionis  Dei  ad  incHnandam  volun- 
tatem  hominis  quo  ipse  voluerit. 

1-4.  Auctoris  argumentandi  ratio.  —  Tgitur 
nostra  argumentandi  ratio  nec  nova  est  aiit 
peregrina,  nec  in  ea  indicatur  Deum  non  ali- 
ter  movere  quam  dsemonem.  Neque  enim  hoc 
ad  argumeuti  efficaciam  vel  conveuientiam 
necessarium  est ;  quin  potius  quanto  excellen- 
tiori  et  multipHci  ac  vario  modo  potuerit  Deus 
movere  homiuis  vohmtatem  quam  deemon, 
tantum  erit  argumentum  efficacius,  nam  a 
minori  seu  a  fortiori  sumptum  est.  Si  enim 
dsemon,  per  solam  exteriorem  suasionem,  tan- 
tam  habet  vim,  quomodo  non  liabebit  Dens 
majorem  et  maximam,  cum  et  exterius  et  in- 
terius  perfectiori  modo  persuadere  possit. 
Quem  sensum  in  dicto  capite  decimo  sic  con- 
cbidendo,  expressimus  :  Frgo  multo  magis  po- 
test  Deus,  sua  excitafite  gratia  ita  iUuminare 
hominem,  et  affectum  ejus  inclinare  et  accen- 
dere,  ut  moraliter  eum  ad  consentiendum  tra- 
hat  ac  determinet.  Et  in  capite  decimo-quarto, 
ex  eodem  antecedenti  ita  infertur :  Multo  ergo 
excellentiori  modo  potest  Deus  accommodare 
homini  vocationem  congruam.  Non  ergo  fit  ar- 
gumentum  ab  sequali,  sed  ab  inferiori,  vel,  ut 
expresse  dicitur  in  dicto  capite  decimo-quar- 
to,  num.  16,  fit  argumentum  a  fortiori,  quia 
(ut  ibidem  subditur)  multo  est  potefitior  divina 
gratia,  et  plures  modos  novit  Deus  incHnandi 
et  trahendi  vohmtatem. 

15.  Denique,  eodem  Hb.  3  de  AuxiHis,  cap. 

11,  explicando  verbum  trahendi,  Joan.  6,  de 
moraH  tractione  et  persuasioue,  quse  est  ex- 
plicatio  Augustini  et  D  Thomai  ibidem,  iHam 
declaravi  per  ahud  testimonium  Apocalyps. 

12,  ubi  deemon  dicitur  trahere,  quod  etiam  de 
tractioue  per  suasiouem  declaravit  Tliomas, 
nou  AngeHcus,  sed  Auglicus  ibi,  et  divus  Tlio- 
mas,  dicta  queest.  3  de  Malo,  articulo  tertio, 
ad  2,  respoiidendo  ad  quaidam  verlm  Bodae, 
dioentis  quod  diabokis  trahit  animam  iu  aflfec- 


CAP.  YJII.  UTRUM  EXCITANS  GRATIA  PER  SEIPSAM,  ET  NATURA,  ETG. 


427 


tnm  malitise ;  unde  noii  licet  inferre  traetio- 
nem  vel  persnasionem  esse  omniuo  ejusdem 
modi,  sed  solum  convenire  in  generali  ratione 
siiasionis  moralis,  nam  ibi  etiam  habet  locum 
argumentum  a  minori,  Nam  si  persuasio  dee- 
monis,  cum  sit  multo  inferior,  tractio  vocari 
potest,  multo  magis  persuasio  Dei,  quse  longe 
exccllentior,  et  magis  interior  est ;  nam  Deus 
multo  altius  et  excellentius  potest  illuminare 
intellectum  quam  dsemon  possit  decipere  ;  nec 
solum  per  sensus_,  sed  etiam  per  seipsum,  po- 
test  interius  docere  et  dirigere  intellectum.  Et 
(quod  caput  est)  potest  ipsi  voluntati  impri- 
mere,  et  in  ea  proprie  efficere  affectiones  su- 
pernaturales  non  liberas,  et  suavitatem  qua 
moraliter  attrahat  vohmtatem  ad  Hberum  con- 
sensum.  Accedit  quod  liic  modus  praidetermi- 
nationis  in  multis  est  proprius  Dei :  ex  parte 
actuum  ad  quos  pie  movet,  scilicet  honestos, 
et  supernaturalis  ordinis,  ad  quos  nulla  crea- 
tura  potest  perfecte  inclinare,  etiam  moraU- 
ter,  nisi  ut  instrumentumDei ;  secundo^  in  mo- 
do  directo  et  per  se,  utique  influendo  imme- 
diate  in  ipsismet  principiis  spiritualibus  ani- 
mae,  illuminando  et  affectionibus  sanctis  im- 
buendo  illa  ;  tertio,  in  modo  removendi  impe- 
dimenta  et  avertendi  cogitationes  contrarias, 
quod  multum  refert  ad  moralem  hanc  deter- 
minationem  de  qua  tractamus.  Sic  ergo  expli- 
cata  et  probata  assertio  extra  controver.siam 
est,  ut  existimo,  neque  in  ea  difficultas  alicu- 
jus  momenti  occurrit. 

16.  Assertio  tertia.  —  Prolatur.  —  Dico 
tamen  tertio  hanc  prsedeterminationem  mo- 
ralem  non  esse  simpliciter  necessariara  ad 
singulos  actus  supernaturales  voluntatis  libere 
efficiendos.  Ita  docui  in  citato  loco,  libro  tertio 
de  Auxihis,  ex  fundamento  tacto  in  capite 
preecedenti,  quod,  si  hsec  gratia  esset  necessa- 
ria,  qui  illam  non  reciperet  non  haberet  au- 
xilium  sufficiens.  Consequens  est  falsum;  er- 
go.  Sequela  probatur  ex  principio  ssepe  repe- 
tito,  quod  auxihiim  sufficiens  inchidit  auxiha 
necessaria,  preesertim  ea  quse  sunt  simphciter 
preevenientia,  et  ad  actum  primum  pertinen- 
tia,  cujusmodi  sunt  omnia  excitantia  auxiha. 
Minor  coustat,  quia  ahas  oranes  peccatores, 
qui  ideo  non  convertuntur,  vel  non  agunt 
pcenitentiam,  quia  non  recipiunt  neque  sen- 
tiunt  vocationem  adeo  efficacem,  ut  morali- 
ter  eos  deterrainet,  et  vehementer  inchnet, 
etiamsi  aham  voeationem  habeant,  qua3  iUos 
ita  considerare  faciat  ut  eos  indifferentes  con- 
stituat  ad  pleue  deliberandnm,  excusarentur 
a  culpa,  quia  omuis  qui  non  recipit  auxihum 


necessarium  excusationem  habet  sufficientem; 
consequens  autem  est  plane  falsum,  ut  cou- 
stat. 

17.  JExplicatiir  et  confirmatur.  —  Ahter  ea- 
dem  ratio  explicatur,  et  confirmatur  assertio, 
quia  hsec  determinatio  morahs  in  gradu  de- 
clarato  non  fit  per  quamcumque  sufficientem 
excitationeni ,  sed  per  abundantem  et  mora- 
hier  vehementem;  nam  in  omnibus  rebus  mo- 
ralibus  experimur  heec  duo  esse  valdediversa, 
et  voluntatem  non  determinari  moraliter  a 
quacuraque  sufficienti  raotione,  sed  oportere 
illara  esse  abundantem,  vel  etiam  vehemen- 
tem;  ut  inpetitionc,  nou  quaelibet  preces  quas 
sufficiunt  ad  impetrandura,  determinant  mora- 
hter  voluntatera  ejus  quirogatur :  preces  autem 
importunse  deterrainant,  et  quodam  modo  co- 
gunt.  Idem  est  de  consilio,  de  motione  objec- 
torum  sensibilium,  et  de  qualibet  tentatione; 
ergo  idem  intelligendum  in  excitationibus 
gratise  :  nam  per  eas  movet  Deus  voluntatem 
modo  illi  accomraodato;  ergo  non  determinat 
illam  moraliter,  nisi  per  copiosum  et  super- 
abundans  auxilium  excitans.  Auxilium  autem 
abundans  non  est  simpliciter  necessarium  ad 
singulos  actus  pietatis,  ut  est  per  se  notura  ; 
tura  quia  ad  agendum  non  est  per  se  neces- 
saria  virtus  suraraa,  aut  excedens ;  tum  quia 
superabundantia  auxilia  nec  dantur,  nec  offe- 
runtur  oranibus,  neque  est  in  hominis  potes- 
tate,  regulariter  loquendo,  habere  has  vehe- 
mentes  excitationes,  sed  Spiritus  Sanctus  illas 
dividit  prout  vult;  ergo,  simili  ratione,  auxi- 
lium  moraliter  praedeterminans  non  est  sim- 
pliciter  necessarium. 

18.  Explicatur  tertio.  —  Tertio,  explicatur 
aliter,  quia  omnia  auxiliaexcitantia,  quantum- 
vis  magna  sint,  solum  constituunt  potentiam 
in  actu  primo  respectu  consensus,  et  quantum 
est  ex  se,  possunt  terapore  preecedere  ipsum 
consensum,  et  in  hoc  legitimo  sensu  recte  di- 
cuntur  dare  potestatem  agendi  libere;  at  vero 
iutra  latitudinem  potestatis  potest  esse  major 
et  minor  facultas,  et  cum  majori  vel  minori 
inclinatione  ad  alteram  partera,  cura  suffi- 
cieuti  judicio  et  inclinatione  vohmtatis  :  ergo 
illa  potestas  sufficit  ad  perficiendura  actura  si 
horao  velit ;  ergo  altera  moralis  determinatio 
non  est  simpliciter  necessaria. 

19.  Aliorum  responsio.  —  Impugnatur.  — 
Respondent  aliqui  hsec  argumenta  probare 
hanc  praideterminationem  moralem  non  esse 
necessariam  ex  natura  rei,  nihilominus  esse 
necessanam  ab  extrinseco,  ex  ordine  divinse 
providentiee^  quia  alias  incertus  esset  ejus  or- 


428 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.E  DEI. 


do  et  fallibilis,  Sed  hoc  non  recte  dicitiir; 
tum  quia  nullibi  est  nobis  revelatura  vel  ali- 
qua  gravi  auctoritate  traditum,  ex  Dei  ordi- 
natione  majus  et  abundantius  auxilium  esse 
necessarium  ad  singulos  actus,  quam  ex  parte 
actus  vel  ex  parte  liberi  arbitrii  necessarium 
sit ;  tum  etiam  quia,  si  minus  auxilium  suflfl- 
cit,  et  multis  datur,  cur  de  facto  non  multi 
cum  illo  solo  operabantur,  si  Deus  non  impe- 
diat?  Quod  si  Deus  impediat^  jam  illis  non  im- 
putabitur,  prsetc^rquam  quod  absurdissimum 
est  id  Deo  attribuere.  Tum  prseterea  quia^  si 
interccdat  prfedeterminatio  pliysica,  illa  suf- 
ficit  ad  infallibilitatem  providentiaj ;  si  vero 
pbj^sica  prsedeterminatio  tollitnr,  moralis  per 
se  non  sufficit  ad  infallibilitatem  providen- 
tiee^  nisi  aliunde  intercedat  prsescientia  om- 
nino  infallibilis  futuri,  si  talis  motio  Dei  prae- 
cedat ;  quod  si  hsdc  prsescientia  supponitur 
et  admittitur,  non  erit  necessaria  prsedeter- 
minatio  moralis  ad  infallibilitatem  providen- 
tiee ;  ergo  propter  ordinem  providentise  non 
est  necessaria  talis  preedeterminatio  moralis. 
Denique  ipsa  experientia,  et  communis  mo- 
dus  sancte  operandi  fidelium,  ostendit  non 
semper  bomines  in  actibus  duci  liis  vehemen- 
tibus  impulsibus,  sed  interdum  a  Spiritu  Sanc- 
to  sic  moveri,  intcrdum  rehnqui  ut  ordinario 
modo  excitentur  perfidem;,  et  deliberent  cum 
integra  indiSerentia ,  imo  interdum  cum  re- 
pugnantianaturffi,  vel  aliarum  difficultatum, 
sine  tanta  gratiee  impulsione.  Non  est  ergo  illa 
determinatio  necessaria,  per  se  loquendo,  li- 
cet  sit  utilissima,  et  ahquando  propter  indis- 
positionem  subjecti  possit  esse  morahter  ne- 
cessaria,  ut  in  citato  loco  latius  dixi. 

20.  Neque  video  cur  defensores  physicae 
proedeterminationis  de  hac  assertione  sint  sol- 
hciti,  aut  ilh  contradicant ;  nam  si  auxilium 
aliquod  prseveniens,  non  excitans,  sed  adju- 
vans,  prsedeterminat  pliysice  vohmtatem,  il- 
lud  satis  superque  erit  ad  generalem  (ut  ita 
dicam)  efficaciam  auxihi  simpliciter  necessa- 
rii  ad  singulos  actus  :  ipsum  autem  auxilium 
physice  praedeterminans  non  potest  simul  prse- 
determinare  moraliter,  quia  uon  movet  mo- 
rali  modo,  cum  non  sit  actus  vitahs,  sed  pura 
motio,  vel  qualitas  passive  tantum  recepta  in 
hominis  potentia,  et  per  physicam  determina- 
tionem  ac  efficientiam  iham  traliens  ad  coefli- 
ciendum ;  ergo  ipsummet  auxihum  physice 
pra^determinans,  si  datur,  uon  proedeterminat 
moraliter.  Neque  etiam  necessario  supponit 
prffideterminationem  moralem,  quia,  ut  ipsi 
dicuut,  coUatio  et  operatio  tahs  auxilii  nou 


pendet  ex  tempore,  loco,  ahisque  circumstan- 
tiis,  neque  ex  ahqua  dispositione  hberi  arbitrii; 
ergo,  etiamsi  non  praicedat  in  arbitrio  prsede- 
terminatio  morahs,dummodo  objectumsit  suf- 
ficieuter  propositum,  poterit  satis  prsedetermi- 
nari  vohmtas  per  sohim  auxihum  adjuvans 
prsedeterminans  pliysice;  ergo,  in  illorum  sen- 
tentia,  non  est  cur  sit  hsec  prsedeterminatio 
morahs  necessaria,  cum  physica  sufficiat,  sem- 
pcrque  necessaria  esse  credatur. 

21.  Fundamentis  contrariis  occurntur.  — 
Nec  fundamentum  contrariaj  sententise  pro- 
bat  necessitatem  prcedeterminationis,  sed  so- 
lum  necessitatem  prsemotionis  morahs;  de 
hac  enim  motione  loquuntur  ScripturaJ,  cum 
dicunt  Deum  inchnare  corda,  immutare,  con- 
vertere,  et  facere  ut  velint,  etc. ;  nam  hsec 
omnia  per  morales  motiones  praestat  Deus,  et 
per  ihas  incipit  in  nobis  operari ,  et  cum  ihis 
perficit  in  nobis  quod  intendit,  etiamsi  ex 
parte  excitantis  gratise  nihil  addat,  sed  tan- 
tum  ex  parte  adjuvantis.  Accedit  quod  dicti 
auctores  has  omnes  locutiones  de  rootione 
pliysica  per  gratiam  prseviam  adjuvantem  et 
prsedeterminantem  interpretantur.  Nos  au- 
tem  ostendemus  illa  omnia  fieri  per  vocatio- 
nem  congruam ,  quse  prsedeterminationem 
moralem  non  requirit,  et  a  pliysica  longe  dis- 
sidet ;  nuUa  ergo  prsedeterminatio  ex  ihis  lo- 
cis  probatur.  De  illis  autem  principiis  quse  ad 
inducendas  rationes  in  testimoniis  fundatas 
adducuntur,  dico  primum  quidem  verum  esse, 
nam  illse  locutiones,  vel  omnes,  vel  quamphi- 
res  earum  ,  propter  vocationem  efflcacem  di- 
cuntur  :  male  autera  inde  iufertur  illa  dicta 
esse  propter  prsedeterrainationem ;  nam  po- 
test  esse  vocatio  efficax  sine  prsedetermina- 
tione  pliysica,  vel  morah,  ut  jam  dixi,  et  in 
sequentibus  late  exponam. 

22.  Alterum  autem  principium  falsum  est, 
nam  gratia  excitans,  sive  sufficiens,  sive  effi- 
cax,  dat  actualera  inchnationem,  et  non  lia- 
bitnalem,  quia  tahs  gratia  in  actibus  vitalibus 
consistit,  ut  dixi,  ut  est  actuahs  cogitatio 
sancta,  quse  motum  ahquem  in  afiectu  movet, 
qui  motus  actualis  inclinatio  est,  non  habi- 
tualis.  Nec  refert  quod  auxilium  sufficiens  di- 
catur  dari  per  modura  actus  primi,  seu  poten- 
tise,  nam  id  intelligendum  est  non  quantum 
ad  substantiam  actus  (ut  sic  rem  declarem  ), 
sed  quantum  ad  causalitatem  respectu  consen- 
sus  hberi,  ad  eum  modum  quo  intentio  finis 
dici  potest  virtus  et  quasi  actus  primus  ad  elec- 
tionera  mediorum,  et  assensus  praamissarum 
respectu  asscnsus  conclusionis^  et  amor  rei  pos- 


CAP.  IX.  PROPONITUR  OPINIO  AFFIRMANS  EFFICACIAM  AUXILII,  ETC. 


429 


sessse  respectu  gaudii,  et  sic  de  aliis.  Et  in 
universum  causalitas  moralis  per  actus  secun- 
dos  fit,  ut  per  consilium,  petitionem,  vel  ali- 
quid  liujusmodi,  et  niliilominus  ille  actus  se- 
cundus,  et  praevius,  et  inducens  ad  alium,  di- 
citur  esse  per  modum  virtutis  et  actus  primi. 
Cum  ergo  Deus  inclinat  corda  per  gratiam  ex- 
citantem,  actualem  quidem  prsebet  inclinatio- 
nem,  indeliberatam  tamen  ac  necessariam, 
quse,  respectu  actus  perfecti  et  deliberati,  per 
modum  actus  primi  comparatur. 

23.  Ad  alias  tres  rationes  nou  esset  necessa- 
ria  nobis  responsio,  quia  procedunt  ex  funda- 
mento  pliysica;  prsedeterminationis,  quod  fal- 
sum  esse  credimus,  et  nihilominus  addimus 
etiam  ex  illo  non  recte  procedere,  nam  prima 
ratio  solum  probat  ante  physicam  prsedetermi- 
nationem  debere  prsecedere  moralem  prsemo- 
tionem,  et  inductionem  per  divinas  illustra- 
tioues  et  affectiones,  ut  in  ipsa  forma  argu- 
mentandi  conchiditur ;  non  tamen  inde  infer- 
tur  hauc  inductionem  debere  necessario  esse 
tantam,  ut  gradum  morahs  prsedeterminatio- 
uis  attingat.  Nam,  ut  vohmtas  connaturaH 
modo  operetur,  minor  inductio  sufficit,  imo 
tunc  quodam  modo  hberius  operatur^  quan- 
do  minus  veliementer  inducitur,  ut  patet  in 
eo  qui  ex  vehementi  passione  peccat ;  mi- 
nus  enim  hbere  peccat  quam  qui  suo  ar- 
bitrio  ,  sine  passionis  vehementi  tractione , 
dehnquit.  Eadem  fere  responsio  «st  ad  se- 
cundam;  nam,  ut  Deus  moveat  vohmtatem 
hominis  juxta  naturam  ejusdem  vohmtatis, 
satis  est  quod  prajcedat  morahs  motio  et 
sufficiens  inductio ;  quod  si  hoc  non  sufficit 
ut  salvetur  postea  hbertas  in  praidetermina- 
tione  physica,  neque  etiam  sufficiet  quod  prse- 
cedat  morahs  prsedeterminatio  j  nam,  ante 
preedeterminationem  physicam  major  libertas 
cernitur  in  voluntate  ad  utrumque,  ea  non- 
dum  ad  alteram  partem  morahter  proedeter- 
minata  ;  et  post  impressam  prsedeterminatio- 
nem  physicam  sequahs  necessitas  pliysica  ex 
iha  oritur^  sive  morahs  prsedeterminatio  pree- 
cesserit,  sive  non  ;  quid  ergo  conferre  potest 
talis  prcedeterminatio  moralis,  ut  physica  non 
tollat  hbertatem  ?  Ad  tertiam  negatur  conse- 
quentia  quae,  quoad  prsedeterminationem  phy- 
sicam,  supra,  in  fme  hbri  tertii,  tractata  est ; 
ostendimus  enim  ibi  non  esse  necessarium  ut 
Deus  omnes  causas  physice  agentes,  etiamsi 
hberae  sint,  proedeterminet  physice,  sed  sohim 
ut  eas  physice  adjuvet  cum  eis  coefficiendo  ; 
et  licet  ibi  sohim  de  proedeterminatione  per 
generalem  concursum  tractaverimus,  eadem 


est  ratio  de  quacumque  aha,  ut  in  sequentibus 
videbimus.  Quoad  alteram  vero  partem,  de 
preedeterminatioue  morali,  etiam  non  est  bo- 
na  ihatio,  quia,  ut  Deus  sit  causa  moralis  nos- 
trorum  operum  morahum,  sufficit  quod  ad 
illa  moraliter  moveat  et  inducat,  quod  facere 
et  sufficienter  et  efficaciter  potest,  sine  prsede- 
terminatione  morali,  ut  soepe  jam  dixi. 

CAPUT  IX. 

PROPONETUR  OPINIO  AFFIRMANS  EFFICAGIAM  AUXl- 
LII  PRJEVII  CONSISTERE  IN  PHYSIGA  PRiEDETER- 
MINATIONE  VOLUNTATIS  PER  MODUxM  AGTUS 
PRIMI,   AG   PROINDE    TALEM  PR.J:DETERMINATI0- 

nem  ad  omnes  et  singulos  agtus  pietatis 
esse    necessariam. 

i .  Propositio  prima. — Secunda. — Hanc  opi- 
nionem,  in  hoc  titulo  prsesentis  capitis  conten- 
tam,  tenent  in  sententia  phires  ex  recentiori- 
bus  Thomistis  ;  nam,  hcet  interdum  in  verbis 
differant,  re  tamen  vera  in  tribus  propositioni- 
bus  conveniunt,  ex  quibus  eadem  assertio  se- 
quitur,  in  qua  rei  difficultas  consistit.  Prima 
est,  ultra  id  totum  quod  ex  parte  gratise  exci- 
tantis  necessarium  est  ad  vocationem  ut  homo 
possit  converti  vel  pie  operari,  ut  actu  conver- 
tatur  vel  consentiat  necessarium  esse  ut  Deus, 
sola  sua  vohmtate  et  potentia,  imprimat  in 
hominis  voluntate  novam  entitatem  ,  quam 
vocant  motionem  virtuosam  et  efficacem,  quse 
non  est  actus  vitalis,  nec  fit  a  voluntate,  sed 
Deus  sohisiUam  efficit,  vohmtate  mere  passive 
se  habente  ad  receptionem  ejus.  Secunda  est, 
quod  hinc  sequitur  receptionem  hujus  motio- 
nis  non  esse  liberam  vohmtati,  sed  Deum  pro 
solo  suo  arbitrio  illam  dare,  vel  negare;  quia 
nec  potest  esse  in  se  immediate  hbera  vohin- 
tati,  cum  ab  illa  non  pendeat  effective,  sed  vo- 
hmtas  mere  passive  se  habeat  in  ilhus  motio- 
nis  receptione,  quod  est  contra  rationem  actus 
proxime  liberi,  ut  in  primo  prolegomeno  os- 
tensum  est;  neque  etiam  hbera  est  remote  in 
aliqua  dispositione  hbera  vohintatis,  quia  tahs 
hbera  dispositio  requirit  similem  motionem 
prtfiviam,  et  ita  sistendum  est  iu  prima,  quse 
sine  tali  dispositione  detur. 

2.  Propositio  tertia.  —  Auxilium  de  se  et 
7iatura  sua  efficax  est.  —  Tertia  propositio 
est ,  hanc  motionem  esse  per  se  et  pliysice  ac- 
tivam  consensus  voluntatis,  nou  quidem  so- 
him,  sed  cum  ipsa  voluntate,  ita  tamen  ut  in 
usu  activitatis  suse  non  subdatur  voluntati,  sed 
iUam  potius  sibi  subdat,  adeo  ut,  iha  mo- 


430  UB.  V.  DE  AUXILIO 

tione  semel  posita  in  voluntate,  non  possit  vo- 
luntas  illi  resistere  ,  suum  actum  sustinendo , 
nedum  oppositum  eliciendo ,  imo  nec  Deus 
ipse  possit  facere  ut,  posita  illa  motione  in 
voluntate,  non  statim  voluntas  eliciat  et  exer- 
ceat  actum  propter  quem  illa  motio  datur, 
quia  haec  est  natura  talis  motionis,  ideoque  vo- 
catur  auxilium  de  se  et  natura  sua  efficax^quod 
ad  hunc  finem  datur,  et  non  potest  esse  sibi 
contrarium.  Ex  quibus  principiis  aperte  sequi- 
tur  assertio  posita,  nimirum  hoc  auxilium  per 
modum  actus  primi  determinare  pliysice  vo- 
luntatern  ad  unum  actum,  et  ad  exercitium 
ejus  prius  natura  quam  illum  eliciat,  et  nihi- 
lominus  aiuut  illum  ehcere  hbere_,  quia  sub 
iha  motione  mauet  semper  potestas  voluntatis 
ad  non  habendum  ihum  actum,  et  tota  illa  de- 
terminatio  fit  modo  accommodato  Ubertati  vo- 
kmtatis. 

3.  Distinguuntur  auxilionm  ordines. — Heec 
sententia  solet  imprimis  tribui  Gregorio  et 
Capreolo,  qui  ex  parte  quidem  illam  docue- 
runt,  non  tamen  omnino,  ut  supra  lib.  1  re- 
tuli,  quia  nou  per  se,  neque  ex  propria  ratione 
actuum  supernaturalium  ,  talem  motionem 
postulant,  sed  solum  in  lapsa  natura,  ob  illius 
defectum ,  et  impotentiam  ad  beue  operan- 
dum,  et  quoad  hanc  partem  ibi  iUam  impu- 
gnavimus  ;  quantum  ad  id  vero,  in  quo  cum 
prsedicta  opinione  consentit,  in  huuc  locum 
illam  remisimus.  Sententia  ergo  quam  propo- 
sui  recentior  est,  eamque  magna  asseveratione 
defenduut  Theologi  sacri  Ordinis  Prsedicato- 
rum,  et  aUqui  dicunt  incoepisse  temporibus 
Magistri  Soto,  qui  eam  indicavit  hb.  1  de  Na- 
tur.  et  grat.,  cap.  16  ;  ibi  tamen  nihil  reperio 
quod  ad  causam  pertineat ;  imo,  cum  tres  or- 
dines  auxiliorum  seu  donorum  distinguat ,  in 
primo  ponit  eos  motus  qui  a  Deo  fmut  in  no- 
bis,  sine  nobis  Ubere  consentientibus,  non  ta- 
mcn  sine  nobis  vitaliter  coefficientibus,  ut  ex- 
presse  declarat ;  in  secundo  ordine  ponit  actus 
gratiae,  quos  Deus  principaUter  facit  in  nobis, 
non  tamen  siue  nobis  libere  cooperantibus ; 
in  tertio  ponit  gratias  quas  Deus  solus  facit  iu 
nobis,  siue  uUa  proxima  et  immediata  coeffi- 
cieutia  nostra  ,  Ucet  in  aduUis  hberam  dispo- 
sitionem  supponant,  et  in  hoc  ordine  habitus 
per  se  infusos  constituit.  NuUum  vero  auxi- 
lium  actuale  ponit  quod  vitaUs  actus  non  sit , 
v^  quod  a  Deo  solo  fiat  iu  homine  passive 
tantum  se  habente,  et  nullo  modo  se  ad  iUud 
disponeute.  Determiuationis  autem  vel  prae- 
determinationis,  quoe  a  solo  Deo  fiat,  nullam 
mentionem  facit  ,   imo   semper  attentissime 


EFFICACI  GRATL^  DEI. 
dicit  Deum  ita  movere  hominem ,  ut  potesta- 
tem  resistendi  nobis  reUnquat.  Et  quamvis  di- 
cat  Deum  prius  natura  nos  movere,  illud  longe 
diversum  habet  sensum.  Praiterquam  quod  iu 
eo  capite  multa  habet  Soto,  quae  illi  praedeter- 
minationi  repugnant ,  ut  in  fine  libri  tertii 
tetigi,  et  in  sequentibus  dicam. 

4.  Qiiis  ex  recentioribus  Thomistis  senten- 
tiam  illam  magis  insinuare  ccpperit.  —  Primus 
ergo  ex  recentioribus  Thomistis  qui  senten- 
tiam  illam  magis  insinuare  coepit ,  videtur 
fuisse  Medina  4 .  2,  qusest.  10,  art.  4,  ubi  gene- 
raliter  de  concursu  Dei  cum  causa  libera  dis- 
putat;  qusestione  tamen  109,  art.  2,  in  fme, 
generalius  loquitur,  et  specialiter  agens  de 
auxilio  gratise,  art.  10,  dub.  2,  in  tertia  asser- 
tione,  et  in  fme  articuli,  ad  tertiam  et  ultimam 
dubitationem,  hanc  sententiam  indicat ;  nun- 
quam  tamen  utitur  verbo  prcBdetermhiandi, 
aut  prcedeterminationis.  Neque  declarat  quid 
addat  auxilium  efficax  supra  sufficiens  ;  imo, 
Ucet  dicat  addere  aliquid,  nihilominus  in  iUa 
ultima  dubitatione  ait  :  In  eo  qui  sequitur  vo- 
cationem,  esse  aliquem  modum,  vel  aUationem 
alicujus  impedimenti,  vel  aliquid  simile  7iolis 
occultum,  quod  non  est  in  eo  qui  similem  voca- 
tionem  non  sequitur ;  quse  certe  doctrina  ne- 
que  necessaria  est,  si  praedeterminatio  semper 
requiritur,  neque  cum  iUa  recte  coha?ret,  quia, 
posita  in  uno  prsedeterminatione,  et  non  in 
alio,  parum  refert  quod  in  cseteris  vocatio  sit 
ffiqualis  in  utroque ,  ut  recentiores  Thomistse 
ingenue  fatentur,  sicut  infra  videbimus.  Magis 
igitur  distincte  illam  doctrinam  tradit  Banuez, 
prima  parte,  quseit.  14,  artic.  13,  dub.  2,  con- 
clus.  3,  cum  dubiis  sequentibus;  et  qusest.  19, 
articul.  3  et  4;  et  queest.  23,  art.  3  et  5 ;  et 
omnia  in  summam  redigit  22,  qusest.  10,  ar- 
tic.  1,  document.  3.  Postea  in  defensionem 
ejusdem  seutentise  integrum  opus  scripsit 
P.  Franci.-^cus  Davila,  ubi,  cap.  13,  22  et  27, 
clarius  dicit  hoc  auxilium  a  solo  Deo  fieri  in 
voluntate  ipsa  mere  passive  se  habente,  et  ex 
illo  sequi  consensum,  non  tantum  infallibili- 
ter,  sed  etiam  inevitabiliter.  AUus  vero  ejus- 
dera  sententise  defensor  dixit  immoUliter. 
Nunnus  Gabezudo,  tertia  parte,  qusest.  62,  ar- 
ticul.  5,  qusest.  2,  prsesertim  ad  8  et  11,  et 
circa  fmem ;  consentit  P.  Didac.  Alvar.,  super 
Isaiam,  cap.  10;  postea  vero  ex  professo  mate- 
riam  tractavit  in  lib.  1  de  AuxiL,  qui  totus 
liac  doctrina  respersus  est ;  in  lib.  tamen  9, 
disputat.  83,  et  sequentibus,  copiose  de  hoc 
puncto  disputat,  acriterqne  sententiam  recita- 
tam  defendit.  De  quo  argumento  etiam  scripsit 


CAP.  IX.  PROPONITUR  OPINIO  AFFIBMANS  EFFICACIAM  AUXILII,  ETC. 


m 


Petr.  Ledesm.  traclalum  copiosum  de  Auxiliis, 
prsesertim  in  principio  unicae  quffistionis ,  et 
artic.  l^  5  Gt  sequentibus.  Alii  etiam  recentio- 
res  ejusdem  ordinis  Magistri  in  ejusdem  doc- 
trinae.  defensionem  suos  tractatus^  relectiones, 
aut  controversias  scripserunt. 

5.  Distmguit  Cumel  tres  modos  prfpdetermi- 

nationis.  —  Eamdem  sentcntiam  docuit  ma- 

gister  Cumel,  part.  i,  qusest.  li,  artic.  13, 

quaast.  i9,  artic.  8,  et  qusest.  23,  artic.  5,  et 

4.  2,  q.  111,  artic.  3,  disp.  5,  et  pro  illa  post- 

ea  late  pugnavit  in  toto  fere  opere  opusculo- 

rum,  praesertim  tom.  1,  disputat.  5,  conclus.3, 

ubi  distingnit  tres  modos  hujus  prsedetermi- 

nationis.  Primus  est,  quod  Deus  determinet 

voluntatem  sola  sua  potentia,  efEciendo  ac- 

tum  secundum  in  ea.  Secundus  est ,  ut  Deus 

efficiat  prseviam  formam,  vel  motionem  prse- 

determinantem  voluntatem,  etc.  Tertius  est  ut 

solus  efficiat  actum  secundum  in  voluntate, 

et   nihilominus   illam   preedeterminet  ,   quia 

prius  natura  facit  actum.  Et  primum  modum 

expresse  rejicit  tanquam  omnino  falsum,  et 

continentem  errorem  Lutheri.  Postea  confuse 

loquitur  de  aUis  duobus  modis,  et  magis  vide- 

tur  sequi  tertium,  nam  in  declaratione  asser- 

tionis,  §  Restat  igitur,  concludit  intelligens 

assertionem    de   auxiho   gratise   Dei  efficaci 

prcemonente  nos  efficienter  proprie,  seu  prcede- 

terminante  voluntatem-  qure  se  determinat  sub 

Jiac  determinatione  Dei,  ef  se  agit,  Deo  efficien- 

ter  inchoante,  et  voluntate  sionul  se  movente ; 

non  in  alia  duratione,  nec  in  alio  instanti,  aut 

in  aliquo  priori,  in  quo  Deus  agat,  et  7ion  ipsa. 

Et  in  hoc  sensu  latissime  probat  suam  senten- 

tiam.  At  verba  illa  omnia,  ut  sonant,  non 

sunt  contra  nostram  sententiam,  ut  ego  dis- 

tincte  satis  in  libro  tertio  de  auxilio  declaraxd. 

Unde  hic  auctor  non  videtur  ausus  opinionem 

hanc  de  preedeterminatione  in  actu  primo  per 

formam  vel  motionem  preeviam  declarare  vel 

defendere.  Infra  vero,  post  multa  quis  pro  sua 

sententia  allegat,  iterum  eamdem  assertionem 

phiribus  verbis  expHcat,  et  aperte  dicit  hanc 

gratiam  prsedeterminantem  dari  per  modum 

principii,  imo  esse  formam  dantem  voluntati 

totam  vim  agendi ,  nam  hberum  arbitrium 

nullas  habet  vires  ad  actus  supernaturales , 

quamvis  paulo  inferius  etiam  modum  de  prae- 

determinatione  in  actu  secundo  insinuet ,   ut 

infra  dicam.   Huic  etiam  sententise  adhsesit 

Cabrera,  3  part.,  qugest.  8,  artic.  4,  per  plures 

disputationes,  et  qua?st.  62,  artic.  1,  disputat. 

8  et  sequentibus,  ubi  latissime  pro  physica 

praedeterminatione  pugnat ,  hcet  in  modo  ex- 


phcandi  illam  nunc  cum  cseteris  sentiat,  nuuc 
dissentiat,  et  variis  modis  loquatur,  quos  obi- 
ter  suis  locis  attingemus.  Cum  his  etiam  auc- 
toribus  videtur  sentire  Petrus  Trigosius  in 
Commentar.  ad  Bonaventur.  ,  prima  parte, 
quoest.  14,  artic.  5  et  6,  dub.  1,  et  qusest.  15, 
artic.  2.  Ahi  plures  antiqui  et  moderni  pro 
hac  sententia  ahegantur  ;  quanto  vero  funda- 
mento,  infra  videbimus. 

6.  Ponuntur  ftcndamenta  capitalia  pro  sen- 
tentia.  —  Fundamenta  capitaha  hujus  senten- 
tise  duo  esse  possunt.  Unum  est  philosophi- 
cum,  nimirum,  causam  primam  prsemovere 
secundam  per  concursum  generalem,  et  appH- 
care  illam  ad  agendum  in  omni  operatione 
sua,  ac  subinde  prsedeterminare  physice  il- 
lam,  si  hbera  et  ex  se  indifferens  ac  indeter- 
minata  sit.  Juxta  quod  principium,  auxilium 
efficax  in  ordine  gratise  non  est  ahud,  nisi 
concursus  generahs  ordinis  gratiae,  et  in  iUo 
prsevuis,  servata  proportione  ejusdem  modine- 
cessitatis  et  efficientiai  cum  concursu  prsevio 
generah  ordinis  naturee  ad  opera  ejusdem  or- 
dinis,  tam  necessaria,  quam  Hbera,  et  in  hoc 
unico  fundamento  procedunt  omnes  fere  mo- 
derni  Tliomistae,  maxime  vero  Ledesma  et 
Alvarez.  Sed  in  hoc  sensu  jam  est  a  nobis  ter- 
minata  qusestio  in  dicto  hb.  3;  ostendimus 
enim  ibi  neque  in  naturahbus  causis,  neque 
in  Uberis,  ad  actus  ordinis  naturaUs  necessa- 
rium  esse  talem  praevium  concursum,  et  con- 
sequenter  neque  ad  actus  supernaturales  esse 
necessarium  ex  vi  generalis  influentiae  primae 
causae,  velsubordinationis  et  dependentiae  cae- 
terarum  ab  ipsa.  Unde  etiam  ex  ibi  dictis  con- 
stare  potust  frustra  induci  Scripturae  testimo- 
nia,  in  quibus  Deus  dicitur  facere  ut  veUmus, 
vel  emollire  corda  nostra,  vel  auferre  cor  lapi- 
dcum,  et  dare  cor  carneum,  propter  auxiUnm 
efficax  hoc  modo  expUcatum,  id  est,  propter 
soUim  concursum  prsevium  in  modo  suo  com- 
munem  omnibus  actibus  liberae  voUmtatis ; 
quia  (ut  ubi  argumentabamur)  ratione  illius 
concursus,  si  detur,  etiam  dicetur  Deus  facere 
ut  voluerit  Judas  vendere  Christum,  et  ut  il- 
lum  vendiderit,  et  per  veram,  ac  propriam  et 
positivam  efficientiam  corda  obdurare,  et  tol- 
lere  cor  carneum,  et  dare  lapideum,  et  similia 
quseex  illo  principio  ibi  late  probavimus.  Quam 
vero  sint  absurda  per  se  satis  notum  est. 

7.  Auxilium  efficax  non  esse'necessarium  ex 
aliqua  radice,  seu  origine  indiffer^nti :  regula 
Augustini.  —  Quapropter  observanda  est  in 
hac  materia  regula  ex  doctrina  Augustini  de- 
sumpta,  auxilium  efficax  gratise  non  esse  ne- 


432 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.E  DEI. 


cessarium  ex  aliqua  radice,  seu  origine  indif- 
ferenti  (ut  sic  dicam),  seu  communi  bonis  et 
malis  actibus^  alias  non  minus  Deo  tribui  pos- 
sent  mala  quam  bona,  quod  perabsurdum  est, 
nou  solum  de  malis  ut  mala  sunt,  sed  etiam 
de  ipsis  actibus  qui  sine  malitia  non  fiunt,  ut 
ibidem  ostendi.  Sumitur  autem  hsec  regula  ex 
Augustino,  libro  de  Grat,  Christi,  capite  de- 
cimo-septimo,  quatenus  Pelagium ,  qui  dice- 
bat  ideo  bonam  operationem  non  tantum  no- 
bis,  sed  etiam  Deo  tribui,  quia  posse  nobis  do- 
navitj  impugnat ;  nam  hoc  modo  etiam  mala 
operatio  tribuenda  esset  Deo  et  nobis,  (juia 
iUud  etiam  posse  nobis  donavit  :  Atque  ita, 
inquit  [qtiod  absit),  quemadmodmn  acm  Deo 
laudamur  in  operihus  honis ,  sic  cwn  illo  cul- 
paremur  in  malis,  possihilitas  enim  illa  quaon 
dedit,  tam  nos  facit  posse  hona  quam  mala ;  sic 
ergo  nos  dicemus ;  efficacitas  cnim  illa,  quam 
per  concursum  praevium  dat ,  tam  nos  facit 
mala  velle  aut  facere  quam  bona;  utrumque 
enim  de  malis  eadem  ratione  et  proportione 
intelhgendum  erit,  utique  de  actibus  mahs; 
nam,  juxta  doctrinam  Augustini,  possibihtas 
mahtias  morahs ,  ut  tahs  est,  nou  ex  Deo  est, 
sed  quia  sumus  ex  nihilo.  Et  eamdem  ratio- 
nem  ac  regulam  repetit  Augustinus,  eodem 
hbrOj  cap.  il,  et  eodem  modo  hbr.  de  Spirit. 
et  htter.^  cap.  34,  tractans  verba  Pauli  :  Q,uis 
enim  te  discernit  ?  attingit  expositionem  quee 
cogitari  posset,  dicendo,  ideo  discretionem  tri- 
bui  Dec,  hcet  fiat  per  hberum  arbitrium,  quia 
Deus  dedit  hberum  arbitrium ;  et  refutat , 
quia  hberum  arbitrium  commune  est  bonis  et 
mahs,  et  ita  non  minus  Deus  diceretur  auctor 
mah  quam  boni,  si  sohim  ratione  liberi  arbi- 
trii  dictum  esset:  Quis  enim  te  discernit?  unde 
concludit  non  dici  homini  fideh  :  Quis  te  dis- 
cernit?  quia  hberum  arbitrium  recepit,  quo 
posset  credere,  sed  ideo  :  Quia  visorum  sua- 
sionihus  agit  Deus  nt  credamtis,  etc.  Ergo  a 
fortiori  si  dicerctur  fideh  :  Quis  te  discernit  ? 
quia  per  concursum  prsevium  efflcacem  Deus 
determinat  vohintatem  ejus  ad  credendum , 
pari  ratione,  infidehs  qui  credere  nohiit  di- 
cere  posset  :  Deus  me  discrevit,  quia  meam 
vohmtatem  efficaciter  prsedeterminavit ,  ut 
nollem  crederc. 

8.  Exploditur  responsio  aliquorum.  —  Et 
eodemmodo,  hb.  2  de  Peccat.  merit._,  cap.  18, 
explodit  respousionem  chcentium  bonum  ac- 
tum  vohmtatis  tribui  Deo,  quia  dat  et  conser- 
vat  voluntatem,  sine  qua  actus  ihe  bonus  esse 
nuu  possct,  quia  hoc  commune  est  actibus 
mahs,  et  ita  malus  actus  tribuendus  esset  Deo, 


quod  (inquit)  nefas  est  dicere.  Est  ergo  regula 
constans  in  doctrina  Augustini,  efficaciam  il- 
lam,  ob  quam  boni  actus  speciahter  tribuun- 
tur  DeO;,  non  esse  ponendam  in  ahqua  ef- 
fectione  vel  motione  Dei,  ex  genere  suo  com- 
muni  bonis  actibus  et  mahs  :  concursus  au- 
tem  oausas  imiversahs  et  prsevius  efficax,  si 
datur,  communis  est,  servata  proportione,  ac- 
tibus  mahs  et  bonis.  Non  igitur  recte  nec  con- 
sequenter  ad  doctrinam  Augustiniponitur  iha 
efficacia  auxihi  gratiae,  in  sola  ratione  et  ne- 
cessitate  universahs  concursus.  Huc  accedunt 
rationes  preecipuse  sumptae  ex  hbertate  auxihi 
ad  actus  gratia^ ,  tam  quoad  specificationem, 
quam  quoad  exercitium ,  quse  per  ihum  mo- 
dum  efficacise  destruitur,  simulque  sufficien- 
tia  auxihi  talem  efficaciam  non  habentis  e 
medio  tohitur,  quas  rationes  in  capitibus  se- 
quentibus  prosequemur,  exphcato  prius  alio 
principio ,  seu  modo  fuudandi  hanc  senten- 
tiam. 

9.  Ahi  ergo  hoc  genus  auxihi  efficacis  prae- 
determinantis  physice  requiruut,  non  ex  in- 
digentia  concursus  preevii  universahs  omni- 
bus  actibus,  sed  ex  pecuhari  necessitate  in- 
venta  in  operibus  bonis  voluntatis.  In  qua 
etiam  sententia  est  varietas;  nam  quidam  exis- 
timant  necessitatem  hanc  non  esse  per  su  ex 
vi  et  natura  supernaturahum  actuum,  sed  esse 
quasi  per  accidens  ortam  ex  peccato  originah, 
et  corruptione  lapsa  naturse,  et  ita  censue- 
runt  Gregorius  et  Capreohis  in  2,  dist.  28,  ad 
12  argumentum.  Qih  proinde  non  sohim  ad 
supernaturales  actus,  sed  etiam  ad  quoshbet 
bonos  morales  ordinis  naturahs,  iham  preemo- 
tionem  specialem  Dei  requirunt,  non  tamen  in 
omui  natura,  vel  in  omni  statu,  sed  innatura 
humana  lapsa.  Sed  de  liac  sententia  nihil  denuo 
vel  pecuhare  dicere  necesse  est;  tum  quia  non 
pertinet  ad  verum  auxihum  efficax,  quod  ad 
omnes  et  singulos  actus  pietatis  in  omni  crea- 
tura  intehectuali,  et  in  omni  statu  ejus  ne- 
cessarium  est,  ut  cap.  3  declaravi ;  tum  etiam 
quia  sine  uha  ratione  vel  fundamento  requi- 
rit  talem  motionem  ad  singulos  actus  naturse 
lapsse,  prsesertim  ordinis  naturahs,  si  per  se 
non  est  tahs  necessitas  in  omni  statu  hberse 
naturse,  ut  late  in  hbro  primo  declaratum  est 
et  probatum  ;  tum  denique  quia  muUo  minus 
potest  hoc  modo  ratio  reddi  cur,  propter  na- 
turse  lapsse  corruptionem,  tam  efficax  prsede- 
terminatio  necessaria  sit ,  si  ahoqui  non  erat 
per  se  necessaria;  nam  ad  suppleudam  debi- 
htatem  et  infirmitatem  lapsse  naturaj  in  bene 
operando  et  hbere,  suffieit  addere  vires  iham 


CAP.  X.   DIRECTE  OSTENDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


433 


infirmitatem  siipplentes  et  adjuvantes,  etiamsi 
non  prsedeterminent  voluutatem,  sicut  in  sta- 
tu  innocentise  ex  eorumdem  auctorum  senten- 
tia  erant  vires  sufEcientes  siije  prsedetermina- 
tione.  Fateor  tamen  me  non  legisse  in  illis 
auctoribus^  quod  expresse  asserant  praBmotio- 
nem  illam  talem  esse,  ut  omnino  ac  physice 
prsedeterminet  voluntatem ;,  ita  ut  voluntas 
pro  sna  libertate  non  possit  ei  resistere ;  so- 
lum  enim  aiunt  liberum  arbitrium  in  natura 
lapsa  siue  illa  motione  bene  operari  non  posse, 
non  tamen  dicunt  cum  illa  non  posse  nou 
operari  :  videtur  autem  id  sequi  ex  eorum 
dictis,  et  ideo  in  libro  primo  quoad  utrumque 
illam  sententiam  impugnavimus,  et  quoad  se- 
cundam  partem,  quffi  huc  spectat,  a  fortiori 
impugnabitur  simulque,  cum  modernorum 
senteutia. 

10.  A^cxilmm  efficax  ol  peculiarem  difficul- 
tatem  actuum  sufernaturalium  dicimt  necessa- 
o-ium.  — Alio  igitur  modo  ac  fundamento  asse- 
ritur  necessitas  talis  auxilii  per  se  efficacis  ac 
prsedeterminantis,  ob  peculiarem  difficultatem 
actuum  supernaturalium,  quam  rationem  de- 
fendit  Alvarez,  disput.  24,  num.  37,  et  videtur 
loqui  de  speciali  difficultate  quse  nascitur  ex 
statu  naturse  lapsse,  nam  allegat  D.  Thomam 
1.  2,  qusest.  109,  art.  9,  in  ratione  secunda, 
quse  de  hoc  statu  peculiariter  procedit.  Sic 
autem  ratio  non  sufficit,  quia  gratia  efficax, 
ut  supra  dictum  est,  in  omni  statu  requiritur. 
Item,  quia  ad  singulos  actus  pietatis  est  neces- 
saria,  quod  non  nascitur  ex  statu,  sed  ex  natu- 
ra  talium  actuum.  Ex  illa  ergo  sumendum  est 
fundamentum  hoc,  quod  potest  in  hunc  mo- 
dum  exphcari :  quia  tanta  est  eminentia  ac- 
tuum  supernaturaUum,  ut  ad  eos  voluntas  nos- 
tra  ex  se  sit  omnino  impotens,  et  ideo  indiget 
supernaturali  virtute,  per  quam  totam  vim 
agendi  recipiat ;  ergo  illi  non  sufficit  habitua- 
hs  virtus,  sed  quoties  in  actum  prodire  debet, 
indiget  peculiari  et  actuaU  elevatione,  quse 
non  potest  fieri  nisi  per  peculiarem  motionem 
praedeterminautem ;  quia,  si  motio  non  sit 
praedetermiHans,  non  erit  actualis,  nam  ex  se 
poterit  esse  sine  actuah  operatione,  ac  subin- 
de  per  modum  habitus,  et  tunc  indigebit  po- 
tentia  alia  praemotione  actuali  ut  elevetur,  et 
ne  procedatur  in  infinitum,  sistendum  est  in 
taU  motione,  quai  et  det  supernaturalem  vir- 
tutem  proprie  efficiendi  actum  supernatura- 
lem ,  nam  hoc  est  necessarium  ut  elevet  po- 
tentiam,  et  simul  iUam  elevet,  ut  illam  operari 
faciat  efficaciter,  quia  aUas  erit  necessaria  alia 
prsemotio  ut  voluutas  iuchoet  suum  conseu- 

viu. 


sum,  cum  vokmtas  ex  se  non  possit  iUum  in 
supernaturalibus  inchoare. 

11.  Hoc  fundamentum  non  inveuio  ita  pro- 
positum  vel  explicatum  in  defensoribus  hujus 
prsedeterminationis ;  insinuatur  tamen  ab  eis 
in  aliquibus  rationibus,  et  argumentis  suis,  ut 
infra  videbimus.  Atque  ita  fundamentum  hoc 
reducitur  ad  hanc  rationem  theologicam,  quia 
actus  Uberi  gratise  sunt  supernaturales  in  se  ; 
ergo  non  possunt  fieri  a  voluntate  nisi  elevata 
per  motionem  actualem  ejusdem  ordinis  ad 
physice  agendum,  et  inchoandum  efficaciter 
actum.  Et  confirmatur  :  nam  hoc  maxime ur- 
get,  si  verum  est  quod  nos  asserimus,  volunta- 
tem  in  his  actibus  operari  ut  iustrumentum 
Dei,  nam  instrumeutum  non  agit  nisi  motum, 
et  dum  movetur  non  potest  in  sensu  composito 
non  moveri,  et  hoc  est  prsedeterminari.  Huic 
vero  rationis  fundamento  adduntur  omnia 
Scripturae  testimonia,  in  quibus  soli  Deo,  ejus- 
que  voluntati,  aut  gratise,  vel  motioni,  hi  ac- 
tus  tribuuutur,  et  Concilia  ac  testimonia  Pa- 
trum,  preesertim  Augustini  et  D.  Thomse ;  sed 
haec  omnia  distinctius  proponentur  sigillatim 
in  variis  capitibus  distributa,  et  ideo  iUa  nuuc 
omitto,  et  ad  judicium  de  hac  sententia  fereu- 
dum  acccdo. 

CAPUT  X. 

DIRECTE  OSTENDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECES- 
SARIUM  AD  SINGULA  SUPERNATURALTA  OPERA, 
NON  POSSE  CONSISTERE  IN  MOTIONE  VEL  QUA- 
LITATE  PR^DETERMINANTE  PHYSIGE  IN  ACTU 
PRIMO   VOLUNTATEM  AD  CONSENSUM. 

1 .  Duo  asseruntur  in  sententia  relata  in  ca- 
pite  prEecedenti :  unum  est  auxUium  in  actu 
primo  praedeterminans  vokmtatem,  esse  possi- 
bile  simul  cum  usu  libertatis  ;  aliud  est  iUud 
esse  necessarium  ad  siugulos  actus,  Nam  ilkid 
prius  supponitur,  ut  fundamentum  fidei  uou 
destruatur  ;  hoc  vero  posterius  additur,  quia 
alias  per  illud  auxUium  praedeterminans  nou 
explicaretur  adsequate  ratio  auxilii  efficacis, 
cum  hoc  ad  singula  opera  necessarium  sit,  ut 
supravidimus.  Exillis  vero  duobus,  secundum 
est  magis  rigorosum,  magisque  restrictum, 
nec  potest  subsistere  sine  primo ,  e  contrario 
vero  primum  punctum  ex  hypothesi  posset 
subsistere  sine  posteriori,  id  est,  Ucet  esset  ve- 
rum,  posset  salvari  siue  secundo ;  quia  quod  est 
necessarium,  etiam  possibile,  uon  vero  e  con- 
verso;  et  ideo  prius  de  hac  posteriori  parte 
illius  sententise  dicendum  est,  in  qua  omues 

28 


■m 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL-E  DEI. 


auctores^  qni  putant  illam  determinationera  li- 
bertati  repnguare^  a  fortiori  tenent  auxilium 
hoc  efficax  non  esse  necessarium  :  illos  autem 
referemus  in  sequenti  capite.  Ex  Tlieologis 
autem  Dominicanse  familiae,  refertur  Joan. 
Vincent.  docuisse  tale  auxilium  non  esse  ne- 
cessarium,  ac  subinde  auxilium  efficax^  per  se 
spectatum^  non  esse  in  sola  praedeterminatione 
pliysica  positum.  Haec  igitur  sententia  proban- 
da  in  prsesenti  est. 

2.  Suppositio:  Auxilium  prcedeterminans 
esse  aliquid  supernaturale  a  Deo  solo  infusum. 
— Alia  suppositio. — Ut  autem  rationes  firmius 
procedantj  et  tergiversationibus  ac  subterfu- 
giis  miuus  expositae,  hic  operse  pretium  esset 
de  isto  auxilio  prsedeterminante  omnia  inqui- 
rere,  quod  de  prsevio  concursu  iu  lib.  3,  a 
cap.  30,  tractavimus;  sed  quia  id  nimis  esset 
prolixum,  lectori  committimus,  ut  ea  omnia 
relegat,  et  ad  hoc  auxilium  cum  proportioue 
applicet,  unicnique  enim  mediocriter  intelli- 
genti  id  erit  facillimum.  Nunc  ergo  supponi- 
mus ,  ex  communi  fere  consensu  auctorum 
ilhus  sententiae,  hoc  auxihum  esse  ahquid  su- 
pernaturale  a  Deo  solo  iufusum,  quiu  non  est 
actio  vitalis  ipsius  hominis,  sed  tantum  pas- 
sive  in  eo  recipitur,  ut  per  ihud  operetur.  An 
vero  iUud  auxilium  sit  quahtas  vel  motio 
pura,  parum  refert  ad  puucta  theologica  vel 
dogmata  fidei,  dummodo  suppouatur  esse  vera 
eutitas  creata,  et  homini  inhserens,  id  enim 
prsecipue  in  hae  sententia  supponitur.  Gonse- 
queuter  autem  loquendo,  longe  probabilius 
ihud  auxilium  esse  qnahtatem,  quia  motio 
spirituahs  sine  termino  spirituali  intehigi  nou 
potest,  qui  terminus  non  potest  esse  nisi  qua- 
htas,  ut  dicto  loco  probatum  est.  Addimus 
priDeterea  quahtatem  hanc  seu  entitatem  poni 
iu  re  ipsa  distinctam,  et  a  subjecto  in  quo 
recipitur,  quia  est  ahquid  ordinis  supernatu- 
rahs,  et  ab  omuibus  gratiis  excitantibus  quae 
siut  actus  vitales,  quia  ihis  additur  ut  fiant 
efficaces,  et  ab  habitibus  infusis,  ob  camdem 
rationem,  quia  iUos  reducit  de  potentia  in 
actum,  et  ab  ipso  consensu  hbero  vohmtatis, 
quia  pouitur  ut  sit  vcra  causa  reahs  ejus. 
Quauta  vero  sit  haec  distinctio,  an  perfecte 
reahs,  vel  tantum  secundum  qiiid,  et  modalis, 
metaphysica  qujBStio  est,  iu  qua  immorari 
non  oportet,  quia  ad  dogmata  fidei,  et  verita- 
tem  theologicam ,  quam  iuquirimus,  parum 
refert.  Consequeuter  autem  loquendo,  verius 
ac  clarius  ponitur  tale  auxihum,  ut  propriam 
eutitatem  ac  reahtatem  habcns  omuino  reah- 
tur  distiuctam,  tam  a  poteutia,  quam  ab  aliis 


gratiis  prioribus  quae  in  potentia  supponun- 
tur,  quam  etiam  ab  actu  hbero  ehcieudo  a 
potentia,  cum  tah  auxiho,  sicut  de  praevio 
concursu  dictum  est.  Item  supponimus  auxi- 
hum  recipi  immediate  in  potentia,  quee  elicit 
actum  propter  quem  datur ;  ut,  si  detur  ad  fidei 
assensuni  ehciendum,  infuuditur  intehectui; 
si  vero  ad  habendam  voluntatem  credendi, 
vel  amoris,  aut  poenitentice  actum,  et  similes, 
voluntati  erit  immediate  imprimeudum;  quia 
in  iha  suum  proximnm  efiectum  habiturum 
est. 

3.  Qucestio  :  cum  volmitas  lialeat  liabitum  in- 
fusum,  an  una  motio  imprimatur  haMtui,  et 
altera  toluntati.  —  Et  iu  hoc  conveniunt  dicti 
auctores  ;  imo,  quia  determinatio  proprie  di- 
cta  vohuitati  attribuitur,  et  ab  illa  pendet  om- 
nis  aha  operatio  humana ,  ideo  simphciter 
hoc  auxilium  attribuitur  vuluntali.  Disputari 
autem  potest,  quaudo  vohiutas  habet  habitum 
infusum,  au  una  motio  imprimatur  habitui, 
et  aUera  voluntati.  Nam  Ledesma  et  alii  ita 
sentiunt,  quia  putant  auxilium  hoc  esse 
concursum  prEevium  necessarium  unicuique 
priucipio  creato,  seu  qualitali  permanenti,  ex 
subordiuatioue  ad  causam  primam.  Suppo- 
neudo  autem  nou  postulari  hoc,  ut  concursum 
causse  primas,  sed  ut  dat  vires  causse  proximae 
et  potentia3  iu  qua  recipitur,  non  oportet  mul- 
tiplicare  auxilia  efficacia  ad  eumdem  actum 
hberi  consensus,  vel  amoris,  etiamsi  ad  iUum 
actum  phires  quahtates  concurrant,  scilicet 
voluntas  et  habitus;  uec  etiam  oportet  fiugere 
dari  speciale  auxihum  conjuuctum  habitui  in 
eadem  potentia,  et  ilhim  efficaciter  determi- 
nans. 

4.  Alia  suppositio.  —  Unde  tandem  suppo- 
nimus  hoc  auxihum  esse  quemdam  aclum 
formalem  ipsius  voluntatis,  quia  inliseret  iUi ; 
ergo  informat  iUam,  et  reducit  iUam  de  qua- 
dam  potentia  passiva  iu  actum.  Nam  prius- 
quam  vohuitati  infundatur  hoc  auxiUum,  est 
potentia  receptiva,  et  capax  iUius,  et  ca- 
ret  iUo  :  ergo  est  in  poteutia  ad  illud;  ergo, 
quando  infunditur,  reducitur  in  actum,  sicut 
mobile  per  motum,  vel  sicut  materia  per  for- 
mam.  Hic  autem  actus  nou  est  actus  secuudus 
voluntatis,  quia  ab  illa  nou  ehcitur,  ut  dic- 
tum  est ;  ergo  est  actus  primus,  quia  non  da- 
tur  medium.  Coustituitur  ergo  voluntas  per 
hoc  auxilium  iu  actu  primo  completo  ad  eli- 
ciendum  suum  actum.  Atque  ita,  licet  volun- 
tas  habeat  habitum  infusum,  non  habet,  juxta 
hanc  sententiam  ,  actum  primum  completum, 
sed  expectatur  hoc  complemeutum,  ut  sit  in- 


CAP.  X.  DIRECTE  OSTENDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


435 


tegrum  principium  proximum  talis  actus.  Si 
autem  voluntas  careat  liabitu,  vel  addendum 
est  aliud  principium  quod  suppleat  vicem  ha- 
bitus,  vel  tale  erit  hoc  auxilium,  ut  propriam 
activitatem  afferre ,  et  vicem  habitus  simul 
supplere  possit. 

5.  Auxilium  dari  ut  acium  primum,  vel  ut 
complementim  virtutis  causce  proximce,  qui  ler- 
giversentur.  —  Non  desunt  lamen  ex  auctori- 
bus  illius  opinionis  qui  in  hoc  tergiversentur, 
negando  hoc  auxiHum  dari  ut  actum  primum, 
vel  ut  complementum  virtutis  causse  proximae, 
quia  non  distinguunt  hoc  auxilium  a  concursu 
prsevio,  de  quo  ita  sentiunt.  Sed,  ut  vidimus 
dicto  lib.  3 ,  cap.  33,  etiam  de  ipso  concursu 
prsevio  id  non  satis  consequenter  vel  probabi- 
liter  dicitur ,  et  multo  minus  potest  in  prse- 
senti  applicari,  cum  jam  rationem  concursus 
excluserimus,  et  supponamus  hoc  auxilium 
postulari  propter  defectum  virium  causse  pro- 
ximse.  Et  sane,  in  doctrina  Augustini,  negari 
nou  potest  quin  hoc  auxilium,  si  datur,  maxi- 
me  detur  ut  det  vires  voluntati.  Nam  in  eis- 
dem  locis  quibus  dicti  auctores  utuntur,  ut 
nobis  persuadeant  hanc  esse  sententiam  Au- 
gustini,  apertissime  ille  docet,  per  hoc  auxi- 
Hum  dare  Deum  vires  efficacissimas  volurita- 
ti,  lib.  de  Grat.  et  hber.  arbitr.,  capite  decimo 
septimo;  et  ahis  locis,  efficaciae  hujus  gratise 
tribuit  nostrum  consensum  in  omne  bonum, 
quia  et  facit  nos  velle  et  facere.  Non  est  ergo 
dubium  quin  hoc  auxiHum  sit  actus  primus 
dans  vires  agendi  vohmtati,  et  cum  illa  simul 
efficiens  actus  ejus  tanquam  principium  eo- 
rum,  quod  etiam  de  propria  et  physica  effi- 
cientia  omnes  dicti  auctores  intelhgi  vohmt. 

6.  Istud  auxiliuni  no7i  esse  simpliciter  neces- 
sarium  ad  singiilos  actus,  quomodo  probari 
possit.  —  Sic  ergo  explicato  hoc  auxiho,  quod 
non  sit  simphciter  necessarium  ad  singulos 
actus  pietatis,  duobus  modis  probari  potest , 
sciUcet,  ostensive  seu  directo,  et  ab  inconve- 
nienti  et  indirecte.  Prior  probatio  ex  illo 
principio  sumi  potest ,  quod  nihil  est  postu- 
landum  aut  asserendum  ut  necessarium,  quod 
sufficienti  ratione  aut  medio  non  ostendatur 
necessarium ;  sed  in  prsesenti  nuilo  modo  po- 
test  necessitas  hujus  auxihi  sufficienter  osten- 
di;  ergo.  Major  est  in  philosophia  receptissi- 
ma,  quia  natura  nihil  facit  frustra,  et  ideo 
vera  philosophia  non  permittit  multiphcare 
res  quse  tantum  propter  usum  dantur,  nisi  ad 
talem  usum  probentur  necessaria,  unde  est 
axioma  receptum  :  Frustra  fit  per  plura  quod 
potest  fieri  per  pauciora.  Et   simih  ratione 


diximus  in  Hbro  tertio,  concursum  prsevium 
non  esse  credendum,  nisi  probetur  necessa- 
rium  ;  quia  vero  in  Theologia,  quse  auctori- 
tate  divina  et  sacra  nititur,  satis  esse  debet 
necessitatem  auctoritate  probare,  Hcet  ratione 
non  convincatur,  ideo  contrario  modo  appH- 
canda  est  illa  major  propositio  ad  theologi- 
cum  institutum,  quia  in  mysteriis  superna- 
turalibus  nihil  affirmare  possumus  ut  necessa- 
rium,  nisi  quod  ut  tale  revelatum  est,  vel  in 
revelatis  continetur,  velex  iis  probabiHus  du- 
citur,  aut  certe  ad  alia  revelata  expHcanda 
aut  defendenda  est  aptius,  magisque  accom- 
modatum  :  quod  ergo  supernaturale  fuerit, 
himenque  rationis  naturahs  excedens,  si  ali- 
quo  ex  dictis  modis  nou  probetur  necessarium, 
non  est  admittendum  neque  credendum. 

7.  Declaratur  ratione. — Superest  probanda 
minor,  quse  primo  declaratur  ratione;  nam 
duo  munia  possunt  in  iho  auxilio  physice 
praedeterminante  distingui,  unum  est  quod  sit 
principium  physicum  actus  supernaturalis, 
aliud  quod  habeat  illam  efficientiam  cum  de- 
terminatione  ad  unum  quoad  exercitium,  ita 
ut  in  sua  efEcientia  non  subdatur  libero  usui 
voluntatisHberse.Primum  quidem  directe  per- 
tinet  ad  dandas  vires  voluntati,  quse  de  se  in- 
sufficiens  est,  etiam  pliysice,  ad  hos  actus  ef- 
ficiendos.  Unde  fatemur  voluntatem  huma- 
nam  indigere  aHquo  supernaturaH  principio 
physice  adjuvante  iHam,  ad  eHciendos  singu- 
los  supernaturales  actus.  Quod  autem  tale 
principium,  ut  sit  completum,  debeat  habere 
conjunctam  secundam  couditionem,  non  per- 
tinet  ad  dandas  vires  voluntati,  et  ideo  ex  ea 
parte  non  est  necessarium,  neque  etiam  ob  in- 
differentiam  vel  indeterminationem  intrinse- 
cam  voluntatis  ad  velle,  quia  non  est  necesse 
hanc  indifferentiam  tolli  prius  natura  quam 
operetur,  imo  hoc  est  parum  consentaneum 
naturali  conditionij  ac  modo  operandi  iUius 
facultatis.  Nam,  ut  supra  lib.  3  dieebamus, 
frustra  naturse  auctor  dedisset  vohmtati  illam 
naturalem  indifierentiam,  si  oporteret  postea 
prius  ab  aUo  determinari,  quam  posset  deter- 
minate  operari,  quod  ibi  geuerahter  probavi- 
mus  de  operibus  voluutatis,  et  rationes  ibi  fac- 
tse  aeque  in  prsesenti  materia  proceduut. 

8.  Confirmatur  ratio.  —  Unde  confirmatur 
hsec  ratio,  quia  ex  natura  rei  non  est  necessa- 
ria  nova  virtus,  quando  causa  secunda  habet 
inlrinsecam  virtutem  completam  in  ratione 
principii  proximi ;  ut,  sol  non  indiget  alia 
virtute  suai  hici  addita ,  nec  ignis  alia  prseter 
calorem  suum.  Quo  argumento  convincuntur 


436 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 


aliqui  ex  Thomistis,  ut  fateantur  lias  causas 
non  indigere  concursu  preevio,  ut  virtute  agen- 
di  per  modum  actus  primi,  quia  est  super- 
fluum  et  voluntarium  tot  multiplicare  qua- 
litates  ;  sed  in  ordine  gratiae  potest  esse  causa 
secunda  completa  in  ratione  principii  agendi 
proximi,  ut  intellectus  per  lumen  glorise  in 
ordine  ad  visionem^  et  voluntas  per  cliarita- 
tem,  etc. ;  ergo  tunc  saltem  non  est  necessa- 
ria  alia  qualitas  ut  det  virtutem  agendij,  vel 
illam  compleat ;  quod  si  potentia  careat  lia- 
bitu,  tunCj  licet  indigeat  alio  principio  coad- 
juvante^  non  est  necessarium  iit  illud  princi- 
pium  sit  prsedeterminans  voluntatem ,  quia 
sine  hac  determinatione  potest  dare  vires  suf- 
ficientes,  etiam  in  ratione  principii,  sicut  ha- 
bitus  dat  illas. 

9.  Instantia.  — Evertitur.  — Dicetur  forte 
neque  habitum,  neque  aUquam  aliam  entita- 
tem  separabilem  ab  actu  secundo  posse  dare 
has  suffieientes  vires,  quia  potentia  ipsa  sem- 
per  manet  inferioris  ordinis,  quam  sit  actus 
eliciendus.  Sed  contra^  quia,  licet  mille  qua- 
litates  infundantur  potentise,  semper  potentia 
manet  inferioris  ordinis^  semperque  ejus  pro- 
prius  influxus  est  necessarius,  ut  ssepe  tetigij 
et  in  sequenti  Ubro  ex  professo  probabitur  : 
ergo  sine  causamultiplicanturistee  qualitates. 
Nam  vel  ob  similitudinem  rationis  in  infini- 
tum  procedetur_,  vel  sistendum  est  in  una  per- 
fecta  qualitate,  quse  in  ordine  supernaturali 
sit  integrum  principium  proximum  ad  physi- 
cam  efficientiam  ex  parte  potentiee  necessa- 
riam  ad  talem  actum^  ut  est,  verbi  gratia_,  ki- 
men  glorise,  vel  charitas,  vel  aliquid  simile^ 
ultra  quod  sohim  desideretur  concursus  Dei 
simultaneus,  juxta  dicta  in  iine  libri  tertii. 
Ergo,  ob  hanc  praicisam  ratiouem,  ut  volun- 
tas  recipiat  a  Deo  virtutem  supernaturalem  ad 
efficiendum  physice,  quam  ex  se  non  habet^ 
non  est  necessaria  multiplicatio  qualitatum ; 
uam  per  uuam  perfectam  potest  Deus  totam 
illam  virtutem  donare.  Neque  actualis,  seu 
transiens  ultra  habitualem  necessaria  est, 
quando  hsec  adest,  quia  vel  esset  necessaria 
propter  indetermiuationem  poteutiai,  vel  pro- 
pter  subordinationem  causte  secundse  ad  pri- 
mam  ;  at  utraque  ratio  exclusa  jam  est  in  li- 
bro  3;  ergo  nullus  superest  titulus  taUs  neces- 
sitatis  respectu  potentiae  constitutae  in  actu 
primo  per  habitum.  Respectu  vero  potentise 
carentis  habitu  infuso,  Hcet  daremus  esse  ne- 
cessariam  quaUtatem,  seu  motionem  actualem 
ac  transeuntem,  supplentem  vicem  habitus, 
non  ideo  esset  necessarium  ut  illa  qualitas  cs- 


set  praedeterminans  vohmtatem,  quia  sine  tali 
conditione  aut  praedetermiuatione  posset  dare 
vires  physicas  integras,  et  proportionatas  actui 
supernaturali  in  ratioue  principii  pliysici,  re- 
linquendo  voluntatem  integram  in  sua  naturali 
potestate  utendi  vel  non  utendi  principio  quo- 
libet  sibi  superaddito  circa  objectum  indifie- 
reus,  seu  cum  indifferentia  judicii  propositum. 
Addo  etiam  posse  Deum  per  seipsum  supplere 
efficientiam  pliysicam  habitus,  non  preedeter- 
minando  potentiam^  sed  quasi  conjungendo  se 
illi  et  ofierendo  suum  infiuxum ,  si  voluntas 
suum  adjungere  velit^  ut  in  prolegom.  1  et  in 
libr.  3  expUcavi.  Nam  quoad  hoc_,  eadem  est 
ratio  de  Deo  concurrente  per  modum  causae 
primae  universalis,  vel  coucurrente  per  mo- 
dum  causae  proximae  principalis,  ut  in  eo  casu 
concurreret. 

10.  Necessitatis  principium  hominis  conver- 
tendi,  qui  tnagni  faciat.  —  Solent  praedicti  auc- 
tores  aliud  hujus  necessitatis  principium  ma- 
gni  facere,  nimirum  divinam  praedestinatio- 
nem^  praefinitionem,  seu  decretum  ac  proposi- 
tum,  seu  intentionem  efficacem  et  absolutam 
(haec  enim  omnia^  quod  ad  praesens  spectat,  in 
idem  recidunt)^  qua  Deus  statuit  liominem  con- 
vertere,  de  qua  dixit  D.  Thomas  1.  2,  q.  112, 
art.  3;,  in  fine  corporis  :  Si  ex  intentio7ie  Dei 
moventis  est  quod  homo,  cujus  cor  movet,  gra- 
tiam  consequatur,  infalUMliter  illam  conseque- 
tur.  Ut  ergo  illud  propositum  Dei  indubitanter 
impleatur,  necessaria  est  motio  praedetermi- 
nans.  Verumtamen  neque  ex  hoc  capite  osten- 
ditur  talis  necessitas,  quia  motio  praedetermi- 
nans  non  est  medium  necessarium,  ut  praedes- 
tinatio  et  propositum  Dei  infallibiliter  implea- 
tur.  Imo,  addo  neque  esse  proportionatum, 
quia  praedestinatio  ipsa  et  propositum  Dei  ex 
parte  objecti  includit  ut  voluntas  humanaple- 
na  libertate  convertaturj  et  gratiam  consequa- 
tur,  adquem  finem  non  est  aptum  medium 
praedeterminatio^  ut  capite  sequenti  ostendam. 
Sufficit  ergo  motio  praevia  quae  suum  eflec- 
tum  infalhbiliter  consequatur;  merito  enim  D. 
Thomas  illa  voce  infallilililer  usus  est,  quae 
non  requirit  praeviam  determinationem  in 
causa^,  sed  certitudinem  effectus,  etiamsi  cau- 
sa  de  se  indifferens  sit.  Unde  etiam  Augusti- 
nus,  hb.  de  Dono  persever.,  c.  14,  loquens  de 
mediis  praedestinationis,  dixit  esse  beneficia 
omnia,  quihus  certissime  liherantur  quicumque 
liherantur ;  non  diVi.\i,  quihus  prcedeterminan- 
tur,  vel  quidpiam  aequivalens,  sed  dixit  certis- 
sime,  quia  satis  est  quod  taha  media  infallibi- 
hter  sint  habitura  effectum  in  praescientia  di- 


CAP.  X.   DIRECTE  OSTENDITUR  ATJXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


A37 


vina,  quod  per  vocationem  congruam  sine 
prsedeterminatione  subsistere  optime  potest, 
ut  in  sequentibus  declarabimus.  Et  inde^  ex 
responsione  ad  rationes  alterius  sententise,  et 
ad  testimonia  quse  congerit,  evidentius  consta- 
bit  hanc  necessitatem  talis  prsedeterminatio- 
nis^  nec  auctoritate  nec  ratione  probari ;  nolu- 
mus  enim  nunc  ad  illa  argumenta  et  eorum 
sohitionem  digredi,  ne  discursum  disputationis 
interrumpamus  et  doctrinam  confundamus. 

11.  Prohatur  assertio  auctoris  ex  i^iconve- 
nienti.  —  Secundo  et  prsecipue  probatur  nos- 
tra  assertio  ex  inconvenienti^  quia^  si  hoc  au- 
xilium  praedeterminans  physice  voluntatem 
est  simpliciter  necessarium  ad  conversionem 
ejuSj  ut  supponitur;,  sequitur  eos^,  quibus  non 
datur,  non  habere  auxilium  sufficiens  ad  suam 
conversionem,  ac  subinde  neque  libere  non 
converti,  ita  ut  eis  imputetur  si  non  conver- 
tantur,  postquam  sufficienter  vocati  sunt.  Con- 
sequens  est  falsum^  et  sine  ulla  contentione  a 
catbolicis  Doctoribus  non  admittitur;  ergo 
neque  antecedens  admitti  debet.  Probatur  se- 
quela,  quia  ilhid  auxilium  necessarium  est^  et 
qui  illo  caret  non  habet  ilhid  in  sua  potestate  ; 
ergo  nec  auxilium  sufficiens  habet^  nec  hber- 
tatem  quoad  specificationem  ad  habendum  ac- 
tum  supernaturalem.  Consequentia  nota  est  ex 
dictis  supra  de  hbertate  et  auxiho  sufficiente^ 
quia  vohmtas  non  est  proxime  hbera  ad  aatus 
supernaturales,  nisi  actu  habeat  prsevenientia 
auxiha  necessaria,  et  in  potestate  sua  habeat 
concomitantia,  nam  utrumque  requiritur  ad 
proximam  sufficientiam  auxihi.  Ad  sufficien- 
tiam  autem  ac  hbertatem ,  seu  potestatem 
remotam,  necessarium  saltem  est  habere  in 
sua  potestate  auxihum  efficax.  At  vero  qui 
non  recipit  actu  auxihum  prsedeterminans  , 
ex  ea  parte  non  habet  potestatem  et  sufficien- 
tiam  proximam ;  nec  etiam  habet  immediate 
ihud  in  sua  potestate  activa,  quia  non  fit  ab 
homine  ;  nec  etiam  mediate,  quia  nihil  potest 
facere  quo  ihnd  consequatur ;  ergo  nullo  modo 
est  hber  cum  sufficienti  auxilio  ad  tales  actus. 

12.  HcTBcratio  exaggerata  semper  est  a  nos- 
tris  auctoribus,  ideoque  defensores  contrarise 
sententiae  nos  reprehendunt  quod  frequenter 
hoc  argumentum  repetimus,  et  nimium  illud 
exaggeramus,  cum  ab  antiquis  Patribus  et 
Doctoribus  saepius  dissohitum  sit.  Nos  autem 
in  Patribus  vel  autiquis  Theologis  non  inveni- 
mus  responsum  quod  huic  causae  possit  accom- 
modarij  et  in  his  quse  ab  ipsis  excogitata  sunt, 
non  quiescunt,  et  ideo  cum  res  haec  muhum 
necessaria  sit  ad  defendenda  dogmata  fidei  ab 


hsereticis  incursibus,  mirandum  non  est  quod 
semper  instemus,  a  cathohcis  Doctoribus  po- 
stulantes  ut  nos  doceant  quomodo  cum  ne- 
cessitate  tahs  auxihi  prsedeterminantis  stet 
sufficiens  auxilium  et  potestas  hbera  quoad 
specificationem,  in  his  quibus  tale  auxihum 
non  datur.  Eo  vel  maxime  qaod  quidam  ejus- 
dem  DominicanEe  familise  magnus  Theologus, 
Pater  Joann.  Vincent.,  indissolubilem  reputa- 
vit  hanc  difficultatem ;  et  ideo,  ut  Ledesma, 
art.  11  j  refert,  ab  iUa  sententia  quoad  hanc 
partem  recessit,  negando  nec.essitatem  tahs 
auxilii,  hcet  possibihtatem  non  negaverit,  et 
ideo  concesserit  aliquibus  dari :  in  quo  non 
esset  sibi  contrarius,  ut  ilh  objicit  Ledesma, 
si  ahunde  iha  prsedeterminatio  non  repugna- 
ret,  quia  potest  Deus  sua  vohmtate  dare  majus 
auxilium  quam  necessarium  sit.  Igitur,  omissa 
queestione  de  possibilitate,  contra  necessitatem 
indicavit  iUe  Theologus  et  Thomista  rationem 
factam  esse  iudissohibilem,  quia  hbertas  non 
est  sine  potestate  agendi.  Unde,  si  hbertas  sit 
quoad  specificationem,  cum  sit  ad  volendum 
unum  vel  ahud,  dari  non  potest  sine  potestate 
ad  utrumque,  neque  etiam  potestas  esse  potest 
sine  sufficienti  auxiho,  cum  sine  auxiho  gra- 
tise  homo  non  possit  hos  actus  operari,  et  ideo 
per  auxihum  sufficiens  hoc  posse  recipi,  in 
hb.  2  et  4  ostensum  est. 

13.  Responsio  dictorum  Theologorum  pri- 
ma.  —  Duobus  autem  modis  principahbus  re- 
spondent  dicti  Theologi.  Prima  responsio  est 
negando  auxihum  hoc  efiicax  esse  necessarium 
ut  homo  possit  converti,  sed  tantum  esse  ne- 
cessarium  ut  convertatur,  et  ideo  ante  tale  au- 
xilium,  et  sine  illo,  habere  hominem  auxihum 
quo  possit  converti,  et  ita  habere  auxihum 
sufficiens.  Sicut  Adam  in  statu  innocentise  non 
habuit  auxilium  efficax  ad  resistendum  sug- 
gestioni  dsemonis,  et  nihilominus  habuit  auxi- 
hum  sufficiens  quo  posset  resistere,  si  vehet, 
ut  ait  Augustinus  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  H. 
Hoc  responsum  tradit  Cabrera  supra,  disp.  6, 
dub.  7,  num.  32et33;  et  latius  Alvarez,  disp. 
18,  ad6,  et  disp.  115,  num.  21,  dicens  hanc 
motionem  non  esse  necessariam  ut  homo  pos- 
sit  operari,  sed  ut  actu  operetur,  neque  esse 
in  recto,  ut  ait,  principium  activum,  ct  ulti- 
mum  complementum  virtutis  activse.  Similem 
doctrinam  habet  in  disputatione  vigesima,  in 
solutionibus  argumentorum,  et  ahis  locis  quae 
ibi  citat,  et  pro  ilhs  ahegat  D.  Thomam,  in  3 
contr.  gent.,  cap.  66,  ration.  4-,  et  qusest.  de 
Potent.,  art.  7,  ad  7.  Sed  nescio  quo  colore, 
cum  nuhum  verbum  sit  ibi  apud  D.  Thomam 


438 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GR.VTL-E  DEI. 


de  motione  praedeterminante  liberiim  arbi- 
trium^  11  ec  de  principio  in  recto,  vel  in  obli- 
quo,  nec  satis  intelligo  quid  hoec  verba  signi- 
ficent^  non  euim  sunt  in  usu. 

14.  Respo7isio  Ledesmce.  — Simili  modo  re- 
spondet  Ledesma  dicto  artic.  11,  conclus.  1; 
ex  hoc  enim  principio  defendit  auxilium  prge- 
cedens  ad  auxilium  efficax,  et  separatum  ab 
illo,  esse  vere  sufficiens,  quia  auxilium  suffi- 
ciens  habet  rationem  virtutis  et  poteutise  :  ef- 
ficax  autem  auxilium  dat  actualem  operatio- 
nem,  et  non  est  necessarium  ex  parte  princi- 
pii,  virtutis  seu  potentise,  imo  supponit  inte- 
gram  potentiam,  ex  parte  hominis  sufficienter 
prseventi,  subordiuatam  tamen  motionidivinae 
praedeterminanti;  quajsufficiens  est  ante  illam 
motionem,  licet  operari  non  valeat  sine  mo- 
tione,  sicut  potentia  motiva  existens  in  manu 
de  se  sufficiens  est  ad  efficiendum  motum,  U- 
cet  subordinata  sit  appetitui,  et  sine  illius  mo- 
tione  ipsa  non  moveat.  Et  intellectus  habitu 
fidei  instructus  sufficiens  potentia  est  ad  eli- 
ciendum  actiun  credendi ,  hcet  ilhim  non  va- 
leat  ehcere,  nisi  motus  a  vohmtate  cui  subor- 
dinatur.  Ad  hunc  ergo  modum  vult  iUe  auctor 
eomparari  voluntatem  instructam  auxiho  suf- 
ficienti  ad  divinam  vohmtatem  et  motionem 
ejus  per  auxilium  preedeterminans,  quod  vo- 
hmtas  prius  est  potentia  sufficiens  ad  actum 
ehciendum,  ita  vero  subordinata  vohtntati  di- 
vinsBj  ut  non  valeat  inchoare  actum  suum,  nisi 
preedeterminata  a  voluntate  divina;  et  ideo 
(ait)  in  se  supponitur  sufficiens  potentia  ante 
talem  motionem,  ideoque  auxihum  sufficiens 
prfecedit  ante  auxilium  efficax  ;  et  in  hac  re- 
sponsione  hic  auctor  prsecipue  insistit,  hcet 
aham  adjungat,  de  qua  statim  dicam. 

15.  Eesponsionis  Ledesmce  fwidamentum 
quod.  —  Dicta  vero  responsio  imprimis  nititur 
in  aho  fundamento,  quod  auxilium  efficax 
gratise  solum  est  concursus  primse  causee  in 
iho  ordine,  quod  fundamentum  in  superiori- 
bus  eversum  est;  probavimus  enim  concur- 
sum  primae  causee  in  quolibet  ordine,  et  per  se, 
ex  vi  solius  subordinationis  ac  dependentige 
causee  secundce  a  prima,  non  esse  quid  prae- 
vium  in  ipsa  causa  secunda ,  sed  simuha- 
neum,  imbibitum  in  actione  ipsius  causae 
secundoj,  et  ideo  ante  talem  concursum  in 
re  ipsa  exhibitum  optime  intehigi  prsecedere 
ordine  naturse  in  causa  secunda  sufficiens  et 
integra  virtus  agendi.  Auxilium  autem  effi- 
cax,  de  quo  tractamus,  non  est  concomitans, 
sed  pra3vium,  ut  inter  nos  convenit ;  ergo  non 
recte  supponitur  dari  per  modum-  concursus. 


Prseterea,  etiam  admisso  concursu  prsevio,  su- 
pra  ostensum  est  negari  non  posse  quin  sit 
actus  primus,  et  det  virtutem  agendi  :  ergo, 
etiamsi  auxilium  efficox  gratise  fingatur  so- 
lum  per  modum  concursus  prffivii,  erit  actus 
primusj  et  dabit  virtutem  agendi.  MuUo  ergo 
magis  est  tahs  virtuS;,  et  principium  agendi, 
si  necessarium  est,  non  propter  dependentiam 
generalem  causse  secundse  a  prima,  sed  maxi- 
me  proprie  ac  proxime  propter  defectum  vi- 
riura  causae  proximse,  quee  est  vohmtas,  ut  ex 
sententia  Auguslini  comprobavimus. 

16.  Sine  tali  auxilionon  esse  voluntatem  suf- 
ficientcr  constitutam  in  actu  primo.  —  Hinc 
ergo  evideuter  conchidi  videtur;,  sine  tali  au- 
xiiio  non  esse  voluntatem  sufficienter  in  actu 
primo  coustitutam ,  quod  quidem  his  verbis 
fatetur  Cabrera,  3.  p,  qusest.  18,  art.  4,  disp.  6, 
dub.  8,  num.  110,  ubi  comparat  vohmtatem 
sine  hoc  auxiho,  visui  carenti  specie  ad  vi- 
dendum.  Et  Cumel,  in  Opusc,  hb.  i,  disp.  4, 
sect.  %,  in  declaratione  sextse  conchisionis,  di- 
cit  auxihum  efficax  esse  donum  gratiee,  in  ge- 
nere  principii,  et  causae  efficientis,  antecedens 
pium  usum  conversionis,  etc. ;  et  conclus.  4, 
%Adde  etiam,  ait  auxihum  sufficiens  non  gram- 
maticahter  ( ut  ipse  loquitur ),  sed  theologice 
dici  sufficiens,  quia  dat  homini  ut  possit  agere, 
tribuitque  ei  vim  ad  volendum,  sed  non  com- 
plete  omnino,  quia  est  etiam  necessaria  gra- 
tia  efficax  intrinseca  praedeterminans  volunta- 
tem,  per  modum  actus  primi,  et  tunc  (ait)  Jio7no 
est  complete  potens  ;  et  ibidem  iterum  atque 
iterum  repetit  auxihum  sufficiens  dare  qui- 
dem  posse,  sed  non  completum  et  iategrum : 
accedente  autem  efficaci,  compleri,  et  fieripro- 
xime  sufflciens.  Denique  Alvarez,  Cabezudo, 
et  alii,  locis  supra  aUegatis,  fatentur  hoc  auxi- 
hum  esse  principium  per  se  actus  voluntatis, 
et  esse  actum  primum ,  vel  saltem  comple- 
mentum  ejus. 

17.  Excluditur  hcec  responsio.  —  Hincergo 
multis  modis  rejicitur  responsio.  Primo,  quia 
auxilium  efficax  proxime  et  immediate  non  dat 
agere,  sed  posse  agere,  licet  det  tale  posse  ad 
quod  statim  sequatur  agere :  ergo  sine  illo  non 
habet  potentia  integrum  posse  per  totum  ante- 
cedeus  auxihum  ;  ergo  totum  ihud  non  potest 
dici  suffieiens.  Primum  antecedens  patet,  quia 
voluutas  habet  immediate  et  proxime ,  seu 
formaliter  agere  ab  ipsa  actione  :  hoc  autem 
auxihum  distinguitur  ab  ipsa  actione,  ut  jam 
positum  est  in  illa  senteutia  ;  ergo  tale  auxi- 
lium  per  se  et  formahter  non  dat  agere,  sed 
ahquid  praevium  ad  agere ,  quod  nou  est  uisi 


CAP.  X.  DIRECTE  OSTENDITUR  AUXILlUfil  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


439 


posse  ;  quid  enim  aliud  cogitari  potest  ?  Unde 
Dota  est  prima  consequentia,  quiasi  ante  tale 
auxilium  voluntas  liaberet  integrum  posse, 
non  iudigeret  auxilio  dante  posse ;  si  autem 
indiget  illo,  signum  est  totum  praecedens  auxi- 
lium  non  dare  integrum  posse^  ac  subinde  non 
esse  sufficiens,  ut  in  secunda  consequeutia  in- 
ferebamus. 

48.  Alia  responsio  Ledesmce.  —  Auxilium 
efficax  in  prcesenti  quid.  —  Respondet  Ledes- 
ma^  dicto  art.  H,  conclus.  2^  pro  aliis  suis 
auctoribus  (licet  in  hoc  puncto  ab  illis  discre- 
pet),  negando  esse  illam  ultimam  consequen- 
tiam  in  eorum  opinione.  Nam  illi  solum  di- 
cunt  auxilium  efiicax  consummativum  et  im- 
pletivum  auxilii  sufficientis  ;  unde  supponunt 
ante  illud  esse  auxilium  sufficiens,  quia  com- 
plementum  supponit  rem  quam  complet,  sicut 
existentia  supponit  essentiam,  quia  illam  com- 
plet.  Sed  non  eluditur  verbis  tam  gravis  dif- 
ficultas,  nec  in  re  tam  ardua  uti  licet  verbis 
ambiguis  ad  vim  rationis  fugiendum,  quod 
certe  in  illa  responsione  fit.  Duobus  enim  mo- 
dis  aliquid  dici  potest  complementum  rei. 
Primo ,  tanquam  addens  [aliquam  perfectio- 
nem  rei  jam  perfectee ;  secundo,  tanquam 
constituens  illam  intali  esse  completo;  etpri- 
mo  modo  supponit  rem^  non  autem  secundo 
modo ;  ut,  forma  uno  modo  dici  potest  com- 
plementum  materiae^  quia  actuat  illam,  et  ita 
bupponit  illam  aliquo  modo_,  quia  ut  sic  non 
constituit  materiam  in  csse  materias ;  alio  vero 
modo  est  forma  complementum  constitutivum 
compositi^  et  ut  sic  non  supponit  compositum, 
sed  complet  et  constituit  illud  -,  et  sic  existen- 
tia  (cum  istis  auctoribus  loqueudo)  non  com- 
plet  essentiam,  constituendo  illam  in  esse  es- 
sentise,  sed  suo  modo  actuando  illam ,  et  ideo 
potest  illam  in  ratione  essentise  supponere ; 
complet  autem  essentiam  in  ratione  entitatis 
actualis  illam  constituendo,  et  ut  sic  impossi- 
bile  est  intelligere  essentiam  completam  in  ea 
ratione  entitatis  actualis  ante  existentiam.  In 
prsesenti  ergo  auxilium  efficax  dicitur  esse 
eomplementum  potestatis  efficiendi  actum  su- 
pernaturalem  ,  tanquam  constituens  et  inte- 
grans  principium  sufficiens  efi"ectivum  actus 
supernaturalis.  Patet  consequentia,  quia  tale 
est  illud  complementum,  ut  sine  illo  potentia 
quse  supponitur  sit  infirma^  et  simpliciter  im- 
potens  ad  talem  actum  efficiendum ;  ideo  enim 
tale  complementum  simpliciter  necessarium 
ex  parte  principii^  ut  det  vires  ad  efficiendum. 

19.  Cluicl  si  hoc  auxilium  dicatur  comple- 
mentum  auxilii  sufficientis.  —  Eadem  doc- 


trina  adhibenda  est,  si  hoc  auxilium  dicatur 
esse  complementum  auxilii  sufficientis ;  quam- 
quam,  si  alii  auctores  attente  legantur,  non 
ita  loquuntur:  sed  dicunt  esse  complementum 
actus  primi,  vel  virtutis,  seu  priucipii  eflec- 
tivi  actus  voluutatis.  Et  ante  tale  complemen- 
tum  in  ratione  principii  seu  virtutis,  volunt 
auxilium  esse  complementum  in  ratione  suf- 
ficientis,  quia  ad  sufficieutiam  non  putant 
esse  necessarium  iUud  complementum  in  ra- 
tione  virtutis  et  principii  activi,  quod  non  esse 
consequenter  dictum  facile  intelb'gi  potest,  ut 
statim  notabo.  Verumtamen,  admisso  illo  mo- 
do  loquendi,  non  potest  auxilium  efficax  dici 
complementum  auxilii  sufficientis,  tanquam 
formaliter  complens  et  constitueus  illud.  Nam 
hoc  pugnat  cum  doctrina  ab  eis  recepta  circa 
distinctionem  auxilii,  in  sufficiens  et  efficax  ; 
illa  enim  duo  membra  distinguuntur  tanquam 
completa  in  suis  rationibus ,  et  ut  inter  se 
distincta.  Quapropter,  si  aliquo  modo  permitti 
potest  ut  auxilium  efficax  dicatur  comple- 
mentum  auxiliii  sufficientis  ,  intelligendum 
erit  de  complemento  quasi  extrinseco,  et  ad- 
dendo  novum  modum  perfectionis  et  virtutis, 
et  sic  dicetur  auxilium  sufficiens  supponi  ad 
efficax  in  ratione  sufficientis  auxilii,  non  ta- 
men  in  ratione  sufficientis  et  completi  pria- 
cipii  ad  amandum^,  verbi  gratia,  vel  consen- 
tiendum.  Quae  duo  probamus  esse  repugnan- 
tia^  quia  auxilium ,  ut  sit  sufficiens ,  debet 
sufficere  in  ratione  principii  activi,  alias  non 
habet  sufficientiam  necessariam  ad  veram  li- 
bertatem,  quae  residet  in  potentia  activa,  ut 
activa  est,  ut  in  Prolegom.  4  ostendimus.  Et 
ideo  de  ratione  sufficientis  auxilii  est  ut  det 
sufficientem  potestatem  activam  operandi,  ut 
ibidem  et  latius  in  superiorij  libro  ostensum 
Bst. 

20.  Declaratur  Jicec  doctrina  et  confirmatur 
exemplo  potenticc  tisivce.  —  Declararique  po- 
test  et  confirmari  hsec  doctriua  exemplo  po- 
tentise  visivee,  et  principii  sufficientis  ad  viden- 
dum :  nam  visus,  per  se  spectatus,  est  integra 
potentia  visiva,  non  tamen  est  integrum  prin- 
cipium  videndi,  ideoque  species  visibilis  recte 
dici  potest  complementum  principii  videndi, 
tanquam  constituens  illud  :  non  potest  autem 
hoc  modo  dici  complementum  potentiae  visivse, 
tanquam  constitutivum  illius,  quia  supponit 
illam^  licet  possit  dici  complementum  tan- 
quam  actus  addens  illi  aliquam  perfectionem. 
Hinc  vero  manifeste  fit  ut,  licet  potentia  visiva, 
ut  talis  est,  supponatur  ante  speciem,  et  inve- 
niatur  sine  illa,  nihilominus  suffic^ens  princi- 


AiO 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATLE  DEI. 


pium  videndi  non  possit  sine  specle  inveniri, 
qiiia  sola  potentia  sine  specie  non  sufficit  ad 
videndum.  Ita  vero  comparantur  auxilia  exci- 
tantia,  qua3  sufficiens  auxilium  ab  his  aucto- 
ribus  dicuntur,  ad  auxilium  efficax^  sicut  po- 
tentia  visiva  ad  speciem,  vel  in  universumj  ut 
inclioatum  principium  ad  comprincipium  quo 
completur;  ergo,  licet  illa  ausilia  possint  dici 
sufficientia  in  suo  genere,  utique  excitantis 
gratiae,  non  sunt  nec  dici  possunt  sufficiens  au- 
xilium  in  ratione  potentise  et  principii  simpli- 
citer  effectivi  actus  secundi  et  ultimi  volun- 
tatis. 

21.  Responsioni  demio  occurritur.  — Secun- 
dOj  principaliter  impugno  responsionem  illam, 
nostrumque  argumentum  confirmo,  quia,  ut 
voluntas  possit  facere  actus  supernaturales, 
non  solum  indiget  potestate  morali,  sed  etiam 
physica;  quia,  licet  voluntas  moraliter  opere- 
tur  cum  libere  vult,  simul  operatur  physice, 
proprie  et  per  se,  efficiendo  actus  suos,  et  ad 
utrumque  est  per  se  impotens  in  ordine  ad 
actus  supernaturales,  et  ideo  non  solum  indi- 
get  auxihis  dantibus  posse  morale,  sed  etiam 
dantibus  posse  physicum,  quod  in  lib.  3  late 
ostensum  est,  et  nobiscum  in  hoc  conveniunt 
dicti  auctores.  Hinc  ergo  argumentor  :  nam 
homo  non  potest  dici  habere  auxilium  suffi- 
ciens  simphciter  ad  liberum  actum  efficieu- 
dum,  propter  solam  potestatem  moralem,  nisi 
habeat  etiam  physicam  ;  sed  per  auxiha  exci- 
tantia,  seu  antecedentia  ad  auxilium  efficax, 
et  illo  prseciso,  non  datur  voluntati  potestas 
physica  ad  eliciendum  supernaturalem  actum, 
sed  tantum  moralis,  ut  ex  sententia  dictorum 
Patrum  suppono,  nam  iu  hoc  non  dissenti- 
mus ;  ergo  per  illa  sola  non  datur  ei  princi- 
pium  sufficiens.  Major  videtur  evidens  ex  ter-* 
minis,  quia  non  potest  actus  libere  fieri  a  vo- 
huitate,  nisi  fiat  ab  illa  physice,  ut  supponi- 
tur;  ergo,  quando  vohmtas  de  se  non  habet 
potestatem  physicam  ad  ehciendum  actum, 
non  potest  dari  illi  absohita  potestas  sufficiens 
ad  eliciendum  illum,  nisi  detur  illi  physica 
virtus  ad  ipsum  eliciendum.  Imo,  si  quis  at- 
tente  consideret,  in  ipso  verbo  ehciendi  inclu- 
ditur  efficieutia  physica.  Et  in  actibus  liberis 
imperatis  id  ad  sensum  declaratur  :  nam  si 
caret  quis  pedibus,  non  est  liber  ad  ambulan- 
dum,  etlamsi  sit  liber  ad  volendum  vel  desi- 
derandum  ambulare,  unde  neque  potest  talis 
homo  constitui  in  statu  sufficienti  ad  libere 
ambulandum,  nisi  ei  restituantur  pedes,  et 
detur  potentia  physica  ad  ambulandum,  quia 
alias  non  erit  iu  potestate  ejus  ambulare,  sim- 


pliciter  loquendo.  Sic  ergo  voluntas,  nisi  ei 
detur  potestas  physica  ad  amandum  vel  cre- 
dendum,  non  est  libera  simpliciter,  neque  ha- 
bet  auxilium  sufficiens  ad  illos  actus  exercen- 
dos ;  sicut  homo  nunc  non  est  liber  ad  viden- 
dum  Deum,  neque  ad  id  habet  auxilium  suffi- 
ciens  pro  hoc  statu,  quia  caret  potestate  pliy- 
sica  ad  efficiendum  talem  actum. 

22.  Insiantia.  —  Occluditur.  —  Responde- 
bunt  fortasse  ante  auxiUum  efficax  dari  ho- 
mini,  per  habitus  infusos,  potestatem  pliysi- 
cam  ad  ehciendos  actus  supernaturales,  et  ita 
dari  auxihum  sufficiens  in  utroque  genere  po- 
tentite .  Sed  contra  hoc  instari  potest  ex  omni- 
bus  dictis,  quia  habitus  sine  auxiUo  efficaci 
est  quasi  potentia  remota,  et  per  se  simplici- 
ter  impotens,  sicut  potentia  visiva  sine  specie. 
Quod  maxime  convincit  supponendo,  ut  jam 
diximus,  hoc  auxilium  prffideterminans  non 
postulari  ex  parte  generalis  concursus  in  ge- 
nere,  sed  ex  parte  virtutis  causee  secundse,  ut 
det  illi  vires  ad  operandum  supernaturaliter, 
quia  sohis  habitus  non  dat  illas  integras,  ac 
proinde  neque  sufficientes.  Adhuc  tamen  evi- 
dentius  id  ostenditur  in  homine  infideli  vocato 
ad  fidem,  vel  peccatore  vocato  ad  poeniten- 
tiam,  nam  in  illo  non  est  habitus  infusus  qui 
det  potestatem  pliysicam  eliciendi  volunta- 
tem  credendi,  vel  actum  poenitentise ;  et  om- 
nes  motus  gratise  excitantis  prsecedentes  con- 
versionem  non  sunt  principia  pliysica  conver- 
sionis,  ut  ipsi  supponunt  contra  WoUnam,  me 
non  repugnante.  Nec  etiam  ipse  Spiritus  San- 
ctus  adjungitur  potentise,  confortans  imme- 
diate  iUam,  et  cooperans  physice  cum  iUa  ta- 
lem  actum  :  hoc  enim  ipsi  in  me  impugnant, 
et  volunt  virtutem  hanc  physice  efficiendi  ta- 
lem  actum  dari  homini,  in  eo  statu  constituto, 
per  motionem  Dei  efficacem,  quam  dicunt  non 
esse  aUam  ab  ipso  auxilio  efficaci.  Unde  Le- 
desma,  dicta  qusest.  unica,  in  principio,  in 
quarto  fundamento,  ait  in  illo  homine  auxi- 
Uum  constituere  voluntatem  in  actu  primo 
proximo  ad  operandum,  ac  proinde  iUud  esse 
auxilium  sufficiens  proxime,  et  reliqua,  quse 
antecedunt,  solum  esse  remote  sufficientia.  Et 
idem  repetit  art.  6,  §  Advertendum,  post  ter- 
tiam  conclusionem,  et  rationem  reddit,  quia 
in  iUo  casu  nihil  aliud  est  per  quod  voluntas 
coustituatur  iu  actu  primo  respectu  taUs  actus. 
Et  eamdem  doctrinam  habet  Alvarez,  ut  ssepe 
in  superioribus  aUegavi,  et  videtur  esse  com- 
munis  horum  auctorum,  ut  in  materia  etiam 
dc  justificatione  dicemus.  Ergo  peccatori  cui 
non  datur  auxUium  prsedeterminans,  uon  da- 


CAP.  X.  DIRECTE  OSTENDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


iA\ 


tiir  aiixilinm  simpliciter  siifficiens  ad  poeni- 
tendum ,  nec  infideli;,  cui  prajdicatur  Evange- 
lium^  datur  internum  ausilium  sufficiens  ad 
volendum  credere  quamdiu  non  datur  auxi- 
lium  efficax,  quia  non  est  constitutus  in  actu 
primo^  nec  liabet  virtutem  physicam  ad  effi- 
ciendum.  Quae  ratio,  judicio  meOj  efficacissime 
concludit  ad  hominem,  in  peccatore,  quan- 
tumvis  actu  vocato  et  excitato,  prius  tamen 
natura  concepto  quam  auxihum  elficax  reci- 
piat^  non  esse  auxihum  simpliciter  et  proxime 
sufficiens  ad  conversionis  actum  efficiendum. 
Quod  tandem  Ledesma  supra  concedit^  et  ad 
aham  sohitionem  divertitur,  de  qua  statim. 

23.  Urgetur  tertio.  —  Prolatur.  —  Tertio, 
possumus  hoc  urgere,  nam,  etiamsi  daremus 
auxilium  efficax  non  dare  potestatem  agendi, 
eo  ipso  quod  simphciter  necessarium  dicitur 
ad  volendum^  quocumque  modo  fingatur  ne- 
cessarium^  sive  ex  parte  principii,  sive  ex 
parte  actus^  sive  ex  parte  Dei,  sive  ex  parte 
hominis,  si  tale  auxihum  nec  ofiertur  ihi^  ita 
ut  in  potestate  ejus  activa  constituatur,  non 
potest  homo^  in  tali  statu  constitutus,  dici  ha- 
bere  auxilium  sufficiens,  aut  veram  hberta- 
tem  ad  talem  actum  efficiendum.  Probatur, 
quia  si  ad  ogendum  est  necessarium  tale  auxi- 
hum,  ergo  ad  potestatem  agendi  est  necessa- 
ria  potestas  habendi  idem  auxihum,  ut  supe- 
riori  hbro,  tra(itando  de  auxiho  sufficienti, 
late  probatum  est ;  ergo  si  Deus  nec  dat  hoc 
auxihum,  neque  expectat  aliquid  ex  parte  ho- 
minis  ut  illud  det,  sed  pro  suo  arbitrio  ihud 
distribuit,  ut  solent  dicere  ihius  sententise  auc- 
tores^  profecto  non  est  tale  auxihum  in  potes- 
tate  hominis,  ac  subinde  neque  effectus  ejus 
est  in  hbera  homiuis  potestate,  nec  tahs  homo 
potestdici  auxilium  simphciter  ad  talem  actum 
sufficiens  recipere.  Et  hoc  argumentum  maxi- 
me  urget  contra  ahquos  ex  dictis  Tlieologis, 
qui  dicunt  Deum  nec  dare,  nec  paratum  esse 
dare  omnibus  reprobis  efficacem  prsedetermi- 
nationem,  sed  de  facto  decrevisse  ffiterno  de- 
creto  ilhs  non  dare  tale  auxilium,  ex  se  solo 
ct  ante  omnium  opcrum  proavisionem,  sicut 
docet  Cabrera,  dicta  disput.  6,  dub.  7,  a  n.  20; 
unde  in  num.  28  ait  esse  simphciter  impossi- 
bilem  cohationem  talis  auxihi  respectu  repro- 
bi,  quia  suppositio  antecedens,  ait,  facit  actum 
simpUciter  necessaonum  vel  impossihilem :  illud 
autem  decretum  est  suppositio  antecedens,  ut 
ipse  ait^  quia  antecedit  libertatem  reprobi,  et 
ideo  facit  simphciter  impossibilem  cohatio- 
nem  tahs  auxilii. 

24.  Instantia.  —  Confirmatur.  —  Respondet 


Alvarez.  —  Rejiciticr  illa  responsio,  —  Quod 
si  instetur  inde  sequi  esse  impossibilem  actum 
ad  quem  tale  auxihum  est  necessarium,  et 
consequenter  omissionem  ejus  non  imputa- 
ri  in  culpam ,  respondet  negando  sequelam , 
quia  auxihum  non  est  necessarium  ad  posse^ 
sed  ad  agere.  Neque  advertit  (prseter  aha  quee 
diximus),  licet  carentia  auxihi  necessarii  ad 
agere  non  toUat  potestatem  agendi,  nihilomi- 
nus  impossibihtatem  simphciter  et  anteceden- 
tem  habendi  id  quod  est  necessarium  ad  agere, 
reddere  impossibile  ipsum  agere  et  conse- 
quenter  excusare  omissionem  ejus.  Propter 
quod  dixit  Augustinus ,  hb.  de  Corrept,  et 
grat.j  cap.  11,  si  primo  homini  defuisset  auxi- 
hum,  ita  ut  ilhid  habere  non  posset,  si  vehet, 
non  fuisse  ilh  lapsum  imputandum,  quia  ne- 
mo  peccat  in  eo  quod  vitare  non  potest,  ut 
idem  Sanctus  dixit,  lib.  3  de  Liber.  arbitr,, 
cap.  18,  et  lib.  de  Natur.  et  grat.,  cap.  67, 
ubi  subdit :  No7i  imputari  Jiomini  quod  invitus 
ignorat,  sed  quia  negligit  qucerere  quce  ignorat, 
et  quia  volentemv  sanare  contemnit ;  ergo,  si 
Deus  ex  se  non  vult  sanare,  nec  dare  auxilium 
effieax,  non  potest  homini  imputari  quidquid 
ex  illa  carentia  necessario  sequitur.  Est  er- 
go  sententia  illa  valde  repugnans  sufficien- 
tiae  auxilii ,  multumque  diminuens  univer- 
salem  et  verara  Christi  redemptionem  circa 
reprobos,  et  veritatem  promissionum  Dei,  qui- 
bus  se  ostendit  paratum  ad  omnes  homines 
convertendos,  omniumque  remittenda  pecca- 
ta,  ac  denique  contra  justitiam  Dei  est  quod 
imputet  homini,  quse  revera  vitare  non  potest. 
Ideoque,  ut  superiori  libro  notavi,  juxta  doc- 
trinam  Concihi  Senonen.  in  decreto  fidei  15, 
ut  necessitas  auxilii  praavenientis,  in  his,  qui 
illa  carent,  libertatem  ad  agendum  non  aufe- 
rat,  necessarium  est  ut  Deus,  quantum  in  se 
est,  paratus  sit  illud  dare.  Unde  etiam  ipse 
Cabrera  in  illa  sententia  constans  non  est,  ut 
infra  in  illo  et  aliis  adnotabo.  Non  enim  de- 
sunt  qui  respondeant  semper  esse  inpotestate 
hominis  in  hac  vita  recipere  hoc  auxilium  effi- 
cax,  quia,  quamdiu  hic  vivit,  nunquam  est  ex- 
tra  statum  salutis,  ideoque  potest  auxilium 
efficax  recipere :  Unde,  ex  eo  quod  homo  non  ha' 
ieat  auxilium  efficax  (ait  P.  Alvarez),  non  recte 
infertur  non  posse  operari,  sed  non  esse  opera- 
turum,  sicut  cx  eo  qwod  paries  careat  albedine, 
non  seqiiitur  noji  posse  esse  alham,  sed  solum 
non  esse  alham  ;  ita  ergo  carens  auxilio  efficaci 
ad  amandum  non  amahit ;  potens  autem  est  ad 
arnandmn  per  viriutem  activam  quam  dat  auxl- 
lium  sufficiens,  quia  semper  potest  pro  isto 


442 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATLE  DEI. 


statu  moteri  ef/icaci  motione.  Sed  responsio 
non  satisfac.it.  Primo,  quia  anxilium  proevium 
ante  hoc  efficax  non  dat  virtutem  activam 
physicam  et  suffioientem,  ut  jam  ostensum ; 
imo  interdum  nullam  physicam  virtutem  acti- 
vam  pra?bet,  ut  de  homine  carente  habitu  cha- 
ritatis  dicebamus. 

25.  Secundo ,  quia  illa  potentia  ,  in  ho- 
mine  non  liabente  auxihum  efficax,  ad  ha- 
bcndum  illud,  ex  parte  ipsius  hominis  est 
tantum  potentia  passiva,  cum  a  solo  Deo  fieri 
debeat,  et  sola  ejus  vohmtate  detur  aut  ne- 
getur ;  habere  autem  auxihum  in  potentia 
passiva  tantum^  non  satis  est  ad  moralem  po- 
testatem  operandi  de  qua  tractamus^  nisi  id 
sit  ahquo  modo  constitutum  in  hominis  ac- 
tiva  potestate.  Quia  (ut  supra  probatum  est  in 
primo  Prolegomeno)^  potentia  passiva,  ut  sic, 
non  sufficit  ad  hbertatem  arbitrii,  'unde  non 
dicitur  homo  habere  in  sua  potestate  quod  po- 
test  recipere,  sed  quod  potest  agere,  juxta 
ilhid  Augustini,  hb.  1  Retract.,  c.  22^  et  hb. 
2j  c.  i  :  Illud  est  in  nostra  potestate,  quodcum 
volumus  facinms,  quod  de  illo  auxiUo  effi- 
caci  prsedeterminante  dicere  non  possumus, 
quia  nec  possumus  ihud  in  nobis  faccre,  nec 
pro  nostro  arbitrio  aut  vohmtate  nobis  datur, 
ut  statim  ostendemus.  Ergo  illa  potentia  quge 
est  in  omnibus  viatoribus ,  ad  recipiendum 
hoc  auxihum  efficax,  non  satis  est  ut  dican- 
tur  habere  auxihum  sufficiens,  ni.si  etiam  ex 
parte  Dei  ita  ihis  ofFeratur^  ut  sit  in  potes- 
tate  morah  ipsorum ,  ac  subinde  in  eorum- 
dem  vohmtate  sit  habere  iUud,  vel  saltem 
non  impedire  quod  a  Deo  detur;  ergo  neces- 
sarium  est  Deum,  quantum  ex  se  est,  para- 
tum  esse  ihud  dare,  nisi  per  hominem  stet ; 
imo,  juxta  dicta  in  superiori  hbro  de  auxilio 
sufficiente,  hoc  non  satis  est  ad  auxilium  pro- 
xime  sufficiens ,  sed  tantum  remote  :  ergo 
nuUo  modo  salvari  potest  in  ea  sententia  , 
quod  infidehs  vel  peccator,  sufficienter  voca- 
tus  ad  fidem  vel  poenitentiam,  habeat  auxi- 
hum  proxime  sufficiens  ad  vohmtatem  cre- 
dendi  vel  poenitendi,  quod  satis  magnum  in- 
conveniens  est,  et  multo  majus  quod  nec  re- 
mote  potest  ihud  habere ,  ut  in  sequenti 
puncto  ostendam. 

20.  Alia  responsio  Theologorum.  —  Distin- 
guit  Alvarez  inter  auxilium  efficax  datum  et 
oUalum.  —  Aha  igitur  responsio  dictorum 
Thcologorum  est,  homiuem  sufficienter  voca- 
tum  habere  auxihum  sufficiens  simpliciter, 
quia,  si  per  eum  non  stet,  infahibihter  prai- 
determinabitur  voluntas  ejus  ad  consentien- 


dum.  Ita  respondet  Medina  \,  qusest.  109, 
art.  10,  in  principio  dubii,  post  primam  con- 
chisionem,  §  Tertio  nota,  et  in  fine  art,,  ad  3 
dubit.  Sequitur  Franciscus  de  Avila,  c.  7  et 
8 ;  Alvarez,  disp.  18,  ad  6^  et  in  ahis  locis  in- 
fra  citandis.  Et  propterea,  in  disp.  95,  ad  \, 
distinguit  inter  auxihum  efficax  datum  et  oh- 
latum ,  dicitque  ihi  auxiho  dato  non  posse 
resisti ,  ihi  autem  oblato  resisti  posse.  Eam- 
dem  doctrinam  habet  Ledesma  in  principio 
quoestionis,  in  4  fundamento,  in  fine,  hcet 
postea  in  variis  particuhs  solvendo  argumen- 
tum  hoc  multum  laboret,  et  plura  dicat  quse 
non  videntur  satis  intehigi,  neque  inter  se 
convenire,  ut  infra  notabo.  Eamdem  doctri- 
nam  ssepe  repetit  Cumel.,  i.  2,  q.  dH,  art.  3, 
ad  3,  et  in  Opusc,  hb.  \,  disp.  4,  sect.  2,  in 
declaratione  5  conchisionis,  et  ssepissime  in 
iha  et  sequenti  disputatione.  Tenet  denique 
Cabrera  supra,  disp.  2,  num.  457,  476  et  ahis. 
27.  Doctrina  Concilii  Trident.  de  hominis 
conversione.  —  Me?is  auctoris  in  prcesenti.  — 
Solent  hi  auctores,  ad  hanc  solutionem  confir- 
mandam,  uti  testimoniis  Patrum  asserentium, 
quod  homini  non  detur  gratia,  in  ipso  causam 
esse,  non  in  Deo,  quos  supra  late  retuh  hb.  4, 
per  varia  capita.  Et  videri  potest  Augustinus, 
lib.  i  Retract.,  cap.  22;  hb.  2  de  Peccator. 
merit.,  cap.  i7,  et  quaist,  2  ad  Simphcian., 
et  hbr.  83  Qusestionum,  qua^st.  68;  et  Prosper, 
hb.  1  de  Vocat.  gent.,  cap.  5,  et  hb.  2,  per 
totum ;  et  Anselm.,  de  Casu  diaboL,  c.  2  et  3 ; 
et  D,  Thomam,  3  contr.  gent.,  capit.  159  et 
160,  Imo  etiam  Concihum  Tridentinum,  sess. 
6,  cap.  5,  aperte  docet  esse  in  potestate  homi- 
nis  conversionem  ipsam,  ac  subinde  in  eadem 
potestate  esse  habere  omnia  auxiha  necessaria 
ad  conversionem,  Doctrina  ergo  ipsa  in  se  vera 
est  et  certa  :  Patres  autem  iham  non  apphcant 
ad  auxilium  prsedeterminans ,  sed  absolute  et 
simpliciter  loquuntur  de  potestate  habendi 
auxilia  necessaria  ut  homo  salvetur,  si  velit. 
Qnomodo  autem  illa  doctrina  applicanda  sit 
ad  preevenientia  auxilia  usque  ad  primum,  in 
prsecedenti  libro  pro  virili  explicatum  est ; 
nunc  antem  videndum  est  an  possit  applicari 
ad  auxilium  efficax  si  in  clficaci  praidetermi- 
natione  ponatur,  Dico  ergo  non  posse  appli- 
cari,  quod  ita  ostendo  :  nam  si  est  in  potestate 
morali  voluntatis  humanse,  sufficienter  vocata^ 
ad  fidem,  habere  infallibiliter  auxilium  pree- 
determinans  et  efEcax,  vel  ihud  impedire,  id 
esse  debet  intercedente  aliquo  usu  libero  ejus- 
dem  vohmtatis,  veluti  medio,  inter  auxilium 
excitans  sufficieuter,  et  hoc  proedeterminans  ; 


CAP.  X.  DIRECTE  OSTENDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


443 


non  potest  autem  postulari  talis  usus^  nec  sut- 
ficere ;  ergo  nou  potest  hoc  auxilium,  prius- 
quam  re  ipsa  detur,  in  libera  et  morali  homi- 
nis  potestate  constitui.  Major  clarissima  est. 
ex  his  quae  diximus  cum  Augustino,  quia  po- 
testas  moralis  est  in  his  quse  cum  vohimus  fa- 
cimus,  vel  habemus,  aut  recipimus;  sic  enim 
habituahs  gratia  est  in  potestate  peccatoris,  et 
sic  de  ahis  :  si  ergo,  supposita  vocatione,  auxi- 
hum  preedeterminans  est  in  potestate  nostra , 
oportet  ut  sit  medio  ahquo  hbero  usu  vohm- 
talis  nostrae.  Quod  autem  hoc  dici  non  possit, 
prout  in  minori  subsumebamus,  probatur  pri- 
mo  ratione  supra  insinuata ,  quia  hinc  sequi- 
tur  non  esse  in  potestate  peccatoris  sufficien- 
ter  vocati  immediate  converti ,  aut  vehe  cre- 
dere,  vel  poenitere.  Gonsequens  autem  est  fal- 
sum ;  ergo.  Sequela  patet,  quia,  posita  voca- 
tione  quantumvis  sufficiente,  non  potest  vo- 
hmtas  immediate  prorumpere  in  consensum, 
seu  actum  ad  quem  vocatur,  quia  non  imme- 
diate  recipit  prgedeterminationem,  sed  prius 
debet  ahquem  ahum  usum  medium  suse  hber- 
tatis  habere ,  ut  in  iUa  responsione  suppo- 
nitur. 

28.  Ostenditur  falsitas  consequentis  ex  modo 
loquendi  Vatnm.  —  Declaraiur  ratione.  — 
Falsitas  autem  consequentis  ostenditur  primo 
ex  modo  loquendi  Patrum,  qui  semper  illa 
duo  tanquam  immediata  conjungunt ;  sic  Au- 
gustinus,  quffist.  2  ad  Simphcian.,  cum  dixis- 
set  credere  esse  nostrum  et  Dei,  subjungit  : 
Dei  vocando,  nostrim  sequendo,  neque  inter 
iha  duo  medium  agnoscit.  Simih  modo  Pros- 
per,  hb.  2  de  Vocat,  gent.,  cap.  26,  prius  de- 
clarat  quomodo  Deus  praeparet  vohmtatem  per 
gratiam  excitantem,  et  deinde  immediate  ad- 
jungit :  Sed  voluntas  hominis  sitbjungitur  ei 
(id  est,  ilH  gratiae),  atque  conjungitur,  quce  ad 
hoc  prcedictis  est  excitata  prcesidiis ,  ut  divvjio 
in  se  cooperetur  operi,  et  incipiat  exercere  ad 
meritum,  quod  superm  semine  concepit  ad  stu- 
dium.  Ergo,  ex  sententia  Prosperi,  potest  vo- 
hmtas  sufficienter  vocata  immediate  incipere 
consensum  cooperando  gratiai  Dei,  nuho  aho 
interveniente  medio  usu  hbertatis.  Idem  ele- 
ganterdocuit  Bernardus,  hb.  de  Grat.  etliber. 
arbitr. ,  versus  finem  ,  cujus  verba  seepius  in 
superioribus  retuh.  Ratione  item  declaratur, 
quia  nescit  tarda  mohmina  Spiritus  Sancti 
gralia ,  sed  Deus  immediate  vocat  sufficienter 
ad  fidem,  ita  ut  homo  plane  attendat,  et  ha- 
beat  objectum  praisens  cum  sufficienti  excita- 
tione  vohmtatis,  et  nihil  ahud  per  illam  voca- 
tionem  inteudit,  aut  preecipit  homini  sic  vo- 


cato,  nisi  ut  veht  credere,  et  credat ;  ergo  ad 
hoc  dat  ei  auxihum  proxime  sufficiens, 

29,  Argumentum  secundum.  —  Probatur.  — 
Probatur  altera  pars.  —  Secnndo,  potest  hoc 
ad  hominem  eCBicaciter  probari  contra  dictos 
auctores,  qnia  ahas  expectaret  Deus  vohinta- 
tem  hominis,  ut  daret  ilh  initium  efficax  con- 
versionis,  seu  consensus,  quod,  juxta  iUorum 
sententiam,  in  motione  prsedeterminante  con- 
sistit,  Consequens  autem  ihud  ipsimet  in  nobis 
damnant,  et  hcet  dicamus  Deum  expectare 
vohmtatem,  non  ut  per  se  operantem,  sed  ut 
gratiae  suae  cooperantem,  nihilominus  id  pu- 
tant  ad  Semipelagianorum  sententiam  perti- 
nere,  ut  infra  videbimus ;  ergo  non  possunt 
cousequenter  iham  sequelam,  vel  consequens 
ejus  admittere,  maxime  quia  non  sohim  sequi- 
tur  expectare  Deum  hberum  arbitrium,  ut 
suse  gratiEecooperans,  sed  ut  per  se  ac  viri- 
bus  suis  bene  utens  sua  hbertate  post  vocatio- 
nem,  ut  ostendam.  Probatur  ergo  sequela 
quoad  priorem  partem,  ut  in  argumento  ab- 
sohite  est  proposita,  quia,  post  vocationem 
suflicientem,  in  potestate  nostra  est  recipere 
vel  non  recipere  auxihum  efficax  praedetermi- 
nans ;  ergo,  priusquam  Deus  ihud  det,  respi- 
cit  an  homo  se  disponat,  necne,  ad  auxihum 
efficax,  vel  an  ihi  ponat  impedimentum,  necne ; 
ergo  expectat  ahquem  proprium  usum  liberi 
arbitrii,  ut  juxta  exigentiam  ejus  det  vel  ne- 
get  auxilium.  Jam  ergo  probatur  aUera  pars, 
quia  ille  usus  non  potest  esse  ab  auxiho  effi- 
caci,  quia  antecedit  ihud ,  siquidem  ab  iho 
pendet  quod  detur  vel  non  detur  auxihum  ef- 
ficax  :  ergo  est  a  solo  hbero  arbitrio,  et  ita  ex- 
pectat  Deus  usum  proprium  hberi  arbitrii,  ut 
det  vel  non  det  prsedeterminans  auxihum.  Ex 
quo  uherius  efficacius  objicitur  contra  hos  auc- 
tores  testimonium  Pauli  dicentis  :  Quis  enim 
te  discernit  ?  quam  soleat  ab  ipsis  contra  nos 
objici.  Patet,  quia,  supposita  necessitate  phy- 
sicse  prsedeterminationis,  per  iham  maxime  fit 
discretio  iuter  bonos  et  malos,  pra^destinatos 
et  reprobos ;  sed,  ut  unus  recipiat  hoc  auxi- 
hum  potius  quam  ahus,  radix  est  propria 
uniuscujusque  vohmtas  hbera,  per  quam  unus 
se  disponit  ad  tale  auxilium,  et  non  alius,  vel 
unus  posuitimpedimentum,  et  non  aher  :  ergo 
discernitur  uuus  ab  aho,  proprio  arbitrio;  ces- 
sat  ergo  interrogatio  Pauli.t 

30.  Argumenium  teriium. — Tertio  ac  praeci- 
pue  ac  ex  re  ipsa  argumentor,  quia  nuhus  po- 
test  cogitari  preevius  usus  hberi  arbitrii,  qui 
sit  conditio  sub  qua  Deus  oflert  quantum  est 
ex  se  tale  auxihum,  et  non  sine  iUa  :  duplex 


AU 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL-E  DEI. 


enim  cogitari  potest  talis  usus:  unus  est  ne- 
gativus  non  resistendi,  vel  non  impediendi  in- 
fusionem  talis  auxilii ;  alius  est  positivus  se 
disponendi  per  aliquem  bonum  motum  ad  re- 
ceptionem  talis  auxilii;  sed  neuter  usus  potest 
habere  locum  resp»ctu  talis  auxilii;  ergo.  Ma- 
jor  per  se  clara  est,  et  illa  partitione  utun- 
tur  auctores  illius  sententiai  :  circa  mino- 
rem  autem  divisi  sunt^  nam  quidam  requi- 
runt  dispositionem  negativam,  eamque  esse 
dicunt,  non  resistere  sufficienti  vocationi,  sed 
sinere  se  movere;  nam  si  ita  se  habeat  (in- 
quiunt)  voluntas  hominis  sufficienter  vocati, 
infallibiliter  praedeterminatur  ;  quando  autem 
non  prsedeterminatur,  ideo  est  quia  non  sinit 
se  preedeterminari,  sed  resistit.  Ad  hanc  au- 
tem  dispositionem  negativam  dicunt  non  re- 
quiri  ahud  auxihum  praedeterminans,  et  ideo 
dicunt  esse  in  mera  potestate  hberi  arbitrii,  et 
hoc  modo  esse  in  potestate  ejus  habere  auxi- 
lium  prsedeterminans.  Hunc  modum  dicendi 
sequitur  Cabrera  supra,  disput.  2,  §  11,  n.  302, 
457  et  476,  quamvis  satis  repugnet  alteri  sen- 
tentiae  ejus  supra  relatee,  quod  homini  sit  sim- 
phciter  impossibile  habere  hoc  auxiUum  ex 
decreto  Dei  antecedente  ad  omnem  usum  libe- 
rum  vohmtatis  hominis,  per  absohitam  volun- 
tatem  Dei  non  dandi  iHud.  Quidquid  vero  sit 
de  consequentia  doctrinse,  fundamentum  ilhus 
sententise  esse  potest,  quia  necessarium  est  ut 
auxihum  efficax  ahquo  modo  sit  in  potesta- 
te  hominis  jam  vocati  ;  sed  non  est  in  potes- 
tate  immediata  ejus  ad  inchoandum  consen- 
sum,  quia  ad  lioc  debet  prsedeterminari  a  Deo, 
nec  raediante  dispositione  positiva,  quia  ad 
illam  erit  necessaria  prtedeterminatio  :  ergo 
oportet  ut  sit  per  dispositionem  illam  negati- 
vam,  ad  quam  non  est  necessaria  prsedeter- 
minatio,  nec  novum  positivum  auxihum. 

31.  Convincitur  rationibtts  theoJogids.  — 
Ratio  'prima. —  Secunda. —  Tertia.  —  Quarta. 
—  Prohatur  sequela.  —  Hanc  sententiam  im- 
pugnavi  late  hb.  4  de  Auxil.,  c.  13.  Et  in  ea 
impugnatione  nobis  consenserunt  Ledesma, 
dicto  art.  1,  ad  3;  et  Alvarez,  disput.  105, 
ad6;  et  Cumel,  in  Opusc,  hbr.  1,  disput.  4, 
sect.  3,  circa  finem  tertioe  conchisionis,  et  pro- 
pter  hujus  discursus  complementum,  iterum 
hic  rationes  summatim  proponere  non  grava- 
bor,  possumusque  ad  duo  capita  impugnatio- 
nes  reducere.  Primum  continet  rationes  theo- 
logicas  in  secuuda  objectione  proxime  facta  iu- 
sinuatas.  Prima,  quia  ex  illa  sententia  sequitur 
hominem  se  disponere  viribus  sohs  hberi  ar- 
bitrii,  sine  gratia  physice  adjavante,  ad  obti- 


nendum  auxihum  efficax ,  quod  non  videtur 
concedendum,  quia  ahas  multum  haberet  ho- 
mo  unde  gloriaretur.  Neque  obstabit  quod  iha 
dispositio  negativa  sit,  nam  est  dispositio  mo- 
rahs,  et  in  morahbus  magni  momenti  est 
hbera  abstinentia  vel  omissio,  quando  est  dif- 
ficilis  et  laude  digna,  ut  est  manifestum  in 
victoria  tentationis  contra  prseceptum  negati- 
vum,  per  solam  suspensionem  actus  mah.  Se- 
cunda,  quia  uUima  resolutio  cur  huic  detur  et 
non  ihi  auxihum  efficax,  reducetur  in  solum 
hberum  arbitrium,  quod  videtur  alienum  ab 
illa  interrogatione  Pauli  :  Quis  enim  te  discer- 
nit?  1  Corinth.  4,  et  ab  admiratione  Augustini 
dicentis  :  Cur  hunc  trahat,  et  illum  non  trahat, 
noli  judicare,  etc,  et  verbis  Prosperi  dicentis, 
rationem  ob  quam  huic  datur  auxihum  effi- 
cax  et  non  iUi,  non  reddi  sufficienter  ex  usu 
hberi  arbitrii.  Tertia,  quia  jam  gratia  efficax 
esset  pedissequa  hberi  arbitrii,  non  ductrix^ 
nam  supponeret  usum  ej  us,  et  ilhim  infaUibi- 
hter  sequeretur,  juxta  illam  sententiam.  Item 
initium  salutis  quoad  efficaciam  actus  (ut  ille 
auctor  loquitur)  esset  a  hbero  arbitrio,  non 
tantum  ut  cooperante  cum  auxiho  comitante, 
sed  etiam  sua  sola  hbertate  ita  se  prseparante, 
saltem  sinendo  se  duci,  ut  infaUibihter  traha- 
tur.  Quarta,  quia  sequitur  dari  ex  parte  homi- 
nis  causam  moralem,  saltem  negativam,  suae 
prcedestinationis  ,  quse  fuit  opinio  Henrici , 
quodhb,  4,  queest.  19,  et  quodhb.  8,  qusest.  5, 
communiter  tamen  a  Theologis  reprobata,  ut 
dixi  hbr.  2  de  Prsedestinat.,  c.  10,  et  ab  ipso 
etiam  Cabrera,  dub.  7.  Sequela  probatur,  quia 
primus  effectus,  proprius  prsedestinatorum,  est 
auxihum  efficax ,  nam  antecedentia,  excitan- 
tia,  et  sufficientia  communia  sunt,  ex  gene- 
rali  gratiee  providentia ;  sed  auxihum  efficax 
dicitur  dari  ex  dispositione  negativa  propria 
hbertate  concepta;  ergo. 

32.  Ohjicitur.  —  Ut  autem  vis  harum  ratio- 
num  magis  elucescat,  objici  potest,  quia  in 
praecedenti  hbro  docuimus,  ex  doctrina  divi 
Tliomse  et  communi,  Deum  dare  primam  gra- 
tiam  excitantem  homini  non  ponenti  obicem, 
quacumque  ratione  contingat  illum  nonpone- 
re,  etiam  per  solam  carentiam  actus  hberi  mali, 
diximusque  inde  non  sequi  hominem  suis  vi- 
ribus  se  disponere  ad  primum  auxilium  gra- 
tise,  nec  dare  initium  iUi,  quia  iUa  carentia 
obicis  non  est  dispositio  nec  initium  gratise ; 
ergo  idem  responderi  poterit  de  auxiho  efficaci, 
juxta  iUam  senteutiam,  negando  ihum  usum 
negativum  esse  dispositionem  ad  auxilium  ef- 
ficax,  vel  initium  ejus,  sed  meram  carentiam 


GAP.  X.  DIRECTE  OSTEIfDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


A^i^ 


obicis.  Ciir  enim  non  hic-,  cum  eadem  propor- 
tione,  dicetur  Deus  ex  se  oflferre  auxilium  effi- 
cax  proedeterminans  omnibus  sufficienter  vo- 
catis,  non  tamen  absoluta  promissionej  sed 
sub  conditione  ,  si  non  ponaut  obicem ,  si- 
nendo  se  movere?  Nam,  posita  liac  lege,  licet 
detur  auxilium  efficax  non  ponenti  obicem  per 
usum  negativum  suae  libertatis,  non  dabitur 
gratiaob  dispositionem  ejus,  sed  ex  sola  libera 
voluntate  Dei,  quia  licet  contraria  dispositio 
sufficiat  ponere  obicem  gratise  efficaci,  nihilo- 
minus  illa  per  se  niliil  confert  ad  eam  gratiam, 
sed  Deus  gratuito  dateam.  Unde  si  Deus  velit, 
dare  poterit  auxilium  efficax  etiam  illi  qui  re- 
luctatur,  et  ponit  obicem.  Quapropter^  licet 
is  cui  negatur  auxilium  efficax,  quia  non  sinit 
se  ducere,  ex  parte  sua  dici  possit  se  discer- 
nere  ab  alio  qui  recipit  auxilium,  quia  ratio  ob 
quam  ei  non  datur  ab  illo  sumitur,  nihilomi- 
nus  discretio  ex  parte  alterius  non  potest  ipsi 
tribui,  quia  niliil  fecit  dignum  tali  auxilio,  vel 
de  se  conducens  ad  illud,  sed  Deus  sola  mise- 
ricordia  illud  dedit.  Sicut  quando  unus  voca- 
tur  ad  fidem,  et  non  alius,  discretio  fit  inter 
illos^  quse  ex  parte  ejus  qui  non  vocatur  potest 
habere  causam  in  ipso,  ex  parte  vero  ejus  qui 
vocatur,  minime.  Sic  ergo  videntur  posse  eludi 
rationes  factse.  Et  videtur  majori  ratione  Iisec 
omnia  esse  admittenda  in  primo  auxilio  praa- 
determinante,  quam  in  prima  vocatione,  quia 
ante  primam  vocationem  nulla  gratia  antece- 
dit,  in  qua  fundetur  carentia  obicis  :  in  hoc 
autem  auxilio  efficaci  antecedit  gratia  excitans 
et  moraliter  juvans  ad  non  ponendum  obi- 
cem  et  sinendum  se  ducere.  Nam,  licet  voca- 
tio  sufficiens  non  necessitet  hominem,  nec  om- 
niuoillum  praedeterminet  ad  non  resistendum 
vel  sinendum  se  ducere,  nihilominus  de  se  ad 
id  movet,  et  quando  liberum  arbitrium  se  sinit 
duci,  seu  non  resistit,  non  solum  id  facit,  sed 
moraliter  adjutum  ab  ipsa  vocatione,  et  quasi 
cooperando  illi  eo  modo  quo,  in  abstinentia 
illa  negativa  et  libera,  potest  intelligi  coope- 
ratio.  Unde  ex  hac  parte,  licet  negatio  illa 
vocetur  aliqualis  dispositio_,  non  erit  coutra 
gratiam_,  quia  illa,  eo  modo  quo  fit,  ex  gratia 
excitante  et  adjuvante  fit ;  dispositio  enim  ne- 
gativa  non  fit  physice,  sed  moraliter^  et  ideo 
satis  est  quod  a  gratia  excitante  et  moraliter 
adjuvante  fiat.  Sicut  in  exemplo  posito  de  vic- 
toria  tentationis  pure  negativa  per  solam  ca- 
rentiam  consensus,  ad  illam  sufficere  potest 
auxilium  excitaus  etmoraliter  adjuvans,  ut  iu 
lib.  1  dictum  est. 

33.  Evasio.  —  PrcBcluditur  dicia  evasio.  — 


^'i  argtcmentis  convincitur.  —  Notandum.  — 
Hsec  tamen  evasio  et  sequiparatio  tolerari  ali- 
quo  modo  posset,  si  usus  ille  negativus  posset 
intelligi  per  modum  remotionis  obicis ,  quse 
sit  libera  voluntati  per  solum  usum  negati- 
vum;  quia  vero  hoc  intelligi  non  potest,  locum 
non  habet  dicta  evasio,  quod  explicabitur  me- 
Ijus  deveniendo  ad  secundum  caput  ratiouum 
quibus  illa  responsio  impugnatur.  Primo  ergo 
argumentor,  quia  si  auxilium  efficax  esl  prse- 
determinans  ,  nullus  obex  potest  illi  poni  ex 
parte  hominis,  si  Deus  ex  se  paratus  est  ad 
dandum  illud.  Aut  enim  ille  obex  est  aliquid 
habituale  in  homine  existens ,  vel  actuale ; 
neutrum  dici  potest ;  ergo.  Probatur  miuor 
quoad  priorem  partem  de  habituali ,  quia  vel 
illud  est  peccatum  originale,  vel  habituale, 
vel  aliquid  aliud  quod  non  sit  peccatum.  Pri- 
mum  dici  uon  potest,  quia  licet  peccatum  ori- 
ginale  de  se  reddat  hominem  tali  auxilio  iu- 
dignum,  tamen,  supposita  generali  voluntate 
Dei  salvandi  et  redimeudi  omnes,  illud  solum 
non  est  sufficiens  ratio  ad  negandum  adultis 
auxilia  necessaria  ad  salutem  ,  ut  de  sufficien- 
tibus  ostensum  est  in  lib.  4.  Et  est  eadem  ratio 
de  efficaci,  vel  certe  major,  quia  (quod  notan- 
dum  esi.)  collatio  vel  denegatio  auxilii  efficacis 
adjuvantis ,  de  quo  tractamus,  non  habet  lo- 
cum  nisi  in  homine  sufficienter  vocato  ad  fi- 
dem,  vel  poenitentiam ;  nam  ille  qui  nondum 
vocatus  est  non  est  capax  auxilii  efficacis,  cum 
non  possit  operari  nisi  vocatus;  etideo,  in  illo 
qui  non  est  vocatus_,  non  oportet  aliam  ratio- 
nem  quserere  ob  quam  non  recipiat  auxilium 
efllcax  seu  prsedeterminans,  nisi  quia  non  ha- 
bet  vocationem  qua  couverti  possit  :  cur  au- 
tem  careat  vocatione,  aliunde  petendum  est 
ex  dictis  de  auxilio  sufficienti.  Posita  autem 
vocatione  sufficienti  in  homine  ,  verbi  gratia, 
existente  in  peccato  originali,  sicut  peccatum 
originale  impedimentum  nou  posuit  vocatioui, 
ita  nec  potest  solum  ac  per  se  illud  peccatuui 
esse  obex  auxilio  efficaci ;  quia  eo  ipso  quod, 
non  obstante  illo  peccato,  Deus  hominem  vocat, 
quasi  remittit  ex  ea  parte  indignitatem  et  rea- 
tum  peccati  originalis,  et  se  obligat  quantum 
est  ex  se  ad  dandum  auxilium  efficax,  si  nihil 
aliud  illi  obstet ;  quia  non  frustra  neque  ficte 
vocat  5  ergo  vocat  ut  perficiat  quantum  in  ipso 
est;  ergo  necessitate  quadam  consequentise, 
secundum  ordinatam  et  prudentem  provideu- 
tiam,  dando  vocationem  noa  obstante  habi- 
tuali  peccato  ,  ofiert  etiam  de  se  auxilium  ef- 
ficax. 

34.  Auxilium  efficax  cooperans  et  adjuvans 


LIB.  V.  BE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 


homi-di  vocato  ex  vocatione  dehilum.  —  Unde 
non  immerito  dici  potest  auxilium  efficax  coo- 
perans  et  adjuvans  debitum  esse  liomini  vo- 
cato  ratione  vocationis,  etiamsi  alias  in  origi- 
nali  peccato  esse  supponatur,  si  aliud  impedi- 
mentum  non  interveniat.  Et  liaec  ratio  eeque 
probat  de  peccato  habituali  relicto  in  actuali, 
vel  actualibus  commissis.  Nam  licet  bsec  de  se 
possint  impedire  vocationem^  tamen  si,  illis 
non  obstantibus_,  Deus  dat  vocationem  suffi- 
cientem,  ratione  ejus  quodammodo  debetur  et 
necessario  otiertur  ex  parte  Dei  auxilium  co- 
adjuvans,  ex  necessitate  non  absolutae  poten- 
tiae,  sed  ordinarise  et  sapientisprovidentise^  ut 
declaravi.  Prseter  peccatum  autem  non  potest 
alia  babitualis  dispositio  cogitari,  quae  sit  obex 
ad  recipiendam  prsedeterminationem  ;  nam,  si 
quae  fingi  potest,  maxime  naturalis  aliqua  vel 
permaneus  indispositio  potentiarum  ad  ope- 
randum,  ut  esset  insania^  vel  amentia^  aut 
somnus,  aut  aliquid  simile;  nihil  autem  ho- 
rum  habet  locum  in  homine  actualiter  vocato 
sufficienter ;  oportet  enim  ut  attendat^  et  sit 
aptus  proxime  ad  operandum^  si  velit ;  alias 
etiam  esset  incapax  vocationis ;  nulla  ergo  ha- 
bitualis  dispositio,  sive  moralis,  sive  habitua- 
hs^  quee  non  est  obex  sufficientis  vocationis, 
est  de  se  obex  prsedeterminationis.  Atque  hoc 
maxime  necessarium  est  in  sententia  contra 
quam  disputamus_,  quia  dispositio  iila  uega- 
tiva,  quam  ponit;,  est  libera  et  pendens  ex  usu 
libero  saltem  negativo,  seu  suspensivo  actus 
Uberi.  Denique  est  evidens  ratio,  qua  si  per 
dispositionem  illam  negativam  tollitur  obex, 
necesse  est  ut  tale  sit,  quod  a  libero  usu  pen- 
deat,  ut  per  ilhim  usum  tolli  possit.  At  vero 
habituahs  dispositio,  preeexistens  in  subjecto, 
nou  potest  tolh  per  usum  liberum,  prajsertim 
negativum.  Quomodo  enim  per  hunc  usum 
Hbertatis  auferretur  habituale  vel  originale 
peccatum,  quod  sine  positiva  dispositione  su- 
pernaturali  auferri  nou  potest ;  ideo  ut  aufe- 
ratur,  necessario  supponit  gratise  efficacis  ope- 
rationem.  Idemque  de  quohbet  alio  impedi- 
mento  naturali  evidentius  est.  Sit  ergo  cer- 
tum,  respectu  auxilii  efficacis  seu  proedeter- 
minantis,  nuUum  intervenire  posse  habitua- 
lem  obicem. 

35.  Ponitur  probatio  de  actiiali.  —  Jam 
probatur  idem  de  actuaU,  quia  vel  ille  obex 
consisteret  in  actu  positivo,  vel  in  carentia 
actus;  hoc  secundum  dici  non  potest  iu  illa 
sentcutia,  quia  obex,  consistens  in  carentia 
actus  positivi ,  non  potest  tolli  nisi  per  op- 
positum  aclum  positivum  ;  ergo  non  potest 


tolli  per  usum  negativum  libertatis,  quia  ac- 
tus  non  pouitur  nisi  per  usum  positivum.  Item 
si  vocatio  sufficiens  sit,  verbi  gratia,  ad  vo- 
luntatem  credendi,  interrogo  cujusnam  actus 
positivi  carentia  possit  esse  obex  collationi 
auxilii  prtedeterminantis  ad  illam  volunta- 
tem?  NuIIius  profecto.  Nam  si  sit  carentia  ac- 
tus  mali,  illa  non  obest,  imo  prodest  pluri- 
mum  ad  non  impedienda  gratiee  auxilia ;  ca- 
rentia  autem  actus  boni,  si  moraliter  tautum 
sit  qusedam  negatio,  quse  non  est  omissio  pec- 
caminosa,  nec  carentia  actus  debiti  ex  pra;- 
cepto,  impertinens  est,  nec  potest  moraliter 
obesse  :  physice  autem  (ut  sic  dicam)  potest 
prodesse  ut  voluntas  sit  expeditior  ad  atten- 
dendum  vocationi  ad  fidem,  et  illi  assentien- 
dum,  si  velit.  Si  vero  sit  omissio  per  carentiam 
actus  debiti  ex  prsecepto,  heec  nec  necessaria 
est,  nec  moraliter  conjungi  potest  cum  voca- 
tione  actuali  ad  actum  omnino  diversum. 

36.  Quod  enim  non  sit  necessarius  hujus- 
modi  obex,  ut  homo  vocatus  non  recipiat 
prsedeterminationem  ad  consensum,  mauifes- 
tum  est:  ssepissime  enim  contingit,  cum  homo 
vocatur  ad  fidem  vel  poenitentiam,  non  teneri 
pro  eo  tempore  ad  alium  actum  exercendum, 
ut  est  per  se  notum ;  ergo  tunc  carentia  alio- 
rum  actuum,  quamvis  bonorum  ,  non  potest 
esse  obex  ne  recipiatur  auxilium  preedeter- 
minans  ad  voluntatem  credendi  vel  poenitendi. 
Quod  vero  neque  moraliter  possit  contingere , 
patet,  quia  homo  non  potest  simul  occupari 
circa  multa,  prsesertim  gravissima,  et  quo- 
rum  singula  magnam  requirant  animi  atten- 
tionem  et  considerationem ;  ergo,  dum  homo 
vocatur  actu  ad  fidem ,  verbi  gratia ,  et  Spi- 
ritus  Sanctus,  per  sufficientem  vocationem  in- 
ternam,  cor  ejus  et  mentem  ad  id  agendum  et 
intendendum  excitat,  non  imponit  ihi  preece- 
ptum  ut  eodem  tempore  aliud  praeceptum  im- 
pleat,  et  de  re  illa  interius  cogitet  et  solhci- 
tus  sit,  non  enim  esset  conveniens  providen- 
tia  nec  capacitati  hominis  consentanea.  Unde 
quando  aliud  prseceptum  affirmativum  instat, 
potius  excitabitur  homo  ad  cogitandum  de 
illo,  vel,  si  ad  id  non  excitatur,  excusabitur 
per  naturalem  inconsiderationem,  et  sic  ca- 
rentia  alterius  actus  non  erit  obex  actui  fidei 
vel  praedeterminationi  necessarice  ad  illam, 

37.  Solum  video  cogitari  posse ,  post  voca- 
tionem  sufficientem,  necessarium  esse  oratio- 
nis  actum  ad  obtinendum  auxilium  praideter- 
minaus  ad  voluntatem  credendi,  verbi  gratia, 
et  carentiam  actus  orandi  esse  obicem  alte- 
rius  auxilii.  Sed  neque  hoc  cura  probabilitate 


CAP.  X.  DIREGTE  OSTENDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


447 


dicitur ;  tum  quia  si  homo  sufficienter  vocatur 
ad  fidem,  eo  ipso  ofiertur  illi  auxilium  adju- 
vans  ad  credendum  tanquam  consentaneum 
illi  vocationi,  ut  supra  declaravi ;  tum  etiam 
quia^  si  liomo  tunc  ad  orationem  non  excita- 
tur^  non  potest  actum  illum  liabere,  sed  ad 
alium  debet  immediate  conari  ad  quem  exci- 
tatur ;  si  vero  excitatur  ad  actum  orandi,  ces- 
sabit  pro  tunc  excitatio  ad  alium  actum,  et 
redibit  qua?stio  de  ipsa  voluntate  orandi,  nam 
ad  illam  erit  etiam  necessarium  auxilium  prse- 
determinaus;  unde,  si  datur,  jam  homo  orabit 
et  non  ponet  obicem ;  si  vero  non  datur,  quee- 
renckim  est  cur  non  detur,  vel  quo  modo  sit  in 
potestate  hominis,  aut  quemnam  obicem  illi  po- 
nere  possit  ob  solam  carentiam  ahcujus  actus. 

38.  Tandem  potest  hic  obex  constitui  in  ali- 
quo  aho  actu  hbero,  cujus  carentia  sit  remotio 
obicis ,  qua  posset  auxilium  efficax  impedire. 
Sed  hoc  etiam  verisimile  non  est.  Primo,  quia 
nuUo  probabiU  modo  potest  explicari  quis 
vel  quali^  sit  ille  actus,  qui  auxiho  efficaci 
suscipiendo  obsit ,  si  non  auferatur,  vel  sus- 
pendatur.  Secuudo  ad  hominem,  in  illa  sen- 
tentia,  juxta  quam  etiam  ad  ilhim  actum  erit 
necessaria  Dei  prsedetermininatio.  Vel  igitur 
Deus  praedeterminat  vohintatem  ad  illum  ac- 
tum,  vel  non  prsedeterminat :  si  preedetermi- 
nat,  non  potest  voluntati  imputari  quod  aham 
praedeterminationem  impediat,  quia  Deus  prse- 
venit  illam  ,  prsedeterminando  illam  ad  ahum 
actum  cui  iha  resistere  non  potuit;  si  autem 
Deus  non  praideterminat  voluntatem  ad  illum 
actum,  tunc  carentia  tahs  actusnon  est  mora- 
hs  obicis  remotio,  quia  voluntas,  non  per  suse 
hbertatis  usum,  sed  necessario ,  et  ex  impo- 
tentia  naturah,  non  habet  ihum  actum.  Pro- 
batur,  quia  non  potest  actum  ihum  habere  sine 
proedeterminatione ,  et  iha  caret,  ut  supponi- 
tur;  ad  iham  autem  carentiam  non  potuit  ipsa 
se  disponere,  quia  nec  fingi  potest  quahs  sit 
iUa  dispositio,  uec,  si  fiugatur,  in  iUa  siste- 
mus,  sed  radicem  ejus  investigaudo  in  infini- 
tum  procedemus;  ergo  quod  Deus  det  hanc 
vel  iUam  prsedeterminationem,  non  potest  in 
ahquam  negationem  hberam  ex  parte  volun- 
tatis  humanai  reduci,  sed  solum  pendet  ex  di- 
vina  vohmtate. 

39.  Quod  praeterea  ita  exphcatur,  quia, 
staute  sufficienti  vocatione  ad  fidem,  vel  homo 
est  capax  sub  disjunctione,  vel  divisim  ,  phi- 
rium  preedeterminationum  ad  varios  actus  in- 
ter  se  ita  repugnantes ,  ut  simul  esse  non  pos- 
sint ;  vel  est  tantum  capax  uuius  prsedetermi- 
nationis  ad  unum  actum.  Hoc  posterius  dici 


non  potest,  tum  quia  per  iUud  toUitur  hbertas 
quoad  specificationem  actus ,  quia  hsec  requi- 
rit  capacitatem  indifferentem  ad  plures  actus; 
tum  etiam  quia ,  si  homo  vocatus  ad  creden- 
dum,  verbi  gratia,  pro  tunc  solum  est  capax 
unius  preedeterminationis ,  certe  iha   potius 
erit  praedeterminans  ad  vohmtatem  credendi, 
quam  ad  uham  aham.  Quae  enim  aha  fingi 
potest?  Aut  cur  iUius  potius  erit  capax  volun- 
tas  quam  aUerius,  cum  supponatur  actu  exci- 
tata  sufficienter  ad  volendum  credere  ?  Unde 
si  Deus  non  det  iUi  talem  preedeterminationem 
ad  volendum  credere,  non  poterit  ipsi  vohm- 
tati  impulari,  nec  in  ahquem  negativum  usum 
ejus  reduci,   quia  si  non  est  capax  aherius 
praedeterminationis,  nec  etiam  est  capax  aUe- 
rius  actus,  et  consequenter  neque  omissionis 
hberffi  iUius.  Si  vero  est  capax  phirium  pree- 
determinationum ,  interrogo  cur  potius  unam 
quam  aham  a  Deo  recipiat ;  certe  non  potest 
in  usum  hberum  negativum  ipsius  voluntatis 
reduci,  quia  prius  natura  quam  ahquam  prse- 
determinationem  accipiat,  aque  caret  omni 
actu,  tam  voluntatis  credendi,  quam  cujus- 
cumque  aUerius  ipsi  repugnantis ;  ergo  ex  vi 
ilhus  negativae  dispositionis  non  est  cur  magis 
ad  unam   vohmtatem    determinetur   a   Deo, 
quamadaham;  ergo  impossibile  est  intelh- 
gere  cur  vohmtas  sufficienter  vocata  ad  fi- 
dem,  prius  natura  quam  ad  hoc  vel  iUud  prse- 
determinetur,  se   disponat,  vel  (si  mahs  ita 
loqui)  se  non  impediat  ad  recipiendam  prse- 
determinationem  credendi  per  carentiam  ah- 
cujus  actus  qui  posset  impedire  voluntatem 
crcdendi,  nam  iUa  carentia  actuum,  quae  in 
iUo  priori  naturae  antecedit,  est  naturahs,  et 
universahs  ad  omnes  actus. 

40.  Et  haec  est  potissima  ratio,  et,  judicio 
meo,  demonstratio  ob  quam  tahs  negatio  ah- 
cnjus  actus  inteUigi  non  potest  tanquam  libera 
dispositio,  vel  remotio  obicis,  quae  ahquo  mo- 
do,  sive  per  se,  sive  per  accidens,  sit  ratio  vel 
occasio  ob  quam  Deus  det  auxihum  efficax 
praeveniens  post  sufficientem  vocationem ;  et^ 
ob  eamdem  causam,  ihud  non  repugnare,  vel 
nou  resistere  Deo  vocanti  (ut  in  dicto  hbro  de 
Auxihis  notavi),  hcet  per  negationem  exphce- 
tur,  non  consistit  in  negatione ,  sed  in  ahqua 
voluntatis  cooperatione ;  nam  vocatio  ipsa,  de 
qua  loquimur,  est  ad  ahquid  agendum,  sciU- 
cet,  supernaturalem  consensum,  unde  per  ne- 
gationem  omnis  actus  iUi  resisteretur ;  ut  ergo 
non  resistatur,  necessaria  est  cooperatio  ah- 
qua,  et  ideo  impossibile  est  iUud  non  resistere, 
vel  se  sinere  moveri,  quatenus  hberum  est,  per 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATl^  DEI. 


solum  liberum  arbitrium  fieri  sine  cooperante 
gratia;  unde  Isai.,  cap.  50,  cum  dixisset  :  Do- 
minus  aperuit  miJii  aurem,  ego  autem  non  con- 
tradico,  quomodo  non  contradixerit  decla- 
rat,  dicens  :  Corpus  meum  dedi  percutientihus, 
et  adjungit :  Dominus  Deus  auxiUator  meus, 
etc.  Et  ideo  Augustinus,  lib.  de  Prcedestinat. 
sanctor.,  cap.  8,  divinae  gratise  efScaci  tribuit 
quod  homo  non  resistat,  qiiia  ad  hoc  (inquit) 
daticr  ut  cordis  duriiia  'penitus  auferatur;  quod 
etiam  habet  Prosper  in  Carmine  de  ingratis, 
cap.  15;  igitur  ad  non  repugnandum  neces- 
saria  est  gratia  efficax,  et  in  illa  sententia  ne- 
cessaria  est  pisedeterminatio ;  ergo  non  potest 
constitui  in  potestate  hominis  per  proeviam 
non  repugnantiam  liberam ,  ut  illa  opinio 
confingit. 

41.  Opinio  circa  auwilimn.  —  Est  igitur  alia 
opinio,  dicens  hoc  auxilium  esse  in  hominis 
potestate,  media  ahqua  dispositione  positiva, 
quam  si  homo  faciat ,  Deus  prsedeterminabit 
ejus  voluntatem  ad  consentiendum  sufiicienti 
Yocationi  ad  fidem,  verbi  gratia,  vel  poeniten- 
tiam,  sicut  est  in  potestate  hominis  habere  a 
Deo  gratiam  habitualem,  juxta  iikid  Joan.  1  : 
Dedit  eis  potestatem  filios  Dei  fieri,  quia  est  in 
homiuis  potestate  habere  fiberam  dispositio- 
nem  positivam,  quam  si  habeat,  infanibihter 
gratiam  habitualem  consequetur.  Et  ita  vi- 
dentur  sentire  interdum  dicti  auctores.  Dixit 
enim  Ledesma,  in  principio  quaastionis,  in 
quarto  fundamento,  ad  finem,  cum  Deus  mo- 
vet  hominem  sufficienti  auxiho  supernaturaU 
ad  detestandum  peccata ,  iUud  auxiUum  esse 
sufficiens  tantum  remote  et  mediate,  respectu 
actuaUs  conversionis ;  nam  si  voluntas  xiellet, 
in  virtute  liujus  motionis  tandem  perveniret 
ad  perfectam  conversiouem ;  ergo  eodem  mo- 
do  potest  pervenire  ad  recipiendam  prsedeter- 
minationem,  sine  cua  impossibile  est  habere 
actualem  conversiouem ;  cum  autem  dicitur  : 
ISi  vohiiitas  vellet,  aperte  significatur  hoc  fieri 
mediante  aUqua  dispositione  libera  ejusdem 
vohmtatis.  Eamdem  doctriuam  habet  Fr.  Da- 
vila,  cap.  1,  dicens  :  Si  liomo  hene  uteretur 
auxilio  sufficienti ,  Deus  daret  illi  efficax  per 
quod  converteretur.  Idem  judicat  Cumel  supra, 
disput.  4;  sect.  2,  concl.  5;  in  ejus  declaratio- 
ue  ait,  uon  esse  dubium  quin  si  homo,  prae- 
ventus  auxilio  excitante  et  sufficiente,  non 
male  iUo  utatur,  aut  non  resistat ,  et  habebit 
efficax ;  ubi  Hcet  uon  dicat  positive  bene  utatur, 
tameu,  cum  aUas  impuguet  usum  negativum, 
oportet  ut  per  illum  non  malum  usum  aU- 
quem  bonum  inteUigat ;  satis  euim  male  utitur 


excitatione  Dei,  qui  nihil  boni  per  iUam  ope- 
ratur  ;  unde  paulo  inferius  docet  idem  auctor, 
etbene,  quod  non  resistere  gratise,  est  con- 
sentire  iUi.  Et  iterum,  in  §  Unde  in  liac  asser- 
tione,  dicit  hominem,  gratia  vocante  et  exci- 
tante  prseventum,  habere  posse  auxiUum  effi- 
cax,  Deo  adjuvante,  si  bene  utatur  prioribus 
auxiUis.  Paulo  vero  inferius  utrumque  mo- 
dum  videtur  approbare ,  dicens  :  Homo  non 
caret  prcedeter^ninatione  efficaci,  nisi  quia  re- 
sistit  lihere,  vel  opponit  ohicem,  vel  quia  nihil 
curat  de  illa  se  divertendo,  et  non  attendendo 
divince  vocationi.  Idem  repetit  inferius,  §  His 
ita  prcelihatis,  ubi  late  expUcat  liunc  usum 
positivum,  et  in  sect.  3,  concUis.  7;  et  simiUa 
invenientur  passim  in  aUis  defensoribus  ilUus 
sententiae ,  sed  iUa  omitto  ,  ne  et  mihi  et  aUis 
molestus  sim. 

42.  Advertendum.  — Assertum  auctoris.  — 
Hanc  vero  sententiam  impugnavi  etiam  in 
dicto  c.  13,  lib.  3  de  Auxil.,  quas  impugna- 
tiones  iidem  auctores  approbarunt,  Cumel, 
dicta  disput.  4,  sect.  3,  in  discursu  conclusio- 
nis  tertiae ;  Ledesma ,  dicto  art.  1 ,  ad  3 ;  AI- 
varcz,  indisput,  105,  ad  6,  ut  manifestum  su- 
mit,  auxiUum  efficax  non  dari  ex  dispositiono 
Uominis  libera,  et  a  fortiori  sequitur  ex  dictis 
ab  ipso  disput.  18,  23,  90,  91  et  aUis.  Ut  au- 
tem  veritas  hsec  intelUgatur,  et  directe  impu- 
guetur  illa  sententia ,  sine  tergiversatione  ad- 
vertendum  est  hic  soUim  comparari  auxiUum 
prsedeterminans,  cum  vocatione  sufficienti, 
respectu  unius  et  ejusdem  actus  conversionis, 
ad  quem  immediate  voluntas  per  talem  voca- 
tionem  excitatur,  quod  ideo  adverto,  quia  si 
vocatio  sufficiens  ad  unum  imperfectum  ac- 
tum  cum  auxiUo  efficaci  ad  actum  perfectum 
conferatur ,  tum  recte  fieri  potest  ut  liomo, 
cooperaudo  priori  vocationi,  se  dispouat  ad  re- 
cipiendum  auxiUum  efficax  ad  perfectiorem 
actum;  ut,  verbi  gratia,  si  quis  excitatur  ad 
fidem,  et  iUi  consentit,  per  iUum  bonum  usum 
se  disponet  ut  excitetur  ad  attritionem  pecca- 
torum,  et  si  iUam  eUciat,  poterit  per  iilam 
dispoui  ad  auxiUum  efficax  quo  perfecte  con- 
vertatur ;  hunc  enim  fere  ordinem  describit 
ConciUum  Tridentiuum,  sess.  6,  ut  in  lib.  3 
fuse  expUcatum.  Imo,  si  quis  attente  conside- 
ret,  in  hoc  progressu  non  disponitur  homo  per 
actum  unius  auxiUi  immediate  ad  illud  auxi- 
lium  prsedetermiuans,  sed  ad  aliquam  aliam 
excitationem  ad  altiorem  actum,  vel  ad  simi- 
lem  actum  iterum  meliori  modo  prsestandum, 
cui  excitationi  aliud  auxilium  efficax,  vel  prai- 
determinans  iuterdum   conjuugetur  ratioue 


CAP.  X.  DIRECTE  OSTENDITUR  AUXILIUM  EFFICAX  NECESSARIUM,  ETC. 


449 


prioris  supernaturalis  dispositionis.  Quod  si 
dicti  auctores  citati  in  prioribus  locis  hoc  tan- 
tum  intendunt,  vera  est  doctrina  per  se  spec- 
tata^  et  intellecta  de  auxilio  efficaci,  ut  sic, 
abstraliendo  a  queestione  de  modo  illius.  Non 
est  autem  hoc  punctum  difficultatis  quam 
traclamus,  debet  enim  comparari  unaquseque 
vocatio  sufficiens  ad  auxilium  efficax  illi  pro- 
xime  et  immediate  necessarium,  ut  obtineat 
iUum  actum  liberum  et  consensum  ad  quem 
proxime  hominem  vocat,  id  est,  vocatio  ad  fi- 
dem  cum  auxilio  efficaci  ad  voluntatem  cre- 
dendi,  et  vocatio  ad  attritionem  cum  ipsamet 
attritione,  et  sic  de  ahis,  Dico  ergo  :  si  auxi- 
lium  efficax  consistit  in  motione  prsedetermi- 
nante  distincta  ab  ipsa  vocatione,  impossibile 
esse  ut  illud  auxilinm  pendeat  a  libera  homi- 
nis  dispositione,  quse  sit  veluti  media  inter 
vocationem  et  auxilium  efficax,  ratione  cujus 
sit  in  potestate  hominis  habere  vel  non  ha- 
bere  auxilium  efficax. 

43.  Prohaiur.  —  Probatur  primo,  quia  vel 
illa  dispositio  est  aliquis  bonus  usus  talis  vo- 
cationis,  vel  est  aliquis  alius  actus  :  neutrum 
dici  potest;  ergo.  Minor  quoad  priorem  par- 
tem  probatur,  primo  ex  hypothesi  declarata, 
quia  bonus  usus  vocationis  non  est  nisi  con- 
sensus  in  actum  ad  quem  proxime  vocatio 
excitat ;  ergo  non  potest  ille  actus  esse  dispo- 
sitio  ad  auxilium  efficax,  quo  consentiendTim 
est  illi  vocationi,  alias  esset  dispositio  ad  se 
ipsum,  imo  ad  suum  principium.  Secundo , 
quia  ad  illum  bonum  usum,  quicumque  sit, 
requiritur  auxilium  efficax,  nam  ille  bonus 
usus  actus  est  supernaturalis  et  gratise,  unde 
non  fit  sine  auxiho  efficaci,  juxta  dicta  supra, 
cap.  2;  ergo  si  auxilium  efficax  est  prsedeter- 
minans,  ille  bonus  usus  supponit  prsedetermi- 
uationem;  ergo  non  est  dispositio  adillam; 
ergoilla  prima  prsedeterminatio  non  datur  ex 
dispositione  hominis,  neque  hoc  titulo  dici  po- 
test  esse  in  potestate  hominis.  De  hoc  autem 
primo  auxilio  efficaci  ad  primum  bonum 
usura  auxilii  sufficientis,  est  sermo,  ut  ani- 
madverti. 

44.  Neque  contingit  hominem,  per  unum 
bonum  et  pium  usum  unius  vocationis ,  me- 
reri  aut  se  disponere  immediate  ad  auxilium 
efficax  ad  alium  actum  distinctum  ab  illo  pri- 
mo  usu,  sed  (ut  dixi)  per  illum  primum  ac- 
tum  poterit  qius  se  disponere  ad  recipiendam 
aliam  vocationem,  cum  qua  alium  meliorem 
actum  efficiat  si  velit ;  ergo  bonus  usus  voca- 
tionis  non  potest  esse  prsevia  dispositio  ad 
auxihum  efficax  immediate  necessarium  ad 

vui. 


effectum  proprium  et  immediatum  talis  voca- 
tionis.  Quod  si  demus  licentiam  fingendi  uuam 
et  eamdem  vocationem  posse  habere  duos  ef- 
fectus  liberos,  minorem  et  meliorem,  et  per 
priorem  posse  hominem  disponi  ad  posterio- 
rem,  et  ad  auxilium  efficax,  necessarium  ad 
illum  ,  nihilominus  etiam  ad  minimum  actum 
necessarium  erit  auxilium  efficax,  et  in  illo 
urgetur  difficultas.  Et  deinde  non  potest  cum 
sufficienti  probabilitate  affirmari,  posito  illo 
priori  usu  minus  perfecto,  infallibiliter  dari 
auxilium  prsedeterminans  efficaciter  ad  alium 
meliorem  usum  illius  vocationis.  Ubi  enim  est 
hsec  lex  vel  promissio?  vel  qua  probabili  ra- 
tione  id  suaderi  potest  ?  Ergo  etiam  quoad  il- 
lam  partem  pendebit  novum  auxilium  prsede- 
terminans,  ex  solo  arbitrio  Dei ,  quamvis  ra- 
tione  prioris  actus  habere  possit  aliquam  con- 
gruentiam  ex  parte  hominis;  existimo  tamen, 
ut  djxi,  hanc  cougruentiam  semper  esse  ex 
parte  novse  excitationis  vel  vocationis,  nou 
respectu  auxilii  efficacis ,  seu  prsedetermi- 
nantis. 

45.  Neque  minus  certum  est  in  principiis 
fidei,  non  posse  hanc  dispositionem  consistere 
in  aliquo  alio  actu  distincto  a  bono  usu  suffi- 
cientis  vocationis;  nam  ille  actus,  si  non  sit 
ex  vocatione  supernaturali ,  erit  naturalis ; 
non  potest  ergo  esse  dispositio  ad  donum 
prsedeterminationis  supernaturalis,  praesertim 
cum  illa  dicatur  esse  quasi  dispositio  ultima, 
ad  quam  sequitur  infallibiliter  tale  donum, 
quod  nullo  modo  potest  tribui  actui  naturali. 
Item,  quia  ad  illum  actum,  etiamsi  uaturalis 
sit,  erit  necessaria  praedeterminatio  divina  or- 
dinis  naturalis,  si  consequenter  in  illa  senten- 
tia  loquendum  est,  et  ita  vel  ad  illam  praede- 
terminationem  erit  necessaria  alia  dispositio, 
et  sic  procedetur  in  infinitum,  vel  illa  dabitur 
pro  sola  voluntate  Dei,  et  non  ex  dispositione 
hominis.  Prseterquam  quod  explicari  non  po- 
test  quis  sit  ille  actus  liber  voluntatis,  qui  et 
non  sit  bonus  usus  vocationis,  et  necessaro 
intercedere  debeat  inter  vocationem  ad  poeni- 
tentiam,  et  ipsam  poenitentiam,  seu  pra^deter  - 
minationem  ad  illam.  Nam  si  illa  vocatio  est 
in  suo  ordine  proxime  sufficiens  ad  illum  ac- 
tum  poenitentia3,  ad  quem  excitat  immediate, 
potest  voluntas  illi  consentire,  si  velit,  alias 
non  esset  vocatio  proxime  in  suo  ordine  suffi- 
ciens.  Nam  si  sufficiens  est,  dat  potestatem  in 
illo  ordine,  et  alioqui  liomo  est  liber^  et  adju- 
torium  est  paratum  ex  parte  Dei;  ad  quod 
ergo  est  alius  actus  necessarius  ? 

46.  Et  prieterea  cum  per  vocatiouem  non  pro- 

29 


450  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

ponatiir  nisi  poenitentise  ohjectum^  et  aliimde 

necessarium  non  sit,  imo  neque  utile,  neque 

ordinarie  contiugens,  ut  liomo  simul  in  eodem 

momento  de  aliis  rebus  eogitet^  profecto  nul- 

lus  actus  cogitari  potest,  qui  necessarius  sit^ 

ut  liomo,  post  vocationem  sufficientem   ad 

pcenitentiam ,   auxilium  efficax  ad  eumdem 

poenitentiae   actum   recipiat.   Tandem    potest 

hoc  optime  declarari  in  negotio  Angelorum. 

Nam  omnes^  in  primo  instanti  snsn  creationiSj 

acceperunt  auxilium  efficax  ad  recte  operan- 

dum,  ut  constat ;  in  secundo  vero  boni  Angeli 

habuerunt  auxilium  efficax  sine  preevia  dis- 

positione ,  quia  illa  quee  in  primo  instanti 

praecesserat^  non  fuerat  sufficiens,  alias  etiam 

mali,  qui  similem  dispositionem  cum  propor- 

tione  habuerant-,  ratione  illius  recepissent  au- 

xilium  efficax  in  secundo  instanti.  Nam  in 

secundo  instanti  habuerunt  sancti  Angeh  dis- 

positionem  praeviam  ad  auxilium  prsedetermi- 

nans,  quia  uno  deUberato  actu  suam   viam 

consummarunt,  et  ille  fuit  effectus  auxilii  ef- 

ficacis ;  ergo  taUs  praedeterminatio  non  fuit  in 

potestate  iUorum  ratione  praivise  dispositionis; 

ergo  nec  fuit  in  potestate  aUorum  Angelorum, 

quibus  datum  non  est  tale  auxiUum,  quia  non 

magis  potueruut  ad  iUud  se  disponere  quam 

boni  AngeU.  Idem  ergo  est  in  hominibus,  nam 

cum  proportione  potest  idem  discursus  appU- 

cari. 

CAPUT  XI. 

COROLLARIA,    QUIBUS "  RATIO    AB    INCOMMODIS    DIS- 
TINCTIUS  GONCLUDITUR. 

1 .  Corollarium  primum .  —  Ex  toto  ergo  boc 
discursa  concludo  imprimis  non  posse  dici 
consequenter  in  iUa  sententia  de  auxilio  effi- 
caci  prsbdeterminante,  quod  ex  parte  Dei  oiTe- 
ratur  illis  quibus  post  sulficientem  vocationem 
non  datur.  Probatur,  quia  si  ofi^ertur,  certe 
per  voluutatem  Dei  offertur,  et  per  aUquam 
legem  et  promissionem  ;  nam  tale  auxiUum^ 
sicut  non  datur  a  Deo  nisi  Ubere  et  voluntarie, 
ita  non  nisi  eadem  Ubertate  ofFerri  potest ;  si 
ergo  ofTertur,  per  aUquam  voluntatem  offer- 
tur ;  aut  ergo  per  voluntatem  absolutam^  aut 
per  conditionatam,  seu  antecedentem ;  non 
per  absolutam,  quia  voluutas  Dei  absoluta 
semper  impletur,  et  facit  quod  vult;  si  ergo 
tale  auxilium  ofiertur  per  voluntatem  abso- 
lutam,  datur ;  ergo,  e  contrario,  quibus  non 
datur,  neque  etiam  offertur  per  voluntatemab- 
soUttam.  Neque  etiam  offerri  potest  per  cou- 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
ditionatam  voluntatem.  Qusero  enim  quae  sit 
illa  conditio  sub  qua  ofFertur ;  oportet  enim 
quod  sit  couditio  contingens  et  dependens  a 
Ubero  usu  voUmtatis,  nam  si  esset  conditio 
impossibilis,  nuUa  et  ridicula  esset  oblatio  ;  si 
necessaria,  transiret  voluntas  in  absolutam  ; 
ergo  esse  debet  conditio  contingens,  et  non 
aliunde  quam  ex  voluntate  hominis ;  ergo  esse 
debet  pendens  ab  usu  libero  voluntatis.  At  hoc 
dici  non  potest,  quia  ille  usus  nec  positivus 
esse  potest,  nec  negativus,  uterque  enim  exclu- 
sus  est,  et  ab  eisdem  auctoribus  improbatur, 
ut  vidimus  :  ergo  repugnantia  sunt  ha3c  duo^ 
sciUcet  quod  Deus  ex  se  ofieratillud  auxilium, 
et  quod  non  pendeat  ex  libero  usu  recipientis, 
positivo  vel  negativo. 

2.  Corollarium  secu7idum. — Secuudo  iufero, 
juxta  illam  sententiam,  dici  non  posse  homi- 
uem  sufficieuter  vocatum  ad  fidem,  verbi  gra- 
tia,  et  carentem  auxilio  praedeterminante,  sua 
culpa  carere  efficaci  auxilio  ,  prout  saepe  re- 
petit  Cumel,  disp.  4,  sect.  2,  cap.  5,  prope  fi- 
nem,  et  aliis  locis  allegatis  ;  et  Alvarez,  supra, 
ad  disp.  18,  num.   20;,  dicit  esse  in  potestate 
hominis  impedire  ne  habeat  illam  motionem, 
et  ideo,  quaudo  non  implet  praeceptum,  ei  im- 
putari,  eo  quod  sua  culpa  se  impedivit  ne  da- 
retur  ei  auxilium  efficax.  Idem  repetit  disp. 
23,  num.  H,  et  saepe  alias.  Dico  ergo  hoc  nou 
dici  consequenter  in  illa  sententia,  et  probo  ex 
proxime  dictis,  quia  hsec  culpa  supponit  quod 
tale  auxUium  ofi^eratur  a  Deo  sub  aliqua  con- 
ditione,  quam  homo  sua  culpa  non  ponit.  Et 
ideo  Alvarez,  disp.  61,  ad  7,  etiam  ait  oQerre 
Deum  omnibus  auxilium  efiicax,  et  ex  aliquo- 
rum  culpa  procedere  quod  tale  auxilium  elfi- 
cax  non  recipiant.  Sed  ostensum  est  tale  auxi- 
lium  non  offerri  quibus  non  datur  ;  ergo  non 
carent  illo  sua  culpa,  sed  quia  Deus  non  vult 
dare.  Item  haec  culpa  supponit  quod  homo, 
post  vocationem  sufficieutem,  possit  ponere 
obicem  quo  impediat  sibi  dari  tale  auxilium, 
ut  in  his  locis  proxime  citatis  dicti  auctores 
fatentur.  Ostensum  est  autem  nullum  esse  ta- 
lem  obicem,  quia  nec  positivus  neque  nega- 
tivus  esse  potest^  etiam  ex  sententia  iUorum 
auctorum,  ut  ostendi;  ergo  falsa  est  assertio 
talis   culpee,  et  uon  consequenter  asseritur. 
Item  illa  culpa  supponit  quod  tale  auxilium 
pendeat  ex  aliqua   dispositione  libera  susci- 
pientis.  At  hoc  ipsum  improbant  dicti  aucto- 
res,  et  merito,  ut  visum  est ;  ergo  dicere  non 
possunt,  quando  non  datur,  ob  culpam  homi- 
nis  non  dari.  Major  probatur,  quia  si  aliqua 
culpa  ibi  iutercedit,  Ubere  committi  debet ;  ex 


CAP,  XI.  COROLLARIA  QUIBUS  RATIO 
illa  autem  pendet  qnod  tale  auxilium  detur ; 
ergo  pendet  ex  libera  dispositione  recipientis. 
Sicut  effectus  Sacramenti  in  adultis^  ideo  po- 
test  per  culpam  suscipientis  non  recipi,  quia 
pendet  ex  libera  dispositione  recipientis  :  in 
parvulis  vero  impediri  non  potest,  quia  a  li- 
bera  illorum  dispositione  non  pendet. 

3.  Adducuntur  alia  incommoda,  ex  quihis 
ratio  distinctius  concltiditur.  — Praeterea  inter- 
rogo  qualis  sit  illa  culpa :  aut  enim  est  aliqua 
prior  propter  quam  Deus  negat  auxilium  effi- 
cax^  vel  est  aliqua  quse  specialiter  committi- 
tur  ponendo  obicem  seu  impedimentum  auxi- 
lio  efficaci,  ut  non  detur.  In  hoc  enim  valde 
obsciire  loquuntur  dicti  auctores,  confunden- 
do  duas  quaestioneS;,  quas  supra  distinxi_,  qua- 
rum  una  est  de  auxilio  efficaci  uon  dato  ante- 
cedenter,  ut  sic  dicam,  seu  in  radice,  quia  non 
datur  sufiiciens;  altera  est  de  auxilio  efScaci 
non  dato  in  se  et  immediate,  siipposito  jam 
sufiiciente.  Unde  Pater  Alvarez^  disp.  113, 
concl.  2,  indistincte  dicit,  quoties  Deus,  pro 
loco  et  tempore,  non  dat  auxilium  sufficiens 
vel  efficax  ad  fidem,  pceniteutiam,  etc,  sem- 
per  id  esse  in  poenam  peccati,  vel  originalis, 
vel  alterius,  sive  praecesserit  tempore;,  sive 
tantum  ordine  naturffi ;  et  eodem  modo  ait,  in 
solut.  ad  5,  neminem  deseri  a  Deo  quoad  auxi- 
lium  efficaXj  nisi  prius  ipse  deserat  Deum  per 
aliquod  peccatum,  originalej  vel  mortale ;  et 
de  justo  ait  quod,  in  exercitio,  prius  deserit 
Deum  peccando,  quam  Deus  eum  privet  auxi- 
lio  efficaci.  Quae  quidem  magna  ex  parte  pos- 
sant  habere  locum  si  de  priori  qucestione 
tractaremus,  conjungendo  auxilium  efficax 
sufficienti,  et  considerando  immediatam  ra- 
tionem  ob  quam  de  facto  non  datur  auxilium 
sufficiens,  quod  quidem  adultis  omnibus  offer- 
tur,  et  ideo  non  negatur  de  facto  nisi  ob  ali- 
quam  culpam  vel  causam  ex  parte  liominis,  ut 
in  libro  prsecedenti  late  dictum  est.  At  vero, 
tractando  prsecise  de  negatioue  seu  non  coUa- 
tione  auxilii  efficacis  solius  et  immediate,  ac 
supposita  sufficienti  vocatione,  prout  nunc 
qusestionem  tractamus,  non  babet  locum  illa 
doctrina  in  sententia  asseiente  hoc  auxilium 
efficax  consistere  in  physica  preedetermina- 
tione;  ita  enim  loquimur. 

4.  Hoc  auxilium  nunquam  poss&  negari 
propter  solum  peccatum  originale,  vel  habi- 
tuale,  etc.  — Et  imprimis  jam  ostendi  hoc  au- 
xilium  nunquam  posse  uegari  hoc  modo  pro- 
pter  solum  peccatum  originale,  vel  habituale, 
seu  actuale  prius  tempore  commissum ,  quia, 
eo  ipso  quod,  non  obstante  prsecedente  peccato. 


AB  INCOMMODIS  DISTINCTIUS,  ETC.  451 

datur  sufficiens  vocatio,  necesse  est.,  juxta  or- 
dinatam  providentiam,  ut  omne  auxilium  ne- 
cessarium  ad  sequendam  vocationem  offeratiir 
ex  parte  Dei,  et  non  negetur  propter  solum 
peccatum  prsecedens,  seu  in  habitu  praeexis- 
tens.  Et  confirmatur,  quia,  non  obstante  prae- 
cedenti  peccato,  homini  non  imputatur  ad  no- 
vam  culpam  quod  non  sequatur  vocationem 
propter  denegationem  necessarii  auxilii.  Deni- 
que  certum  est  carentiam  talis  auxilii  non  pos- 
se  semper  reduci  in  culpam  prius  tempore 
commissam ,  vel  contractam  :  nam  Angeli , 
qui  in  secundo  instanti  ceciderunt,  in  illo  ca- 
ruerunt  auxilio  efficaci,  et  tamen  in  illis  nulla 
culpa  praecessit.  Idemque  est  de  Adam  et  Eva 
in  primo  instanti,  quando  in  Paradiso  pecca- 
verunt.  Nunc  etiam  parvulus  baptizatus  qui, 
perveniendo  ad  usum  rationis,  in  primo  actu 
moraliter  peccat,  non  recipit  auxilium  efficax 
ad  illud  vitandum,  et  non  propter  originale 
peccatum,  quia  jam  fuit  remissum. 

5.  Gum  ergo  auxilium  efficax  sine  praeceden- 
ti  peccato  non  detur,  signum  est  illam  non  es?e 
causam  propriam  ob  quam  negatur.  Nec  etiam 
est  adaequata  ;  dat  enira  frequenter  Deus  auxi- 
lium  efficacissimum  ei  qui  in  toto  tempore 
prsecedenti  in  peccatis  fuerat,  vel  etiam  im- 
mediate  antea  actualiter  peccabat,  ut  forte  in 
bono  latrone,  et  Paulo,  et  aliis  similibus  con- 
tigit.  Ergo  ex  praecedenti  culpa  nulia  causa 
sumitur  negandi  auxilium  efficax,  maxime  illi 
qui  sufficienter  in  praesenti  vocatur,  non  ob- 
stanti  priori  culpa. 

6.  Illa  culpa  non  potest  esse  commissa  in 
eodem  instajiti  temporis  in  quo  auxilium  prce- 
determinans  denegatur. — Deinde  nec  illa  culpa 
potest  esse  commissa  in  eodem  instanti  tem- 
poris  in  quo  auxilium  praedeterminans  dene- 
gatur,  quia  vel  esset  prius  natura  quam  in- 
telligatur  voluntas  hominis  determinata  vel 
preedeterminata  ad  hanc  vel  illam  partem,  vel 
esset  simul  aut  posterius  natura ;  nihil  horum 
dici  potest  cum  probabilitate  j  ergo.  Miuor 
quoad  primam  partem  declaratur  et  probatur, 
quia  in  instanti  temporis  in  quo  voluntas  vclle 
incipit,  duo  tantum  signa  distinguunt  Theo- 
logi  omnes,  unum  est  status  indifierentioe  ip- 
sius  voluntatis,  in  quo  intelligimus  in  illa 
negationem  omuis  actus  et  determinationis ; 
secundum  est  signum  vel  instans  in  quo  jam 
voluntas  est  determinata  ad  alteram  partem ; 
sed  in  neutro  illorum  intelligi  potest  illa  cul- 
pa,  ob  quam  negetur  praedeterminatio  j  et 
tertium  adderetur  sine  fundamento  :  ergo 
nuUo  modo  potest  illa  culpa  prasvia  pro  eodem 


452 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.E  DEI. 


instanti  cogitari.  Major  communis  est,  et  ne- 
cessaria  ad  libertatem^  quia  actus  uon  est  liber 
nisi  in  eo  instanti  in  quo  fit,  et  ideo  necesse 
est  ut  pro  eodem  instanti  supponat  voluntatem 
secundum  se  iudifferentem,  et  in  statu  neulro, 
ut  Scotus  loquitur.  Minor  quoad  primam  par- 
tem  probatur :  quia  in  illo  signo  naturse  nec 
intelligi  potest  culpa  commissionis-,  quia  non- 
dum  intelligitur  voluntas  aliquid  actu  velle, 
nec  etiam  omissionis,  quia  illa  negatio  quae 
prseintelligitur  in  voluntate,  in  illo  signo  na- 
turse  non  est  libera,  sed  mere  uaturalis,  ut 
etiam  in  Deo  ipso  considerari  potest ;  et  ratio 
est,  quia  illa  indifferentia  niiiil  aliud  est  quam 
potestas  ad  utrumlibet,  quae  ex  natura  sua 
liabet  illam  indifferentiam  con junctam ;  ergo 
illa  negatio  non  potest  esse  culpabilis,  nam 
omnis  culpa  libera  esse  debet.  Item  illa  dispo- 
sitio  praecedit  ordine  naturse  etiam  in  illo  cui 
in  posteriori  signo  naturss  datur  auxilium  ef- 
ficax  ;  at  in  eo  non  fuit  culpa,  ut  est  notum ; 
ergo  neque  in  alio  cui  non  datur  preedetermi- 
natio ;  ergo  non  negatur  propter  culpam  in 
illomet  instanti  temporis  ordine  naturse  ante- 
cedentem.  Quia^  ut  dixi^  inter  illa  duo  signa 
non  potest  medium  cogitari^  nec  ab  aliquo 
Tlieologo  vel  Philosopbo  positum  est.  Et  qui- 
dem  merito,  tum  quia  iu  voluntate  divina  non 
intelligitur  tale  siguum  medium^  ergo  neque 
in  creata;  tum  etiam  quia  ad  libertatem  actus^ 
vel  potentia?^  id  non  est  necessarium^  nec  ad 
aliquam  causalitatem  in  qua  fundatur  ordo  na- 
turse;  tum  denique  quia  in  voluntate^  quse 
movetur  per  auxilium  efficax,  inter  carentiam 
determinationis  quse  natura  pracedit,  et  de- 
terminatiouem  ipsam,  non  potest  concipi  sta- 
tus  medius  voluntatis;  ergo  neque  etiam  in 
voluntate,  qua3  tale  auxilium  non  habet. 

7.  Altera  vero  pars^  de  culpa  commissa  in 
eodem  instantij  et  in  eodem  signo  naturae  in 
quo  prcedeterminatio  denegatur,  probatur^ 
quia  involvit  repugnantiam  iu  illa  sententia. 
Nam  Deus  dicitur  negare  tali  homini  praide- 
terminationem  grati^e  propter  culpam;  ergo 
necesse  est  ut  ordine  saltem  naturse  antecedat, 
quia  illa  culpa  erit  causa  demeritoria,  et  ra- 
tione  illius  dicit  Alvarez,  supra,  in  iilo  casu 
habere  locum  axioma  Theologorum,  quod  : 
Deus  non  deserit  hominem  qiwad  auxilium  ef- 
ficax,  nisi  priits  deseratur  ah  ipso;  ergo  opor- 
tet  ut  culpa,  saltem  prioritate  natura^,  aute- 
cedat.  Deinde  lit  hoc  evidens  ad  hominem  in 
illorum  auctorum  opinione^  quia  voluntas^  in 
illo  instanti  naturce  iu  quo  determinatur,  non 
polest  se  determiuare  nisi  prcedeterminata  a 


Deo,  saltem  ad  realem  actum ;  ergo  si  in  eo 
signo  posteriori  naturse  jam  peccat,  preecessit 
in  illa  prsedeterminatio  Dei  ad  talem  actum ; 
ergo  preecessit  denegatio  auxilii  gratiai  prai- 
determinantis,  quia  illse  duoe  praedetermina- 
tiones  sunt  oppositaj,  et  ideo  collatio  unius 
est  deuegatio  alterius :  ergo,  sicut  prsedeter- 
minatio  ad  actum  malum  (si  datur)  non  potest 
dari  ob  culpam  vel  malitiam  quse  resultat  ex 
actu,  ut  videtur  per  se  evidens,  et  in  tertio 
libro  probatum,  nec  etiam  potest  esse  simul 
natura  cum  ipso  actu,  quia  dicitur  esse  prin- 
cipium  ejus,  ita  etiam  negatio  prsedetermina- 
tionis  gratise  non  potest  sequi  ex  culpa^  imo 
neque  esse  simul  natura  cuui  illa,  sed  neces- 
sario  debet  ordine  naturae  praecedere,  quia 
imbibitur  in  contraria  preedeterminatione,  ut 
declaravi.  Quod  si  quis  ibi  fingat  culpam  purse 
omissionis,  quse  mereatur  denegationem  au- 
xilii  efiicacis,  facile  refutabitur;  tum  quia  ta- 
lis  peccandi  modus  moraliter  non  contingit, 
ut  communiter  Theologi  docent;  tum  etiam 
quia  illamet  supponit  carentiam  preedetermi- 
nationis  divinae  ad  omnem  actura^  et  conse- 
quenter  etiam  prsedeterminationis  gratise;  tum 
deuique  quia  in  illa  opiuione  talis  negatio 
actus  non  potest  esse  libera,  et  consequenter 
non  potest  esse  culpa,  ut  paulo  antea  insinua- 
vi,  et  in  sequenti  capite  iterum  dicam.  Et  ex 
his  a  fortiori  coucluditur  talem  culpam  non 
posse  natura  posteriorem  esse.  Ergo,  si  auxi- 
lium  efficax  in  prsedeterminatione  consistit, 
carentia  ejus  in  homine  habente  sufficien- 
tem  vocationem  nullo  modo  potest  ex  culpa 
ejusdem  hominis  redundare,  vel  illi  attribui. 
8.  Concluditur  necessitatem  prcedetermina- 
tionis  non  posse  componi  cum  sufficientia  pro- 
xima  auxilii  necessarii,  respectu  illius  actus 
ad  quem  prcedeterminatio  desideratur.  —  Ex 
quibus  omnibus  concludo,  tertio,  quod  in  hoc 
discursu  intentum  est^  necessitatem  talis  prae- 
determinationis  non  posse  componi  cum  suffl- 
cientia  proxima  auxilii  necessarii  respectu  il- 
lius  actus  ad  quem  prsedeterminatio  desidera- 
tur;  tum  quia  sine  tali  auxilio  non  est  actus 
primus  completus,  tum  etiam  quia,  deficiente 
illo,  desunt  vires  necessariae  ad  faciendum  ta- 
lem  actum.  Item  concludo  carentiam  talis  au- 
xilii  non  posse  componi  cum  sufficientia  re- 
mota,  quia  illud  auxilium  necessarium  nec 
actu  recipitur,  ut  supponitur,  nec  est  ita  con- 
stitutum  iu  potestate  homiuis  ut  ex  libertate 
ejus  peudeat,  aut  possit  ahquid  facere  quo 
auxilium  consequatur,  neque  illo  sua  culpa 
caret_,  sed  sola  voluntate  Dei.  Pra;terea  con- 


CAP.  XII.  QUIBUSDAM  EFFUGIIS 
cludo  carentiam  talis  auxilii  non  posse  com- 
poni  cum  completa  libertate  quoad  specifica- 
tionem ,  respectu  actuum  supernaturalium. 
Probatur,  quia  sinc  auxilio  sufEciente  non 
datur  libertas,  quia  non  datur  potestas  sine 
qua  libertas  esse  non  potest.  Deuique  concludo 
non  posse  imputari  ad  culpam  bomini  suffi- 
cienter  vocato^  et  non  prsedeterminato,  quod 
non  consentiat  vocationi,  Probatur,  quia  sine 
libertate  et  potestate,  ac  sufficientia  auxilii, 
non  est  culpa.  Et  declaratur  amplius,  quia 
ille  dissensus  vel  non  consensus ,  supposita 
carentia  prgedeterminationis  gratite,  non  est 
in  se  ac  proxime  culpabilis,  quia  non  est  liber, 
cum  ex  illa  suppositione  consensus  sit  impos- 
sibilis  ;  nec  etiam  remote  seu  in  alio  est  cul- 
pabilis ,  quia  illa  carentia  auxilii  non  liabet 
fundamentum  in  libera  voluntate,  disposi- 
tione,  aut  culpa  bominis,  ut  late  ostensum 
est.  Ergo  nullo  modo  potest  talis  dissensus, 
vel  carentia  consensus  ad  culpam  imputari. 
Haec  autem  omnia  nec  concedi  possunt,  nec 
ab  ipsis  Doctoribus  Catholicis^  qui  prsedeter- 
minationem  defendunt,  conceduntur.  lUatio- 
nes  autem  ita  probatoe  sunt,  et  responsiones 
omnes,  seu  evasiones  ita  exclusae,  ut  intellec- 
tum  cogere  videantur;  ergo  vel  hoc  solum 
fundamentum  videtur  efficaciter  probare  ta- 
lem  prsedeterminationem  non  esse  necessa- 
riam  ad  pie  operandum,  consentiendo  suffi- 
cienti  vocationi,  ac  proinde  non  consistere  in 
illa  auxilium  efficax ,  'quod  ad  omnem  piam 
voluntatem  omnemque  consensum  supernatu- 
ralis  vocationis  necessarium  est. 

CAPUT  XII. 

QDIBUSDAM    EFFUGIIS    RATIONIS   FACTiE    OCCUR- 
RITUR. 

1 .  Ex  quo  principio  nitatur  Ledesma  inferre 
necessitatem  prcedeterminationis.  —  Negatur 
illatio.  —  Petrus  Ledesma,  dicto  articulo  10, 
ad  3,  quamvis,  argumentis  convictus,  fatea- 
tur  hoc  auxilium  prsedeterminans  non  esse 
in  potestate  voluntatis  nostrse ,  media  aliqua 
dispositione  libera  positiva  vel  negativa,  ni- 
hilominus  adjungit  modum  alium,  quo  di- 
cit  maxime  declarari  difficultatem  istam  gra- 
vissimam ;  modus  autem  solum  est  asserere 
guod  in  potestate  voluntatis  oiostrce  est  consen- 
tire  divince  vocationi,  et  converti,  tanquam  in 
folestate  subordinata  divincp  potestati  in  genere 
causce  efficieniis,  non  vero  tanquam  in  potestate 
prima  et  swprema.  De  qua  propositione^  et  de 


RATIONIS  FACT/E  OCCURRITUR.  433 

omnibus  quae  ad  ejus  declarationem  postea 
dicit,  nemo  nostrum  dubitat.  Quod  autem  au- 
dire  ac  intelligere  desideramus,  est  quomodo 
veritas  illa  ad  solvendum  argumentum  appli- 
cetur,  quod  ille  auctor  non  facit,  sed  ex  illo 
principio  conatur  inferre  aecessitatem  preede- 
terminationis.  Nos  autem  illationem  illam  fa- 
cile  negamus,  quia,  ut  voluntas  nostra  subor- 
dinetur  divinee,  et  consentiat  illi  tanquam  po- 
testas  subordinata  in  genere  causse  efficientis, 
et  non  suprema,  et  tanquam  secundum  libe- 
rum,  et  non  primum,  ad  hoc,  inquam,  neces- 
saria  non  est  prsedeterminatio ,  sed  sufficit 
dependentia  essentialis  in  concursu  simulta- 
neo,  cum  potestate  physica  praevia,  et  in- 
difi^erente  ad  consentiendum  et  dissentien- 
tiendum,  ut  in  tertio  libro  declaratum  est,  et 
infra  in  solutionibus  argumentorum  dicetur. 
Supponimus  ergo  subordinationem  voluntatis 
nostrse  ad  divinam,  in  qua  asserenda  non  est 
dissensio,  quia  illa  subordinatio  talis  est  ut  non 
tollat  libertatem  quoad  specificationem ;  sup- 
ponit  enim  in  voluntate  hominis  sufficientem 
potestatem  physicam  in  actu  primo  ad  se  de- 
terminandum  per  eamdem  potestatem  subor- 
dinatam  divinse  potestati.  Ex  hoc  autem  prin- 
cipio,  inferimus  subordinationem  illam  non 
consistere  in  prcedeterminatione,  neque  hanc 
esse  necessariam  ad  salvandam  illam,  quia  si- 
cut  oportet  in  Deo  supponere  supremam  potes- 
tatem,  ita  necessaria  est  in  voluntate  nostra 
potestas  sufficiens,  licet  subordinata,  qua  po- 
testate  privatur  si  prsedeterminatio  est  neces- 
saria,  et  pro  sola  Dei  voluntate  non  datur,  in 
quo  puncto  est  difficultas,  ad  quam  nihil  dic- 
tus  auctor  respondet. 

2.  Instantia  prima. — Addit  vero  aliqua  quae, 
ne  evidentiam  et  intelligentiam  rationis  factee 
obtundant,  proponere  oportet,  et  an  aliquid 
ad  difficultatem  solvendam  valeant  attente  in- 
spicere.  Primo  ergo  adducit  exemplum  subor- 
dinationis  voluntatis  ad  intellectum,  tanquam 
ad  moventem  physice,  ut  est  probabile,  quia, 
non  obstante  illa  subordinatione  ,  voluntas 
habet  potestatem  ad  volendum,  licet  sit  ita 
subordinata  intellectui^  ut  nihil  possit  velle 
nisi  prius  prsedeterminetur  ab  ipso.  Ad  quod 
respondemus  illud  quidem  non  tantum  non 
solvere,  sed  etiam  confirmare  et  explicarc  ra- 
tionem  et  difficultatem  nostram,  quia  nunc  non 
agimus  an  hsec  prcedeterminatio  tollat  liber- 
tatem  quoad  exercitium  necne ;  id  enim  in  ca- 
pite  sequenti  tractabimus ;  sed  inferimus  quod, 
si  illa  prsedeterminatio  est  necessaria,  et  non 
datur,  toUitur  Ubertas  in  carentia  actus  seu 


454  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

consensus.  Idemqiie  evidenter  sequitur  in  illo 
exemplo ,  data  hypothesi.  Nam  si  motio  seu 
prsedeterminatio  intellectus,  sive  moralis  sive 
physica,  necessaria  est  ad  libere  voleudum,  et 
voluntas  ab  intellectu  non  moveatur,  impos- 
sibile  est  ut  carentia  sui  actus  sit  iUi  libe- 
ra^  quia,  licet  ipsa  habeat  suam  potestatem 
volendi,  non  tamen  eimpliciter  sufficientem 
sine  intellectu,  nec  etiam  est  in  potestate  ejus 
motio  intellectus,  loquendo  de  prima,  et  ideo^ 
donec  actu  moveatur  vel  praideterminetur  (ut 
ille  loquitur)  ab  intellectu,  non  est  simplici- 
ter  libera  ad  volendum.  Hac  enim  ratione  di- 
cunt  Theologi  ignorantiam  antecedentem  tol- 
lere  vokmtarium^  seu  impedire  hbertatem^  et 
excusare  culpam ;  ergo ,  simili  modo  ;,  caren- 
tia  preedeterminationis  cum  plane  sit  antece- 
dens  (ut  ita  rem  exphcem),  id  est  nullo  modo 
sit  a  vohnitate  hominis^  plane  tolht  vohmta- 
rium,  impedit  hbertatem,  et  excusat  a  culpa. 

3.  Instantia  secunda.  — Dicit  ulterius  idem 
auctorDeum,  prsedeterminantem  voluntatem, 
non  debere  considerari  tanquam  ahquid  ex- 
trinsecum,  sed  tauquam  magis  intrinsecum 
voluntati  quam  ipsammet  sibi :  Et  ideo  con- 
cursns  Dei ,  ait ,  no7i  est  appellandns  extrinse- 
cus,  cum  sit  omoiuio  necess^arius  ad  operatio- 
nem  vohmtatis.  Unde  videtur  hic  auctor  vehe 
quod,  ut  vohmtas  hominis  dicatur  habere  in 
sua  potestate  prffideterminans  auxihum,  satis 
est  quod  ihud  sit  in  potestate  voluntatis  Dei, 
quae  intrinsece  est  in  iUa,  et  quod,  sicut  vo- 
hintas  se  determinando  necessitatem  sibi  non 
infert,  ita  etiam  Deus,  prasdetermiuando  il- 
lam,  necessitatem  ei  uon  iufert,  et  quod,  si- 
cut  motio  intehectus  est  iutriuseca  homiui ,  et 
ideo  ucn  necessitat  ihum;,  ita  et  motio  Dei  est 
intrinseca . 

4.  Evertitur  fundamentim  Jmjus  doctrince. 
—  Sed  fundamentum  hujus  doctrinse  sohim  est 
positum  in  quodam  novo  usu  vocum,  et  sequi- 
voco  ac  inusitato  modo  loquendi.  Unde  doc- 
trina  ipsa  nuUa  ratione  admittenda  est.  Pri- 
luum  declaratur,  quia,  hcet  Deus  intime  sit 
iu  vohuitate  per  essentiam,  praisentiam  et  po- 
teutiam,  et  per  gratiam;  nihilominus,  res- 
pectu  effectuum  quos  causat  efficienter  in  vo- 
hmtate,  simphciter  est  causa,  seu  principium 
extriusecum.  Et  ita  loquitur  D.  Thomas  in 
4.2,  qusest.  9,  art.  6,  iu  ipso  titulo  articuh, 
quEerens  an  vohmtas  moveatur  a  Deo  sicut  ab 
exteriori  principio,  et  respondet  aflirmando. 
Idemque  dixerat  iu  art.  4,  ct  repetit  in  quajst. 
10,  art.  4,  et  1  part.,  qua;st.  105,  art.  4,  ad 
3  et  3.  Estque  per  se  evidens,  quia  Deus  sem- 


EFFICACI  GRATI^  DEL 
per  operatur  in  vohmtate  ut  causa  efficiens ; 
at  vero  causa  efficiens,  in  omni  bona  phi- 
losophia  causa  extrinseca  est,  non  quia  non 
manere  possit  in  effectu  vel  subjecto  in  quo 
operatur,  sed  quia  non  pertinet  ad  intrinse- 
cam  constitutionem  effectus.  Hiuc  ergo,  quod 
ad  aheram  partem  pertinet,  manifestum  est  il- 
lam  intrinsecam  prsesentiam  Dei  nihil  referre 
ad  exphcandam  hbertatem  hominis  in  acti- 
bus  gratise,  supposita  necessitate  praedetermi- 
natiouis ;  quia  vero  iste  auctor  eamdem  doc- 
trinam  apphcat  ad  vitandam  necessitatem 
quoad  exercitium ,  de  iha  parte  in  capite  se- 
quenti. 

5.  Q^uantumcumque  cogitetur  intimitas  Dei 
in  Jiomine,  seu  in  voluntate,  semper  voluntas 
Dei  est  omnino  distincta  a  voluntate  Jiominis. 
—  Nunc  quod  ad  prasens  attinet,  ex  dicto 
principio  evidentissimum  est  quod,  quanta- 
cumque  cogitetur  coujuuctio  vel  intimitas  Dei 
in  creatura,  seu  in  voluntate,  ■sem.per  est  Deus 
suppositum  distinctum,  et  vohintas  ejus  est 
omniuo  distincta  a  vohmtate  hominis,  unde 
non  potest  dici  homo  habere  in  sua  potestate 
ea  qu£e  a  sola  divina  vohxntate  pendent,  nisi 
quatenus  suut  ihi  promissa  ab  ipso  Deo  sub 
ahqua  conditione  a  vohmtate  ipsius  hominis 
dependeute.  Ahas  etiam  damnatus  haberet 
ctiam  auxihum  efficax  in  sua  potestate,  quia 
habet  intra  se  intime  Deum,  qui  potest  ihud 
dare  si  veht  j  et  in  potestate  mea  esset  videre 
Deum,  quia  sua  vohmtate  potest  in  me  id  fa- 
cere;  ergo  per  illam  intimam  prsesentiam  non 
exphcatur  quomodo  auxihum  efficax  sit  in 
hominis  potestate ;  ergo  nec  iha  sufficit  ad  h- 
bertatem  hominis,  sed  sufficiet  ad  hbertatem 
Dei,  ut  iterum  in  capite  sequenti,  et  de  exem- 
phs  ibi  adductis  dicam,  quamvis  ex  dictis  lum 
hic,  tum  in  primo  prologemeno,  capite  6,  satis 
ihis  respousum  sit. 

6.  Alia  instantia.  —  Pergit  auctor  ihe  di- 
cens,  auxihum  prsedeterminans,  non  tempore 
sed  natura  antecedere  determinationem  ipsius 
voluntatis,  et  hoc  satis  esse  ut  ipsa  determi- 
natio  vohintatis  et  ejus  consensus  sit  in  potes- 
tate  ihius.  Ad  hoc  autem  dicimus  imprimis,  in 
prffisenti  puncto  non  tractari  quomodo  ipsa  de- 
terminatio  voluntatis  in  actu  secuudo,  seu 
conseusus  ipse  sit  in  potestate  voluntatis,  hoc 
enim  iu  caput  sequens  reservamus,  sed  trac- 
tari  quomodo  prsedeterminatio,  quam  Deus 
sohis  in  iho  priori  naturse  facturus  est,  sit  in 
potestate  vohmtatis ;  ad  hoc  autem  uihil  refert 
quod  tempore,  vel  natura  tantum,  pracedat 
consensum  vpluntatis,  nam  hoc  satis  est  ut  ab 


CAP.  XII.  QUIBUSDAM  EFFUGIIS 
ipsa  voluntate  non  fiat^  nec  ab  aliquo  usu  li- 
bero  ejus  pendeat,  et  inde  aperte  infertur  non 
esse  in  potestate  morali  ejus,  sed  tantum  in 
potentia  receptiva,  quse  non  sufficit,  ut  seepe  di- 
ximus.  Quocirca  illa  consecutio  :  Prcedetermi- 
oiatio  non  prc&cedit  temfore,  ergo  est  in  potesta- 
te  voluntatis,  si  intelligatur  de  potestate  mo- 
rali,  mala  est,  quia  nullum  babet  priucipium 
in  quo  fundetur ;  oportet  enim  ut  supponat 
boc  universale  pronunciatum  :  Qmdquid  non 
tempore , sednaturatantum  antecedit  consensum 
voluntatis,  est  in  potestate  morali  ejus,  quod 
falsum  est ;  nam  excitatio  necessaria  et  efficax 
potest  antecedere  non  tempore  sed  natura, 
et  visio  Dei  non  antecedit  tempore  amorem, 
sed  tantum  natura,  et  tamen  non  sunt  in  po- 
testate  morali  et  Hbera  vohintatis.  Si  vero  con- 
sequens  ilhid  intelligatur  de  potestate  tantum 
passiva,  et  non  sufficit  ad  rem  praesentem^  et 
antecedens  est  impertinens  ad  illam,  quia  sive 
motio  voluntatis  prsecedat  consensum  ejus 
tempore,  sive  natura,  semper  necessarium  est 
ut  ante  motionem  vokmtas  sit  in  potentia  pas- 
siva  ad  recipiendum  illam.  Quapropter  non 
video  qua  fiducia  ille  auctor  solutionem  banc 
concludat,  dicens  :  Hcec  solutio  est  clara,  et 
aperte  dissolvit  argumentum  propositum,  quod 
quidem  convincit  auctores  oppositce  se?ite?itice  ; 
idque  bac  ratione  suadet,  quia,  ut  argumen- 
tum  evidenter  solvatur,  satis  est  dicere  pro- 
babilia ;  sed  ista  quse  in  bac  solutione  dicun- 
tur  sunt  maxime  probabilia  et  apparentia ; 
ergo  evidenter  dissolvunt  argumentum.  At 
enim  quae  bactenus  diximus,  satis,  Tit  credo, 
demonstrant  nibil  in  omnibus  recitatis  conti- 
neri,  quod  declaret  quomodo  prsedeterminatio 
baec  sit  in  potestate  morali  bominis  vocati, 
in  quo  est  cardo  totius  difiicultatis.  Et  ut  non 
disputem  an  omnia  ibi  dicta  probabilia  sint, 
saltem  respondeo^  ad  solvendum  argumentum, 
non  satis  esse  dicere  probabilia,  nisi  illa  ad 
punctum  difficultatis  applicentur,  et  illud  ali- 
quo  modo  probabili  dissolvant,  quod  in  omni- 
bus  ifiis  dictis  non  assequimur. 

7.  Alia  item  notanda  ejus  auctoris  declara- 
tio.  —  Unde  idem  auctor,  illis  non  contentus, 
addit  aliam  notandam  declarationem.  In  fine 
enim  illius  argumenti  3  optime  difficultatem 
proposuerat  isto  modo  :  Postquam  bomo  suffi- 
cienter  vocatus  est,  nihil  potest  facere  ut  Deus 
incboet  prsedeterminationem  pbysicam  in  il- 
hus  vohmtale  :  ergo  non  est  in  bominis  potes- 
tate.  Respondet  autem  quod  si  horno  sit  consti- 
tutus  in  potentia  ad  conversionem  per  auxilium 
sufficiens,  in  tali  casu  potest  facere  aliquid  ut 


RATIONIS  FACT^  OCCURP.ITUR.  455 

Deus  inchoet  prcedeterminationem  pliysicam 
sucB  voluntatis.  Sed  quidnam,  quseso^  est  quod 
potest  ihe  bomo  facere  ut  Deus  incboet  :  nam 
videtur  boc  aperte  repugnare  bis  quae  idem 
auctor  dixerat^  ostendens  bominem  non  posse 
babere  ahquem  bonum  usum  suae  hbertatis, 
quo  a  Deo  praedeterminationem  iUam  obti- 
neat;  quia  si  potest  bomo  facere  ahquid  ut 
Deus  incboet  prsedeterminationem ,  jam  se 
disponit  ad  iham^  et  ad  ipsum  hominem  redu- 
citur  incboatio  tahs  auxihi.  Item  incidit  iha 
responsio  in  id  quod  tanquam  inconveniens 
solet  nobis  objici,  quod  initium  salutis  quoad 
efficaciam  sit  ab  bomine,  quia  ipse  incboat 
ahquid  ut  Deus  auxihum  efficax  sibi  conferat. 
8.  Quomodo  explicet  quid  sit  illudquodhomo 
facerepossit.  —  Ut  ergo  dictum  ihud  corrigat 
et  exphcet,  quid  sit  illud  quod  bomo  facere 
possit,  adjungit,  dicens:  Nam  potest  inchoare 
prcedeterminationem  ipsam,  prcesupposita  di- 
vina  prcedeterminatione  quce  est  simul  tempore, 
quamvis  prius  ordine  naturce  et  causalitatis. 
At  profecto  non  est  hoc  nodum  expedire,  sed 
impedire  magis  ac  rehgare ;  quomodo  enim 
voluntas  incboabit  praedeterminationem  qiiam 
ipsanon  facit?  Aut  quomodo  facit  ut  Deus  in- 
cboet  prsedeterminationem  quse  est  simul  tem- 
pore^  si  Deus,  jn  omni  genere  causge,  prius 
ordine  naturae  et  causahtatis  proedetermina- 
tionem  jam  fecisse  supponatur?  Aut  denique 
quomodo  iha  duo  non  involvunt  repugnan- 
tiam,  i^ichoare  prcedeterminationem  prcesuppo- 
sita  prcedeter  ::inatione?  Nam  qnod  prsesuppo- 
nitur  in  voluntate  ante  inchoationem  ejus, 
nuho  modo  potest  incboari  ab  ipsa,  prsesertim 
cum,  juxta  bos  auctores,  ipsa  prsedetermina- 
tio  Dei  sit  principium  omnis  actionis  vohmta- 
tis  et  omnis  inchoationis  ejus.  Denique,  ut  evol- 
vamus  ea  quse  tam  invohite  sunt  dicta,  distin- 
guamus  prffideterminationem  in  actu  primo  de 
qua  tractamus,  a  determinatione  in  actu  se- 
cundo.  Priorem  enim  facit  Deus  solus  juxta 
dictam  sententiam,  et  illam  non  potest  in- 
choare  voluntas;  iha  vero  supposita,  potest 
voluntas  incboare  determinationem  in  actu 
secundo,  quse  nuho  modo  potest  dici  preede- 
terminatio,  quia  non  solum  non  praecedit  prio- 
rem  prgedeterminationem ,  verum  etiam  nec 
concursum  simultaueum  Dei.  Neque  etiam  ra- 
tione  liujus  incboationis  determinationis  in 
actu  secundo  potest  dici  vokmtas  incboare  pree- 
determinationem  natura  antecedentem,  cum 
nullo  modo  sit  causa  ilhus,  sed  eS"ectus,  ac 
proinde  nec  ratione  ejusdem  determinationis 
vel  incboationis_,  potest  dici  vokmtas  babere 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATLE  DEI. 


in  potestate  sua  prsedeterminationem  a  Deo 
prsestanclam  ^  cum  illam  expectare  debeat,  ut 
inchoare  suam  actionem  possit.  Quce  quidem 
omnia  non  animo  contradicendi  a  me  dicun- 
tur,  sed  ut  res,  si  fieri  possit^  iutelligatur; 
quoniam  a  mnltis  annis  hac  opprimor  diffi- 
cultatej  et  summo  affectu  intelligendi  vel  in- 
veniendi  aliquem  ilHus  exitum,  hos  et  ahos 
auctores  evolvi^  et  eorum  omnia  responsa  me- 
ditatus  sum,  nihilque  inveni  quod  vel  appa- 
renter  aut  verisimihter  repugnantiam  iham 
mihi  componeret,  et  ideo  non  timui  molestus 
esse  lectori,  omnes  preedictos  dicendi  modos 
enumerando ;  et  si  quis  ahus  superest  vel  exco- 
gitari  potest,  in  seqnenti  capite  illum  attinge- 
mus ;  nulla  enim  diligentia  supervacauea  cen- 
seuda  est,  quia  ex  hoc  puneto  magna  ex  parte 
verum  judicium  praseutis  controversise  pen- 
det,  et  m  illo  gravissima  dogmata  fidei  con- 
cutiuntur_,  quge  non  sohim  inconcussa  retinere, 
sed  etiam  pro  viribus  expHcare,  et  eorum  ra- 
tionem  reddere  tenemur. 

CAPUT  XIII. 

OBJEGTIONIBUS    CONTRA     DISGURSUM    FAGTUM 
.    SATISFIT. 

1.  Solent  nobis  objici  instantise  quEedam 
quibus  vis  rationis  factee  enervari  videtur. 
Nam  electio  seu  prsedestinatio  ita  est  ad  salu- 
tem  necefsaria,  ut  sine  iUa  comparari  non 
possit.  et  illa  non  est  in  manu  homiuis,  sed  ex 
sola  voluntate  Dei  pendet,  et  nihilominus  ha- 
bet  homo  auxilium  sufficiens  quo  simpHciter 
potest  salvari.  Idem  argumentum  sumitur  ex 
praedestinatione  singulorum  actuum  superna- 
turaUum,  nam  sine  iha  esse  non  possunt,  et 
nibilominns  homo  est  liber,  et  habet  auxihum 
sufficiens  ad  acfus  a  Deo  non  prsedefinitos  fa- 
ciendos ,  cum  tamen  talis  pra?finitio  in  potes- 
tate  hominis  non  sit ;  item  vocatio  congrua  est 
necessaria  ad  supernaturalem  actum,  ita  ut 
siue  dla  nunquam  fiat,  et  tahs  est  ut  non  sit 
in  potestate  hominis ;  non  est  enim  (ut  Augus- 
tinus  dixit)  in  potestate  nostra  ut  his  vel  illis 
visis  tangamur,  et  nihilominus  qui  nou  con- 
gruenter  vocantur,  sufficienter  vocantur,  ut 
absohite  possint  venire  si  velint,  teste  Augus- 
tino,  qusest.  2  ad  Simphcian.,  et  queest.  68  ex 
83;  ergo.  Itera,  qui  de  facto  non  convertun- 
tur  non  habent  in  tempore  auxilium  efficax 
ad  conversionem ;  ergo  Deus  ab  oeterno  decre- 
vit  non  d;ire  ihis  auxiUum  efficax ;  ergo  ex  de- 
creto  absohito  Dei,  carent  aliquo  auxiho  ne- 


cessario  ad  conversionem,  et  nihilominus  ha- 
bent  auxihum  sufficiens,  et  simpUciter  possunt 
converti ;  ergo  illa  consecutio  non  est  forma- 
lis,  nec  habet  majorem  efficaciam  in  auxilio 
preedeterminante  quam  in  his  omnibus,  Nam 
in  his  omnibus  necesse  est  distinguere  inter 
necessarium  ad  agendum  ,  et  ad  potestatem 
agendi,  ut,  priori  deficiente  et  negato,  possit 
subsistere  secundum ;  ergo  idem  in  preedeter- 
minante  auxilio  locum  habet. 

2.  SolvuntuT  ohjectiones. — Ad  haec  primum 
in  generali  dicimus  exempla  non  esse  de  auxi- 
Uo  aUquo  natura  sua  necessario  ad  operatio- 
nem,  et  ideo  uon  esse  similia,  quod  in  sequen- 
tibus  latius  per  singula  capita  expUcandum 
erit ;  nunc  autem  breviter  singula  perstringe- 
mus,  ne  lector  dubius  vel  suspensus  maneat. 
Electio  igitur,  preedestinatio  et  prsefinitio  non 
sunt  auxilia,  ut  in  tertio  prolegomeno  dixi, 
sed  sunt  actus  immanentes  in  Deo,  quos  ne- 
cesse  non  est  per  se  et  immediate  esse  princi- 
pia  operationum ;  et  ideo  licet  admittamus  il- 
los  fuisse  in  Deo  ex  parte  ipsius  ad  meliorem 
providentiae  modum  necessarios,  nihilominus 
possunt  homini  dari  sufficientia  auxilia  ad 
salutem,  non  solum  remota,  sed  etiam  pro- 
sima.  Eo  vel  maxime  quod  etiam  illi  actus 
non  sunt  in  Deo  sine  aliquo  ordine  ad  futu- 
rum  usum  libertatis,  cum  auxilio  concomi- 
tante  gratiae,  prius  preevisum  a  Deo  per  scien- 
tiam  saltem  conditionatam,  ut  in  primo  et  se- 
cundo  prolegomeno  tactum  est,  et  in  sequen- 
tibus  ssepius  dicetur.  Qui  ordo  non  est  contra 
gratuitam  electionem  aut  prsedestinationem, 
nec  contra  voluntariam  prsedefinitionem,  quia 
non  est  habitudo  ad  illum  usum  libertatis  fu- 
turum,  tanquam  ad  causam  seu  rationem  il- 
lorum  actuum,  sed  tanquam  ad  effectum,  me- 
diis  auxiliis  congruentibus,  quee  usum  liberta- 
tis  non  impediant,  sed  dirigant. 

3.  Respondetur  ad  tertium,  de  vocatione  con- 
grua. —  Unde  ad  tertium,  de  vocatione  con- 
grua,  dicimus  imprimis  illam  esse  necessariam 
non  ex  natura  rei,  sed  supposita  praiscientia 
futuri  eventus  sub  conditione,  et  ideo  de  illa 
recte  dici  esse  necessariam  ad  actionem,  non 
ad  potestatem,  quia  nec  ad  actionem  necessaria 
est  per  se,  sed  supposita  tali  scientia.  Deinde 
dicimus  in  vocatione  congrua  duo  esse  distin- 
guenda,  scilicet,  auxiliura  quod  est  princi- 
pium  actus,  et  congruitatem  ad  futurum  con- 
sensum ;  ratione  primi  dat  potestatem  agendi, 
et  in  illo  constitit  sufficientia  quse  potest  esse 
a^qualis  in  auxilio  uon  congruo  ;  congruitas 
vero  non  auget  virtutem  auxiliij  ut  infra  os- 


CAP.  XIII.  OBJECTiONIBUS  CONTRA  DISCURSUM  FACTUM  SATISFIT. 


4o  i 


tendetur.  sed  est  necessaria  ad  infallibilitatem 
effectus,  et  ideo  sine  illa  potest  optime  dari 
auxilium  sufficiens.  Unde  tandem  dicitur  in 
potestate  hominis  sufficienter  vocati  esse  fa- 
cere  ut  vocatio  ejus  congrua  sit^  et  ideo,  licet 
de  facto  illi  non  sit  congrua^  illi  imputari^  quia 
auxilium  sufficiens  habuit.  Unde  est  illud  Au- 
gustini^  qusest.  2  ad  Simplican  :  Noluit  Esau, 
et  non  cucurrit ;  nam,  si  voluisset  et  cticuroHs- 
set,  Dei  adjutorio  perve7iisset,  qui  etiam  velle 
et  currere  vocando  prwstaret,  nisi  vocatione 
contemfta  reprohus  fieret ,  fuit  ergo  in  potes- 
tate  Esau  aliquid^  quod  si  faceret,  vocatio  il- 
la  congrua  fuisset.  Et  ad  idem  pertinet  quod, 
dicta  qusest.  68  ex  83,  de  vocatis  ad  coenam  di- 
cit :  Nec  omnes  illi  qui  vocati  sunt  venire  vo- 
luerunt,  nec  illi  qui  venerunt  venire  possent  nisi 
vocarentur ,  ideoque  nec  illi  debent  sibi  retri- 
iuere  quod  venerunt,  quia  vocati  venerunt;  nec 
itli  qui  noluerunt  venire  delent  alteri  triiuere, 
sed  tantuni  sili,  quoniam  ut  venirent  vocati, 
erat  in  eorum  libera  voluntate.  Ergo  in  eadem 
vohmtate  erat  facere  aliquid  quo  vocatio  iu  eis 
esset  congrua^,  uon  fuit  tamen  iu  vohmtate 
eorum  facere  ut  prsedeterminareutur. 

4.  Responsio  ad  idtimam  instantiam.  —  Et 
hinc  etiam  facilis  est  responsio  ad  ultimam 
instantiam,  nam  is  qui  post  sufEcientem  voca- 
tionem  non  consentit  seu  operatur,  non  caret 
aliquo  principio  supernaturah  ad  operatio- 
nem,  sed  tantum  concursu  simultaneo,  cujus 
carentia  non  est  ex  parte  Dei,  sed  ex  parte 
hberi  arbitrii^  nam  Deus  ex  se  paratus  est,  et 
offert  illum  coucursum  homini  vocato ;  ipse 
autem  homo  non  vult  influxum  ex  parte  liberi 
arbitrii  necessarium  adljibere^  et  ideo  et  ac- 
tuah  coucursu  et  operatione  caret,  quod  in 
auxilio  prsedeterminante  locum  non  habet,  ut 
satis  probatum  est.  Non  ergo  recte  existimaut 
ahi  auctores  eamdem  esse  difEcuhatem  de  au- 
xilio  simultaneo  in  operatione  imbibito,  et  de 
prsedeterminatione,  cum  differentia  sit  notis- 
sima ;  nam  auxiHum  simultaneum  non  fit  sine 
oooperatione  liberi  arbitrii,  et  ideo  potest  im- 
pediri  per  voluntatem  hominis  libere  non  ad- 
hibentis  suam  concausationem,  ut  sic  dicam ; 
prsedeterminatio  autem  est  a  solo  Deo^  et  prte- 
cedit  ordine  naturse  et  causahtatis  omnem  in- 
fluxum  liberi  arbitrii,  quia  nec  illius  preepara- 
tionem  seu  dispositionem,  nec  concausationem 
requirit^  imo  est  causa  influxus  ejus^  et  ideo 
non  habet  unde  sit  in  potestate  liberi  arbitrii. 

5.  Instantia.  — Respondetur.  —  Instat  vero 
Ledesma,  quia  etiam  auxilium  pliysicum  in- 
time  imbibitum  in  ipsa  operalione  est  causa 


effectiva  ipsius  operationis;  ergo  est  prius  na- 
tura  quam  illa  et  prsevium  ad  illam .  Et  e  con- 
trario  etiam  auxihum  prsedeterminans  tenet 
se  ex  parte  actns,  et  non  ex  parte  principii ; 
ergo  est  eadem  difficultas.  Respondetur  utram- 
que  partem  antecedentis  falsam  esse,  et  contra 
dicta  ejusdem  argumentantis  in  ahis  locis,  nam 
auxilium  imbibitum  in  ipsa  actione  non  potest 
esse  causa  actionis  vohmtatis,  cum  sit  idem 
indivisibiliter  cum  ipsa  :  unde  quidam  ejus- 
dem  ordinis  Theologus,  et  prsedeterminationis 
defensor^,  dixit,  non  obstante  subordinatione 
ad  causam  primam,  simul  natura  attingi  effec- 
tum  et  actionem  a  causa  prima  et  secunda.  Ri- 
diculumque  est  asserere  quod  Deus  prius  na- 
tura  faciat  meam  visionem  quam  ego,  aut  quod 
prius  natura  faciat  meum  consensum  quam 
mea  voluntas,  esto  a  voluntate  non  fiat  nisi 
cum  subordinatione  ad  primam  causam.  De 
auxiho  autem  preedeterminante,  si  detur,  satis 
per  se  patet  esse  omnino  prius  causalitate  et 
natura^  supraque  de  concursu  praevio  satis  os- 
tensum  est  praecedere  per  modum  principii 
vel  complementi  ejus,  quod  multo  est  evideu- 
tius  in  auxilio  prsedeterminante,  quod  non  tan- 
tum  ponitur  ob  generalem  concursum^  sed  ut 
det  vires  voluntati^  ut  declaratum  est. 

CAPUT  XIV. 

UTRUM  POSSIBILE  SIT  AUXILIUM  EFFICAX  PHYSIGE 
PR^LETERMINANS  VOLUNTATEM  IN  ACTU  PRI- 
MO,  SALVO  LIBERO  USU  EJUSDEM  VOLUNTATIS 
IN  EODEM  ACTU  SECUNDO,  AC  SUBINDE  AN  LI- 
BERTAS  QUOAD  EXERCITIUM  IN  ACTU  VOLUNTA- 
TIS  SIMUL  POSSIT  CUM  AUXILIO  PHYSICE  ET  IN 
ACTU  PRIMO  PR^DETERMINANTE  VOLUNTATEM 
GONCORDARI. 

\ .  Nonnulli  ex  Theologis  qui  negant  auxi- 
hum  prsedeterminans  in  actu  primo  esse  ne- 
cessarium  ad  omnia  opera  pietatis,  hcet  conse- 
quenter  negent  in  iho  consistere  adaequate 
auxihum  efficax,  nihilominus  fatentur  inter- 
dum  dare  Deum  auxihum  efficax  per  hunc 
modum  prsedeterminationis,  quia  est  consen- 
taneus  omnipotentise  Dei  et  efficaciae  divinae 
vohmtatis,  et  non  repugnat  aperte  hbertati. 
Primo,  quia  iUa  motio  tantum  inducet  neces- 
sitatem  in  sensu  composito,  quae  non  repugnat 
hbertati.  Secundo,  quia  Deus  sapientia  sua  in- 
finita  novit  unamquamque  causam  secundam 
movere  fortiter  et  suaviterj  fortiter,  ut  effi- 
cienter  faciat  illam  facere,  et  suaviter,  ut 
modo  ihi  consentaneo  illam  operari  faciat,  ac 
subinde  hbere  si  hbera  sit^  hcet  nps  fortasse 


/158  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

modum  illum  operandi  Dei  non  assequamur. 
Tertio^  argumentantur  exemplis,  ut  in  actibus 
praedefinitis^  seu  prsedestinatorum  aut  electo- 
rum;  prsesertim  vero  in  actibus  voluntatis 
Christi^  in  subitaneis  conversionibus,  ut  Pauli, 
et  in  confirmatis  in  gratia. 

2.  Hanc  sententiam  refert  P.  Alvarez,  dis- 
pnt.  91,  num.  5,  et  in  margine  citatur  P.  Lor- 
ca;  sed  ille  in  alio  sensu  locutus  est,  ut  cap.  16 
declarabo.  Eamdem  opinionem  tribuit  Ledes- 
ma  F.  Joanni  Vincent.,  in  art.  1 ;  et  in  prin- 
cipio  quajstionis  refert  aliquos  dixisse  auxi- 
lium  prsedeterminans  dari  praedestinatis ,  ut 
infallibiliter  operentur;  nam  ille  modus  ope- 
randi  est  necessarius  ad  certitudinem  antece- 
dentem  praedestinationis ;  reprobis  vero  ad 
bene  operandum  non  dari,  quia  in  illis  non 
est  necessaria  illa  infallibilitas  antecedens.  Re- 
fert  item  alios  dixisse  hoc  auxilinm  prsedeter- 
minans  dari  in  natura  lapsa,  non  vero  datum 
fuisse  Angelis  Sanctis,  neque  etiam  Adamo 
fuisse  necessarium  in  statu  innocentioe.  Qui 
omnes  dicendi  modi  supponunt  hoc  auxilium 
esse  possibile,  salva  libertate,  esto  non  sit  per 
se  necessarium,  et  hanc  opinionem  fere  ante 
triginta  annos  in  quibusdam  solemnibus  dis- 
putationibus  cujusdam  insignis  collegiiD.Tlio- 
mse  Aquinatis,  vidi  publice  defendi.  Et  videtur 
illam  insinuare  Card.  Tolet.  ad  Rom.  11,  no- 
tab.  4,  dicens  :  Augustinus  existimat  totim 
esse  gratice,  quia  facit  homineyn  cooperari,  et 
determinat  arlitrium  hominis,  quia  dat  ut  velle 
possit,  et  facit  velle.  Existimo  tamen  non  sem- 
per  id  esse,  sed  sa?pe  juvat  hominem  ut  velle  et 
operari  possit;  quod  tamen  velit  et  operetur,  ho- 
minis  est  facientis  quod  est  in  se,  quamvis  non 
sine  adjuvante  gratia ;  ubi  dicens  :  Existimo 
non  semper  id  esse,  significat  aliquando  id  esse, 
et,  quod  difficilius  est,  sentit  secundum  Augus- 
tinum  semper  ita  esse,quod  postea  videbimus. 

3.  Auxiliuni,  motio,  qualitas,  etc,  indita  vo- 
luntati  ex  sola  efficientia  Dei,  et  ex  $e  prwde- 
terminans  illam  physice  in  aciu  primo,  omnino 
repugnat  cum  lilertate.  —  Nihilominus  dico 
auxilium,  motionem,  qualitatem,  aut  entita- 
tcm  inditam  vohmtali  ex  sola  efficieutia  Dei, 
sine  concursu  libero  efl^ectivo  voluntatis,  et  ex 
se  prsedeterminans  illam  simpliciter  seu  phy- 
sice  in  actu  primo  ad  eliciendum  actum  se- 
cundum,  omnino  repugnare  cum  hbertate 
ejusdem  actus,  et  hoc  modo  esse  impossibi- 
lem.  Hanc  sententiam  tractavi  iu  opusculis  et 
in  Metaphysica,  et  in  prima  parle,  illamque 
censeo  communem  Theologorum.  Quia  vero 
(id  hoc  etiam  est  controversia,  sciendum  est 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
qusestionem  hanc  coepisse  in  Hispania  ante  an- 
nos  quadraginta ,  distincte  et  in  propriis  ter- 
minis  in  scholis  agitari,  et  prsesertim  in  Sal- 
manticensi,  de  qua  possum  tanquam  ocularis 
testis  deponere  :  ex  libris  vero  postea  editis, 
intelligimus  eamdem  controversiam  in  aliis 
etiam  provinciis  et  regionibus  ortam  esse,  et 
paulatim  adeo  crevisse,  ut  oportuerit  Aposto- 
licam  Sedem  modum  in  hac  disputatione  ser- 
vandum  praescribere.  De  auctoribus  ergo  qui 
ante  hanc  ortam  sententiam  scripserunt  di- 
cam  postea,  quia  magis  lubrica  esse  potest  eo- 
rum  sententia,  eo  quod  non  tam  clare  neque 
eisdem  verbis  quse  nunc  usurpantur  rem  dis- 
putarunt ;  solum  ergo  hic  adnotabo  aliquos, 
qui  post  illa  tempora  scripserunt;  et  imprimis 
satis  notum  plures  ex  Theologis  Societatis  Jesu 
sententiam  hanc  et  accurate  disputasse,  et  pro 
viribus  asseruisse.  Prsecipue  vero  id  prsestitit 
illustrissimus  Bellarminus,  lib.  1  de  Grat.  et 
hber.  arbit,,  cap.  12;  Fonseca,  lib.  6  Metaph., 
cap.  2,  qusest.  5;  Molina,  in  Concordia,  ad 
artic.  13,  q.  14,  disput.  13,  38  et  40,  et  ad 
qusest.  23,  disp.  1,  memb.  6;  Valent.,  in  con- 
troversia,  lib.  de  Divin.  grat.,  p.  2,  c.  3,  etin 
2  tomo  Summse  Theologiae,  disp.  8,  q.  3,  punct. 
4,  §  2 ;  Vasquez,  1  p.,  disput.  88  et  98,  et  1.  2, 
disp.  185,  c.  6  et  H  ;  Leonard.  Les.,  in  dispu- 
tatione  speciali  de  gratia  efficaci,  et  alii  obiter, 
et  per  occasionem  eamdem  sententiam  indicant. 
4.  Prolatur  auctoritate.  —  Ex  aliis  vero 
modernis  scriptoribus ,  ex  professo  defendit 
hanc  sententiam  Illustrissimus  Ferdinandus 
Mascaregnas,  in  tract.  de  Auxiliis  divin.  grat.; 
etFranciscus  Diotalevi.,  inopusc.  de  Concursu 
Dei  ad  actus  liberos ;  et  Alexander  Pesant.  1 . 
2,  qusest.  111,  art.  5,  disp.  4,  ubi  satis  expli- 
cat  suam  sententiam,  licet  in  disp.  7  eam  sus- 
pendere  videatur,  eo  quod  Clementis  VIII  de- 
cretum  ea  de  re  illo  tempore  expectaretur.  Et 
eamdem  doctrinam  habet  in  1  part.,  qusest.  19, 
art.  8,  et  qusest.  13;  P.  etiam  Lorca,  hcet  in 
contrarium  allegetur,  quia  aiiquam  prsedeter- 
minationem  physicam  admittit  esse  possibi- 
lem,  nihilominus,  in  sensu  in  quo  nunc  loqui- 
mur,  expresse  tenethanc  sententiam  1.  2, 
disp.  21  de  grat.,  sub  tit.  Explicatur  concor- 
dia,  etc,  ubi  declarando  mentem  suam  ait  : 
ISIon  enim  est  existimanduon  hoc  auxilium  esse 
aliquam  qualitatem  per  modum,  actus  primi  de- 
termmantem  voluntatem,  ut  quidam  prave  phi- 
losophantes  dicunt ;  hcec  enim  auferret  liberta- 
tew,  quia,  qnacimque  ratione  volu7itas  ante 
operationem  intelligatur  dcterminata,  aufertur 
lilerias.  Eamdem  senteutiam  multis  modis  do- 


CAP.  XIV.  UTRUM  POSSIBILE  SIT 

cet  et  confirmat  Curiel,  lib.  2  Controversiar., 
prEesertim  a  niimer.  137,  per  multa  sequentia, 
et  specialiter  in  num.  176  dicit :  Videri  autem 
secmidmn  fidem  millum  esse  anxilium  ex  his 
quw  tenent  se  ex  parte  voluntatis  creatce,  qua- 
tenus  per  modum  principii  prwsupponit^ir  suis 
actionibus,  quod  ita  determinet  voluntatem  ad 
agendum,  ut  non  relinquat  ipsam  secundum  se 
et  i^itrinsece  indifferentem  et  indeterminatam 
physice  ad  agendum  et  7ion  agendum,  ita  ut  pro 
sua  liiertate  possit  re  ipsa  agere  et  non  agere, 
quod  latepostea  probat.  Brevius  boc  punctum 
attingens^  Ludovic.  Tena,  in  epist.  ad  Hebr., 
c.  4,  in  ultimis  verbis,  nostrse  sententiee  sub- 
scribit  sine  disputatione  vel  probatione,  et  c. 
12,  diffic.  2,  n.  59,  aitgratiam  non  esse  effica- 
cem  sine  nostro  consensu,  imo  nostro  consensu 
fieri  efficacem.  Pro  hac  nostra  sententia,  quan- 
tum  ad  hanc  partem,allegoF.  Gumelin  opusc, 
lib.  1,  disp.  -4,  conclus.  4,  quse  est  :  Ita  affir- 
onatur  a  noHs  efficacia  divini  auxilii  esse  a 
Deo,  et  non  ex  nostra  cooperatione,  ut  non  di- 
camus  Deum  prcedeterminare  nos  ad  extra  se 
solo  aliqua  actione  prius  in  nohis  posita,  seu 
aliqiia  actione  prcedetermifiante  prius  in  noMs 
recepta,  i7i  qua  mere  passive  se  haleat  lilerum 
arlitrium ,  quod  latissime  repetit  in  explica- 
tione  conclusionis  5,  et  addit :  Q,uia  sic  tolle- 
retur  libertas,  et  necessitaretur.  Et  in  disp.  5, 
et  aliis  locis,  sa?pe  id  repetit  negando  expresse 
posse,  salva  libertate,  prsedeterminari  volun- 
tatem  physice  et  in  actu  primo  per  actionem 
solius  Dei,  ipsa  voluntate  passive  se  habente. 
Et  eodem  modo  possemus  pro  eadem  sententia 
referre  Ledesmam,  cujus  verba  paulo  post  re- 
feram. 

5.  Supponendum. — Ut  ratione  probemus  as- 
sertionem,  suppono,  quod  ssepe  dixi,  non  esse 
controversiam  an  voluntas  nostra  jam  suf- 
ficienter  vocata  indigeat  principio  physice  co- 
operante  illi  et  adjuvante  illam,  cum  actu  ope- 
ratur,  nam  in  hoc  omnes  convenimus,  estque 
certissimum  et  evidens,  supposito  principio  fi- 
dei  quod  illi  actus  sunt  supernaturales.  Neque 
etiam  est  controversia  quod  sit  in  particulari 
hoc  principium,  an  scilicet  sit  habitus  in  his  qui 
operantur  ex  habitu,  in  aliis  vero  sit  vel  ipsa 
vocatio  physice  concurrens  cum  potentia,  vel 
sit  ipsa  virtus  iucreata  Dei,  per  seipsam  elevans 
et  adjuvans  potentiam,  vel  sit  etiam  aliquis 
actus  primus  datus  per  modum  transeuntis. 
Hi  enim  omnes  modi  concipi  possunt  sine  prse- 
determinatione  physica  voluntatis,  et  si  hoc 
modo  quilibet  illorum  asseratur,  habet  suam 
probabilitatem,  et  non  pertinet  ad  prsesentem 


AUXILIUM  EFFICAX  PHYSICE,  ETC.  '  459 

controversiam,  sed  ad  aliam  quae  lib.  3  trac- 
tata  est.  In  praesenti  ergo,  solum  dicimus  il- 
lud  principium,  quod  cum  voluntate  efficit 
physice  actum  supernaturalem,  non  posse  tale 
esse  ut  simul  etiam  formaliter  ipsam  determi- 
net,  quin  etiam  libertatem  in  efficientia  talis 
actus  toUat,  illamque  ad  eum  exercendum  ab- 
solute  necessitet. 

6.  Probatur  ratione. —  Superest  ergo  expli- 
cata  assertio.  Probatur,  quia,  posito  in  volun- 
tate  illo  principio  prajdeterminante  illam,  ac- 
tus  non  est  liber  remote,  seu  in  causa ;  neque 
etiam  est  formaliter  liber;  ergo  nullo  modo. 
Consequentiaest  clara,  et  major  similiter,  quia 
impressio  seu  receptio  talis  auxilii  non  est  li- 
bera  voluntati,  quia  neque  ab  illa  fit,  neque 
voluntas  ad  illam  se  disponit,  neque  ex  libero 
usu  ejus  pendet,  ut  capite  preecedenti  proba- 
tum  est,  consequenter  in  illa  sententia  loquen- 
do  ;  ergo  actus  qui  necessario  sequitur  ex  illa 
causa  non  est  liber  in  causa,  quia  illa  prsede- 
terminatio  est  causa  quasi  adeequata  illius  ac- 
tus,  ut  etiam  prffidicti  auctores  loquuntur,  seu 
est  unica  et  totalis  radix  in  quam  ultimo  resol- 
vitur  talis  actus  inter  principia  proxima  ejus, 
nam  illud  auxilium  ulterius  resolvitur  in  divi- 
nam  voluntatem,  quse  est  altior  causa,  minus- 
que  a  libertate  hominis  pendens.  Jam  ergo 
proDatur  minor  de  formali  libertate,  quia  ac- 
tus  est  liber  formaliter  ex  habitudine  ad  suum 
proximum  principium ;  sed  hic  actus  non  est 
liber  ad  jsuum  proximum  principium  ;  ergo. 
Probatur  minor,  quia  proximum  principium 
talis  actus  non  est  nuda  vel  sola  voluntas,  sed 
est  hoc  compositum  seu  constitutum  a  volun- 
tate,  et  hac  entitate  auxilii ;  sed  ab  hoc  com- 
posito  inevitabili  necessitate  procedit  actus; 
ergo  non  est  formaliter  liber  ex  habitudine  ad 
suum  principium. 

7.  Rejicitur  quorumdam  distinctio  duplicis 
necessitatis.  —  Heec  ratio  per  se  spectata  vi- 
detur  multum  cogere  intellectum ;  potest  au- 
tem  ejus  efScacia  variis  modis  ex  hactenus 
dictis  declarari.  Primus  est  quia  auxilium  il- 
lud  per  se  spectatum  non  efficit  libere  sed  ne- 
cessario,  ut  supponitur,  quia  natura  sua  est 
determinatum  ad  exercitium  sui  actus,  adeo 
ut  dicant  auctores  illius  sententiee,  non  solum 
naturaliter,  verum  etiam  neque  de  potentia 
absoluta  posse  ab  actione  separari.  Nec  etiam 
ut  conjunctum  voluntati,  quia  (ut  ait  Alvarez) 
auxilium  efficax  prseoperantis  gratise  non  sub- 
ditur,  quantum  ad  usum,  potestati  nostree  li- 
berai  voluntatis,  sed  potius  e  converso  eam 
sibi  subjicit,  et  obsequentepa  facit  fortiter  et 


/i60 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACl  GRATI.E  DEI. 


siiaviter,  ita  vero  fortiter  ut  non  possit  vo- 
luntas  illi  resistere ;  sed  ista  duo  sint  incom- 
j)ossibilia,  talis  auxilii  entitatem  inesse  volun- 
tatij  et  illam  non  cooperari ;  ergo  non  potest 
actus  ille  denominari,  aut  esse  formaliter  li- 
ber.  Probatur  consequentia,  quia  tam  neces- 
saria  est  cooperatio  illa  voluntatiS;,  quam  efE- 
cientia  ipsius  ausilii,  quia  auxilium  inevita- 
bili  necessitate  post  se  trahit  voluntatem,  et 
efficientia  ejus  prorsus  est  necessaria  homini, 
quia  ejus  dominio  non  subditur;  ergo  non  mi- 
nus  necessaria  est  coefficientia  voluntatis;  non 
habet  ergo  ille  actus  unde  habeat  formalem 
libertatem. 

8.  Ad  vim  hujus  rationis  vitandam,  addit 
Alvarez  notandum  verbum  in  dicta  disp.  87, 
nam  cum  dixisset  voluntatem  non  subdere 
sibi  auxilium  efficax  quoad  usum,  sed  illi  ita 
Eubjiciut  impossibile  sithabere  ilhid,  et  simul 
ilH  non  cooperari,  addit :  Quamvis  possit,  si 
velit ,  non  cooperari.  Sed  quis  non  statim  in 
his  verbis  repugnantiam  videat  ?  Ut  si  quis  di- 
ceret  impossibile  esse,  non  cogitante  intelle- 
ctu  de  Deo,  posse  voluntatem  ipsum  amare, 
posse  tamen  si  veht,  plane  diceret  repugnan- 
tia,  quia  conditio  si  Tclit,  non  habet  locum  ubi 
supponitur  volendi  impossibihtas.  Heec  autem 
potestas  toHitur  dum  dicitur  esse  impossibile 
quod  proponitur.  Quod  si  sensus  sit  posse  vo- 
luntatem  non  cooperari  si  veht,  ablata  enti- 
tate  auxihi  efficacis,  ilhid  non  est  posse  non 
cooperari,  si  veht,  sed  est  non  posse  tunc 
operari,  nec  posse  veUe,  quia  neutrum  po- 
test  sine  praideterminatione,  ut  ipsi  dicunt. 
Sicut  in  exemplo  posito,  valde  absurdum 
esset  dicere,  intehectu  non  cogitante  de  ah- 
quo  objecto,  non  posse  quidem  cum  iha  in- 
cogitantia  conjungi  operationem  vohintatis, 
quamvis  possit  circa  rem  illam  operari  si  ve- 
ht,  subiutehigendo  :  Abiata  incogitantia  seu 
posita  cogitatione  in  intehectu ;  quia  hoc  non 
est  vehe  operari  cum  incogitantia,  sed  cum 
cogitatione ;  ita  enim  iUud  prius  non  est  posse 
vehe  non  cooperari  auxiho  efficaci  prseexis- 
tenti,  sed  est  posse  iion  velle,  aut  potius  non 
posse  vehe  si  ihud  non  detur.  Unde  sicut  in 
dicto  exemplo,  propter  illara  potentiam  vo- 
lendi  ablata  incogitantia ,  non  potest  homo 
dici  hberc  non  velle  rem  de  qua  non  cogitat, 
si  necessario  dc  iha  non  cogitat,  ita  in  prse- 
senti,  propter  potestatem  non  cooperandi  ab- 
lata  entitate  auxilii,  non  potest  dici  volun- 
tatem  hbere  cooperari  auxiho  quod  necessa- 
rio  ct  sine  usu  hbertatis  in  se  recipit,  et  quo 
stante  non  potesl;  non  cooperari. 


9.  Secundus  modus  exphcandi  vim  dictte 
rationis  sequitur  ex  prsecedenti,  et  est  satis 
vulgaris,  quia  per  tale  auxilium  qusedam  ne- 
cessitas  infertur  voluntati,  hbertati  actus  con- 
traria.  Probatur  ihatio,  quia  vohmtas  prteve- 
nitur  quadam  motione  cui  non  potest  resistere. 
Ergo  patitur  necessitatem  in  agendo  per  ta- 
lem  impetum,  quia  satis  evidens  necessitas  est 
iha  cui  resisti  non  potest,  cum  ante  hbertatis 
usum  inferatur.  Et  in  idem  fere  redit  si  dica- 
mus  auxihum  illud  non  rehnquere  in  vohm- 
tate  hbera  potestatem  agendi  et  non  agondi, 
quia  ubi  non  est  potestas  resistendi,  neque  est 
potestas  non  agendi;  sine  potestate  autem  uon 
agendi  non  est  indifferentia ;  ergo  nec  hber- 
tas.  Urgetque  magis  hsec  ratio,  quia  supra  os- 
tensum  est  ad  usum  hberum  necessariam  esse 
potentiam  proximam  agendi  et  non  agendi ; 
posita  autem  iha  prasdeterminatione,  non  ma- 
net  tahs  potestas  proxima,  quia  impossibiie  est 
non  agere  stante  vohmtate  in  tah  dispositione; 
ergo  exercitium  tahs  actus  non  potest  esse  h- 
berum.  Ad  hanc  rationem  duo  sunt  princi- 
pales  modi  respondendi.  Primus  admittit  vo- 
hmtatem  nostram  non  esse  hberam  in  recep- 
tione  auxihi,  quia  a  solo  Deo  fit,  nihilomi- 
nus  tamen  hbere  operari  cum  tah  auxiho.  Se- 
cundus  est,  etiam  in  receptione  ipsius  auxihi 
efficacis  servari  et  intervenire  usum  hbertatis. 
Et  quia  in  utroque  modo  muhipliciter  insisti- 
tur,  et  hoc  est  unum  ex  prsecipuis  punctis  hu- 
jus  controversiae,  de  utroque  suo  ordine  dice- 
mus,  et  muha  quae  hac  occasione  ab  ahis  auc- 
toribus  dicuntur  expendemus.  Primus  ergo 
respondendi  modus  duphci  verborum  forma 
explicatur,  sed  in  idem  recidunt.  Communiter 
ergo  dicitur  hsec  necessitas  esse  tantum  in 
sensu  composito,  et  ideo  non  tohere  hberta- 
tem.  Contrahoc  vero  opponimus,  illam  neces- 
sitatem  compositam,  esse  ex  antecedente  sup- 
positione,  .et  ideo  repugnare  hbertati,  juxta 
doctrinam  Anselmi  in  prolegomeno  primo  tra- 
ditam.  Et  ideo  ahi  respondent  hcet  voluntas, 
posito  auxiho,  non  possit  non  agere  in  sensu 
composito,  posse  in  sensu  diviso,  et  id  satis 
esse  ad  libertatem. 

\0.  Sed  ha3c  responsio  satis  refutata  est  in 
prologemeno  primo,  quia  iha  potentia  in  sen- 
su  diviso  non  est  potentia  proprie  activa,  sed 
magis  passiva ,,  quatenus  potest  Deus  auferre 
iham  prsedeterminationem,  et  rehnquere  vo- 
hmtatem  in  sua  naturah  potestate.  Et  in  idem 
redit,  <[uod  iha  non  est  potentia  proxima  ad 
utrnmque  ,  sed  est  proxima  ad  agendum  ,  et 
romota  ad   non   agendum ,  quee  non  suffi- 


OAP.  XIV.  UTRUM  rOSSlBlLE  SIT 
cit  ad  libertatem ,  quando  illud  quod  pro- 
xime  necessarium  est  ad  non  agendum  non 
est  in  potestate  voluntatis.  Sic  autem  est  in 
prsesenti^  nam  voluntas  preedeterminata  per 
auxilium  non  potest  immediate  exercere  po- 
testatem  non  agendi^  quia  stante  auxilio  non 
potest  cum  illo  componere  suspensionem  ac- 
tus;  ideo  enim  illa  potestas  quam  retinet  dici- 
tur  esse  in  sensu  diviso ;  ut  ergo  exerceat  illam 
potestatem^  oportet  ut  tollatur  praedetermina- 
tio.  Et  liac  ratione  vocamus  illam  potestatem 
remotam^  seu  mediatam.  Non  est  autem  in 
potestate  voluntatis  ponere  illud  quod  proxime 
necessarium  est  ad  non  agendum,  nimirum 
tollere  preedeterminationem,  quia  sicut  a  solo 
Deo,  et  sua  voluntate  efiicaci  posita  est^,  ita  so- 
lum  ab  illo  tolli  potest^  quia  solum  ab  illo 
pendet. 

M.  Confirmatur  et  declaratur,  quia,  ut 
voluntas  in  hoc  instanti  jam  prsedeterminata 
in  actu  primo  per  hoc  auxilium  sit  libera  _, 
oportet  ut,  prius  natura  quam  eliciat  actum , 
sit  potens  ad  non  eliciendum  illum  in  illomet 
instanti  temporis  in  quo  operatur  ,  alias  nun- 
quam  actus  esset  liber;  sed  posita  prsedetermi- 
natione  jam  nou  liabet  potestatem  non  agendi 
pro  illo  eodem  instanti^  quia  non  habet  potes- 
tatem  componendi  carentiam  actus  cum  illo 
auxilioj  ergo  revera  non  est  hbera  pro  eo  ins- 
tanti  ad  illum  actum.  Aliter  explicatur^  quia, 
ut  actus  sit  hbsr,  oportet  ut  eadem  poten- 
tia  quse  est  integra  facuUas  volendi  sit  ca- 
pax  nolitionis,  seu  carentise  volitionis,  quia 
ahas  in  illo  adsequato  principio  non  esset 
indifFerentia  neque  potestas  ad  opposita  ; 
sed  adffiquatum  principium  consensus  super- 
naturahs  non  est  sola  voluntas ,  sed  com- 
positum  ex  voluntate  et  auxilio^  quod  com- 
positum  non  est  capax  carentiBe  actus,  et  mul- 
to  minus  nolitionis  coutrarise  ad  quam  non 
praedestinalur;  ergo  illapotentia^  qusein  seu- 
su  diviso  manet^  ad  hbertatem  non  sufScit, 
quia  non  est  tahs  quos  exerceri  possit  a  totah 
et  integro  principio  liberi  actus.  Ideoque  me- 
rito  dicimus  potentiam  proximam  ad  uon 
agendum  esse  necessariam  ad  actum  hberum, 
quia  potestas  remota,  quse  in  ipsa  potentia 
durat,  solum  potest  deservire  pro  alio  tem- 
pore^  et  pro  sola  voluntate;,  si  auferatur  prse- 
determinatio,  quod  satis  non  est.  Et  coufirma- 
tur ,  quia  si  actus  a  voluntate  sic  preedetermi- 
nata  fit,  non  est  in  potestate  vohmta'is  cessare 
ab  iho^  vel  sua  potestate  inchoare  (ut  sic  di- 
cam)  suspensionem  actus ,  nisi  Deus  prius  na- 
tura  auferat  prsedeterminationem;  ergo  conti- 


AUXILIUM  EFFICAX  PHYSICE,  ETC.  461 

nuatio  illius  actus  non  est  libera^,  nec  est  in  po- 
testate  voluntatis ;  ergo  nec  inchoatio  seu  pro- 
ductio  ilhus  fuit  hbera.  Denique  si  res  mora- 
hter  cousideretur,  videtur  per  se  evidens  iham 
potentiam^  quae  in  sensu  diviso  manet  sub  iho 
auxilio  nihil  conducere  ad  laudem  actus  vel 
hominis  operantis,  quia,  quod  potestas  illa  ma- 
neat  sub  auxilio^  naturale  et  necessarium  est, 
et  illa  pot(!Stas  tunc  non  exercetur  ab  ipso  ho- 
mine  ullo  modo  libero,  quia  hic  et  nunc  non 
caret  suspensione  actus  per  dominium  et  po- 
testatem  suam,  sed  quia  tali  modo  praavenitur 
ut  inevitabiliter  habeat  talem  actum;  ergo 
revera  non  manet  actus  liber. 

d2.  Rejicitur  quormidam  distinctio  duplicis 
necessitatis. — Nihil  etiam  ad  rem  pertinet  quo- 
rumdam  distinctio  duplicis  necessitatis,  scilicet 
ab  extrinseco  et  ab  intriuseco,  et  dicentium  ne- 
cessitatem  quse  ex  hoc  auxilio  nascitur  respec- 
tu  vohmtatis  esse  ab  extrinseco,  et  ideo  non  re- 
pugnare  ejus  libertati,  sicut  repugnat  necessi- 
tas  ab  intrinseco  qualis  est  in  amore  beatifico. 
Hsec,  inquam,  responsio  nihil  prodest  quia  in 
primo  prolegomeno  ostensum  est  non  minus 
repugnare  libertati  necessitatem  ab  extrin- 
seco,  quia  non  minus  impedit  usum  potes- 
tatis  Qon  agendi.  Et  revera  (ut  mox  dicebam); 
moraliter  rem  considerando  ^  ut  actus  non  sit 
laude  vel  reprehensione,  praemio  vel  poena  di- 
gnus,  parum  refert  quod  necessitas  hinc  vel 
inde  proveniat,  si  tanta  sit  ut  sit  homini  ine- 
vitabilis,  qualis  esset  preesens  necessitas,  ut  ex- 
pressis  verbis  aliqui  ex  dictis  auctoribus  con- 
fitentur_,  et  sane  consequenter,  quandoquidem 
impressio  talis  qualitatis  evitari  non  potest  ab 
liomine,  si  Deus  vult  illam  dare.  Neque  ema- 
natio  actionis  ab  auxilio  evitabilis  est,  etiam 
per  potentiam  absolutam,  ut  ipsi  dicunt.  Quod 
autem  id  quod  est  inevitabile  non  possit  ad 
culpam  imputari ,  per  se  notum  videtur ;  cur 
enim  inculpabile  est  quod  per  ignorantiam  in- 
vincibilem  vel  per  absolutam  coactionem  fit , 
nisi  quia  est  inevitabile  ?  Item  ob  hanc  causam 
Patres  defendentes  libertatem,  contra  heereti- 
cos  negantes  illam ,  ex  parte  providentiae  vel 
actionis  Dei  summo  studio  defenderunt,  et 
declararunt  nullam  necessitatem  ab  extrinseco 
inferri  voluntati  per  Dei  scientiam  vel  pro- 
videntiam^  supponentes  profecto  hanc  necessi- 
tatem  repugnare  libertati  actionis.  Hoc  autem 
constat  ex  dictis  in  prolegomeno  primO;,  et 
plures  Patres  afiferemus  infra,  eorum  mentes 
in  hac  controversia  investigautes.  Denique  ad- 
do  quod,  posito  illo  genere  prsedeterminantis 
auxilii,  necessitas  non  tantum  erit  ab  extrin- 


462 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.^E  DEL 


secO;,  sed  etiam  ab  intrinseco^  quia  entitas 
talis  auxilii  natura  sua  et  ab  intrinseco  est  de- 
terminata  ad  agendum,  sicut  impetus  impres- 
sus  lapidi ,  licet  sit  illi  extrinsecus ,  et  violen- 
tum  motum  in  illo  faciat,  nihilominus  ab  in- 
trinseco  et  naturaliter  est  determinatus  ad  fa- 
ciendum  illum  motum ;  ergo  multo  magis  au- 
xilium  illud  est  per  se  et  ab  intrinseca  sua  na- 
tura  determiuatum  ad  illam  actionem,  cum 
nec  Deus  ipse,  ut  aiunt,  possit  illam  impedire; 
ergo  necessitas  illa  respectu  auxilii  est  ab  in- 
trinseco  ,  et  consequenter  respectu  voluntatis 
oritur  illa  necessitas  ex  intrinseca  impotentia 
quam  habet  ad  resistendum  illi  auxilio,  et  ita, 
respectu  illius  principii  adaequati,  necessitas 
illa  est  ab  intrinseco,  quandoquidem  oritur 
ex  ultimo  et  formali  constitutivo  illius  princi- 
pii.  Et  hsec  ratio  maxime  urget  si  talis  prse- 
determinatio,  servata  proportione,  est  ad  om- 
nem  actiouem  voluntatis  necessaria;  nam  tunc 
voluntas  natura  sua  postulat  illum  modum 
agendi,  et  ita  necessitas  illa  est  connaturaUter 
debita  vohmtati,  et  ideo  satis  ab  intrinseco 
existit.  Verumtamen  ,  etiamsi  non  sit  per  se 
necessaria  tahs  prffideterminatiO;,  quoties  data 
fuerit,  necessitas  erit  ab  intrinseco  ex  parte 
vohintatis,  saUem  ob  intrinsecam  impotentiam 
resistendi  naturali  impulsioni  talis  auxilii ,  ut 
dixi. 

CAPUT  XV. 

m  HUMANA  VOLUNTATE  NON  POSSE  SIMUL  ESSE 
AUXILIUM  EX  SE  AC  PHYSICE  ILLAM  PRiEDE- 
TERMINANS,  CUM  POTESTATE  RESISTENDI  EIDEM 
AUXILIO. 

4.  Auxiliim  efficax  dupliciter  pofest  consi- 
derari  in  sententia  Alvarez.  —  Primo.  —  Se- 
cundo.  —  Nonuulli  ex  his  auctorihus  qui  au- 
xilium  praideterminans  defendunt,  cum  vide- 
rint  sine  potestate  resistendi  non  posse  hber- 
tatem  subsistere,  dicere  tcntarunt  hoc  auxi- 
lium  praedeterminans  non  imponere  necessi- 
tatem,  nec  auferre  potestatem  non  agendi, 
etiam  in  sensu  composito,  sed  solum  determi- 
nare  ad  semper  sic  agendum,  quee  non  est  ne- 
cessitas,  sed  determinatio,  nec  tollit  potesta- 
tem  resistendi  si  velit,  etiam  iu  sensu  compo- 
sito,  sed  solum  facit  ut  voluntas  illa  potestate 
non  utatur,  quia  hcet  infallihiliter  id  faciat, 
non  tamen  inevitahiliter.  Unde  consequenter 
aiunt  illud  auxihum,  Hcet  determinet  poten- 
tiam,  non  tollere  iudifferentiam  ejus  quoad 
poteutiam  ad  utrumque,  etiam  in  sensu  com- 


posilo,  hcet  infalhbiliter  in  alteram  partem 
inchnanda  sit  vohmtas.  Hunc  modum  defen- 
dendi  illam  sententiam  secutus  est  Cabrera 
supra,  disput.  2,  §  8,  n.  300,  310  et  sequen- 
tibus ;  nec  videtur  ab  hac  sententia  alienus 
Cumel.,  disp.  4  et  5,  ubi  ssepissime  negat  vo- 
luntatem  determinari  per  auxihum  prffivium 
efficax,  donec  vohmtas  sua  sponte  se  deter- 
minet  cum  efficacia  illius  auxilii,  et  conse- 
quenter  ait  habere  vim  ad  ponendum  iUi  obi- 
cem  et  resistendum,  ut  speciahter  patet  disp. 
5,  post  conclus.  3,  sub  tit.  Aliis  argumentis, 
§  Adverte  tamen.  Et  pro  hac  responsione  facit 
quod  notat  Ledesma  art.  2,  ad  5,  quod  volun- 
tas  affecta  illo  auxiho  operatur  infaUibihter ; 
item  quod  ait  art.  18,  ad  i,  quod  in  actu  ad 
quem  preedeterminatur  vohmtas  non  est  ne- 
cessitas,  sed  infalhhihtas  proveniens  ex  effi- 
cacia  auxilii ;  efficacia  autem,  ait,  et  necessitas 
sunt  res  omnino  dissimiles,  quia,  Hcet  neces- 
sitas  inchidat  intrinsece  effieaciam,  efficacia 
non  inchidit  necessitatem,  hcet  includat  om- 
nimodam  infallibihtatem ;  nam,  si  hoc  verum 
est,  cum  dla  efficacia  optime  manere  poterit 
potentia  ad  non  agendum,  etiam  in  sensu  com- 
posito,  quia  effiicacia,  infahibilis  tantum,  non 
tollit  hanc  potentiam,  ut  nos  infra  dicemus. 
Hanc  etiam  doctrinam  sub  quadam  notanda 
distinctione  admittere  videtur  Alvarez,  disp. 
93,  n.  2  ;  ait  enim  auxihum  efficax  duphciter 
posse  considerari.  Primo,  secundum  suam  en- 
titatem  preecise,  id  est,  ut  est  tahs  motio  vel 
entitas  in  voluntate  recepta,  et  sub  hac  ratione 
ait  voluntatem  posse  resistere  auxiho  efficaci, 
quod  ait  ab  omnibus  concedi.  Unde  fit,  non 
obstante  tah  auxilio  efficaci,  sic  spectato,  vo- 
luntatem  posse  non  agere ,  etiam  in  sensu 
composito  :  nam  verbum  resistendi  sensum 
compositum  involvit.  Aho  modo  ait  posse  au- 
xihuin  efficax  considerari  secundum  omnem 
virtutem  realem  quam  habet,  ut  venit  a  Deo, 
et  ut  est  instrumentum  vohintatis  Dei  efficacis, 
et  sic  non  posse  vohmtatem  iUi  resistere,  et 
consequenter  tantum  retinere  potestatem  ad 
non  agendum  in  sensu  diviso. 

2.  Cabrera  sibi  ipsi  contradicit.  —  Ex  his 
vero  auctoribus,  Cabrera,  quantum  a  sua  et 
suorum  sequacium  sententia  recedit,  tantum 
nostram  sententiam  et  rationem  factam  con- 
firmat ;  late  enim  probat  ad  hbertatem  ueces- 
sarium  esse  ut,  nou  obstante  prsemotioiie  Dei, 
maueat  voluntas  iudiffereus  simphciter,  et 
cum  potestate  ad  resistendum  et  nion  agen- 
dum  iu  sensu  composito,  quod  nos  intendimus, 
estque  nostree  rationis  fundamentum.  Hinc 


CAP.  XV.  IN  HUMANA  VOLUNTATE  NON  POSSE  SIMUL  ESSE,  ETC. 


463 


ergo  nostram  sententiam  confirmat ,  suam 
vero  consequenter  deponit.  Unde  quidam  alius 
ejusdem  doctrinse  sectator,  responsionem  illam 
rejiciens,  dixit  :  Nec  7ioMs  placent  qui  dicunt 
hanc  prcemotionem  efficacis  mixilii  in  omni 
sensu  relinquere  facultatem  indifferentem,  Jioc 
quippe  non  esset  determinare,  sed  indetermina- 
re.  Cerie  (ait)  prwdeternmiatio  quam  iste  noster 
recentior  Thomista  novit  imprcedeterminatio  est, 
ct  ita  quos  itnpugnare  instituit  amplexatur. 

3.  Tres  coiitradictiones  notantur.  — Prima 
contradictio.  —  Tres  ergo  contradictiones  in 
illa  doctrina  notare  possumus.  Prima  est,  quod 
voluntas  physice  determinetur  ad  unum,  et 
simul  maneat  indifierens,  quia  determinatum 
et  indeterminatum  contradictorie  vel  privative 
opposita  sunt;  idem  autem  est  indifferens  quod 
indeterminatum.  Prseterea  sic  explico,  quia 
vel  est  sermo  de  indifferentia  remota^  ut  sic 
dicam,  et  passiva,  quse  est  in  voluntate  secun- 
dum  se  spectata,  vel  de  indifferentia  proxima^ 
et  in  actu  primo  completo,  respectu  talis  actus 
pro  eodem  instanti,  prius  natura  quam  elicia- 
tur.  Si  de  priori  tantum  sit  sermo,  est  vocum 
sequivocatio,  quia  illa  indifferentia  est  tantum 
in  sensu  diviso,  et  non  sufScit  ad  libertatem, 
ut  ostendi_,  et  manet  in  voluntate  etiam  deter- 
minata,  quia  nihil  aliud  est  quam  capacitas  na- 
turalis  ipsius  vohmtatis  ;  si  autem  intelligatur 
secundo  modo  ut  necessarium  ad  hbertatem, 
sic  immediate  ac  formahter  repugnat  esse  ipo- 
tentiam  physice  determinatam  ad  unum  ac- 
tum,  prius  natura  quam  ihum  eliciat,  et  in 
eodem  signo  esse  indifferentem  respectu  ejus- 
dem  actus^  ut  ex  ipsis  terminis  constat^  quia 
in  eodem  puncto  temporis  et  natursej  et  res- 
pectu  ejusdem  actus  secundi,  esse  simul  deter- 
minatum  et  indeterminatum  in  actu  primo 
proximo  contradictoria  sunt. 

4.  Secunda  contradiciio.  —  Secunda  contra- 
dictio  est  quod  actus  sequatur  infalhbihter  ex 
efficacia  proedeterminationis,  et  non  sequatur 
inevitabihter.  Nam  hcet  alio  modo  et  ex  aho 
capite  possint  iha  duo  simul  conjungi^  ut  in- 
fra  dicam,  tamen,  posita  liypothesi  physicse 
prcedeterminationis  de  se  efficacis^  repugnan- 
tiam  involvit^  quia  quando  effectus  est  iufaUi- 
bilis  ex  vi  causse  proximee,  et  ex  natura  tahs 
entitatis  intrinsece  determinatse  ad  tale  effec- 
tum,  ita  ut  repugnet  ex  iha  non  sequi,  tahs 
effectus  inevitabihs  est,  quia  nihil  aliud  signi- 
ficat  hsec  vox_,  nisi  quod  effectus  pi'odeat  a 
causa  cujus  actio  evitari  non  potest;  taie  autem 
est  auxihum  per  se  efficax;  ideo  enim  infahi- 
bihter  agit^  quia  ex  se  est  ita  determinatum 


ad  agendum,  ut  ejus  actio  impediri  non  pos- 
sit.  Et  declaratur^  quia,  ut  ipsi  etiam  aiunt, 
imphcat  contradictionem  auxihum  efficax  po- 
ni,  et  non  sequi  actionem  consensus^  quia  eo 
ipso  non  esset  efficax ;  quid  autem  potcst  esse 
magis  inevitabile  quam  id  quod  imphcat  con- 
tradictionem  non  fieri  ?  Tunc  ergo  infahibile 
distinguitur  ab  inevitabih^  quando  est  infahi- 
bilitas  in  effectu^  non  in  causa;  liic  autem  est 
in  causa,  ut  declaravi^  et  ideo  distingui  non 
possunt.  Neque  contra  hoc  obstat  distinctio  ab 
ahis  adliibita  inter  efficaciam  et  necessitatem, 
quia,  hcet  efficacia  in  communi  sit  superior 
ad  necessitatem,  quia  dari  potest  efficacia  h- 
bera^  tamen  efficacia  rei  intrinsece  determi- 
natee  ad  unum,  et  ad  exercitium  actus,  et  ine- 
vitabiliter  secum  trahentis  ad  agendum  po- 
tentiam  cui  inest  intrinsece,  inchidit  necessi- 
tatem,  et  simihter  infahibilitas,  ex  tali  efficacia 
proveniens,  necessitas  est  non  tantum  secun- 
dum  quid,  sed  simphciter,  quia,  hcet  respectu 
vokmtatis  sit  ex  suppositione,  illa  tamen  sup- 
positio  est  omnino  antecedens,  et  in  illa  reci- 
pienda  voluntas  ipsa  absolutam  necessitatem 
patitur.  Nec  plus  valet  aliorum  respousio,  dis- 
tinguentium  duplicem  necessitatem,  unam  in- 
fallibilitatis,  et  aliam  coactionis,  etdicentium 
hanc  posteriorem  repugnare  libertati,  non 
priorem,  et  illam  solum  sequi  ex  prsedetermi- 
natione.  Verumtamen,  si  utrumque  ex  illis 
membris  sumatur  proprie,  distinctio  est  insuf- 
ficiens,  quia  datur  necessitas  simpliciter  et  in 
causa,  quae  nec  est  tantum  infallibilitatis,  nec 
coactionem  propriam  infert,  et  nihilominus 
repugnat  libertati,  et  sic  per  physicam  prsede- 
terminationem  infertur,  quia  facit  actum  sim- 
pliciter  necessarium,  ut  ustensum  est,  licet 
relinquat  illum  voluntarium,  et  non  coactum. 
Quod  si  in  secundo  membro  necessitas  coactio- 
nis  late  dicatur  omnis  illa  necessitas  simplici- 
ter,  quae  est  praeternaturalis  et  ab  extrinseco, 
certe  talis  est  quae  per  physicam  prajdetermi- 
nationem  infertur,  ut  probatum  est.  Vel  si, 
e  contrario,  necessitas  infahibihtatis  dicatur 
omnis  illa  quce  sine  propria  coactione  inveni- 
tur,  et  cum  voluntario  conjungitur,  sic  non  est 
universaliter  verum  necessitatem  infallibilita- 
tis  non  esse  contrariam  libertati,  talisque  est 
necessitas  quam  induceret  praedeterminatio 
physica,  ut  ostensum  est. 

5.  Tertia  contradictio.  —  Tertia  contradictio 
est  quod  auxilium  sit  per  se  et  natura  sua  effi- 
cax,  et  quod  maneat  in  voluntate  potestas  ad 
resistendum  illi  in  sensu  composito.  Nam  im- 
primis  hla  potestas  nunquam  reducitur  ad  ac- 


tum;,  ut  ipsi  fatentur,  idque  infallibiliter,  ct 
nou  ex  prsescieutia  Dei^  qua  praevidit  eflfectum 
contingentem  futurum  hoc  modo  potius  quam 
illo,  nam  boc  ipsi  ex  professo  impugnant; 
ergo  est  infalHbile  ex  vi  causee;  ergo  contra- 
rium  est  impossibile ;  sed  ad  impossibile  non 
est  potentia ;  ergo  non  est  in  voluntate  potes- 
tas  ad  resistendum  buic  motioni,  ex  supposi- 
tione  illius.  Probatur  consequentia,  quia  re- 
sistere  esset  conjungere  negationem  consen- 
sus  cum  illa  motione ;  sed  hoc  est  impossibile, 
neque  ad  ilhid  est  potestas  in  vohmtate ;  ergo 
neque  ad  resistendum  tali  motioni.  Prseterea 
declaratur  in  hunc  modum,  quia  si  compare- 
mus  potestatem  voluntatis  ad  naturam  et  en- 
titatem  iUius  motionis,  ita  se  habent  ut  non 
possit  vohmtas  illud  auxilium  facere  inefficax ; 
ergo  nou  potest  ilh  resistere,  nam  per  resis- 
tentiam  fieret  inefficax.  Antecedens  probatur, 
quia  ilhid  auxihum  est  efficax  ex  intrinseca 
natura  sua,  ut  isti  dicunt;  sed  non  potest  vo- 
luntas  mutare  naturara  talis  auxihi ;  ergo  non 
potest  facere  ihud  inefficax.  Item  non  magis 
potest  voluntas  resistere  ihi  auxiho^  quam  vo- 
luntati  divinse  beneplaciti  efficaci;  sed  huic 
vohmtati  Dei  non  potest  vohmtas  nostra  re- 
sisterej  ut  Scriptura  docet ;  ergo  nec  tah  auxi- 
ho,  si  tale  est.  Major  est  frequens  in  iUis  auc- 
toribus,  et  est  consequens  ad  ihorum  doctri- 
nam.  Quia  ponunt  ihud  auxilium  habere  vim 
ad  impleudam  voluntatem  divinam^  tam  in- 
fahibihter  et  efficaciter^  quam  necessarium  est 
ad  omnipotentiam  et  infahibihtatem  divini 
decreti;  ergo  fieri  non  potest  ut  sit  tale^  et 
quod  in  vohuitate  sit  potestas  resistendi  ihi 
auxiho,  etiam  in  sensu  composito,  Et  confir- 
matur  tandem  ac  declaratiu",  quia  potestas  in 
seusu  composito  est  potestas  ad  componendum 
uuum  cum  aho,  et  ideo^,  stante  consensu,  non 
manet  iu  vohmtate  potestas  ad  dissensum  in 
seusu  composito,  quia  nou  potest  voluntas 
imum  actum  cum  aho  componere,  id  est,  si- 
mul  utrumque  habere;  sed,  juxta  iham  sen- 
tentiam;,  ita  repuguat  simul  compoui  auxihum 
preedeterminans  cum  carentia  actus,  sicut  re- 
^nat  componi  consensum   cum  dissensu ; 


puj 


ergo  repuguautia  est  dicere  cum  tah  determi- 
natione  manere  in  voluntate  potestatem  resis- 
tendi  in  sensu  composito. 

6.  Ilce  contradictiones  non  evitantur  per  su- 
p-adiclam  distinctionem  auxilii  efficacis.  — 
Neque  hcec  incommoda  evitantur  per  distinc- 
uem  auxihi  efficacis  quoad  puram  entitatem 
suam,  vel  quoad  totam  virtutem  quam  habet 
ut  instrumentum  Dei.  Nam  imprimis  qusero 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.E  DEI. 

de  auxiho  secundum  preecisam  entitatem  spec- 
tato,  an  prsedeterminet  physice  voluntatem, 
necne.  Nam,  si  non  preedeterminat  physice, 
non  est  efficax,  secundum  communem  seuten- 
tiam  horum  auctorum;  ergo  male  ponitur  sub 
auxiho  efficaci ,  et  tanquam  membrum ;  et 
confirmatur  :  nam  si  non  determinat  physice 
vohintatem,  ex  se  non  habet  infahibilem  con- 
nexionem  cum  consensu  vohmtatis,  nec  etiam 
habet  iham  ex  proescientia  conditionata  in  sen- 
tentia  horum  auctorum ;  ergo  simphciter  et 
omnimodo  non  habet  talem  connexionem  in- 
faUibilem  ;  ergo  est  simphciter  contingens,  ut 
cum  entitate  iUius  auxilii  conjungatur  caren- 
tia  tahs  consensus ;  ergo  tale  auxihum  non  est 
efficax  ex  se,  nec  dat  actu  operari,  sed  posse. 
Si  autem  auxihum  sic  spectatum  in  sua  prse- 
cisa  entitate  praedeterminat  physice  volunta- 
tem,  incidimus  in  contradictiones  iUatas.  Nam 
repugnat  vohmtatem  posse  resistere  tah  auxi- 
ho  efficaci ;  nam  resistentia  (ut  dixi)  includit 
sensum  compositum,  quia  nisi  adsit  adversa- 
rius,  non  l:kabet  locum  resistentia ;  in  sensu  au- 
tem  composito,  impossibile  est  vohintatem  re- 
sistere  entitati  ipsam  physice  prsedeterminanti, 
quia  physica  preedeterminatio  in  sua  ratione 
inchidit  ut  non  subdatur  dominio  voluntatis, 
sed  illam  potius  sibi  subjiciat,  ut  ex  terminis 
est  notum,  et  ahis  locis  idem  auctor  dicit;  vo- 
hmtas  autem,  ubi  dominium  non  habet,  nec 
resistere  potest,  quia  non  nisi  per  potestatem 
dominativam  suorum  actuum  resistit. 

7.  Prcecluditur  alia  evasio.  —  Forte  dice- 
tur  entitatem  iUius  auxihi  secuudum  se  spec- 
tatam,  si  iu  re  ipsa  separetur  a  reah  virUite 
instrumentan  Dei,  non  esse  prsedeterminan- 
tem,  nec  futurum  esse  auxilium  efficax;  nunc 
vero  nunquam  separari  ab  iUa  virtute,  et  ideo 
semper  in  re  esse  efficax  et  prsedetermiuans, 
et  ideo  vocari  auxihum  efficax,  non  formah- 
ter,  ut  sic  dicam,  sed  denominative  ab  ilia 
virtute.  Sed  hsec  et  similia  frustra  dicuntur, 
et  si  evolvantur,  vix  iuteUiguntur.  Interrogo 
enim  an  iUa  virtus  instrumentahs  addat  ah- 
quid  reale  entitati  auxilii  praecise  spectatse, 
necne.  Quia  si  nihil  addit,  superflua  est  dis- 
tiuctio,  quia  iUa  entitas  per  seipsam  erit  virtus 
iustrumentaUs  divinse  vohmtatis  et  omnipo- 
tentioe;  ergo,  ex  vi  suae  entitatis,  habebit  om- 
nem  virtutem  realem  quam  habere  potest,  ut 
ex  Deo  procedit.  Quod  si  sub  una  ratione  ha- 
bet  ahquam  virtutem  realem  quam  sub  aha 
nou  habet,  ahquid  etiam  entitatis  ilh  addi  ne- 
cesse  est,  quando  ei  reahs  virtus  additur,  nam 
virtus  reahs  nou  est  sine  reah  entitate.  Magis 


CAP.  XVI.  AUXILIUM,  SI  EX  SE 
vero  sentit  dictns  auctor  illam  virtntem  rea- 
lem  instrnmentariam  esse  aliqnid  reale  addi- 
tnm  entitati  anxilii;  dicit  enim  virtutem  illam 
esse  intentionale  qnid,  per  quod  virtus  princi- 
palis  agentis  est  completa,  nt  instrumento. 
Unde  videtur  sentire  hanc  virtutem  similem 
illi  quae  additur  per  concursum  praevium  om- 
nibus  causis  secundis^  ex  ejus  et  aliorum  sen- 
tentia ;  quod  si  hoc  ita  est^  superflua  est  illa 
prior  entitas  auxilii  efficacis,  cui  secundum  se 
spectatai  dicitur  voluntas  posse  resistere.  Ad 
quid  enim  est  tot  entitatum  multiplicatio  ? 
Nam  si  Deus  addit  hanc  virtutem  instrumen- 
tariam  auxilio  excitanti,  vel  habitui  infuso,  sa- 
tis  erit  ut  elevet  iila  ad  instrumentahter  agen- 
dum  in  virtute  Dei^  et  ad  determinandam  po- 
tentiam,  ut  efficaciter  operetur ;  ad  quid  ergo 
est  illa  aha  entitas,  quse  dicitur  auxihum  effi- 
cax^  cum  de  se  sit  inefficax?  Vel  quahs  esse 
potest  ?  Nam  si  sit  per  modum  actus  vitahs, 
erit  auxihum  excitans;  si  sit  entitas  de  se  per- 
manens,  erit  habitus ;  si  vero  sit  motio,  vel 
quahtas  transiens,  erit  ejusdem  rationis  cum 
virtute  iha  instrumentaria,  ac  subinde  ex  vi 
snae  entitatis  habebit  omnia  quee  auxiho  effi- 
caci  et  prsedeterminanti  tribuuntur. 

8.  Instantia.  —  Occurritur  insta?itice.  — 
Dici  adhuc  potest  auxihum  quidem  elficax  esse 
unam  et  simphcem  entitatem,  tamen  iham 
noii  habere  totam  suam  etficacitatem  ex  se, 
et  quasi  essentiahter^  vel  ut  nativam  proprie- 
tatem .  sed  solum  ut  procedit  ab  efficaci  vo- 
luntate  Dei,  qua  vult  hominis  vohmtatem  ta- 
lem  actum  efficere,  et  consequenter  vult  uti 
iUa  entitate  ut  instrumento.  Unde  si  fieret  a 
Deo  entitas,  et  non  ex  illa  vohmtate  efficaci, 
sed  ex  prsecisa  voluntate  faciendi  talem  enti- 
tatem,  iha  nou  haberet  vim  prsedeterminandi, 
nec  tantam  efficacitatem.  Sed  hoc  repugnat 
valde  principiis  iUius  doctrinse.  Sic  enim  des- 
truuntur  omuia  quse  de  prsevio  concursu  pri- 
mse  causse,  et  de  motione  intentionah,  ilh  auc- 
tores  dicere  solent,  ut  hbro  tertio  vidimus. 
Nam  si  entitas  ihius  auxihi  non  habet  natura 
sua  intrinsecam  iham  efficaciam  et  vim  prse- 
determinandi,  seu  apphcandi  vohmtatem,  et 
causam  secundam^  sed  solum  ex  Dei  volun- 
tate  sine  uUa  reah  additione^  sola  vohmtas 
efficax  Dei  volentis  immediate  uti  potentia^ 
vel  habitu,  vel  actu  gratise  excitantis  ut  ius- 
trumento,  sufficiet,  eritque  superflua  prsevia 
motio^  quasi  media  et  iuhserens  potentise  ;  et 
tunc  incidemus  in  aham  opinionem  et  quses- 
tionem  tractandam  duobus  capitibus  sequen- 
tibus^  ubi  videbimus  an  lUe  modus  necessarius 
vin. 


SIT  EFFIGAX  AC  PHYSICE,  ETC.  465 

sit,  et  an  salva  hbertate  locum  habeat,  ideo- 
que  de  hac  uhima  evasione  nihil  amplius  hic 
dicere  necesse  est.  Sohim  adjungo,  etiamsi  de- 
mus  auxihum  vere  efficax  compleri  ex  dla  en- 
titate  cum  virtute  instrumentah  addita,  quid- 
quid  iha  sit,  eamdem  rehnqui  difficultatem  iu 
ratione  facta.  Nam  de  facto  prfeveniri  dicitiu" 
voluntas  per  iham  entitatem  auxilii  elevatam 
seu  assumptam  utinstrumentum  absoluta;  vo- 
luntatis  Dei ;  ergo  ihi  ut  sic  non  potest  resis- 
tere  vohmtas  in  sensu  composito^  quia  ahas 
sequentur  coutradictiones  ihatse,  cum  suppo- 
natur  vohmtas  non  posse  resistere  ihi  auxiho, 
sic  completo,  et  tunc  rehnquitur  idem  argu- 
mentum  quod  tahs  necessitas  composita  tohat 
hbertatem,  quia  tota  iha  suppositio  integre 
est  antecedens  simphciter  omnem  usum  uos- 
trai  hbertatis. 

CAPUT  XVI. 

AUXILIUM  SI  SIT  EFFICAX  AG  PHTSIGE  PRiEDETER- 
MINANS,  NON  POSSE  A  LIBERO  USU  PENLERE, 
SED    NEGESSITATEM  ANTEGEDENTEM  INDUGERE. 

1.  Adducitur  modus  fugiendi  vim  prlnc'pa- 
lis  argumenti.  —  Venio  ad  ahum  principalem 
modum  fugiendi  vim  principahs  rationis.  Nam 
ahqui  ex  dictis  auctoribus^  coacti  argumeutis 
factis,  interdum  retroceduut,  et  conantur  de- 
fendere  suppositionem  iham  auxihi  eflicacis  sic 
exphcati  non  esse  antecedentem,  quia  pendet 
ex  ahquo  usu  hbero  humanse  vohmtatis,  quod 
satis  est  ut  sit  suppositio  consequens,  ut  uos 
etiam  docemus.  Illa  vero  dependentia  duobus 
item  modis  ab  eis  asserta  est.  Primus  est ,  ut 
ille  usus  hber  sit  antecedens  ad  tale  auxihum, 
nimirum  circa  ahquam  dispositionem  prse- 
viam  ad  ihud,  cujus  intuitu,  vel  ratione  cujus 
tale  auxihum  infalhbihter  detur.  Secundus 
modus  est  ut  ihe  usus  hbertatis  sit  ahquo  modo 
cooperans  ipsummet  auxihum.  Priorem  mo- 
dum  inculcat  seepe  Gabrera,  et  coguntur  ap- 
probare  qui  dicunt  hominem  sulHcienter  vo- 
catum  non  carere  auxiho,  nisi  culpa  sua,  nam 
inde  plane  sequitur  pendere  ex  hbertate  ejus 
cui  datur.  Nihilominus  plures  ex  dictis  aucto- 
ribus  hunc  dicendi  modum  rejicmut,  et  me- 
rito,  ut  capite  prsecedeuti  vidimus_,  uam  illa 
dispositio  libera  est  impossibilis  in  illa  seuten- 
tia,  et  in  piura  incommoda  incidit  talis  asser- 
tio,  quse  ibi  tractata  suut. 

2.  Rejicitur.  —  Addo  insuper  etiam  illo 
modo  non  salvari  propriam  et  formalem  liber- 
tatem  supernaturaiis  consensuSj  qua  ipse  vere 

30 


466 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 


et  in  se  liber  dicatur  et  sit,  quod  nullo  modo 
admitti  potest,  ut  ex  Concilio  Tridentino  et 
aliis  testimoniis  constat.  Assumptum  declaro 
primo,  quia,  quod  Deus  solus  in  nobis  facit^ 
supposita  dispositione  libera,  non  est  liberum 
uobis  formaliter,  sed  tantum  per  denomina- 
tionem  a  tali  dispositionC;,  sicut  actus  exterior 
denominalur  liber  ab  interiori,  ut  patet  clare 
in  infusione  gratiai  babitualis,  quse  hoc  tan- 
tum  modo  potest  libera  denominari ;  ergo  in 
prsesenti,  licet  prsecederet  illa  dispositio  libe- 
ra^  infusio  auxilii  prsedeterminantis,  quod  so- 
lus  Deus  facit,  tantum  erit  libera  per  denomi- 
nationem  a  tali  dispositione,  quia,  posito  illo 
auxilio  necessario,  sine  nova  libertate  sequitur 
actus,  ut  ostensum  est.  Ergo  talis  actus  non 
est  liber,  nisi  per  denominationem  ab  illa 
prsevia  dispositione.  Ex  quo  ulterius  sequitur 
in  nostris  actibus  supernaturalibus  nullum  esse 
meritum,  praeler  illud  quod  in  illa  disposi- 
tioue  praevia  et  libera  cogitari  potest.  Ita  enim 
in  universum  invenitur  in  omni  actione  quse 
solum  est  libera  per  denominationem  extrin- 
secam  a  preecedenti  actu  libero,  ut  in  ea  nui- 
lum  sit  proprium  meritum,  praBter  illud  quod 
in  actu  denominante  invenitur,  ut  in  actu  ex- 
teriori  non  est  distinctum  meritum  ab  illo 
quod  est  iu  interiori,  a  quo  proxime  impera- 
tur,  et  in  receptione  gratiee  babitualis  et  in 
similibus  idem  servatur,  ut  in  materia  de  me- 
rito  latius  videbimus, ;  ergo  simiii  modo  vo- 
luntas  credendi,  quse  necessario  fit ,  posito 
auxilio  efficaci,  non  habet  novam  laudem, 
nec  proprium  meritum  praeter  ilkid  quod  iu 
dispositione  hbera  ad  tale  auxiUum  iuvenitur. 
Hoc  vero  nuUus  Theologorum  admittet_,  et 
ideo  illa  seutentia  merito  ab  omnibus  explo- 
denda  est, 

3.  Secimdus  modus  dicendi. — Impugnatur. 
—  Secundus  modus  dicendi  in  lioc  puncto  est 
iUam  dispositionem  Uberam  non  esse  aliam  ab 
ipso  conseusu,  qui  est  effectus  auxilii  exeitan- 
tis ;  nam  eamdem  dicunt  esse  dispositiouem  ad 
ipsummet  auxilium.  Nam  potest  in  genere  cau- 
Sce  materialis  illud  antecedere,  Ucet  in  genere 
causre  efficientis  ab  illo  sequatur.  Ita  refert  Cu- 
mel^  iu  dicto  lib.  1  Opusculor.^  disput.  ^,  sect. 
2^  sub  titul.  Conferentia  difficuUatum ;  et 
Lorca,  disputat.  21  de  Gratia,  in  fine,  et  potest 
tribui  Paleutiae,  tom.  2,  disput.  8,  qutest.  3, 
puncto  ^,  §  2,  conclus.  5,  quamvis  ibi  loqua- 
tur  de  iufusione  habitus  quara  ponit  iuter  au- 
xilia  gratise  efficacis ;  non  potuit  autem  id 
sentire  de  auxilio  proideterminante,  quod  ibi 
late  et  efficaciter  impuguaveral.  Cujuscumque 


tamen  fueritilla  sententia,  falsa  est  sine  dubio, 
meritoque  a  prioribus  auctoribus  impugnatur. 
Primo,  quia  in  universum  impossibile  est  ef- 
fectum,  factum  a  forma  in  genere  causse  effi- 
cientis,  esse  veram  causam  ejusdem  formse  in 
genere  causse  preparantis  subjectum  ad  intro- 
ductionem  talis  formae  :  quiaintelligi  non  po- 
test  forma  iu  aliquo  genere  realiter  causare, 
nisi  jam  habeat  esse  reale^  quod  habere  non 
potest  priusquam  fiat  a  sua  efficiente  causa;  er- 
go  ante  hanc  efficientiam  impossibile  est  prae- 
cedere  aliquam  realem  causalitatem  ejusdem 
forma;.  Sed  de  hoc  fusius  disputabimus  infra 
tractando  de  justificatioue,  Nunc  addo,  etiamsi 
vera  esset  illa  mutua  causalitas  inter  formam 
efficientem  et  dispositionem  ejus  ,  nihil  id 
referre  ad  salvandam  libertatem,  supposito 
modo  efficiendi  auxilii  efficacis  per  physicam 
preedeterminationem.  Nam  argumentum  fac- 
tum  probat  efficientiam  illam  esse  necessariam 
et  sine  usu  Ubertatis^  propter  impotentiam  re- 
sistendi,  et  continendi  influxum  voluntatis : 
hsec  autem  impotentia  et  necessitas  eadem  est, 
etiamsi  conseusus  dicatur  prsecedere  in  genere 
causse  materialis.  Nam  hoc  (juxta  illam  senten- 
tiam)  commune  est  dispositionibus  et  agen- 
tibus  naturalibus,  ut  in  forma  et  calore  ignis, 
et  similibus,  Ergo  ad  summum  erit  consensus 
dispositio  physica  ad  tale  auxilium,  non  vero 
dispositio  libera.  Accedit  specialis  repugnautia 
in  principiis  illius  sententise.  Nam  hoc  auxi- 
lium  ponitur  tanquam  prsevius  influxus  primse 
causae^  a  quo  essentialiter  pendet  actio  causse 
secundse  ;  quis  autem  dicat  vel  intelligat  actio- 
nem  causse  secundse  esse  dispositionem  prsepa- 
rantem  ipsam  causam  secundam  ad  recipien- 
dum  prsevium  influxum  Dei  ad  eamdem  actio- 
nem  ?  Item  in  illa  senteutia  impossibile  est  in- 
telligere  concursum  simultanem  Dei  prsecedere 
ad  praevium  respectu  ejusdem  actus;  sed  in 
eodem  actu  non  potest  actio  causse  secundse, 
ut  est  ab  ipsa^  in  illo  genere  causse  antecedere 
simultaneum  concursum  Dei ;  ergo  multo  mi- 
nus  potest  autecedere  ad  concursum  prsevium, 
seu  auxilium  efficax.  Denique  auxilium  effi- 
cax  pouitur  in  voluntate,  ut  det  illi  posse  age- 
re  et  agere  ;  sed  impossibile  iutelligere  actio- 
nem  in  potentia  antequam  agat,  et  multo  im- 
possibilius  antequam  possit  agere ;  ergo  im- 
possibile  est  ut  actio^  propter  quam  datur  au- 
xilium  efficax,  ante  illud  prsecedat  in  quolibet 
signo  naturse  aut  genere  causoe. 

-4.  Tertius  modus.  —  Tertius  ergo  dicendi 
modus  est  hanc  suppositionem  istius  auxilii 
efticacis  uon    esse   antecedcntem ,   quia  ip- 


CAP.  XVI.  AUXILIUM,  SI  EX  SE 
snmmet  auxiliiim  seu  prsedeterminatio,  quse 
per  illud  fit,  non  est  a  solo  Deo,  sed  etiam  a 
libero  arbitrio  cooperante ,  et  efSciente  ip- 
sammet  prasdeterminationem  ex  propria  de- 
liberatione.  Ita  docet  Ledesma,  dicta  quees- 
tione^  art.  40,  ad  part.  1,  et  ad  1,  ubi  ait  pree- 
vium  auxilium  non  praesupponi  simpliciter  ad 
actum  secuudum,  sed  esse  iuitium  ipsius  ac- 
tus^  ita  ut,  quando  est  tale  auxilium  prsede- 
terminans,  jam  sit  ipse  actus  in  suo  principio; 
et  ad  8  ait,  ideo  voluntatem,  non  obstante  hac 
prsedeterminatione ,  libere  se  determinare , 
quia  taliter  preedeterminatur  a  Deo,  quod  ipsa 
concurrit  ad  suam  prsedeterminationem.  Et  in 
art.  8,  ex  professo  probat  banc  prsedetermina- 
tionem  non  fieri  a  solo  Deo,  sed  etiam  a  vo- 
luntate  simul  coefiiciente  illam;  et  in  conclus. 
3,  id  probat,  quia  si  solus  Deus  efiiceret  pra3- 
determinationem  in  actu  primo,  jam  actus 
elieeretur  a  voluntate  prsedeterminata,  et  sic 
non  esset  simpliciter  liber,  sed  necessarius, 
quia  voluntas  sic  determinata  non  posset  non 
elicere  actum  ad  quem  preedeterminatur,  et 
sic  actus  ille  elicitus  non  procederet  ex  liber- 
tate  noluntatis ,  quia  in  ipsa  elicientia  actus 
(sic  loquitur) ,  prcedeterminatione  supposita, 
non  reperitur  lihertas,  sed  potius  necessitas. 

5.  In  quibus  verbis,  et  rationi  nostree  et  as- 
sertioni  optime  consentit,  sed  plane  dissentit 
ab  aliis  ejusdem  ordinis  auctoribus_,  qui  tan- 
quam  dogma  in  sua  sententia  tradunt  preede- 
terminationem  physicam  a  solo  Deo  fieri  in  vo- 
luntate;  imo  et  a  seipso  in  multis  aUis  locis  dis- 
sentit.  Namvult  hoc  auxiUumefficaxesse  ejus- 
dem  modi  cum  concursu  generali  pravio,  qui 
est,  juxta  suam  suorumque  sententiam,  im- 
mediatus  influxus  causee  primge  in  secundam, 
eomplens,  juvans,  et  applicans,  et  determi- 
nans  eam  ad  agendum  ;  ergo  non  est  a  causa 
secunda,  quia  nondum  mota  et  appHcata  niliil 
potest  agere.  Item  in  causis  naturalibus  quse 
agunt  actione  transeunte,  nuUus  ex  illis  auc- 
toribus  dixit  influxum  causse  primse  in  secun- 
dam  esse  ab  ipsa  causa  secunda,  quia  non  po- 
test  calor,  verbi  gratia,  agere  in  seipsum.  Ne- 
que  id  dici  potest  secundum  ipsos  in  voluutate 
libera,  quia  nihil  potest  agere  nisi  preedeter- 
minata ;  ergo  prsedeterminatio  non  potest  esse 
ab  ipsa,  quia  esset  ab  illa  ut  nondum  determi- 
nata.  Multo  ergo  minus  potest  id  dici  de  auxi- 
lio  efficaci  gratiee,  si  in  tali  preedeterminatione 
consistit ;  tum  quia  minus  poterit  voluntas  in- 
determinata  in  ordine  supernaturali  agere; 
tum  etiam  quia  tale  auxilium  pra?requiritur 
ut  det  vires  agendi  voluntati ;  tum  maxime 


SIT  EFFICAX  AC  PHYSICE,  ETC.  407 

quia  tale  est  lioc  auxiliura,  ut  detur  voluntali 
independenter  ab  ipsii:s  usu  libero,  ut  capite 
10  ex  eorumdem  auctorum  sententia  osten- 
dimus. 

6.  Diio  exe^npla ,  qidbiis  declaratur  prcrxc- 
dens  doctrina.  —  Denique  si  Deus,  dando  hoc 
auxilium,  non  solus  operetur,  jam  illud  non 
esset  immediatus  influxus  in  causam ,  sed  in 
operationem  causse,  quia  ifia  prsedeterminatio 
esset  quffidam  operatio  causae,  scilicet  volun- 
tatis ,  cum  ab  illa  fieri  et  eonsequenter  elici 
dicatur.  Sed  in  hoc  puncto  etiam  habet  nota- 
bilem  doctrinam  prsedictus  auctor  iu  eodem 
artic.  8,  ad  2  ;  dicit  enim  quod  voluntas,  an- 
tequam  intelligatur  operari  formaliter  et  ex- 
presse,  prseintelligitur  habere  aliquam  opera- 
tionem  interpretativam  ,  et  veluti  virtualem, 
quse  reducitur  ad  ipsam  operationem  forma- 
lem.  Per  quae  verba  significat  preedetermina- 
tionem  consistere  in  illa  operatione  virtuali, 
quam  duobus  exemplis  declarat.  Unum  est, 
quia  voluntas.dum  amat,  vult  amare,  non  alia 
operatione  formali,  sed  interpretativa.  Aliud 
est,  quia  pura  omissio  est  voluntaria  interpre- 
tative,  non  formaliter. 

7.  (luce  quidem  doctrina  nova  est  anctori. — 
Qu(e  sequantur  incommoda.  —  Primiim.  — 
Sed  doctrina  hsec  mihi  est  nova,  quia  iu  nuUo 
alio  Theologo  antiquo,  vel  moderuo  Thomista, 
vel  alterius  Scholse,  illam  legi,  et  ita  fateor 
me  non  intelligere  quid  sit  illa  operatio  inter- 
pretativa  in  prsesenti  materia,  vel  quomodo 
per  illam  expediatur  difficultas.  Unde  interro- 
go  an  illa  operatio  interpretativa  sit  aliquid. 
distinctum  a  voluntate,  sive  ut  res  omnino 
distincta,  sive  ut  modus  realisnovus,  aut  nihil 
reale  sit  in  voluntate.  Si  hoc  posterius  dicatur, 
sequitur  auxilium  efficax  prsedeterminans  ni- 
hil  esse  in  rerum  natura  distinctum  a  volun- 
tate,  nec  per  illud  factam  esse  mutationem 
realem  in  voluntate,  sed  esse  ipsam  volun- 
tatem ,  nescio  quo  virtuali  aut  morali  modo 
a  nobis  conceptam ,  quod  quara  sit  absur- 
dum,  tam  simpliciter  quam  in  doctrina  ejus- 
dem  auctoris  et  suorum ,  per  se  est  eviden- 
tissinnim.  Nam  per  ilUid  auxilium  dicitur 
voluntas  recipere  vires ,  et  juvari  ad  agen- 
dum,  et  applicari,  et  similia  qute  sine  ali- 
qua  realitate  nova  intelligi  non  possunt.  Si 
vero  admittatur  primum,  iiecessarium  est  fa- 
teri  illam  rem  vel  realem  modum  fieri  per  ve- 
ram  et  formalem  efficientiam,  quia  nova  mu- 
tatio  formalis  et  realis  non  fit  sine  propria  ef- 
ficiente  causa,  et  ita  illud  auxiUum  vere  et 
formaliter  a  Deo  fit ;  ergo  si  fit  concurrente 


468  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

voluntate ,  etiam  ab  ipsa  efBcieute  fit ;  ergo 
est  formalis  actio  et  operatio ,  et  non  tantum 
iuterpretativa.  Accedit  quod  operatio  inter- 
pretativa  dicitur  esse  libera,  non  per  modum 
omissiouis  seu  suppositionis  concursus ,  sed 
per  modum  positivse  operationis  ;  positivus 
autem  usus  libertatis  intelligi  non  potcst  sine 
vera  efficientia,  ut  in  prolegomeno  1  proba- 
tum  est. 

8.  Aliud  incommodum.  —  Ex  quo  sequitur 
aliud  incommodum  et  alia  contradictio^  nimi- 
rum  quod  auxilium  efficax  non  reducatur,  ut 
saipe  ipsi  asserunt,  in  solam  Dei  voluntatem^ 
sed  etiam  in  hominis  libertatem,  quaudoqui- 
dem  libere  cooperari  dicitur  illi  preedetermi- 
nationi.  Alia  prseterea  contradictio  est,  quod 
illa  operatio  interpretativa,  vel  quomodocum- 
que  nominetur,  erit  a  voluntate  indifferente, 
et  nondum  determinata  ;  cur  enim  nou  idem 
dici  poterit  de  operatione  vera  et  formali  ?  Vel, 
si  hoc  repugnat^  ut  ille  auctor  toties  repetit, 
cur  non  illud,  prsesertim  cum  illa  operatio  in- 
terpretativa  vel  niliil  sit,  vel  non  possit  non 
esse  aliqua  vera  et  determinata  efticientia  pro- 
ficiscens  a  principio  activo  indifferente?  Tan- 
dem  illa  operatio  interpretativa  necesse  est  in 
re  ipsa  distingui  ab  operatioue  formali,  quia 
realiter  iufluit  in  illam  influxu  distincto  et 
simultaneo,  et  est  aliquid  supernaturale ;  ergo 
non  potest  esse  in  voluntate,  nisi  per  super- 
naturalem  actionem,  vel  tanquam  supernatu- 
ralis  actio ;  erit  ergo  vera  et  formalis  operatio 
supernaturalis,  et  ita,  quoties  homo  cousentit 
gratiai  vocanti,  efiicit  duas  liberas  vokmtatis 
opcrationes,  vel  actiones  supernaturales,  quod 
uemo  liactenus  dixit,  neque  verisimile  est, 
quia  nihil  cogitari  potest  per  secundam  illam 
actionem  quod  per  unam  non  sufficientissime 
fiat,  ut  per  se  constat,  et  in  exemplis  iu  con- 
trarium  adductis  declarabitur. 

9.  Respo)idetur  ad  primum  exemplum  de  vo- 
Imitate  amante  et  volente  a^tiare,  etc.  —  Unde 
ad  primum  exemplum,  de  voluntate  amante 
et  volente  amare,  respondemus  contrarium  illo 
exemplo  mauifestari^  uam,  cum  homo  voUiu- 
tarie  amat  vel  odit,  nou  alio  actu  formali  vel 
interpretativo  vult  amare.  Sed  ipsomet  actu^ 
quo  amat  directe  objectum ,  amat  intime  et 
quasi  reflexe  actum  ipsum.  Neque  necessa- 
rium  est  prius  natura  aliquem  velle  amare 
quam  amet,  aut  voluntatem  amandi  esse  ali- 
quid  iu  voluntate  disiiuctum  ab  ipso  amore, 
et  realiter  influens,  vel  efiicieus  ipsum  forma- 
lem  amorem;  sed  unicoimpetu  voluntas  amat 
objectum,  et  illemet  amor  seipso  est  volun- 


EFFICACI  GRATLE  DEI. 
tarius  et  amatus.  Alias  oporteret  in  infinitum 
procedere,  quia  quilibet  amor  voluntatis  est 
voluntarius  et  amatus,  et  ita  in  nullo  potest 
melius  sisti  quam  in  ipso  primo  amore  quo  in- 
cipit  objectum  amari.  Quia,  sicut  illo  actu 
amatur  objectum,  ita  ratione  objectiipse  etiam 
amor  amatur;  undeneque  prius  amatur  amor 
quam  objectum,  nec  objectum  potest  amari 
quin  amor  ipse  ametur,  Sic  ergo,  quando  vo- 
luntas  libere  determinatur  ad  volendum  vel 
amandum,  libera  determiuatio  non  est  aliquid 
pra;vium  ad  ipsam  actionem  amandi,  sed  quia 
ipsa  actio  amandi  seipsa  voluntaria  est^  per 
seipsam  est  formalis  determinatio  voluntatis 
in  actu  secundo,  ante  quam  non  antecedit  alia 
determinatio  in  actu  primo,  ut  ostendi;  neque 
est  necessaria  alia  prsevia  determinatio  in  actu 
secundo^  quia  alias  procederetur  iu  infinitum, 
et  quia  per  ipsam  voluntariam  actionem  suf- 
ficientissime  fit  talis  determinatio ,  ut  etiam 
lib.  3,  cap.  4^2,  declaravi;  et  ita  illa  determi- 
natio  non  est  virtualis  actio,  sed  formalis,  non 
distincta  ab  ipsamet  actione  consentiendi  aut 
amaudi,  sed  ipsamet  per  seipsam  voluutaria 
est,  et  quamdam  reflexionem  virtualem  in- 
cludit.  Unde  immerito  vocatur  prsedetermina- 
tio  respectu  ejusdem  voluntatis,  cum  nullo 
modo  antecedat  tempore  vel  natura  determi- 
nationem  ejus,  ut.jam  etiam  adverti. 

10.  Ad  aliud  exemplum  respondetur. — Aliud 
vero  exemplum  non  est  ad  rem,  quia  omissio 
pura  nulla  actio  est,  nec  formalis,  nec  virtua- 
lis,  sed  est  suspensio  actionis  quoe  nihil  reale 
addit  voluntati  quod  ab  ipsa  vere  fiat.  Dicitur 
autem  virtualiter  seu  interpretative  volunta- 
ria,  quia  contrarius  actus  est  in  potestate  libe- 
ra  voluntatis,  et  cum  sufficienti  adverleutia 
non  exit  in  actum,  et  ideo  moraliter  ac  inter- 
pretative  censetur  ac  si  directe  vellet  operari, 
et  ideo  dicitur  virtualis  quaedam  volitio,  uon 
per  aliquem  modum  actionis  qua3  in  re  ipsa 
inveniatur,  sed  per  quamdam  imputationem 
moralem,  et  quasi  aiquivaleutem  sestimatio- 
nem.  In  preesenti  autem  si  preedetermiuatio 
illa  interpretativa  intercederet,  oporteret  esse 
aliquid  positivum  et  reale,  ut  declaravi,  quia 
eflectus  ejus  non  esset  carentia  actus,  sicut  in 
omissione_,  sed  esset  positiva  determinatio  po- 
tentise  de  se  indiflerentis,  nam  cum  haec  indii- 
ferentia  in  quadam  negatione  consistat,  non 
potest  determinari  nisi  per  aliquid  positivum 
additum  potentise.  Quod  si  illa  operatio  libera 
iuterpretativa  uegative  explicetur,  non  pote- 
rit  esse  nisi  carentia  contrarise  determinatio- 
nis,  ct  ita  incidimus  in  opinionem  ab  eodem 


CAP.XVII.  YIS  SUPERIORIS  DISCURSUS  ALIO  MODO  MANIFESTATUB,  ETC. 


469 


auctore  nobiscum  impugnatam ,  de  prsevia 
dispositione  negativa,  quia,  juxta  illam  sen- 
tentiam,  prius  natura  quam  voluntas  se  deter- 
minet,  si  a  Deo  non  incipit  praedeterminari, 
non  libere,  sed  naturaliter  caret  utraque  de- 
terminatione  et  est  capax  illius,  et  ita  ex  par- 
te  illius  non  potest  sumi  ratio  ob  quam  magis 
ad  unam  quam  ad  altcram  partem  preedeter- 
minetur,  ut  capite  10  late  declaratum  est,  Re- 
linquitur  ergo  ut  talis  prcedeterminatio  sit  a 
solo  Deo,  et  simpliciter  necessaria  voluntati, 
quando  illi  imprimitur,  et  consequenter  ut 
actio,  quae  ab  illa  necessario  fluit,  sit  simplici- 
ter  necessaria,  et  non  libera.  Atque  bsec  sen- 
tentia  iterum  inculcabitur  et  impugnabitur  in 
sequenti  puncto. 

CAPUT  XVII. 

VIS   SUPERIORIS  DISCURSUS  ALIO  MODO  MANIFESTA- 
TUR,  ET  ARGUMENTIS  SATISFIT. 

1.  Ultimo,  possumus  efficaciam  'dicti  fun- 
damenti  declarare,  quia  voluntas  potest  neces- 
sitari  a  Deo  per  impressionem  abcujus  motio- 
nis,  impulsus  vel  prsevise  entitatis  sibi  inditse, 
quocnmque  nomine  appelletur ;  sed  non  po- 
test  vebementius  necessitari  quam  per  illum 
modum  preedeterminationis;  ergo  illa  prsede- 
terminatio  est  vera  necessitas  contraria  liber- 
tati.  Major  probata  a  nobis  est  in  prolegome- 
no  primo,  ubi  ostendimus  esse  communem. 
Minor  probatur  ex  sequiparatione,  quia  nibil 
cogitari  aut  explicari  potest  in  quo  excedat  illa 
necessitas  ab  bac  prsedeterminatione. 

2.  Bwplex  moclus  prcedeterminationis  a  qui- 
lusdam  distinguitur  ;  una  cim  modo  necessita- 
tisj  alia  non  ex  necessitate.  —  Solent  nibilo- 
minus  isti  auctores  distinguere  duplicem  mo- 
dum  prsedeterminationis ;  imam  dicunt  esse 
cum  modo  necessitatis,  aliam  non  ex  necessi- 
tate,  sed  secundum  modum  naturae  voluntatis, 
et  ideo  libere.  Ita  Ledesma,  artic.  40,  ad  1  et 
ad  8,  ubi  addit,  etiamsi  per  babitum  ita  de- 
terminaretur  voluntas  quoad  exercitium  actus, 
sicut  nunc  dicitur  determiuari  per  motionem 
auxilii,  non  fore  necessitandam,  quia  deter- 
minatio  non  esset  naturabs^,  sed  secundum 
modum  suum.  Eadem  distinctione  utitur  F. 
Gumel  in  Opusc,  lib,  \,  disput.  5,  post  secun- 
dam  cojickisionem,  §  Videntes  lioc  auctores,e\c. 
Item  Alvarez,  disput.  22,  num.H,  colligitque 
distinctionem  ex  D.  Tboma  1 .  2,  qusest.  10, 
art.  4,  ubi  D.  Tbomas  ait  ita  Deum  movere 
voluntatem,  ut  non  ex  necessitate  illam  deter- 


minct.  Sed  bunc  locum  in  lib.  3  late  tractavi. 
Allegat  etiam  eumdem  doctorem  sanctum, 
1  part.,  quEest.  23,  artic.  \,  ad  i ;  qusest.  5  de 
Verit.,  art.  5  ;  et  3  contra  gent,,  cap.  90,  im- 
primis,  quia  in  bis  locis,  tractando  locum  Da- 
masceni  dicentis  Deum  non  praedefinire  actus 
liberos,  ilkim  exponit  de  prffidefinitione  neces- 
sitante,  indicans  esse  akam  non  necessitantem. 
Quse  distinctioex  mente  Damasceni  et  D.  Tbo- 
mae  posset  facile  inteUigi  de  prcefinitione  in- 
terna  Dei,  et  externa  preedetermiaatione.  Nam 
prior  non  mutat  vokmtatem  bominis,  et  ideo 
de  iila  recte  dicitur  non  necessitare  volunta- 
tem,  quia  per  se  et  immediate  non  agit  in  il- 
lam,  ut  infra  expUcabo ;  et  de  prsedetermina- 
tione  ad  extra  nos  contendimus  necessitare 
voluntatem,  et  ideo  negasse  illam  Damascc- 
num,  et  de  illa  intelligendam  D.  Tbomee  inter- 
pretationem. 

3.  Omissistamen  nunc  testimoniis  de  quibus 
postea,  petimus  ab  his  Patribus  in  quo  duo  isti 
modi  difi^erant,  ut  in  uno  dicatur  necessitari  vo- 
luntas,  et  non  in  aUo.  In  quo  varia  dicta  esse 
invenio  ab  eisdem  auctoribus,  quse  proponam, 
\\\  lector  judicet  an  vel  inter  se  consonent,  vel 
satis  intelligantur.  Primo  ergo  voluntas  dici- 
tur  determinarisecundummodum  suum,  quia 
prsedeterminatur  mota  per  judicium  rationis 
ex  se  indifi^erens,  qui  modus  motionis  est  ma- 
xime  naturalis  eidem  voluntati.  Unde  diffe- 
rentia  erit  quod,  quando  prasdeterminatur 
cum  modo  necessitante,  non  movetur  per  ju- 
dicium  indifferens ;  ita  videtur  exponere  Cu- 
melsupra.  Undesequitur  secunda  differentia, 
quia,  cum  voluntas  prsedeterminatur  secundum 
modum  suum,  non  preedeterminatur  pbysice 
ab  objecto,  necab  interno  impetu,  sed  tantum 
ab  extrinseco ;  quando  vero  pra;determinatur 
cum  modo  necessitatis,  prsedeterminatur  ab 
objecto,  vel  ab  interno  et  connaturali  impetu, 
quod  est  contrarium  libertati.  Ex  quo  constat 
tertium  discrimen  ;  nam  quando  voluntas  de- 
terminatur  ab  extrinseco,  stanteperfecto  et  in- 
differenti  judicio,  actus  est  perfecte  volunta- 
rius  et  rationalis  sine  interna  determinatione, 
et  ideo  est  liber;  quando  vero  determinatio  est 
alio  modo,  aut  actus  vokmtatis  non  est  plene 
rationalis  nec  perfecte  voluntarius,  quia  per 
surreptionem  quamdam  et  imperfectsm  ac  in- 
deliberatam  cognitionem  movetur,  et  conse- 
quenter  cum  interua  necessitate ;  vel  si  cogni- 
tio  et  judicium  est  perfectum,  et  inde  voluutas 
spontanee  et  voluntarie  fertur,  objectum  tale 
est,  ut  ab  interno  impetu  voluntas  necessario 
in  illud  feratur,  ac  subinde  ex  necessitate. 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.-E  DEI. 


470 

4.  Hsec  vero  tollunt  suppositionem  quam  in 
argumento  fecimus,  et  in  Prolegom.  i  proba- 
vimus^  nimirum,  stante  perfecto  judicio  ratio- 
nis  cum  indifferentia  objecti  plene  cognita, 
posse  voluntatem  extrinsecus  necessitari  per 
divinam  motionem.  Et  qui  attente  considerave- 
rit,  intelliget,  secundum  ilkim  modum  plane 
concedi  illam  prcedeterminationem  ad  unum 
quoad  exercitium  actus  esse  quaradam  neces- 
sitatem  ab  extrinseco  immissam  voluntati ; 
solum  additur  illam  non  excludere  libertatem 
ab  actu,  vel  quia  manet  idem  judicium  de  se 
sufiiciens  ad  actum  liberum,  vel  quia  voluntas 
ibi  operatur  non  ex  se  determinata,  sed  ut  de- 
terminata  ab  alio.  Et  ita  non  assignatur  diflfe- 
rentia  inter  illos  duos  modos  prsedeterminandi 
ab  extrinseco  voluntatem^  cum  necessitate,  vel 
sine  illa,  stante  eodem  judicio  rationis,  sed  ab- 
solute  negatur  modus  praedeterminandi  cum 
necessitate.  Cujus  oppositum  in  loco  citato  os- 
tendimus  esse  magis  consentaneum  divinse  po- 
tentiee,  et  communi  sententiai  Theologorum. 
Et  certe  si  D.  Thomas,  in  locis  quse  proxime 
allegabantur,  duos  modos  praedeterminandi 
voluntatem  insinuat,  cum  necessitate,  et  sine 
illa,  in  illis  aperte  loquitur  de  motione  volun- 
tatis  quiB  fit  vel  fieri  potest  a  Deo  in  hac  vita, 
stante  perfecto  judicio  rationis. 

5.  Accedit  satis  esse  in  dicto  Prolegom.  1 
ostensum  indifferentiam  judicii  non  suffice- 
re  ad  libertatem  formalem  actus,  quia  non 
sufficit  ad  potestatem  agendi  et  non  agendi, 
et  quia  indifferentia  judicii  non  est  indiflferen- 
tia  hominis  operantis,  sed  est  potius  iudiflfe- 
rentia  quffidam  ipsius  objecti,  ut  sic  dicamj 
nam  cognoscitur  ut  habens  aliquam  rationem 
boni  admistam  alicui  rationimali,  vel  cum  im- 
perfectione  aUqua,  ratione  cujus  magis  vel 
minus  potest  allicere  vohmtatemj  et  de  se  non 
valet  eam  ad  exercitium  determinare,  quia  iu 
opposito  actu^  vel  in  carentia  ilUus,  ahqua  ra- 
+io  bonitatis  seu  utiUtatis  cogitari  potest.  Hsec 
autem  indifl[erentia  objecti  formaUter  non  est 
iudiflferentia  voUmtatis  operantis^  vel  actionis 
ejus,  sed  soUim  conducit  ut  objectum  ex  se 
non  moveat  cum  necessitate  voUuitatem.  Hoc 
autem  non  sufficit  ut  actus  voluntatis  sit  for- 
maUter  Uber,  quia  Ubertatem  formalem  habet 
ex  habitudine  ad  ipsam  potentiam  operantem 
ex  parte  sua  cum  dominio  actionis  suse,  juxta 
exigentiam  taUs  objecti.  At  vero  hoc  domi- 
nium  potestDeus  auferre,  et  facere  utsineillo 
voUmtas  feratur  iu  tale  objectum  uUra  merita 
ejus,  ut  sic  dicam;  ergo  potest  facere  ut,  stante 
judicio  ratiouis^  voUuitas  nou  Ubere,  sed  ex 


necessitate  determinetur.  Hoc  ergo  posito,  non 
subsistent  diflferentise  prsedictse,  quia  in  utro- 
que  casusupponitur  voluntas  determinata  cum 
pleno  judicio  rationis,  et  in  neutro  determina- 
natur  ab  objecto  nec  ab  interno  impetu ;  in 
utroque  actus  est  seque  voluntarius  et  sponta- 
neus,  quia  nec  est  ex  indeUberatione  rationis, 
nec  ex  propositione  objecti  sub  ratione  neces- 
sarii  boni,  ut  supponimus;  ergo  nuUum  est 
discrimen. 

6.  Alia  responsio,  supposito  indiferentiju- 
dicio,  dupliciler  posse  aeterminari  vohmtatem 
ad  actum.  —  Est  ergo  aUa  rpsponsio,  quam  ex 
Joanne  Vincent.  refert  Lesdema  in  dicto  artic. 
iO  ad  1,  supposito  eodem  indifl[erenti  judicio, 
dupliciter  posse  determinari  voUmtatem  ad 
talem  actum.  Primo,  quasi  totaUter  ex  vi  so- 
Uus  impulsus  causae  superioris,  ita  ut  voUmtas 
nuUa  ratione  se  moveat  ex  vi  propriae  deUbe- 
rationis  et  electionis,  sed  totaUter  moveatur 
a  causa  ipsam  determinante  et  appUcante;  se- 
cundo,  potest  ita  praedeterminari  a  causa  su- 
periori,  ut  simul  ipsa  seipsam  prsedeterminet 
ex  vi  propriffi  deUberationis,  et  electionis  sub- 
ordiuatae  ad  determinationem  superioris  cau- 
sse.  Prior  ex  Uis  modis  dicjtur  e^se  cum  modo 
necessitatis,  et  repugnare  Ubertati,  quia  non 
est  secundum  modum  volun'atis,  qui  est  per 
propriam  deUberationem  et  electionem  mo- 
veri.  Secundus  autem  modus  est  secundum 
naturam  voUmtatis  UberEe,  et  ideo  non  re- 
pugnat  Ubertati;  et  per  Uanc  distinctionem 
ait  Ledesma  solvi  argumentum  evidenter,  quia 
in  ea  dicuntur  probabiUa,  et  quia  voluntas, 
cum  ex  se  sit  indiflferens,  non  potest  operari, 
nisi  prsedeterminata  secundum  modum  suee 
naturee  ,  ideoque  taUs  praedeterminatio  non 
repugnat  Ubertati,  sive  ab  ipsa  voUmtate  fiat, 
sive  a  Deo,  et  ita  concUtdit  argumentum  in 
omni  sententia  habere  eamdem  difficuUatem. 

7.  Distinctio  illa  non  convenit  in  prcesenti.  — 
Duplex  determinatio  voluntatis  in  actu  primo 
vel  in  actu  secundo,  prce  oculis  lialenda.  — Ve- 
rumtamen  distinctio  iUa  non  potest  in  prae- 
senti  accommodari,  et  suspicor  F.  Joannem 
Vincent.  non  de  hoc  genere  determinationis, 
quam  nunc  tractamus,  iUam  adhibuisse,  sed 
de  aUa  tractanda  in  capite  20,  ut  ibi  declarabo ; 
scripta  enim  iUius  auctoris  videre  non  potui. 
Itaque  prae  ocuUs  Uabenda  est  distinctio  de 
dupUci  determinatione  voluutatis  in  actu  pri- 
mo  vel  in  actu  secundo,  nam  hic  non  tracta- 
mus  de  determinatione  in  actu  secundo,  sed 
in  actu  primo,  quia  si  determinatio  aUqua  fit 
per  auxilium  efficax  praevium,  quod  et  ab  ac- 


CA.P.  XVII.  VIS  SUPERIORIS  DISCURSUS  ALIO  MODO  M ANIFEST ATUR ,  ETC. 


471 


tione  voluntatis  realiter  distinctum  sit^,  et  in 
suo  genere  physicum  principium  ejiis^  illa  non 
potest  esse  dettrminatio  in  actu  secundo^  sed 
in  actu  primo^ut  sape  ostensum  est^  et  ex  ip- 
sis  termiuis  patet,  quia  antecedit  actionem 
causse  secunde,  et  est  actus  ejus,  non  ergo 
secundus,  sed  primus.  Item^  quia  determina- 
tio  in  actu  secundo  fit  a  voluntate  effective 
simul  cum  Deo;  hsec  vero  determinatio,  quee 
fit  per  hoc  auxilium ,  effective  fit  a  solo  Deo, 
quia  sohis  infundit  et  potest  infundere  tale 
auxilium;  formaUter  autem  fit  ab  entitate  taUs 
auxihi  inZiairente  voluntati;  ergo  est  determi- 
natio  in  actu  primo,  et  non  in  secundo. 

8.  Quod  autem  illi  nou  possit  apphcari  dis- 
tiuctio  prior,  probatur,  quia  tahs  determina- 
tio  semper  fit  totahter  a  causa  extrinseca , 
scihcet  Deo,  quia  fit  sine  concursu  effectivo 
aherius  causee ;  materiahs  autem  concursus,  ex 
parte  voluntatis  recipientis,  in  omni  etiam 
determinatione  invenitur.  Item  illo  modo 
semper  determinatur  vohmtas  per  sohim  im- 
pulsum  causae  superioris,  quia  etiam  in  secun- 
do  modo,  quando  dicitur  voluntas  determinari 
secundum  modum  suum,  si  id  inteUigatur  de 
determinatione  in  actu  primo,  ut  loquimur, 
tantum  fit  per  auxihum  efficax,  quod  est  quasi 
impulsus  a  solo  Deo  impressus.  Unde,  loquen- 
do  de  eadem  determinatione,  falsum  est  quod 
iu  secundo  membro  dicitur,  vohmtatem  ita 
determinari  a  causa  superiori,  ut  simul  deter- 
minet  seipsam  -,  quia  ipsa  non  facit  iham  de- 
terminationem ;  ergo  per  iham  non  determi- 
nat  se.  Multo  magis  falsum  est  quod  faciat  vel 
recipiat  illam  ex  vi  propriae  dehberationis  et 
electionis,  quia  dehberatio  et  electio  non  est 
sine  usu  hbertatis  ;  sed  voluntas  recipit  iUam 
determinationem  ante  omnem  usum  hberta- 
tis,  ut  capite  46  ostensum  est;  ergo  recipit  il- 
lara  sine  uUa  dehberatione  vel  electione ;  quo- 
ad  hanc  ergo  partem  nuha  est  differentia. 

9.  Et  liinc  fit  nunum  etiam  discrimen  esse 
posse  in  libertate  vel  necessitate  actionis,  quse 
a  tah  determinatione  procedit.  Primo,  quia 
non  magis  determinatur  voluntas  secundum 
modum  suum,  quoad  actum  primum,  in  secun- 
do  membro  quam  in  primo ;  quia  in  utroque 
membro  ex  parte  intehectus  idem  modus  ser- 
vatur,  quia  idem  judicium  de  se  indifferens 
prfficedit,  ul  supponitur.  Ex  parte  autem  vo- 
luntatis,  non  fit  iha  determinatio  in  actu  pri- 
mo  cum  majori  efficientia,  dehberatione,  aut 
electione  voluntatis,  in  secundo  membro  quam 
in  primo,  ut  probatum  est.  Niliil  ergo  reperi- 
tur  in  secundo  membro  cur  ilJa  determinatio 


dicatur  magis  esse  secundum  modum  volun" 
tatis  quam  in  primo ;  ergo  ex  hac  parte  actus 
nou  est  magis  hber  in  uno  membro  quam  in 
aho,  neque  revera  esse  potest,  quia  iha  mem- 
bra  verbis  tantum,  non  re  ipsa  distinguuntur, 
quoad  hanc  determinationem  in  actu  primo. 
Probatur  secundo,  neque  in  emanatione  actio- 
nis  seu  dehberationis  in  actu  secundo  a  taU 
actu  primo  uhum  posse  assiguari  discrimen. 
Quia  in  utroque  membro  actio  iUa  seu  deter- 
minatio  in  actu  secundo  non  est  a  solo  Dco, 
sed  fit  ab  ipsa  vohmtate,  est  enim  actio  vita- 
lis;  ergo  quoad  hanc  partem,  etiam  cum  vo- 
hmtas  necessitatur  a  Deo,  determiuatio  non 
fit  a  solo  impulsu  Dei  totahter,  si  per  hoc  ex- 
cludatur  coefficientia  ipsius  vohmtatis.  Quod 
si  lisec  non  excludatur,  non  est  differentia  in- 
ter  primum  et  secundum  membrum  quoad 
hanc  partem.  Deiude  in  tah  efficieutia  non  est 
major  dehberatio,  vel  electio  in  uno  membro 
quam  in  alio,  quia  utraque  efficientia  est  «que 
vohmtaria  et  spoutanea,  et  utraque  ex  vi  prse- 
cedentis  determinationis  in  actu  primo  tra- 
hentis  voluntatem  ad  cooperandum  secum  de- 
terminationem  in  actu  secundo,  si  ita  meretur 
appeUari ;  et,  in  utroque  etiam  casu,  iUa  deter- 
miuatio  est  cum  quadam  necessitate,  cui  vo- 
hmtas  non  potest  resistere,  quae  non  est  magis 
absohita  in  uno  casu  quam  in  alio,  quia  in 
utroque  est  ex  suppositione  motionis,  et  in 
utroque  est  seque  inevitabihs  per  resistentiam 
vohmtatis,  quia  in  posteriori  membro  tam 
inevitabilis  dicitur  esse  consecutio  actionis,  ut 
implicet  contradictionem  non  sequi.  Quae  ergo 
major  inevitabiUtas  in  priori  membro  quam 
in  secuudo? 

10.  Quod  si  de  determinatione  in  actu  se- 
cundo  sit  sermo,  nuUa  est  ratio  ob  quam  in 
posteriori  membro  dicatur  esse  cum  delibera- 
tione  et  electione  voluntatis,  magis  quam  iu 
priori,  quia  non  fit  cum  majori  judicio,  nec 
cum  majori  potestate  non  operandi  seu  vo- 
lendi ;  quia,  in  sensu  composito  in  neutro  casu 
dicitur  esse  potestas,  in  sensu  autem  diviso  in 
utroque  eadem  potestas  vohmtatis  sub  tah 
prsedeterminatione  manet  :  ergo  nuUa  major 
electio  seu  deUberatio  in  aUero  membro  quam 
in  aUo  intercedit.  Sicut  ergo  verisimile  dicitur 
in  priori  casu  actionem  voluntatis  non  fieri  ex 
deUberatione,  vel  electione  sua,  quia  non  agit 
ut  indifferens,  sed  ut  determinata,  nec  electio 
habet  locum  ubi  aUera  pars  inevitabUis  est, 
ita  prorsus  dicendum  est  in  posteriori  mem- 
bro.  Atque  ita  si,  ex  aliqua  detcrminatione 
voluntatis  in  actu  primo,  sequitur  actio  ita 


472 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEL 


iiecessaria  ut  uon  sit  vere  lihera,  similis  pro- 
fecto  sequitur  ex  hoc  auxilio  prsedetermi- 
naute. 

M.  Responsio  aUatanon  procedit  ex  proha- 
hilihis.  —  Non  est  ergo  evidens  hsec  respon- 
sio_,  nec  procedit  ex  probabihbus  quse  possint 
ad  solvendum  argumentum  adaptari.  Nam 
discursus  factus  videtur  demonstrativo  osten- 
dcre  quod  nec  inter  preedeterminationem  in 
actu  primo^  nec  inter  actiones  emanantes  ab 
utroque  actu  primo  invenitur  differentia.  Imo 
hiuc  directe  roboratur  argumentum^  qiiia  ideo 
ali<[uando  necessitatur  vohmtas  per  similem 
preeviam  motionem^  quia  jam  non  operatur 
Tit  indifferens,  sed  praedeterminata  ad  unumj 
et  quia  illud  compositum  ex  vohmtate  et  prse- 
via  motione,  quod  est  proximum  et  adaequa- 
tum  principium  talis  actionis,  naturahter  agit, 
et  non  libere,  et  ab  illo  habet  actio  quod  ne- 
cessaria  vel  hbera  sit,  et  ob  eamdem  ratio- 
nem,  vohmtas  sic  agens  prgedeterminata  in 
actu  primo  non  potest  proprie  dici  determi- 
nare  se,  neque  ignis  cum  calefacit,  quia  ver- 
bum  determinandi  se,  dicit  habitudinem  ad 
causam  in  actu  primo  iDdifferentem.  Denique 
non  video  quo  colore  dicatur  hanc  difficulta- 
tem  a?que  urgere  in  omni  senteutia,  cum  nos 
nullo  modo  admittamus  vohmtatem,  cum  U- 
bere  operatur,  operari  prsedeterminatam  phy- 
sice  ac  simphciter,  falsumque  esse  censeamus 
quod  supponitur  ibi,  vohmtatem  indigere 
prsedetermiuatione  in  actu  primo  a  se  vel  ab 
aho,  ut  hbere  operetur,  nam  si  est  prsedeter- 
minatio  iu  actu  primo,  illa  semper  est  ab  aho, 
et  repugnat  hbertali,  et  sine  illa  potest  volun- 
tas  cum  concursu  vel  auxiho  Dei  coucomitante 
se  determinare,  etiamsi  prius  natura  sit  om- 
niuo  indifferens  ut  in  hb.  3,  cap.  42,  ostendi- 
nius.  Si  vero  sit  determinatio  in  actu  secundo, 
illa  non  est  ahud  quam  ipsa  actio  volendi,  quia 
vohintas  non  potest  velle  quin  determinetur ; 
sed  iha  determinatio  non  est  prsedeterminatio, 
nec  suppositio  antecedens,  sed  est  ipsa  forma- 
hs  determinatio  quce  hbere  fit  a  vohmtate,  et 
ideo  est  suppositio  consequens  includens  usum 
hbertatis,  et  illo  supposito  inducens  necessi- 
tatem  secundum  quid,  et  longe  dissimilem  ab 
illa  quae  esse  potest  a  divina  motioue  preede- 
terminante. 

42.  Refellnntur  qui  pv.tant  salvari  libertatem 
nostram ,  per  Jioc  qnod  tota  impressio  provenit 
a  voluntate  Del  lihera.  —  Atque  ex  his  tandem 
refehuntur  facile  qui  putant  salvari  hbertatem 
nostram,  non  obstante  tota  nccessitate  quae 
per  tale  auxihum  efficax  voluntati  hominis 


fieret,  per  hoc  sohim  quod  tota  illa  impressio 
provenit  a  voluntate  Dei  hbera  quae  in  se  in- 
diflerens  est,  et  intime  adest  vo.untati  nostrae, 
et  movendo  iham  perficit  iham  suseque  liber- 
tatis  ac  indifferentise  participea  facit.  Ita  lo- 
quuntur  interdum  ahqui  ex  dicis  auctoribus, 
et  certe  Ledesma,  qui  salvare  nititur  hberta- 
tem  quoad  specificationem  et  potestatem  agen- 
di,  in  eo  qui  caret  hoc  auxiho,  pei-  solam  inti- 
mam  assistentiam  voluntatis  et  potentiae  di- 
vinse  in  nostra  voluntate,  ut  cap.  42  retuh, 
facile  etiam  in  prsesenti  dicet  indiaferentiam 
vohmtatis  divinse,  intime  moventis  et  guber- 
nantis  vohmtatem  nostram,  sufficere  ut  con- 
sensus  noster  hber  sit,  etiamsi  ex  duphci  ne- 
cessitate  nobis  immissa  procedat,  nimirum  ex 
necessaria  receptione  auxihi  prsedeterminan- 
tis,  et  ex  necessaria  dimanatione  ab  auxiho  et 
vohmtate  iho  aflfecta.  Atque  in  terminis  qui- 
dam  ex  his  Patribus  refert  hanc  evasionem  ex 
aho  Thomista,  quem  non  nominat.  Ait  enim 
ihum  prius  asseruisse,  non  obstante  prsedeter- 
minatione,  vohmtatem  hominis  retinere  indif  - 
ferentiam ;  postea  vero,  id  exphcando  et  tacite 
retractando,  dixisse  prsedeterminationem  pro- 
cedere  ex  indifferentia,  quse  splendet  in  vo- 
luntate  divina,  et  ideo,  hcet  prsemotio  sit  de- 
terminata  ad  unum,  dici  indifferentem,  et  in- 
difierentem  rehnquere  voluntatem. 

43.  Prf£cedens  rcspondendi  modns  liberfatem 
Dei  salvat,  nonnostrarn.  —  At  profecto  (ut  iste 
auctor  recte  dixit)  hic  respondendi  modus  li- 
bertatem  Dei  salvat,  non  nostram.  Quid  enim 
ad  nostram  hbertatem  referret  quod  in  divina 
splendeat  indifferentia,  nisi  nobis  participatio- 
nem  ihius  indifferentise  communicasset.  Certe 
illo  modo  etiam  actio  ignis  et  lapidis  desceu- 
dentis  esset  hbera  igni  et  lapidi ,  quia  otiara 
in  iha  splendet  indifferentia  divinae  vohmtatis, 
quee  posset  iham  impedire,  et  concursum  ad 
ifiam  suspendere.  tndifferentia  ergo  Dei  facit 
ut  actio  sit  ipsi  hbera,  non  causse  secundse, 
nisi  ipsa  indifferens  sit,  et  in  iha  indifferentia 
conservetur  et  peimaneat  in  eo  instanti  prius 
natura  quam  operetur,  ita  ut  actio,  ut  est  ab 
illa  proxime  completa  ad  operandum,  respi- 
ciat  iham  ut  indifferentem ,  et  inde  libera 
denominetur.  Confirmatur  primo,  quia  ahas 
etiam  ipsa  infusio  efficacis  auxihi,  imo  et  suf- 
ficientis  ac  prsevenientis,  dici  posset  hbera  vo- 
hmtati,  quia  procedit  ab  indifferentia  divinse 
vohmtatis  quse  in  illa  resplendet,  et  omuino 
gratis  et  hbere  talem  motionem  praebet.  Con- 
sequens  autem  absurdum  est,  et  contra  om- 
niura  doctrinam,  utconstat;  ergo  indifferentia 


CAP.  XVII.  VIS  SUPERIORIS  DISCURSUS  ALIO  MODO  MANIFESTATUR,  ETC. 


473 


divinse  'voluntatis  non  sufficit  ut  actio  volun- 
tatis  humanae  libera  sit. 

14.  Retorquetur  argimenttm.  —  Prseterea, 
argumentum  sumptum  ex  libertate  quoad  spe- 
cificationem  efficaciter  retorquetur,  ex  dictis 
capite  12.  Nam  potentia  Dei,  quantumvis  sit 
intima  nobis,  nisi  intelligatur  esse  parata  per 
voluntatem  Dei  ad  nos  juvandum,  non  reddit 
nos  potentes.  Unde,  si  absolute  ct  sine  res- 
pectu  ad  usum  nostrse  libertatis  decrevit  non 
dare  alicui  auxilium  necessarium  ad  aliquem 
actum  simpliciter,  fit  illi  impossibilis  talis  ac- 
tus  ;  ergo  similiter  in  prsesenti,  a  contrario,  si 
Deus,  non  obstante  sua  indifferentia,  decrevit 
dare  tale  auxilium  prsedeterminans,  et  non 
suspendere  illud,  licet  posset  simpliciter,  fit 
nobis  impossibilis  suspensio  talis  actus,  et  con- 
sequeuter  fit  ipfe  actus  simpliciter  necessarius 
quoad  exercitium  respectu  hominis,  etiamsi 
sit  liber  respectu  Dei.  Ac  tandern  inde  sumitur 
optimum  argumentum,  quia,  supposita  neces- 
sitate  pr8edetef4flinantis  auxilii ,  impossibilis 
pura  et  libera  omissio  talis  actus ;  quia  si  non 
fit,  preecedit  carentia  vel  ablatio  preedetermi- 
natiouis,  quae  et  necessaria  nobis  est,  cum 
auxilium  non  pendeat  ex  libertate  nostra,  et 
illa  supposita  non  hbere  sed  necessario  sequi- 
tiir  carentia  actus.  Ergo,  eadem  proportiono, 
e  converso  supposita  immissione  talis  auxilii 
ex  sola  vokmtate  Dei,  in  se  quidem  indifferen- 
te  ex  se,  tamen  se  determinante  absohito  de- 
creto  ad  infundendum  ilhid  auxilium,  non  re- 
hnquitur  homini  indifferentia  in  agendo  cum 
tah  auxilio  recepto ;  est  enim  eadem  ratio.  Ma- 
net  ergo  sohdum  fundamentum  assertionis, 
propter  quod  iham  omnino  veram  et  fidei 
principiis  consentaneam  censemus. 

45.  Respondetur  ad  primum  argumentum.  — 
Ad  stcundwn.  —  Nec  obstant  in  principio  ob- 
jecta.  Ad  primum  enim  respondetur  uecessi- 
tatem  sensus  compositi,  quando  in  supposi- 
tione  non  includitur  aliquo  modo  usus  hberta- 
tis  vel  habitudo  ad  illum,  esse  necessitatem 
simphciter,  et  repugnantem  libertati,  ut  satis 
probatum  est.  Ad  secundum,  fatemur  ad  om- 
nipotentiam  Dei  pertinere  ut  possit  movere 
voluutatera  efficaciter  et  suaviter,  ut  infallil)i- 
liter  et  hbere,  sed  non  illo  modo,  quia  in  iho 
involvitur  contradictio;  quis  autem  possit  esse 
alius  modus  postea  explicabimus,  prout  vide- 
bitur  probabilius.  Fatemur  enim  non  posse 
nos  assequi  omnes  modos  omnipotentise  Dei 
possibiles  ;  nihilominus  tamen  scimus  ihum 
non  esse  possibilem  in  qno  conti-adictio  invol- 
vitur.  Credimus  etiam  Deum  ita  movere  per 


gratiam  ut  usum  libertatis  non  auferat,  et 
ideo  modum  illum  non  admittimus.  Ad  ter- 
tium,  de  actionibus  preedefinitis  a  Deo,  admit- 
timus  eas  sape  pra^definiri,  et  iude  infalli- 
biliter  sequi  ut  sit  futurus  actus  prsedefinitus, 
non  tamen  media  prsedeterminatione  physica, 
sed  media  vocatioue  congrua,  ut  infra  dice- 
mus.  Et  ideo  suppositio  iha  non  est  omuino 
antecedens,  nam  habet  quemdam  respectum 
ad  cooperationem  liberam  voluntatis  per  il- 
lam  intentam,  et  ideo  non  est  simile. 

16.  Respondetur  ad  exeyvpla,  —  Et  per  hoc 
respondendum  est  ad  alia  exempla,  nam  vo- 
luntas  Christi  ex  vi  unionis  habet  necessario 
conjunctum  divinum  regimen  sueb  voluntatis 
creatse,  per  quod  ita  dirigitur,  ut  infallibiliter 
semper  velit  quod  bonum  et  melius  est, 
etiamsi  non  prsedeterminetur,  ut  in  propria 
materia  latius  tractatum  est.  Similiter  vohm- 
tas  Pauli  absque  determinatione  efficaciter  vo- 
cata  est,  ut  etiam  Augustinus,  et  Chrysostomus, 
et  Anselmus  infra  citandi  explicarunt.  Idem 
est  de  confirmatis  in  gratia,  nam  licet  aliqui 
non  dubitent  concedere  illos  necessitari  ad 
non  peccandum,  quia  hsec  tantum  est  necessi- 
tas  quoad  specificationem,  non  est  tamen  id 
admittendum,  quia,  restringendo  casum  prse- 
cepti  affirmativi  hic  et  nunc  obligantis,  in- 
cideremus  in  necessitatem  quoad  exercitium. 
Neutra  ergo  ponenda  est  in  his  confirmatis, 
ordinarie  loquendo,  nam  per  vocationes  con- 
gruas  sufficientissime  possunt  libere  sed  infal- 
libiliter  in  bono  confirmari,  ut  latius  in  se- 
quentibus  dicturi  sumus. 

17.  DifficuUas.  —  Sohitur.  —  Solum  su- 
perest  addendum  unum  verbum  propter  eos 
qui,  ut  enervent  fandamentum  adductum,  di- 
cunt  illud  fuisse  fundameutum  erroris  Pelagii, 
ssepiusque  ab  Augustinoet  aliis  Patribus  fuisse 
solutum.  Nos  vero  dicimus,  si  fundamentum 
dicitur  principium  aliquod  ex  quo  formatur 
ratio,  et  assertio  colligitur,  sic  ssepe  contingere 
ut  ex  eodem  principio  catholico  hsereticus  et 
catholicus  argumententur,  et  hsereticus  ma- 
le  colligat,  catholicus  autem  bene.  Sic  ergo  ex 
libertate  arbitrii  argumentabatur  Pelagius,  et 
nos  etiam  argumentamur,  sed  ille  ex  illo  prin- 
cipio  inferebat  absolute  et  iu  universum  gra- 
tiam  Dei  non  esse  necessariam  ad  opera  libera, 
quse  pessima  consecutio  est,  et  nullum  habens 
fundamentum  quo  nitatur,  quia  opus  liberum 
bene  potest  ab  alio  excitari  et  adjuvari,  et 
ideo  necessitas  gratise  excitantis  et  adjuvautis 
nuham  habet  repugnantiam  cum  libertate. 
Nos  vero,  ex  libertate  arlntrii,  in  usu  operum 


474 


LIB.  Y.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


gratise  colligimus  non  esse  necessariam  nec 
possibilem  preedeterminationem  physicam , 
quod  longe  diversum  est ;  et  consecutio  illa 
habet  maximum  fundamentum,  tum  in  natu- 
ra  liberi  arbitrii,  et  repugnantia  inter  indiffe- 
rentiam  et  preedeterminationem,  et  inter  libe- 
rum  usum  et  necessitatem  antecedentem.  Et 
ita  ha?c  nostra  consequentia  habet  magnum 
fundamentum  in  Patribus  et  in  Concihis,  ut 
prseter  dicta  pluribus  in  sequentibus  ostende- 
tur;  illatio  vero  Pelagianorum  ab  omnibus 
Patribus  impugnatur. 

18.  Dices  :  etiam  Pelagius  ex  arbitrii  hber- 
tate  colhgere  volebat  non  dari"auxihum  effi- 
cax,  quod  etiam  nos  cohigimus.  Respondemus 
imprimis  priorem  partem  non  satis  constare  : 
nam  Conciha  Milevitanum^  Arausicanum  et 
Tridentinum  sulficientem  tradunt  doctrinam 
contra  Pelagium,  et  non  definiunt  ahquid  de 
gratia  efhcaci^  sed  de  necessitate  gratise  prse- 
venientis,  preemoventis,  excitantis  et  adju- 
vantis.  Et  Coelestinus  Papa,  in  EpistoL  i,  a 
cap.  4  usque  ad  12,  doctrinam  necessariam 
contra  Pelagianos  et  Semipelagianos  tradit,  et 
in  eis  sohim  osteuditur  dicta  gratifB  necessi- 
tas ;  et  in  cap.  8  solum  dicitur  ita  de  divina 
gratia  esse  sentiendum,  ut  nec  nostrmi  deesse 
sentiamiis  arhitrium,  et  in  honis  quihusque  vo- 
hmtatis  humancB  singulis  motihus  magis  illius 
non  duhitemus  valere  auxilium.  Et  in  cap.  42, 
conchidit  Deum  esse  auctorem  bonorum  omr 
niura  operum,  quia  iha  sua  gratia  prsevenit, 
et  ihorum  initium  in  nobis  operatur,  agitque 
ut  quod  ipse  vult  nos  velimus  et  agamus.  In 
quibus  omnibus  nihil  de  ef ficaci  gratia  sub  pro- 
priis  terminis  tradit,  quod  sane  fecisset  si  Pe- 
lagius  eam  suo  argumento  impugnasset.  Sed 
esto  pars  iha  vera  sit,  et  in  hoc  etiam  erraverit 
Pelagius ,  falsa  profecto  est  ahera  pars,  quia 
nos  ex  iho  principio  non  impugnamus  abso- 
hite  gratiam  efficacem,  sed  gratiam  ex  se  prae- 
detcrminantem  physice,  ac  subinde  refehimus 
talem  modum  gratise  efficacis  de  quo  nec  fuit 
controversia  cum  Pelagio,  uec  Augustinus  un- 
quam  locutus  est,  ut  infra  ostendemus. 

CAPUT  XVIII 

UIRUM  CONCURSUS   DEI   SIMULTANEUS   EX  SE   PR^- 
PETERMINET   VOLUNTATEM   AD   CONSENSUM. 

1.  Duo  modi  prcedeterminandi  phjsice  volun- 
tatem.  —  Duos  modos  praedeterminandi  phy- 
sice  vohmtatem  supra  distinximus  :  unus  est 
prsedeterminando  prius  natura  in  actu  primo 


voluntatem  per  ahquam  entitatem  ab  ipsa  et 
ab  actu  secundo  ihius  distinctam,  ut  ipsa  sic 
prsedeterminata  actum  ehciat.  Alter  est  imme- 
diate  prsedeterminando  ipsam  ad  ipsum  actum 
secundum^  sine  entitate  praevia,  sed  imme- 
diate,  per  divinam  vohintatem,  ita  efficiendo 
in  voluntate  et  cum  illa  actum  ipsius^  ut  in 
ipsamet  efficientia  humana  vohmtas  a  divina 
praedeterminetur.  Priorem  modum  impugna- 
vimus  in  prsecedentibus  capitibus  :  in  hoc  et 
sequentibus  posteriorem  expendemus;  et  prius 
de  necessitate,  postea  de  possibiUtate  hujus 
pra^determinationis  dicemus.  Duobus  autem 
modis  intelhgi  potest  praedeterminatio  hsec 
per  influxum  immediatum  in  ipsuni  actum 
secundum,  scihcet  quod  ipse  concursus  Dei, 
ex  se  et  quasi  absolute  spectatus,  habeat  hanc 
vim  prsedeterminandi  vohmtatem,  vel  sahem 
ut  iham  habeat  per  respectum  ad  vohuitatem 
divinam  a  qua  procedit.  Et  licet  auctores  po- 
nentes  praideterminationem  in  ipso  actu  in- 
distincte  loquantur,  nos,  ut  vis  rationum  ma- 
gis  appareat,  de  priori  modo  dicemus  iu  hoc 
capite,  et  de  altero  in  sequenti. 

2.  Quod  ergo  haec  prsedeterminatio  fiat  per 
ipsam  actionem  consensus  vohmtatis,  iit  est 
a  Deo,  sentit  imprimis  F.  Cumel  in  uhima 
hnjus  puncti  examinatione,  quam  in  hb.  4 
opusculor.  rehquit  copiosam,  in  disput.  4, 
sect.  3,  conclus.  4,  ubi  sic  inquit :  Ita  affir- 
matur  a  nohis  ef/icacia  divini  auxilii  esse  ex 
Deo,  non  ex  noitra  cooperatione,  ut  non  dica- 
mus  Deum  prcedeterminare  nos  ad  extra  se  solo 
aliqua  actione  prius  in  nohis  posita,  setc  aliqua 
actione  prcedeterminante  priusin  nohis  recepta, 
in  qua  mere  passive  se  liaheat  omnino  liherum 
arhitritm  ;  et  infra  addit  rationem,  quia  alias 
voluntas  non  se  lihere  determinaret.  Unde  (in- 
quit)  eadem  determinatio  conversionis  est  a  Deo 
et  ah  liomine,  sed  a  Deo  prius  ordine  naturce, 
quia  est  prior  in  caiisando,  et  movendo  liherum 
arhitrium  hominis ,  etc.  Et  ibidem  negat  esse 
ibi  duas  actiones,  sed  unam  tantum  Dei  et  ho- 
minis,  quse  prius  natura  est  a  Deo.  Et  in  con- 
clusione  5  expressius  dicit  eamdem  esse  actio- 
nem  qua  voluntas  se  determinat  ad  cojiversio- 
nem,  et  convertitur,  et  eadem  actione  determina- 
tiva  et  determinante,  qucp  a  lihero  arbitrio  eli- 
citur  ctim  gratia  Dei,  Deus  determinat  idem  ar- 
hitrium.  Et  quod  mirabilius  est,  statim  subdit: 
Neque  hcoc  actio  qua  voluntas  actualiter  et  for- 
maliter  determinatur  et  se  determinat,  est  res- 
pectu  ejus  volutitatis  effectus  posterior  natu- 
ra  quam  sit  cffectus  Dei,  sed  simul  est  effec- 
tus  vohmtatis  humance  ,   et  ipsius  Dei.  Idem 


CAP.  XVIII.  UTRUM  CONCURSUS 
repetit  disput.  quinta,  dum  refert  quintam 
sententiara  diceus,  non  esse  futandum  Deum 
ita  se  gerere,  ut ,  nolis  nihil  ageiitidus,  ipse 
froducat  suam  actionem  in  nos,  qua  efficien- 
ter  nos  determinat,  et  jam  priusquam,  volun- 
tate  determinata,  ipsa  procedat  ad  opus,  quia 
lioc  manifestam  dicit  implicatio7iem.  cum  liber- 
tatc,  et  in  discursu  hujus  sectionis^  quue  pro- 
lixissima  est,  lioc  ssepe  iuculcat. 

3.  Quiavero  de  nobisconqueriturquod  ejus 
sententiam  nostro  modo^  et  non  sicut  ab  eo 
traditur  et  explicatur^  referimus  (quod  sane  a 
nostra  saltem  iutentione  alienum  est),  non  au- 
demus  hanc  sententiam  ilU  tribuere.  Nam 
profecto  eisdem  locis  multa  docet^  quse  aperte 
videntur  contraria  his  quae  mox  recitavimus. 
Dicit  enim  saepe  auxilium  efficax  dari  volun- 
tati;  tanquam  principium  agendi  consensum 
supernaturalem ,  et  ad  constituendum  vel 
complendum  illam  in  actu  primo^  ut  det  illi 
virtutem  agendi  in  illo  ordine.  Ita  habet  in 
disput.  k,  sect.  2^  concl.  3,  et  concl.  5,  §  Sed 
pro  intelligentia,  et  disput.  5,  sect.  \,  conclus. 
3;,  per  totam;maxime  vero  in  repetitione  ejus- 
dem  tertise  conclusionis,  §  Quo  circa^  et  § 
Qiiod  vero,  ex  professo  impugnat  dicentes  hoc 
auxilium  in  re  non  esse  nisi  ipammet  actio- 
nem  et  operationem  vokmtatiSj  quia  licet  ac  - 
tio  voluntatis  sit  una  et  indivisiiilis  a  Beo  et 
ab  ipsa,  dicit  tamen  habitudinem  ad  illud  au- 
xilium  Dei,  a  quo  procedit,  tanquam  a  suo 
principio ;  ergo  necesse  est  ut  hic  dicat  auxi- 
lium  efficax  prius  infundi  a  Deo  solo  sine  con- 
cursu  activo  voluntatis^  cujusoppositum  dicit 
in  priobus  locis  ;  verum  est  in  ilhs  non  loqui 
sub  nomine  auxilii  efficacis^  sed  sub  nomine 
determinationis. 

4.  Unde  videtur  sentire  quod,  UcetauxiUum 
efficax  preeinfundatur  a  solo  Deo,  illud  non 
est  determinatio  formaUs  vokmtatis,  sed  so- 
kim  motio  fortis  et  suavis^  quse  in  eodem  tem- 
poris  instanti  cum  voluntate  efficit  liberum 
cousensum^  quem  dicit  esse  determinationem 
formalem ,  et  ideo  negat  in  prioribus  locis 
voknitatem  determinari  a  solo  Deo,  sed  simul 
a  seipsa,  et  ita  videtur  exponere  seipsum  infra 
sub  lit.  Aliis  argumentis,  §  £^t  con/irmatur. 
Sed  hoc  modo  non  expUcatur  punctum  difficul- 
tatis,  sed  obvolvitur,  non  distingueudo  deter- 
minationemin  actu  secundo  a  determinatione 
in  actu  primo.  Nos  enim  non  tribuimus  huic 
auctori  vel  aUis  omnibus,  quod  dicant  actum 
ipsum  secundum  fieri  a  solo  Deo,  et  quod  per 
iUum  determinet  formaUter  voluntatem,  sed 
referimus  quod  vere  asserunt  Deum  solum  in- 


DEI  SIMULTANEUS  EX  SE,  ETC.  475 

fundere  voluntati  auxiUum  per  modum  actus 
primi,  ita  efficax  ut  ex  se  habeat  non  posse 
separari  ab  actu  secundo^  et  consequenter  ne- 
gare  non  posse  quin  istj  actus  primus  inhse- 
rens  voluntati  formaUter  illam  afficiat  et  de- 
terminet  in  actu  primo  ad  talem  actum  se- 
cundum  et  exercitium  ejus.  Quod  tandem  fere 
eisdem  verbis  fatetur  idem  auctor  in  locis  pro- 
xime  citatis.,  §  Moveor  ctiam,  dicens  :  Ad  hoc 
quod  voluntas  exerceat  opera  supernaturalia ,  ne- 
cesse  est  quod  prius  volmitas  realiter  determi- 
netur  quam  opcrctur ;  et  iterum :  TJt  voluntas 
operetur,  necesse  est  ut  realiter  determinetur  ad 
illam  operationem  per  aliquid  reale  positivum, 
quidquid  illud  sit,  quod  iterum  repetit^  soli 
DeOj  ut  auctori  gratiai,  tribuensdeterminatio- 
nem.  Nihil  ergo  mirum  est,  si  huic  auctori 
imam  et  alteram  opinionem  tribuamus,  cum 
in  eo  utramqne  legamus. 

5.  Et  eodem  fere  modo  tribuo  sententiam 
hanc  P.  Gabreree,  quamvis  tam  muItipUciter  de 
hac  prsedeterminatione  loquatur,  ut  vix  pos- 
sim  de  illius  sententia  definitum  ferre  judi- 
cium.  Saipe  enim  defendit  prsedeterminatio- 
nem  hanc  fieri  per  aliquid  distinctum  ab  actu 
secundo,  et  prius  natura  illo,  unde  videtur  po- 
nere  praedetermiuationem  in  actu  primo  supra 
refutatam;  et  tamen  disp.  2,  §  11^  n.  474,  dicit 
quod  determinatio  Dei  reUnquit  voluntatem 
determinatam  in  actu  secnndo,  et  indifferen- 
tem  in  actu  primo,  et  quod  voluntas  preemota 
est  adhuc  indifferens  in  actu  primo,  licet  sit 
determinata  iu  actu  secimdo.  Quod  videtur 
repugnantiam  involvere,  si  non  intelligat  prce- 
determinationem  fieri  per  ipsum  actum  secun- 
dum,  licet  sub  eo  maneat  voluutas  cum  actu 
primo ,  quod  ad  tuendam  libertatem  actus 
non  sufficit,  ut  supra  ostendi.  Deinde,  §  10, 
num.  413  ,  dicit  motionem  prsedeterminan- 
tem  non  distingui  ab  actione  voluntatis,  nisi 
formaliter,  nec  Deum  concurrere  immediate 
ad  illam ,  nisi  per  prseviam  motionem.  Item 
videtur  hanc  sententiam  supponere  in  dispu- 
tat.  6,  dubio  8,  quando  dicit,  num.  50,  quod 
Deus  confert  auxilium  concomitans ,  non  ut 
prodeamus  in  acium ,  sed  ut  adjuvet  ad  eli- 
cicndMm  actum  in  quemjam  prodire  coepera- 
mus.  Nam  his  verbis  insinuat  prius  uos  inci- 
pere  prodire  in  actum,  propter  auxilium  effi- 
cax  quod  prius  natura  Deus  prsebet  quam  nos 
actum  eliciamus;  ergo  sentit  per  illudmet  auxi- 
lium  incipere  nos  in  actum  prodire,  quod  in- 
telligi  non  potest  nisi  auxilium  sit  ipse  actus 
sub  aliqua  prsevia  ratione  consideratus ;  uude 
in  eadem  disput.  6 ,   num.   1  ,   dicit  auxi- 


476 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATLB  DEI. 


lium  Dei  simultaneum  vocari  coadjuvans,  quia 

ipsam  operationem  incoeptam  per  auxilium 
prcedeterminans  coadjuvat  et  consummat,  con- 
comitans  zero  quia  concomitatur  operatione?n 
nt  incoeplam  per  auxiliim  prceveniens ;  nisi 
forte  improprie  loquatur^  et  intelligat  auxi- 
lium  prsedeterminans  inchoare  operationem 
non  formaliter,  sed  virtualiter,  quia  complet 
et  determinat  potentiam  ad  illam  eliciendam. 
Nam  proprie  utendo  terminis  contradictionem 
involvit  dicere  nos  incipere  prodire  in  actum 
secundum^  priusquam  Deus^  suo  auxilio  con- 
comitante  et  adjuvante,  nobiscum  operatio- 
nem  inchoet.  Nec  etiam  video  quid  sit  prodire 
in  actum  ,  nisi  ehcere  illum  :  unde  incipere 
prodire  in  actum  erit  incipere  elicere  illum  ; 
at  vero  elicere  et  incipere  elicere  idem  sunt, 
quia  actio  eliciendi  momentanea  est,  et  ita  si- 
mul  incipit  et  totafit.  Est  ergo  mihi  intellectu 
difficihs  ilhus  auctoris  mens^  et  sententia,  quae 
orania  non  parum  ipsiusmet  doctrinae  obscu- 
ritatem  et  perplexitatem  iudicant. 

6.  Constantius  videtnr  iham  sententiam 
defendere  Ledesma,  nam  toto  art.  8  ex  pro- 
fesso  probat  prsedeterminationem  non  fieri  a 
Deo  in  nobis  sine  cooperatione,  et  efficientia 
vohmtatis  nostrse,  hbere  concurrentis,  ut  ex- 
phcat  in  prima  probatione  tertise  conchisionis. 
Et  iu  secunda  addit  non  esse  necessarium 
ut  heec  prsedeterminatio  fiat  per  ahquem 
actum  distinctum  ab  eo  quo  prosequitur  ob- 
jectum,  sed  per  eumdem  secundum  rem,  ra- 
tione  forraah  distinctum,  ut  in  articulo  7  late 
dixerat ;  et  quod  magis  est,  dicit  in  iUa  doc- 
trina  convenire  discipulos  D.  Thomse,  et  ip- 
sum  D.  Th  mam  et  Gajetanum  pro  illa  citat, 
in  dicto  art.  7  ;  et  ideo,  in  art.  10,  ad  1,  dicit: 
Quando  est  auxilium  physice  prcedeterminans 
jam  esse  actum  in  stto  principio,  ahudens  ad 
modum  loquendi  M.  Cabrerse,  prout  verba  in 
proprietate  sonant.  Et  ideo  ait  Ledesma  hoc 
auxilium  non  requiri  ut  principium  operatio- 
nis,  neque  ex  parte  potentise,  sed  ex  parte 
operationis,  ut  artic.  etiaro  11  late  prosequi- 
tur.  Et  nihilominus  dicit,  in  dicla  sohition.  ad 
1,  auxiliura  prsedeterminans  voluntatem  esse 
necessarium  tanquam  antecedens  ordine  natu- 
rae  ipsam  operationem,  et  ut  voluntas  exeat  in 
actum.  Qua3  duo  difficile  conciliantur,  nisi  in 
ipsa  operatione  distinguatur  inchoatio  et  con- 
summatio,  seu  initium  operationis,  et  ipsa 
operatio  absohite  sumpta,  quod  videtur  effica- 
citer  impugnari  ratione  supra  facta,  et  ahis 
quae  in  hbro  3  feeimus,  tractaudo  de  concursu 
prsevio. 


7.  Singularis  quwdam  sententia  refert"ir. — 
Defensor  hujus  prcedeterminationis  tria  distin- 
guit  in  Dei  operatione  circa  acttis  voluntatis 
nostrce.  —  Denique  omittere  non  possum  quin 
hic  referam  notandam  sententiam  aherius  de- 
fensoris  hujus  preedeterminationis,  qui  prius 
tria  distinguit  in  Dei  operatione  circa  actus 
vohmtatis  nostrae.  Primum  vocat  simphcem 
immutationem,  qua  voluntas  constituitur  in 
ultimo  complemento  per  modum  actus  primi. 
Secundum  est  productio  actionis  voluntatis 
cum  ipsa  vohmtate.  Tertium  est  productio  ef- 
fectus.  Primum  ante  omnia  requirit  ad  auxi- 
hum  efficax,  et  dicit  fieri  a  solo  Deo  prius  na- 
tura  quam  vohmtas  operetur,  nam  in  ahis 
duobus,  ut  ait,  non  prius  natura  operatur 
Deus  quam  vohmtas,  non  obstante  subordina- 
tione,  quia  haec  subsistere  potest  sine  priori- 
tate  naturse.  In  quo  aperte  tradit  modum  pree- 
determinationis  in  superioribus  capitibus  trac- 
tatum,  satisque  consequenter  juxta  ihum  lo- 
quitur.  Statim  vero  addit  obscurissimam  dis- 
tinctionem  in  qua  videtur  hanc  posteriorem 
sententiam  profiteri  et  difficilhme  exphcare. 
Post  praevium  auxihum  efficax,  seu  post  iham 
quam  vocat  simphcem  immutationem,  distin- 
guit  in  consensu  voluntatis  duphcem  actio- 
nem,  unam  quse  identificatur  cum  consensu 
in  ratione  consensus,  aham  quce  natura  prse- 
venit  consensum,  quam  vocat  initiativam,  in 
qua  agitur  voluntas,  quam  etiam  dicit  esse 
auxihum  efficax  preevium.  Et  hanc  posterio- 
rem  actionem  dicit  etiam  non  esse  hberam 
in  illo  priori,  quamvis,  antecedente  nostra 
hbera  determinatione  ,  actio  quae  non  erat 
in  iho  priori  hbera  constituatur  hbera  in 
ratione  consensus  nostri  in  aho  posteriori  na- 
turffi. 

8.  Refellitur  dicta  sententia. — Duo  notanda. 
— Primum.  —  Aliud  notandum,  quod  in  super- 
naturali  consensu  duplicem  ponit  actionem  vo- 
luntatis,  unam  initiativam,  aliam  consumma- 
tivam.  —  In  qua  sententia  antequam  ulterius 
progrediamur,  duo  notanda  sunt  et  cavenda. 
Primum  est,  quia  ille  auctor  simul  videtur  po- 
nere  duo  auxiha  praevia  physice  praedetermi- 
nantia  voluntatem,  imum  per  simpiicem  im- 
mutalionem  Dei  ante  actionem  vohmtatis, 
aliud  per  actionem  quaradam  initiativam  con- 
sensus.  Hoc  autem  unllo  modo  admittendum 
est,  nam  licet  daremus  aliquam  prsedetermi- 
nationem  physicam,  supervacaneum  esset  du- 
plicem  fingere ;  tum  quia  in  eodem  genere 
physico  unum  tantum  auxilium  efiicax  ad  sin- 
gulos  actus  cum  ahquo  fundamento  requiri  po- 


CAP.  XVIII.  UTRUM  CONCURSUS 
test ;  tum  etiam  quia,  cum  haec  prsedeterminatio 
dicatur  supponere  auxilium  sufiiciens,  quocum- 
que  modo  talis  prsedeterminatio  cogitetur  suf- 
ficienti  auxilio  pervenire,  infallibiliter  indu- 
cet  consensum,  alias  nou  esset  vera  determi- 
natio  ;  ergo,  esto  sit  necessaria,  una  sufEcit. 
Declaratur  denique  ex  re  ipsa,  quia  si  finga- 
mus  antecedere    ausilium    prsedeterminans 
pliysice  voluntatem  in  actu  primo,  et  distinc- 
tum  in  re  ipsa  ab  actu  secundo^  et  ab  omni 
actione  humanoe  vohmtatis^  per  illud  intelligi- 
tur  vohmtas  perfecte  completa  in  actu  primo, 
et  proxime  expedita  ad  actum  secundum  ;  er- 
go  jam  non  indiget  aho  auxiho  prsevio,  sed 
tantum  simultaneo  concursu  ;  ergo  qui  ponuut 
auxiUum  prsedeterminans  in  actu  primo^,  su- 
perflue  fingunt  aliud  auxihum  praedetermi- 
nans  in  ipso  actu  secundo,  seu  actione  ejus  : 
item  quia  iha  actio,  per  habitudinem  ^d  tale 
principium  jam  determinatum  in  actu  primo, 
prodit  cum  sufficienti  determinatione ;  imo_,  si 
verum  fatendum  sit,  supposita  tah  determina- 
tione,  prodiret  sine  indifferentia  et  sine  hber- 
tate  ;  ergo  non  sohim  non  indiget  nova  prse- 
determinatione_,  sed  etiam  est  incapax  ihius. 
Sicut  supra  hb.  3,  cap.  36,  de  agentibus  natu- 
rahbus  dicebamus  non  indigere  prsevio  con- 
cursu  propter  praideterminationemj  quia  cum 
de  se  sint  determinata  ad  unum,  et  non  ha- 
beant  indiflerentiam,,  non  sunt  capacia  novse 
determinationis.   Secundo,  est  in  iha  seuten- 
tia  notandum  quod  in  supernaturah  consensu 
duphcem  pouit  actionem  voluntatis,  sive  re, 
sive  formahter,  sive  ratione  distinctas.  Unam 
vocat  initiativam_,  et  priorem  quam  sit  ratio 
consensus,  quia  natura  prsevenit  illum ;  aham, 
quae  sit  consummativa  consensus  ;  et  primam 
dicit  esse    auxilium  prsevium   efficax,    non 
vero  secundam  ;  itemque  priorem ,  ut   sic , 
non  esse  liberam,  constitui  autem  hberam 
in  ratione  consensus  in  aUero  posteriori  na- 
tura3.  Heec  vero  distinctio  et  quse  circa  illam 
dicuntur  rejicienda  omnino  sunt.  Nam  si  per 
illam  duphcem  actionem  ihe  auctor  intelh- 
gat  propriam  actionem  prsedicamentalem,  et 
terminus  ejus ,  qui  est  consensus   vel  actus 
vitahSj  prout  est  in  re  qualitas  quse  ab  ah- 
quibus  vocatur  grammaticahs  actio,  sic  nec 
dicere  debuit  nec  potuit  priorem  actionem  ini- 
tiativam  esse  in  iho  priori  non  liberam,  quia 
hoc  multum  repugnat  hbertati  arbitrii;  nam 
usus  libeitatis  maxime  pendet  ab  illo  puncto, 
in  quo  vohintasincipit  suam  actionem  elicere. 
Idem  quia  repuguat   actionem,  prius  natura 
non  hbere  ehcitam,  posterius  natura  constitui 


DEI  SIMULTANEUS  EX  SE,  ETC.  477 

hberam  in  eodem  instanti ;  tum  quia  non  pos- 
sunt  duo  preedicata  contradictoria  de  eodem 
verificari  in  eodem  instanti  temporis  ;  tum 
etiam  quia  actio  iha  semper  retinet  eamdem 
habitudinem  ad  suam  potentiam,  a  qua  habet 
quod  hbera  vel  necessaria  sit ;  tum  denique 
quia  non  potest  actio  iha  denominari  libera  a 
consensu,  qui  est  terminus  ejus,  quia  potius 
consensus  in  tantum  est  hber,  iu  quantum  fit 
per  actionem  hberam,  quia  hbertas  exercetur 
in  ipsa  actuah  efiicientia  per  quam  fit  termi- 
nus.  Si  autem  in  consensu  ipso  prseter  termi- 
num  et  quahtatem  distinguatur  duplex  actio, 
quarum  una  sit  non  hbera  et  altera  hbe- 
ra,  et  falsum  fundamentum  supponit,  et  mul- 
tum  derogat  hbertati,  ut  facile  ex  dicendis 
patebit. 

9.  Pundum  difficuliatis  disti^icte  explica- 
tur.  —  SuffoiiuntuT  qucedam  ut  punctum  dif- 
ficultatis  distincte  explicetur.  —  In  liiero  con- 
sensu  voluntaiis  iantum  illa  duo  reperiuntur, 
fieri,  et  factum  esse.  —  Igitur,  ne  in  ahorum 
placitis  referendis  prohxiores  simus  (sohim 
enim  iha  proponimus  ut  modus  doctrina?  con- 
sideretur),  iUis  prsetermissis,  ut  punctum  dif- 
ficultatis  exphcetur  et  inteUigatur  difficuUatis 
ratio,  suppono  imprimis  in  ipso  actu  secundo 
seu  consensu  Ubero  voluntatis  tantum  illa  duo 
inesse  et  distingui  posse,  quse  paulo  antea 
distinxi,  scilicet  fieri,  et  factuvi  esse,  seu  ac- 
tionem,  et  terminum  seu  qualitatem  et  depcu- 
dentiam  ejus ;  hsec  enim  omnia  sequivalentia 
sunt.  Et  quidem  illa  duo  in  re  ipsa  ahquo  mo- 
do  distingui  ex  philosophia  suppono,  et  nunc 
non  controvertitur,  nec  ad  preesentes  coutro- 
versias  theologicas  muUum  refert,  sive  quis 
opinetur  Ula  duo  in  his  actibus  ratione  tan- 
tum  distingui,  sive  ex  natura  rei ;  nam  licet 
hoc  posterius  verius  sit,  tamen  etiam  permisso 
illo  primo,  doctrina  de  auxilio  efficaci  non  va~ 
riatur.  Dixi  autem  tantum  Ula  duo  inveniri  in 
libero  consensu,  quia  ad  rem  explicaudam 
maxime  refert  quod  in  consensu  ipso  neque 
plures  qualitates,  neque  plures  actiones,  neque 
aliquod  aliud  genus  entitatis  vel  modi  realis 
illius  actus,  in  eo  inesse  fingatur.  Hoc  postre- 
mum  per  se  notum  videtur,  quia  discurrendo 
per  prgedicamenta  facile  potest  talis  cogitatio 
refutari,  et  in  re  nullum  habet  fundamen- 
tum.  Primum  etiam  est  satis  notum,  et  ab  om- 
nibus  traditum,  quia  unus  consensus,  si  in 
prsedicamento  qualitatis  est,  ut  supponitur, 
non  est  nisi  una  simplex  qualitas,  sicut  est 
una  simplex  tendentia  formalis  in  unum  tan- 
tum  objectum.  Neque  in  libero  consensu  or- 


478 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^E  DEl. 


dinis  naturalis  aliud  invenitur,  nec  in  su- 
pernaturali  est  aliqua  ratio  multiplicandi  il- 
las  qualitates;  imo  ha^c  supernaturalia  con- 
cipere  et  explicare  debemus  ad  instar  na- 
turalium^  servata  differentia  in  dignitate,  seu 
excellentia  actus,  quae  in  una  simplici  qua- 
litate  ccrni  debet.  Unde  argumentari  possu- 
mus^  quia  si  essent  duse  qualitates,  vel  utraque 
est  ordinis  naturalis,  et  sic  ex  utraque  simul 
non  fiet  unus  actus  supernaturalis ;  vel  una. 
est  naturalis  et  altera  supernaturalis,  et  sic 
tota  supernaturalitas  est  in  \ma,  et  altera 
frustra  fingitur  ;  vel  utraque  est  supernatura- 
lis,  et  ita  quaelibet  per  se  spectata  est  in  suo 
genere  perfecta,  et  sufficiens  ad  effectum  for- 
malem  consentiendi,  et  tendendi  complcte  in 
tale  objectum;  ergo  una  sufficit  et  alia  frustra 
fingeretur.  Quis  enim  imquam  cogitavit  vo- 
luntatem,  verbi  gralia,  credendi ,  involvere 
duas  qualitates?  Et  idem  est  de  similibus  acti- 
bus  simpUcibus.  Ita  enim  consideramus  con- 
sensum  in  unum  simplex  objectum;  nam  si 
involvat  plura  objecta,  poterunt  esse  plures 
actus,  ut  est  probabile  de  intentione  finis,  vel 
electione  medii,  etiamsi  eodem  tempore  fiant, 
ct  de  amore  Dei,  detestatione  peccati,  et  simi- 
libus,  et  tunc  erunt  etiam  plures  consensus ; 
unumquemque  autem  per  se  considerando,  in 
illo  tantum  potest  esse  una  qualitas,  et  ita 
nunc  loquimur. 

iO.  Unde  facile  concluditur  secundum  mem- 
brum  de  actione,  quod  in  prsesenti  maxime 
est  necessarium,  quia  si  quod  gratise  auxilium 
datur  in  ipso  actu  secundo  voluntatis,  illud 
maxime  in  actione  ipsa  considerandum  est; 
tum  quia  qualitas  ipsa,  quse  est  terminus  ac- 
tionis,  potius  est  effectus  auxilii  quam  auxi- 
lium ;  tum  etiam  quia  tale  auxilium  requiri- 
tur  ad  juvaudum  bominem  ad  agendum  ;  bo- 
mo  autem  primo  et  immediate  efficit  ipsam 
actionem ;  ergo  in  illa  et  ad  illam  debet  ma- 
xime  adjuvari,  Hinc  ergo  aliqui  ex  modernis 
iu  hoc  et  prsecedenti  capite  allegatis,  ut  decla- 
rent  auxilium  prtedeterminans  in  ipsomet  actu 
secundo,  distinguunt  in  illo  duas  actiones,  qua- 
rum  altcra  sit  auxilium  preedeterminans,  et 
altera  sit  actio  consentiendi,  et  illam  dicunt 
esse  priorem  Jiatura,  et  a  solo  Deo,  hanc  vero 
esse  a  bbero  arbitrio  in  posteriori  naturai. 

11.  In  uno  simplici  consensu,  non  est  nisi 
iina  actio  simplex  et  indivisihilis .  —  Contra 
hoc  ergo  pro  certo  statuimus,  in  uno  simplici 
consensu  non  esse  nisi  unam  actionem  simpU- 
cem  et  indivisibilem.  Et  in  hoc  nobiscum  sen- 
tiunt  Gumel.  et  Alvarez^  et  interdum  Ledes- 


ma,  nam  alias  varie  loquitur.  At  hanc  partem 
in  lib.  1  et  3  tetigi,  et  ideo  nunc  illa  breviter 
probatur,  quia,  ex  parte  termini,  illaactio  ha- 
bet  unitatem,  nimirum  unam  qualitatem  tan- 
quam  intrinsecum  terminum  per  illam  ac- 
tionem  productum ,  et  unum  objectum  tan- 
quam  extrinsecum  terminum,  quem  mediante 
ipsa  qualitate  respicit ;  et  exparte  principio- 
rum  non  muUiphcatur;  ergo  est  tantum  una. 
Probatur  minor,  quia,  Ucet  ad  iUum  actum 
effective  concurrant  Deus  et  voluntas,  per 
suammet  entitatem,  vel  etiam  per  habitum 
infusum  aut  aUam  supernaturalem  entitatem 
sibi  inditam  per  modum  principii  et  actus  pri- 
mi,  nihilominus  non  prodeunt  a  singuUs  prin- 
cipiis  istis  singulse  actiones,  sed  una  indivisi- 
biUs  ab  omnibus;  ergo  etiam  ex  hac  parte 
non  muUipUcantur.  Probatur  uUima  propo- 
sitio  subsumpta,  et  primum  de  voUmtate,  quia 
voluntas  nihil  potest  agere  sine  Deo,  et  in  su- 
pernaturaUbus  operibus  nihil  potest  agere  sine 
pliysico  influxu  actuaU  adjuvantis  gratise  : 
ergo  nuUa  actio  ibi  intercedere  potest  quee  sit 
a  sola  voUmtate ;  est  ergo  una  indivisibiUs  a 
Deo,  et  ab  ipsa,  et  a  principio  gratise.  Et 
hac  ratione  cum  D.  Tlioma  dixi,  citatis  locis, 
unam  esse  indivisibilem  actionem  a  causa 
prima  et  secunda,  quia  nihil  potest  agere 
causa  secunda  sine  immediato  influxu  causse 
primse  ;  idem  enim  est  cum  proportione  in 
prsesenti. 

Ii2.  Prolatur  ex  parte  Dei  oion  multiplicari 
actionem.  —  Et  hinc  facile  probatur  ex  parte 
Dei  non  multipUcari  actionem  tendentem  ad 
talem  consensum.  Primo,  quia  iUa  unica  actio, 
cum  jam  sit  a  Deo,  sufficit,  nam  per  iUam  fit 
totus  terminus,  et  in  iUa  intime  consistit  es- 
sentiaUs  dependentia,  vel  causse  secunda^  a 
prima,  vel  voluntatis  a  gratia,  et  a  Deo  ut  auc- 
tore  gratise  in  actibus  supernaturalibus,  ac  de- 
nique  in  iUamet  salvatur  exceUentia  et  emi- 
nentia  causaj  primee  et  gratioe  in  suo  genere, 
quia  iUa  actio  magis,  ac  principaUus,  essentia- 
Uusque  est  a  Deo  et  gratia,  quam  a  voUmtate ; 
ergo  superflue  fingeretur  aUa  actio  soUus  Dei, 
vel  solius  gratioe.  Prseterquam  quod  muUa 
sunt  quae  repugnent :  nam  iUa  actio  quse  esset 
a  solo  Deo  in  voluntate,  non  posset  esse  vita- 
Us ;  ergo  non  esset  actus  secundus  voUmtatis, 
nec  haberet  pro  immediato  termino  quaUta- 
tem  iUam  actualem,  quae  est  consensus  voUm- 
tatis,  nam  ilia  intrinsece  est  quaUtas  vitalis,  et 
non  nisi  per  actionem  vitalem  fit,  saUem  con- 
naturaliter;  quod  nunc  satis  est,  quia  non 
suut  fingenda  monstra,  vel  miracula  peregri- 


CAP.  XVIII.  UTRUM  CONCURSUS 
na  in  orJinario  modo  superuaturaliter  operau- 
di  voluutatis  ;  ergo  si  daretur  talis  actio  Dei, 
non  esset  auxilium  immediatum  in  ipso  actu 
secundo,  sed  in  aliam  qualitatem,  vel  alium 
terminum,  et  ita  esset  auxilium  preedetermi- 
nans  in  actu  primo,  non  in  secundo,  quem 
nunc  investigamus.  Item,  si  aliqua  ibi  est  ac- 
tio  solius  Dei,  erit  natura  prior  quam  actio 
voluntatis,  nam  ad  boc  ponitur  ut  sit  causa 
actionis  voluntatis,  et  faciat  illam  facere.  Quid 
ergo  per  illam  fit  ?  Non  enim  fieri  potest  im- 
mediate  altera  actio  quee  fit  a  voluntate  ;  tum 
quia  ad  actionem  non  est  actio ;  tum  etiam 
quia  terminus  actionis  non  est  ab  alio  princi- 
pio  quam  ipsa  actio ;  illa  autem  secunda  est 
ab  alio  principio,  utique  a  voluntate.  Neque 
etiam  ipse  consensus,  ut  est  qualitas  qusedam, 
potest  immediate  per  illam  fieri;  tum  quia,  ut 
ostensum  est_,  non  fit  sine  influxu  voluntatis ; 
tum  etiam  quia  alias  nibil  uovum  voluntas 
ageret,  sed  actum  a  Deo  iterum  ageret,  et 
quasi  conservaret.  Nam  illa  prima  actio  quae 
a  solo  Deo  esse  dicitur,  non  potest  esse  par- 
tialis  tantum ;  tum  quia  debet  in  suo  ordine 
csse  perfecta,  et  efficax^  et  a  sufficienti  po- 
testate  procedens ;  tum  etiam  quia  abas  non 
posset  fieri  etiam  secundum  ordinem  naturse 
sine  consortio  alterius  partialis  actionis^  et  ita 
non  esset  prsevia  nec  prffideterminans ;  ergo 
produceret  prius  totum  termimim,  et  sic  vo- 
hmtas  non  eliceret,  sed  quasi  reproduceret, 
et  conservaret  consensum  suum.  Unde  etiam 
sequeretur  illam  non  bbere^  sed  ex  necessitate 
recipere^  et  babere  talem  consensum;  non  est 
ergo  in  actu  consensus  talis  actio;  est  ergo 
tautum  una. 

13.  Corollaria  exprcecedenti  doctrina. — Co- 
rollariim  primum.  —  Ex  bis  nonnulla  infero 
ad  veram  resobitionem  queestionis  iiecessaria. 
Primum  est ,  actionem  illam  per  quam  liber 
consensus  supernaturalis^  et  ut  supernaturalis, 
fit,  ita  ebci  a  vokmtate  per  proximum  princi- 
pium  graticBj  illam  adjuvans  cum  concursu 
Dei  tanquam  primae  causae  in  illo  ordine,  ut 
tota  a  singubs  ilHs  principiis^  tam  in  suo  esse 
quam  iu  sua  incboatione  vel  qualicumque 
emanatione  prodeat.  Probatur,  nam  quod  ab 
omnibus  iUis  principiis  simul  efi"ective  oriatur, 
certissimum  est,  avolunlate,  propter  vitalita- 
tem  actus^  et  maxime  propter  libertatem,  ut 
detinit  Concilium  Trident.,  sess.  6,  cap.  5,  et 
can.  4;  a  principio  pbysico  gratuito  seu  super- 
naturali,  propter  necessitatem  gratiae  pbysice 
adjuvantis,  de  qua  supra  bb.  3  dictumest;  a 
Deo,  ut  a  prima  causa ,  propler  essentialem 


DEI  SIMULTANEUS  EX  SE,  ETC.  479 

dependentiam  et  subordinationem  voluntatis 
creatae  ad  divinam.  Quod  vero  sit  ab  omnibus 
et  singubs  quoad  totum  suum  esse,  probatur, 
quia  est  indivisibilis  actio,  et  ideo  non  potest 
pars  ab  uno  priucipio  fieri,  et  pars  ab  alio  ; 
ergo  tota  a  singubs.  Item  quia  ille  actus 
totus  est  supernaturalis  et  gratise ,  et  totus 
est  vitabs  et  bber,  et  totus  est  creatus,  quse 
ratioues  ita  sunt  inter  se  connexae,  ut  postu- 
lent  concursum  omnium  illarum  causarum; 
nibil  ergo  estin  illo  actu  quod  fiat  ab  uno  ex  il- 
lis  principiis  sine  consortio  aborum.  Unde  tan- 
dem  concluditur,  quidquid  in  illa  actione  fit 
tanquam  intrinseca  incboatio  ejus,  debere  ab 
omnibus  illis  principiis,  et  a  singubs  illorum 
fieri,  quia  incboatio  actionis  non  est  abquid  ab 
ipsa  actione  distinctum  ,  et  quia  ratio  facta 
seque  in  taU  incboatione,  quabscumque  cogi- 
tetur,  procedit. 

14-.  Corollarium  secundum. — Secundo,  hinc 
infertur  actionem  illam,  qua  fit  eonsensus  h- 
ber  voluntatis,  sub  nuUa  ratione  esse  prius  na- 
tura  necessariam  quam  liberam,  neque  in  illa 
ahquid  considerari  posse  prius  non  hbere  fac- 
tum,  et  postea  hbere.  Probatur  primo,  quia 
iha  actio,  quatenus  non  hbera  consideralur, 
vel  est  a  solo  Deo,  vel  est  etiam  a  voluntate. 
Prior  consideratio  est  omnino  falsa ;  tum  quia 
ostensum  est  illam  actionem  non  prius  natura 
fieri  a  Deo  quam  a  voluntate ;  tum  etiam  quia 
aiias,  si  solus  Deus  semel  iham  infunderet,  in 
iha  recipienda  voluntas  uon  esset  hbera  ;  at 
ex  iha  receptione,  necessitate  phis  quam  pby- 
sica  (ut  sic  dicam)  sequeretur  consensus  vo- 
luntatis,  sive  formahs,  sive  etiam  activus,  seii 
actio  ejus;  ergo  nuho  modo  tahs  consensus 
posset  esse  iiber,  ut  a  fortiori  ostendi  potest  ex 
dictis  cap.  14.  Prseterquam  quod  est  contra  ra- 
tionem  actus  vitalis  recipi  prius  natura  quam 
ehciatur.  Si  autem  actio  in  illo  signo  est  a  vo- 
luntate,  non  potest  concipi  ut  non  hbera,  vel 
certe  nunquam  est  hbera.  Probatur  primo, 
quia  illa  actio  est  omnino  indivisibihs,  tam 
in  sua  entitate,  quam  in  modo  quo  fit,  quia 
in  momento  ehcitur ;  ergo  et  secundum  rem, 
et  secundum  omnem  modum  concipiendi  se  • 
mel  tantum  a  vohmtate  elicitur;  ergo  vel 
ehcitur  necessario ,  vel  hbere  ,  et  non  potest 
secundum  diversas  rationes,  aut  in  diversis 
naturte  instantibus,  ihis  duobus  modis  elici. 
Secundo,  istse  duee  conditiones,  liberi  et  ne- 
cessarii,  adeo  sunt  repugnantes,  ut  non  pos- 
sint  simul  inesse  eidem  actioni  respectu  ejus- 
dem  potentiffi,  vel  in  eodem  instanti  naturse, 
vel  iu  eodem  temporis  instanti,  quia  iuYQlvunt 


480 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


contradictionem.  Tertio,  si  in  primo  signo  in- 
telligitur  illa  actio  ex  necessitate  elicita  a  vo- 
luntate,  non  liabet  unde  sit  magis  vel  minus 
libera  in  eodem  instanti  temporis,  pro  alio  ins- 
tauti  uaturse,  quia  voluntas  non  elicit  illam 
cum  majori  judicio  rationis,  nec  cum  majori 
determinatione,  aut  auxilio  efficaci  ex  parte 
gratite^  in  uno  signo  quam  in  alio.  Preeler- 
quam  quod  si  in  primo  signo  actio  illa  est  ne- 
cessaria  necessitate  opposita  libertati,  eadem 
necessitate  sequitur  duratio  illius  actionis  pro 
secundo  signo  naturse  ;  ergo  in  illo  etiam  des- 
Iruetur  libertas^  juxta  doctrinam  datam  in 
cap.  14.  Si  vero  in  primo  signo  non  est  tanta 
necessitas,  sed  solius  infallibilitatis,  falsum  est 
in  illo  signo  actionem  non  esse  liberam^  nam 
eadem  necessitas  in  secundo  signo  invenitur; 
est  ergo  impossibilis  illa  doctrina.  Accedit  tan- 
dem  quod  ilia  signa  naturse  in  tali  actione  dis- 
tingui  non  possunt  prsesertim  respectu  ejus- 
dem  voluntatis  hominis^  ut  a  fortiori  patebit 
ex  sequenti  illatione. 

15.  Corollarium  tertium. — Tertio,  infero 
actionera  illam  non  prius  natura  et  causalitate 
fieri  ab  uno  ex  illis  principiis  quam  ab  aliis, 
id  i3st,  a  voluntate  prius  quam  a  gratia  vel 
principio  supernaturali  physice  adjuvante,  vel 
e  contrario^  neque  etiam  prius  a  libero  arbi- 
trio  ut  causa  secunda,  quam  a  Deo  ut  causa 
prima.  Hanc  assertionem  docent  uobiscum  sse- 
pissime  citati  Theologi,  qui  in  asserenda  phy- 
sica  preedeterminatione  a  nobis  dissentiunt, 
licet  aliis  locis,  ut  uos  impugnent^  ab  illa  rece- 
dere  videantur,  ut  in  sequentibus  videbimus. 
Tamen  illatio  est  evidens,  ut  in  simili  diximus 
in  lib.  3,  simultaneum  concursum  explicando, 
quia  illa  actio  est  una  et  indivisibilis ;  ergo 
intra  illam  (ut  sic  dicam)  non  potest  inveniri 
realis  causalitas,  quia  idem  non  est  causa  sui 
ipsius ;  ergo  non  potest  sub  una  ratione  esse 
prior  quam  sub  alia.  Item  illa  actio  essentiali- 
ter  vel  intrinsece  peudet  ab  illis  omnibus  prin- 
piis,  et  a  singulis  illorum ;  ergo  non  potest 
esse  prius  natura  ab  uno  solo  quam  a  cseteris. 

16.  Rejiciendus  loquendi  modus.  —  Quapro- 
pter  rejiciendus  est  ille  loquendi  modus  : 
Deum  dare  auxilium  concomitans ,  non  ut  pro- 
deamus  in  actum ,  sed  ut  adjuvet  ad  elicien- 
dum  actum  in  quem  prodire  coeperamus ;  ac  si 
voluntas  possit  prodire  in  actum  sine  concursu 
concomitante  Dei,  vel  possit  inchoare  actum 
prius  natura  quam  illum  eliciat,  vel  quam 
Deus  concursum  inchoet,  quae  sunt  plane  ab- 
snrda.  Nec  minus  folsura  est  quod  in  alio  loco 
idem  auctor  dicit;   consensum  volmitatis  ut 


exerciium  non  refundi  in  liherum  arbitrium, 
etiam  ut  elevatum  per  auxilium  efficax.  Nam  si 
liberum  arbitrium  est  vera  causaefficiens  il- 
lum  consensum,  juxta  doctrinam  Concihi  Tri- 
dentini,  sess.  6,  canon.  A,  certe  facit  illum  ut 
exercitum  ;  quomodo  ergo  non  refunditur  in 
illud?  Deindeidem  Concilium,  indicto  cap.  7, 
dicit  gratiam  unicuique  dari  secundum  pro- 
priam  ejus  dispositionem  et  cooperationem. 
Est  autem  dispositio  per  consensum ;  ergo,  si- 
cut  dispositio  refunditur  non  solum  in  gra- 
tiam,  sed  etiam  in  cooperationem,  ita  et  con- 
sensus.  Item  Augustinus,  libr.  83  Qusestionum^ 
qusest.  68j  non  reprehendit  ilium  qui  sibi  tri- 
bnit  quod  venerit  vocatus,  cum  tamen  hoc  sit 
refundere  consensum  in  liberum  arbitrium. 
Dices  :  verum  est  actum  illum  reduci  in  vo- 
luntatem,  ut  in  causam  vel  concausam  proxi- 
mam,  ultimate  vero  esse  reducendum  in  auxi- 
lium  efficax.  Respondetur,  de  hac  resolutione 
in  ultimam  radicem  postea  dicendum  esse, 
nam  magis  pertinet  ad  ordinem  prsedestina- 
tionis  et  intentionis  quam  executionis,  et  qua- 
tenus  fieri  potest  in  ordine  executionis,  sistit 
in  vocatione,  juxta  illud  Augustini,  dicta 
qusest.  68  :  Si  quis  sibi  tribuat  qiiod  tenerit 
vocaius,  non  potest  sili  tribuere  quod  vocatus 
sit,  quse  vocatio  est  magis  principium  morale 
quam  physicum.  Unde,  loquendo  de  efficacia 
physica  consensus  et  actionis  consentiendi, 
non  potest  resolvi  in  solum  auxilium,  sed  in 
voluntatem  cum  auxilio. 

17.  Qucestionis  resolutio.  —  Nihilnecessario 
invenitur  in  ipso  actu  consentiendi,  quod  sit 
auxilium  efficax,  quo  voluntas  pJiysice  prcede- 
terminetur  ad  ipsummet  consensum.  —  Ex  his 
ergo  videtur  aperte  concludi,  nihil  necessario 
inveniri  in  ipso  actu  consentiendi,  quod  sit 
auxilium  efficax,  quo  voluntas  physice  prsede- 
terminetur  ad  ipsummet  consensum.  Proba- 
tur,  quia  talis  prsedeterminatio  vel  fit  per  ip- 
sum  actum  secundum,  ut  intelligitur  in  ter- 
mino,  et  in  esse  perfectse  qualitatis,  vel  ut  est 
actio  in  fieri  ad  illam  qualitatem  :  neutro  au- 
tem  modo  potest  esse  auxilium  physice  prai- 
determinans  voluntatem;  ergo  non  est  tale 
auxilium.  Primum  membrum  minoris  mani- 
festum  est ;  tum  quia  consensus  ipse  ( ut  dice- 
bam)  sub  illa  ratione  non  est  auxilium,  sed 
est  effectus  intentus  et  comparatus  per  talia 
auxilia  :  tum  etiam  quia  ille  actus  sic  specta- 
tus  supponit  voluntatem  jam  determinatam 
in  actu  secundo,  per  ipsammet  actionem  per 
quam  efficit  talem  consensum ;  ergo  non  po- 
test  ipse  consensus  prcedeterminare  volunta- 


CAP.  XVIII.  UTRUM  CONCURSUS 
tem.  Item  qnia  prsedeterminatio  dicitur  esse 
necessaria  voluntati  ad  eliciendum  consen- 
sum^  quia  non  potest  vel  indeterminata  age- 
re,  vel  non  liabet  vires  ;  consensus  autem  ipse 
jam  supponit  totam  actionem  voluntatis^  et 
per  se  non  dat  vires  ad  ageudum  aliud,  nedum 
seipsum ;  hac  ergo  pars  evidentissima  est.  Al- 
tera  de  actione  probatur  primo  ad  hominem, 
cx  principio  ab  ahis  posito,  quod  voluntas  ni- 
hil  potest  agere  non  prEedeterminata;  inde 
enim  optime  infertur  quod  actio  prsedetermi- 
nans  voluntatem  non  potest  esse  elicita  ab 
ipsa  vohintate,  quia  alias  efficeret  illam  non- 
dum  prsedeterminata ;  conditio  enim  necessa- 
ria  ad  agendum  debet  supponi  actioni,  saltem 
ordine  naturse ;  quod  autem  fit  ab  ipso  prin- 
cipio  efficientej  non  supponitur  ad  actionem 
ejus;  ergo  si  prsedeterminatio  fieret  a  volun- 
tate,  non  supponeretur  ad  actionem  vohinta- 
tis;  ergo  non  esset  couditio  necessaria  ut  vo- 
luntas  ageret ;  ergo  ageret  voluntas  nondum 
prsedeterminata,  quod  est  contra  hypothesim. 
Quin  potius,  ut  supra  dicebam,  est  repugnan- 
tia  in  verbis,  quod  voluntas  eliciat  actionem, 
et  quod  actio  illa  sit  preedeterminatio  ejus^ 
quia  in  eodem  signo,  in  quo  illam  ehcit,  flec- 
titur  ad  illam  potius  quam  ad  aliam ;  ergo  de- 
terminatur  formaliter  per  illam  actionem, 
nondum  prius  natura  determinata,  et  efiective 
determinat  se  non  prsedeterminata  ab  aho.  At 
vero  ostensum  est  unicam  actionem  iUam  non 
fieri  sine  influxu  ipsius  voluntatis ;  ergo  per 
illam  non  praedeterminat  Deus  voluntatem. 

18.  Responderi  solet  illammet  actionem  non 
posse  fieri  a  voluntate  humana  nisi  influente 
divina,  et  per  ilhim  influxum,  ut  est  a  Deo, 
prsedeterminari  physice  vohmtatem  humanam 
ut  suum  cursum  adjungat,  quia  ille  influxus 
Dei  sine  dubio  est  physicus^  et  est  prior  ordine 
naturae,  quia  prima  causa  prius  natura  agit 
quam  secunda.  Et  hoc  argumento  nos  maxime 
premunt  Cabrera  ct  Gumel,  ut  saltem  hanc 
preedeterminationcm  physicam  negare  non 
possimus,  et  ut  ex  illa  convincant,  argumenta 
supra  a  nobis  facta,  ad  probandum  physicam 
preedeterminationem  in  actu  primo  toUerc  li- 
bertatem,  non  esse  eflicacia,  quia  in  hac  prae- 
determinatione  in  actu  secundo  instantur. 
Verumtamen  ratio  est  longe  diversa,  nam  in 
hoc  auxiho  nulla  est  propria  prsedetermiuatio 
ex  parte  Dei,  sed  condeterminatio,  ut  sic  dicam, 
uisi  in  verbo  prsedeterminandi  sit  eequivoca- 
tio,  quam  saepe  ahas  declaravi. 

19.  Primo  enim  cum  voluntas  se  determinat 
ad  consensum^  id  non  facit  sine  physico  in- 

VIII. 


DEI  SIMULTANEUS  EX  SE,  ETC.  481 

fluxu  et  coefficientia  Dei,  sive  cooperantis  per 
gratiam  ahquam  physice  adjuvantem,  sive 
concursum  causce  primee  iu  illo  ordine  prses- 
tantem,  Ille  vero  concursus  non  est  preevius, 
sed  simultaneus,  et  simihter  ille  actuahs  in- 
fluxus  gratiae  adjuvantis  simuUaneus  est,  tam 
tempore  quam  natura,  cum  cooperatione  ip- 
sius  hberi  arbitrii,  ut  proxime  ostensum  est ; 
ergo  talis  influxus,  ut  est  a  Dco,  non  est  prae- 
determinativus  voluntatis,  sed  tantum  coope- 
rativus,  in  quocumque  signo  temporis  vel  na- 
turse  consideretur.  Nam  auxilium  prsedeter- 
minaus,  ex  vi  illius  particulae  fr^s,  dicit  ali- 
quam  antecessionem  saUem  causalitatis  et  na- 
turae  ad  propriam  determinationem  voluntatis, 
et  in  hoc  sensu  tractatur  qusestio.  Et  ideo 
etiam  ab  aUis  auctoribus  condistinguitur  con- 
cursus  simultaneus  a  prsevio,  seu  praedetermi- 
nante. 

20.  Secundo,  praedeterminans  auxiUum  dici- 
tur  ab  his  auctoribus  influxus  in  causam,  et  non 
proxime  in  effectum ;  ille  autem  influxus  Dei 
imbibitus  in  actione,  qua  voluntas  facit  suum 
consensum,  non  est  influxus  in  causam,  sed 
in  actionem,  seu  efi^ectum  causse,  quia  intime 
imbibitur  in  ipsa  actione  ;  ergo  ille  non  prae- 
determinat  voluntatem.  Instat  vero  Gumel, 
quia  iUa  actio  est  in  voluntate ;  ergo  non  po- 
test  iUe  influxus  esse  in  effectu,  quin  sit  etiam 
in  causa.  At  hoc  modo  committitur  aequivoca- 
tio,  et  nimis  materialiter  consideratur  volun- 
tas ;  dupHcem  enim  habet  rationem,  et  po- 
tentiae  operativae  actionis,  et  potentiae  recep- 
tivse  ejusdem  actionis  in  posteriori  uaturae 
postquam  facta  est  seu  jam  fit.  Influxus  ergo 
in  causam  est  iUe  qui  praecedit  in  causa 
prius  natura  quam  operetur,  et  in  illa  fit  ut 
illam  compleat,  vel  appUcet  ad  agendum;  at 
iUe  concursus  vel  influxus  non  ita  recipitur  in 
vohmtate,  sed  solum  tanquam  in  potentia  pas- 
siva,  quae  recipit  ipsam  actionem,  in  qua  im- 
mediate  iUe  influxus  imbibitur.  Sicutiufluxus 
quem  praebet  ipsa  voluntas  etiam  recipitur  in 
ipsa,  non  formaUter,  ut  in  causa  agente,  sed 
ut  in  materia,  seu  subjecto  taUs  actiouis. 

21.  Tertio,  idem  declaratur,  quia  voluntas 
prius  natura  considerata  quam  Deus  illum  in- 
fluxum  praebeat,  est  omnino  indifferens  et  in- 
determinata,  quia  natura  sua  talis  est,  et  non- 
dum  intelligitur  aliquid  recepisse  quo  deter- 
minetur;  sed  ab  illo  statu  immediate  reducitur 
ad  actionera  qua  elicit  suum  actum  secujidum, 
quam  actionem  simul  cum  Deo  efficit ;  ergo 
non  operatur,  et  elicit  actionem  ut  praedeter- 
minata,    et    consequenter    non   prosdetermi. 

31 


482  LiB.  V.  DE  AUXILIO 

natiir  per  concursum  vel  influxum  imbibitum 
in  eadem  aotione.  Probatur  consequentia , 
quia  iuter  illud  signum  uaturse,  in  quo  praee- 
xistit  indifTerens,  et  aliud  in  quo  actionem 
jani  elicit;,  non  datur  medius  status,  seu  me- 
dium  instaus  naturse,  in  quo  iutelligatur  prse- 
determinata  a  Deo  per  illum  influxum;  quia 
ostensum  est  inter  illum  influxum  Dei  et  influ- 
xum  voluntatis  non  esse  ordinem  naturae  nec 
causalitatis  ;  ergo  in  hoc  modo  agendi,  et  se- 
cluso  prsevio  iufluxu  immediato  in  potenlia 
ipsa  voluntatis ,  non  est  necessaria  vera  et 
propria  prsedeterminatio. 

22.  Addo  semper  illa  verba  vera  et  'profria, 
quse  etiam  dici  potest  univoca  preedetermiua- 
tio.  Quia  sequivocando  in  verbo  preedetermi- 
nandi,  potest  quis  illam  Dei  actionem  vocare 
prsedeterminationem,  quia  per  illam  actionem 
voluntas  se  determinat;  ideoque  cum  eamdem 
actionem  Deus  faciat,  potest  etiam  dici  per  il- 
lam  determinare  voluntatem ,  quamvis  non 
sine  illa  libere,  et  omnino  simul  cooperante. 
Unde  ulterius,  quia  eadem  actio  priucipaliori 
ac  exeellentiori,  magisque  independenti  modo 
est  a  Deo  quam  a  voluntate,  ideo  ad  hoc  si- 
gnificandum  potest  illa  determiuatio  a  Deo 
dici  pra^determinatio.  Sed  lioc  dico  tantum 
esse  verbo  ludere,  significationem  ejus  mu- 
tando,  per  quod  omnino  a  propria  queestione 
divertimur.  Nam  in  illo  usu  verbi,  particula 
'prw  non  significat  ordinem  causaUtatis,  neque 
indicat  aliquod  auxilium  eflicax  quo  deutur 
voluntati  vires  ad  operandum,  nec  significat 
determinationem  quse  in  voluntate  fiat,  ut 
operari  valeat,  sed  significatur  solum  excel- 
lentia  et  major  perfectio  influxus  divini,  seu 
illius  actioniSj  prout  est  a  Deo,  quam  ut  est 
ab  hominis  vokmtate.  In  quo  sensu  nulla  est 
qucestio  de  prsedeterminatione,  cum  tota  diffi- 
cultas  consistat  in  antecessione  causalitatis, 
qua  dicitur  auxilium  efBcax  facere,  ut  volun- 
tas  faciat,  efficienter  ac  physice  et  causaliter 
praideterminando  voluntatem  ipsam. 

23.  Quod  facile  declaratur  ostendendo  ra- 
tionem  difficultatis  longe  disparem  inter  hoc 
auxilium  simultaneum  et  pradeterminans  cau- 
saliter,  quam  P.  Cumel,  et  alii  enixe"et  fre- 
qucnter  pustulant.  Nam  in  hoc  simultaneo  iu- 
fluxu  Dei  cum  voluntate  ad  ejus  primam  cle- 
terminationem,  influxus  Dei  non  ponitur,  nisi 
cum  dependentiaejusdem  numero  actionis  in- 
divisibilis,  a  libera  cooperalione  voluntatis, 
et  ideo  illa  determinatio  nunquam  est  suppo- 
sitio  antecedens  causaliter  liberAm  voluntatis 
usum,  sed  illum  potius  intrinsece  iuchidit. 


EFFICACI  GRATI.^E  DEI. 

ideoque,  quantumvis  ille  influxus  Dei,  propter 

suam  excellentiam,  vocetur  proedeterminatio, 

nunquam    per    particulam  prai   significatur 

suppositio  antecedens  necessitans  voluntatem 

ad  cooperandum,  sed  solum  dicit  ita  esse  si- 

mul  cum  cooperatione  voluntatis,  ut  cum  illa 

dignior  et  excellentior  sit,  de  quo  nemo  dubi- 

tat.  Altera  vero  prsedeterminatio  causalis  in- 

ducet  antecedentem    necessitatem ,    quse    in 

dicto  auxilio  simultaneo  non  invenitur,   et 

ideo  dicimus  ex  parte  illius  vel  esse  non  posse, 

vel  saltem  non  esse,  veram  et  propriam  deter- 

minationem  de  qua  loquimur.  Unde,  cum  Le- 

desma  et  alii  supra  citati  dicunt  Deum  esse 

qui  prsedeterminat  voluntatem,   et  nihilomi- 

nus  vohmtatem  in  eodem  signo  naturse  effi- 

cere  prEedeterminationem  sui,  si  loquantur  de 

prsedeterminatione  aequivoce  et  in  hoc  postc- 

riori  sensu,  vel  fugiunt  difficultatem,  vel  certe 

solis  verbis  a  nobis  dissentiunt,  non  in  re.  Ille 

tameu  sensus  non  potest  consistere  cum  multis 

aliis  doctrinis,  quas  de  hac  praedeterminatione 

tradunt ,   nec  cum  distinctione   auxilii   effl- 

cacis  physice  prsedeterminantis  ab  auxiiio  si- 

multaneo.  Si  autem  in  sensu  proprio  et  usitato 

inter  nos   de    prsedeterminatione  loquuntur, 

repugnat  profecto    prsedeterminationem  fieri 

active  a  voluntate  libere  cooperante^  cum  ad 

hoc  illi  detur  a  Deo,  ut  ipsa  suam  primaro  ac- 

tionem  ac  primum  influxum  inchoare  valeat_, 

quia  (ut  ipsi  supponunt)  prseexisteus  indeter- 

minata  id  facere  non  potest.  Ablata  ergo  vera 

praadeterminatione ,  quse  per  actionem  prse- 

viam  et  solius  Dei,  et  distinctam  iu  re  ab  ac- 

tione  voluntatis  fiat,  nulla  relinquitur  prsede- 

terminatio  vera  ex  vi  solius  simultanei  influ- 

xus,  quem  Deus,  ut  prima  causa  et   auctor 

gratise,  habet  in  talem  actionem  voluntatis. 

CAPUT  XIX. 

UTRUM  CONCURSUS  SIMULTANEUS,  UT  EST  A  VOLUN- 
TATE  DEI,  SEMPER  AG  NECESSARIO  HABEAT  VIM 
PRiEDETERMINANDI  PHYSICE  VOLUNTATEM. 

\..  De  alio  sensic  qucestionis. — AuxiUum 
Dei  dufliciter  spectari  potest.  —  Priusquam 
fundamento  contrarise  sententise  respondea- 
mus,  oportet  de  alio  sensu  qusestionis  dicere, 
quia  possunt  illius  sententise  auctores  in  hoc 
posteriori  sensu  suam  opinionem  interpretari, 
et  discursum  a  nobis  factum  enervare,  adhi- 
bita  quadam  distinctione,  quam  de  proedeter- 
minatione  in  actu  primo  supra  retulimus,  et 
hic  potest  apparenter  accommodari.  Nam  con- 
cursus  seu  auxilium   Dei  dupliciter  spectari 


CAP.  XIX.  UTRUM  CONCURSUS  SIMULTANEUS,  ETC. 


483 


potest^  primo,  seciindum  se,  et  secundum 
suam  prsecisam  entitatem  ;  secundo,  ut  proce- 
dit  a  voluntate  eiScaci  Dei,  qua  vult  hominem 
eflBcere  talera  consensum.  Priori  ergo  modo^ 
verum  est  concursum  illum  non  habere  vim 
preedeterminandi  voluntatem,  quia  suo  modo 
pendet  a  libera  et  simultanea  cooperatione 
ejus.  Et  hoc  probant  omnia  quse  in  praecedenti 
discursu  dicta  sunt^  et  id  fortasse  non  nega- 
bunt  contrariae  sententiaj  defensores,  cum 
etiam  de  auxilio  prsevio  interdum  id  doceant. 
ut  vidimus.  At  vero  spectatus  ille  concursus 
posteriori  modo  videtur  habere  vim  determi- 
nandi  et  prsedeterminandi  voluntatem  huma- 
nam.  Probatur,  quia  ut  procedens  ab  illo  de- 
creto  divinae  voluntatis,  participat  totam  vim 
et  efficaciam  ilUus  ;  sed  illud  decretum  Dei  est 
efficacissimum  ad  determinandum  libere  vo- 
hmtatem  nostram ;  ergo  et  ille  influxus  Dei^ 
ut  ab  illo  decreto  manans,  habet  eamdem  vim. 
IMinor  probatur,  quia  non  potest  nostra  vo- 
luntas  resistere  tali  decreto  voluntatis  divinse, 
ut  est  de  fide  certum ;  unde,  posito  illo  de- 
creto,  quod  Deus  efficaciter  vult  ut  ego  hbere 
vehm,  fieri  non  potest  quin  vehm,  et  hbere 
velim  ;  ergo  mea  voluntas  manet  determinata 
ad  talem  actum,  ex  vi  divini  decreti.  Unde, 
cum  illud  decretum  antecedat  hominis  con- 
sensum,  vere  dicitur  per  ilhid  prsedeterminari, 
et  quia  ihius  decreti  efficacia  uon  mandatur 
executioni,  nisi  medio  auxiho  simultaneo,  ideo 
tale  auxihum  non  ex  se,  sed  ob  respectum  ad 
tale  decretum  dicetur  praedeterminare  volun- 
tatem,  et  habere  quamdam  veluti  eminentem 
antecessionem  ad  illam  praedeterminandam. 

2.  Nihilominus  assero  etiam  hoc  modo  non 
esse  necessariam  prsedeterminationem  physi- 
cam  voluntatis  humanse  ad  hberum  consen- 
sum  praestandum,  postquam  suflicienter  prae- 
venta  et  excitata  est,  liabetque  omuia  auxilia 
gratiae  necessaria  ex  parte  principii  proximi, 
ad  pliysice  efiiciendum  talem  actum.  Ita  te- 
nent  auctores  omnes  moderni,  in  cap.  40  et 
44  allegati,  et  in  capite  sequenti  allegandi. 
INunc  enim  non  dico  hunc  modum  praedeter- 
minationis  in  praedicta  responsione  e^se  im- 
possibilem,  vel  simpliciter,  vel  cum  usu  hber- 
tatis,  id  enim  videbimus  capite  sequenti ;  sed 
solum  dico  non  esse  necessarium  ad  omnes  et 
singulos  actus,  seu  consensus  supernaturales 
nostrae  voluntatis.  Ratio  est,  quia  non  est  ne- 
cessarium  ut  coucursus  simultaneus,  quem 
Deus  praebet  ad  singulos  actus  supernatura- 
les,  procedat  ex  illo  decreto  absoluto  vohm- 
tatis  Dei,  quale  in  dicta  responsione  explica- 


tur ;  sed  tota  ratio  illius  praedeterminationis 
dicitur  esse  tale  decretum ;  ergo  neque  talis 
praedeterminatio  necessaria  est  ad  singulos 
actus.  Consequentia  cum  minori  evidentes 
sunt  ex  dictis;  major  autem  probatur,  quia 
illud  decretum  non  est  uecessarium  ut  volun- 
tas  humana  constituatur  iu  actu  primo  com- 
pleto,  et  ita  perfecto  et  sufiiciente  ad  prffistan- 
dum  consensum,  vel  eliciendum  quemcumque 
actum  supernaturalem,  ut  solum  indigeat  cou- 
cursu  actuali  et  simultaneo ;  tum  quia,  sublato 
e  medio  auxilio  praevio  (ut  supponimus),  nihil 
aliud  fingi  potest  necessarium;  tum  etiam 
quia  saepe  ostensura  est  iUud  esse  de  ratione 
auxilii  sufficientis,  quod  proxirae  antecedit  ef- 
fectionem  liberae  actionis.  Nam  esse  potest  in 
his  qui  non  consentiunt,  et  tamen  illis  non 
datur  ex  vi  illius  decreti,  itt  per  se  notum  est ; 
ergo  ad  habendum  omne  auxilium  necessa- 
rium  proxime  aute  concursum  siraultaneum, 
non  est  uecessarium  illud  decretum.  Neque 
etiam  cst  necessarium  ad  ipsum  concarsum 
praestandum.  Ergo  nulla  superest  ratio  ob 
quam  iUud  decretum  simpliciter  necessarium 
sit.  Hanc  consequentiam  nunc  ut  claram  sup- 
pouo,  quia  ad  producendos  efiectus  per  causas 
secundas,  per  se  loquendo,  et  quantum  est  ex 
parte  ipsorum  effectuum,  vel  ex  iudigentia 
causarum  secundarum,  solum  iUud  decretum 
et  ea  tantum  efficacia  ex  parte  divinae  volun- 
tatis  necessaria  est  quae,  ad  praestandum  gene- 
ralem  concursum  efiectui  accommodatum,  suf- 
ficiens  fuerit,  quidquid  sit,  an  ex  parte  Dei  in- 
tercedere  possint  alia  decreta  praedefinitiva, 
de  quibus  saepe  tactum  est,  et  infra  capite  50, 
dicturi  sumus.  Nunc  ergo  solum  superest  pro- 
banda  minor  propositio,  ad  quam  tota  hujus 
puncti  difficultas  revocatur. 

3.  Ad,  concursum  simultaneum  prcestandum, 
non  est  absolutum  Dei  decretumnecessarimi. — 
Quod  ergo  ad  concursum  simultaneum  prses- 
tandum,  non  sit  absolutum  Dei  decretum  ne- 
cessarium,  probatur  primo  ex  objecto  iUius 
decreti,  nam  per  illud  proxime  solum  vult 
Deus  concurrere  cum  voluntate  ;  sed  in  ipso 
nomine,  et  ratione  concursus  includitur,  ut 
uon  solus  Deus  faciat  talem  effectum,  sed  cum 
alio  simul  coefficiente ;  ergo  ex  vi  talis  objecti 
non  est  absolutum  necessarmm,  et  efficax  de- 
cretum  de  tali  effectu  futuro,  sed  solum  de 
concursu  cum  alio,  in  quo  includitur  couditio, 
si  alius  coeffecerit.  Dices  imo,  eo  ipso  quod 
Deus  vult  concurrere,  vult  etiam  homiuem 
cooperari,  uam  concursus  est  plurium  cursus, 
et  ideo  si  Deus  absolute  vult  concursum  cum 


484  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

voluntate,  vult  etiam  ipsam  voluntatem  ope- 
rari,  et  ita  vult  etiam  absolute  consensum 
ejus.  Sicut  si  Deus  vult  absolute  unum  corre- 
lativorum  esse  in  rerum  natura,  eo  ipso  vult 
etiam  aliud ;  ut  si  voluit  Abrabam  babere  fi- 
lium^  voluit  etiam  illum  esse  patrem;  concur- 
sus  autem  includit  alium  concurrentem  quasi 
correlativum  ;  ergo  absoluta  voluntas  unius 
includit  similem  voluntatem  alterius.  Respon- 
deo  duobus  modis  posse  aliquem  concurrere 
cum  alio  :  uno  modo^  absolute  volendo  utrius- 
que  concursum,  alio  modo^,  volendo  tantum 
.suum  concursum  ex  suppositione  alterius_,  vel 
sub  conditione ,  si  alter  velit  concurrere ; 
utrumque  enim  modum  experimento  bumano 
coguoscimus,  et  certe  posterior  modus  est  fre- 
quentior  inter  bomines.  Servata  ergo  propor- 
tione,  dicimuS;,  esto  possit  Deus  priori  modo 
velle  actionem  voluntatis  bumanai^  et  ita  si- 
mul  absohite  velle  et  suam  et  voluntatis  bu- 
manai  efficientiam  actualem  (de  quo  dicemus 
capite  sequenti),  nibilominus  illum  modum 
volendi  non  esse  necessarium  ad  concursum 
Dei,  sed  satis  superque  esse  secundum,  quia 
Deus  potest  velle  prsestare  suum  influxum, 
non  simpbciter  et  absolute,  sed  quantum  est 
ex  se,  et  subintellecta  conditione,  si  per  hu- 
manam  voluntatem  non  steterit.  Quid  enim 
repugnat  Deum  ita  velle  ?  Si  autem  non  re- 
pugnet,  ponamus  id  voluisse,  certe  illud  suffi- 
ciet  ad  concurrendum  actu,  si  per  bominem 
uon  steterit,  quia  Dei  vohmtas  semper  perma- 
net,  et  de  se  est  efficax,  ideoque,  hcet  condi- 
tionata  sit,  dum  completur  conditio,  transit  iu 
absolutam,  et  babet  effectum  ;  illa  ergo  suffi- 
cit  ad  concursum  ad  extra  prsestandum  ;  ergo 
aliud  decretum  magis  absolutum  non  est  sim- 
phciter  necessarium. 

A.  Frobatur  argumento  sumpto  ex  concursu 
ordhiis  naiuralis. — Secundo,  probatur  eadem 
propositio  inductioue,  seu  argumeuto  sumpto 
ex  coucursu  ordiuis  uaturalis.  Nam,  ut  Deus 
hunc  concursum  prsebeat  humanee  voluntati 
ad  actus  naturahs  ordinis,  non  est  necesse  ut 
tahs  concursus  procedat  ex  absoluto  et  efficaci 
decreto,  quo  Deus  velit  bominem  hoc  vel 
ilhid  velle  ;  ergo  neque  ad  proebendum  simul- 
taucum  in  ordine  gratias  est  necessarium  ilhid 
decrctum.  Consequeutia  probata  est  in  lib.  3, 
quia  hcet  concursus  generalis  gratiae  sit  nobi- 
horis  generis  in  ordiue  entis,  tamen  in  modo 
quo  datur  vel  oCfertiu-  causee  secundse,  eamdem 
proportionem  servat,  quia  nidla  ratio  diversi- 
tatis  intercedit.  Quia  ante  hunc  concursum 
gratise  supponitur  data  voluntati  omuis  gratia 


EFFICACI  GRATI.4<:  DEI. 
necessaria  in  actu  primo  complete  ad  volen- 
dum,  et  ita  ei  offertur  concursus,  ut  in  manu 
ejus  rehnquatur  ex  parte  sua  concurrere,  vel 
non  concurrere,  et  sic  etiam  impedire  ne  Dei 
concursus  ad  extra  exeat ;  ergo  servat  propor- 
tionem  quoad  modum  concursus  ordinis  natu- 
rahs. 

5.  Jam  ergo  probatur  antecedens  induc- 
tione  in  actibus  peccatorum ;  Deus  enim  non 
prsebet  suum  concursum  ad  illos,  prsevenien- 
do  illos  absoluto  decreto,  quo  velit  bominem 
habere  talem  actum,  prsesertim  prius  ratione 
quam  praeviderit  vohmtatem  hominis  fuisse 
ad  talem  actum  determinandam ;  id  enim  et 
diviuee  sapientiee  ac  bonitati  repugnat ,  et 
sanctis  Patribus,  dicentibus  Deum  non  prse- 
destinare  actus  malos,  ut  videre  hcet  maxime 
in  Prospero,  ad  Gahos,  cap.  1,  et  ad  Vin- 
centium,  cap.  6^  iO  et  11.  Quid  est  enim  prse- 
destinare,  generaliter  sumptum,  prout  ad  sin- 
gulos  actus  apphcatur,  nisi  ex  se  absoluto  et 
efficaci  decreto  destinare,  aut  vehe  ut  aliquid 
fiat?  Non  babet  ergo  Deus  hoc  decretum  circa 
actus  malos,  etiam  ut  sunt  eflectus  quidam  et 
reales  vohtiones  ;  quia,  ut  ibi  dixit  Prosper : 
Deus  non  inserit  homini  aut  diemoni  hujus- 
modi  affectum,  aut  voluntatem.  Propter  quod 
dixit  etiam  Augustinus  in  Enchirid.,  cap.  31, 
scriptum  non  esse  :  Non  est  voluntas  nisi  a 
Deo,quia  verum  non  est,  licet  omnis  potestas 
sit  a  Deo.  Et  propterea  etiam  sub  disjuuc- 
tione,  in  eodem  hbro,  cap,  95,  dixit  nibil  fieri 
nisi  quod  Deus  veht,  aut  volendo,  aut  sinendo 
ut  fiat;  et  alia  multa  loco  allegato  adduximus, 
etin  prolegomeno  2;  et  in  sequentibus,  agendo 
de  praedefinitionibus,  aliquid  addemus.  Praebet 
ergo  Deus  concursum  ad  reales  actus  peccato- 
rum,  sine  iho  prsevio  decreto  suse  voluntatis, 
quo  ex  se  absolute  velit  talem  homiuem  con- 
sensum  proestare,  sed  sohim  per  voluntatem 
conciu-rendi,  homiue  ipso  cooperaute,  iu  quo 
tacita  inchiditur  conditio  ;  ergo  signum  est 
per  se,  et  ex  generali  ratione  concursus,  nibil 
aliud  esse  necessarium,  ac  subinde  neque  in 
actibus  bonis  vel  supernaturahbus  illam  ne- 
cessitatem  inveniri.  Et  dcclarari  potest,  quia, 
ut  Deus  faciat,  non  oportet  ut  velit  vel  vo- 
luerit  quod  ahus  facturus,  sed  satis  est  ut  veht 
quod  ipse  facturus  est.  Nam,  ut  Augustinus 
etiam  dixit,  ea  tantum  preedestinat  quae  est 
ipse  facturus,  hb.  de  Praedestinat.  sanctorum, 
cap.  10.  Ergo  ut  concurrat,  satis  est  ut  veht 
suum  influxum,  etiamsi  non  veht  influxum 
vohmtatis  bumanae,  sed  ilhim  dari  siuat,  ut 
citato  loco  dicit  idem   Augustiuus ,  vel  per- 


I 


CAP.  XIX.  UTRUM  CONCURSUS  SIMULTANEUS,  ETC. 


485 


mittat,  ut  in  aliis  locis  habet.  Nsque  obstat 
qnod  in  re  hi  duo  influxus  non  distinguantur^ 
qiiia  nihilominus  potestDeus  mente  discernere 
illam  actionem^  ut  est  a  se,  et  ut  est  a  vohm- 
tate  creata^  et  ita  illam  velle  quantum  est  ex 
se  sub  priori  respectu,  non  tamen  sub  poste- 
riori,  sed  tantum  sinendo  aut  permittendo, 
vel  etiam  optando,  juxta  capacitatem  materise, 
ut  a  voluntate  humana  fiat. 

6.  Prohaiur  ab  inconvenienU.  —  Conciirsus 
ordinis  gratica  est  simplisiter  necessarms  ad 
consensum  supernaturalem.  —  Tertio  ,  idem 
probamus  preecipue  ab  inconvenieuti  tracta- 
to  cap.  11.  Quia  si  ad  consentiendum  gratise 
vocanti  necessarius  est  concursus  Dei  ad  extra 
manans  ex  illo  decreto  absoluto  Dei  ad  intra, 
sequitur  eos,  qui  carent  tali  concursu,  simpli- 
citer  et  absolute  non  posse  consentire  gratise 
vocanti ;  hoc  autem  omnino  falsum  est,  ut 
ssepe  diximus  et  probavimus,  et  ab  adversariis 
sub  hisverbis  non  admittitur;  ergo  etiam  est 
falsum  tale  decretum  esse  necessarium.  Pro- 
batur  sequela,  quia,  supposita  illa  necessitate, 
ille,  qui  caret  concursu  in  se  recepto,  nunquam 
habet  ilhim  in  potestate  sua;  ergo  nec  con- 
sensum  habet  in  potestate  sua ;  ergo  non  fuit 
potens  ad  consentiendum.  Qui  enim  simplici- 
ter  potest  consentire,  profecto  habetconsensum 
in  potestate  sua,  quia  non  potest  nisi  ratione 
hujiis  potestatis;  ut  autem  ssepe  ex  Augustino 
diximus,  id  habemusin  potestate  nostra,  quod 
si  volumus  facimus ;  non  potest  autem  hoc 
modo  habere  homo  in  potestate  sua  consen- 
sum,  nisi  etiam  habeat  concursum  Dei  obla- 
tum,  ac  proinde  positum  in  sua  potestate ;  quia 
concursus  ordinis  gratiee  est  simpliciter  neces- 
sarius  ad  consensum  supernaturalem  ;  ergo 
qui  non  habet  concursiim  in  re  ipsa,  si  neque 
in  sua  potestate  illum  habet,  ita  ut  infallibi- 
liter  detur,  si  velit,  profecto  neque  consensum 
habet  in  sua  potestate.  Quod  autem  juxta  il- 
lam  sententiam  homo  non  habeat  coucursum 
in  sua  potestate,  probatur,  quia  ipse  concur- 
sus  nec  datur,  uec  dari  potest,  sine  illo  de- 
creto  antecedente  voluntatis  Dei,  ut  in  illa 
sententia  supponitur;  sed  Deus  nou  habuit 
tale  decretum  seternum  circa  hominem,  qui  in 
tempore  illum  concursum  non  recipit ,  quia 
decretum  illud,  cum  sit  efficax  et  absolutum, 
non  carct  efFectu ;  neque  homo  potest  aliquid 
facere,  ut  Deus  habeat  tale  decretum  ;  ergo 
nullo  modo  habet  in  sua  potestate  talem  con- 
cursum. 

7.  Respondent  decretum  Dei  non  esse  neces- 
sarium  ad  posse,  sed  ad  agere  ;  et  ideo,  hcet 


Deus  non  habuerit  decretum,  hominem  posse 
agere,  licet  acturus  non  sit.  Sed  contra,  quia, 
ut  supra  de  concursu  dixi,  licet  iu  se  tantum 
sit  necessainus  ad  actionem,  tamen  habere  il- 
lud  oblatum,  est  necessarium  ad  potestatem 
agendi ;  non  ofFertur  autem  nisi  per  decretum 
Dei;  ergo  quod  supponatur  decretum  in  suo  or- 
dine  sufficiens,  est  necessarium  non  solum  ad 
agere,  sed  etiam  ad  posse.  Et  declaratur  facili 
et  humano  modo  ex  illo  axiomate :  Idpossumus 
quod  per  amicos  possumns.  Quo  D.  Thomas  1. 
2,  q.  109,  a.  4,  utitur  ad  conciliandam  liberta- 
tem  arbitrii  cum  necessitate  gratise.  Illud  enim 
axioma  verum  habet,  quando  vel  amicus  pa- 
ratus  est  ad  auxiliandum,  vel  saltem  auxihum 
ejus  ab  altero  potest  impetrari  et  obtineri.  Si 
autem  amicus  omnino  ex  suo  arbitrio  decre- 
visset  non  adjuvare  alium,  neque  alter  posset 
illum  ab  illa  voluntate  mutare,  profecto  non 
haberet  in  tali  casu  locum  axioma  illud  :  Id 
possumus  quodper  amicos  possumus,  et  simpli- 
citer  esset  homini  impossibile,  quod  sine  ad- 
jutorio  talis  amici  facere  non  posset.  In  prae- 
senti  ergo  applicatur  illud  axioma,  quia,  licet 
causa  secunda  non  possit  suum  effectum  fa- 
cere  sine  concursu  seu  adjutorio  primee,  nihi- 
lominus  simpliciter  potest  facere  effectum  suae 
virtuti  proportionatum,  quia  causa  prima  de 
se  parata  est  ad  concurrendum,  et  consequen- 
ter  voluntate  sua  offert  illi  concursum,  quia 
Deus  non  aliter  est  paratus,  nec  indiget  alia 
praeparatione,  nisi  voluntate  sua.  Unde  si  abso- 
lute  et  efficaciter,  ac  ex  se  Deus  ab  aeterno  de- 
crevisset  non  juvare  causas  secuudas  in  agen- 
do,  simpliciter  non  possent  suos  effectus  pro- 
ducere,  quia  nec  per  se,  nec  per  amicum,  ut 
sic  dicam,  possent  operari. 

8.  Advertendum. — Et  ne  quis  tergiversetur, 
dicendo  quod  semper  intrinsecam  suam  potes- 
tatem  retiuerent,  oportet  advertere  sermonem, 
esse  de  potentia  simpliciter  et  proxima,  quse 
includit  omnia  requisita  in  actu  primo,  seu  in 
praeparatioue.  Et  ut  uullus  sitdubitandi  locus, 
maxime  id  est  verum,  loquendo  de  potestate 
morali,  quse  necessaria  est  ut  possit  imputari 
non  agenti  carentia  actionis,  si  illam  omittat. 
Ita  igitur  voluntas  per  gratiam  excitata,  et  in 
actu  primo  sufficienter  constituta,  licet  indi- 
geat  simultaneo  influxu  et  concursu  gratia, 
nihilominus  est  simpliciter  potcns  ad  consen- 
tiendum,  quia,  quoad  influxum  habitus  vel  al- 
terius  principii  proximi  sibi  inhEerentis,  habet 
illum  ad  nutum  suum,  quia  habitu,  etiam  in- 
fuso,  vel  simili  principio  utitur,  cum  vult ; 
quoad  influxum  vero  Dei,  oportet  ut  habeat 


486  LIB.  \' 

illiim    ita  paratum^   ut  infallibiliter  detiir^ 
quantum  est  ex  parte  Dei;  ergo  e  contrario, 
si  Deus  non  est  ita  paratus',  nec  nostra  vo- 
luntas  est  moraliter  poteus,  nec  illi  potest  im- 
putari  quod   careat  coucursu,  et  consequen- 
ter  neque  quod  careat  operatione  ;  ergo,  sim- 
plicitcr  et  humano  modo  loquendo,  non  po- 
test,  quia  sola  potentia  pliysica,  quae  in  illa 
manet,  parum  profecto  refert  ad  liberam  po- 
testatem  cui  carentia  actionis  imputetur.  Con- 
firmatur,  quia  impossibile  est  me  babere  in 
potestate  mea  effectum,  nisi  babeam  actu  vel 
in  mea  potestate  quidquid  necessarium  est  ut 
eflfectus  fiat ;  quia  si  non  babeam  in  mea  po- 
testate  omnia  necessaria,  poterit  eS^ectus  non 
sequi,  ex  defectu  prioris  auxilii,  vei  concursus 
necessarii,  magis  quam  ex  defectu  meo.  Nam  si 
decretum  Deiest  necessarium,  et  non  ponitur, 
nec  ego  possum  facere  ut  ponatur,  cur  potius 
meo  defectui  imputatur  quod  non  sequalur 
talis  effectus,  quam  defectui  divini  decreti? 
Plane  non  video.  Quod  autem  Deus  non  sit  pa- 
ratus  ad  concurrendumj  si  necessarium  est  de- 
cretum  illud,  probatur  multipHciter.  Primo, 
quia  Deus  non  est  paratus,  nisi  per  abquam 
determinatiouem  liberam  voluntatis  sua;  suf- 
ficientem  ad  effectum  externum,  quantum  est 
ex  parte  Dei;  tunc  autem  Deus  nonhabuit  ta- 
lem  determinationem,  ut  supponitur,  nec  de- 
nuo  potest  illam  inchoare,  ut  est  certum;  ergo. 
Secundo,  eo  ipso  quod  Deus  non  habuit  ilhid 
decretum,  habuit  positivum  decretum   non 
concurrendi  tunc  ad  talem  consensum,  vel 
concurrendi  ad  aliquem  contrarium,  quia  Dei 
vohmtas  iu  suis  decretis  liberis  non  manet 
suspensa,  sed  inter  opposita  aliquid  statuit  ; 
ergo  repugnat  Deum  paratum  esse  ad  concur- 
reudum,  facta  hypotliesi  quod  non  decreverit 
concnrrere.  Quis  enim  dicat  Deum  esse  para- 
tum  ad  dandum  vel  facienLium  quod  ex  se  ab- 
soluto  decreto  statuit  nou  dare,  vel  facere  ? 
Tertio,  carentia  tahs  concursus  non  potest  mo- 
raliter  imputari ;  ergo  signum  est  non  essc  in 
potestate,  nec  Deum  paratum  esse  ad  daudum 
illum.  Antecedens  patet  ;  constituamus  enim 
hominem  snfficienter  vocatum,  prius  natura 
quam  voluntas  ejus  ad  consensum  veldissen- 
sum  determinetur,  et  quod  Deus  non  decre  - 
verit  dare  talem  concursum,  sed  ahum,  quid, 
quaeso,  faciet  homo,  ut  talem  concursum  reci- 
piat  ?  Nihil  certe  responderi  aut  cogitari  po- 
test,  quod  ad  rem  pertineat. 

9.  Eadtm  est  ratio  de  concursu  simuUaneo, 
ac  de  prcBvia  pr(Bdelerminatione  inliwrente  ho- 


DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.E  DEI. 

'  in  simili  discursu  diximus,  de  praevia  deter- 

minatione  iuhairente  homini.  Nam  revera  ea- 


dem  est  ratio  de  extrinseco  decreto  Dei,   seu 
de  concursu  simuhaneo,  si  ab  illo  decreto  ne- 
cessario  pendet,  quia  quod  tale  decretum  uo- 
bis  non  inlisereat,  sicut  praedeterminatio  in 
actu  primo,  parum  refert  si  necessitas  est  ea- 
dem  et  antecedens  omniuo  ad  nostram  liber- 
tatem,  ita  ut  ab  illa  non  pendeat  poni  vel  non 
poni  tale  decretum,  ut  revera  pendere  non 
potest,  si  illud  est  antecedenter  necessarium, 
et  pro  solo  Dei  arbitrio  datur,  vel  negatur. 
Quia  quando  Deus  non  liabet  tale  decretum, 
non  est  ex  praescientia  ahcujus  liberi  usus  ar- 
bitrii,  sed  ante  omnem  preescientiam,  ut  ilh 
auctores  consequenter  dicuut;  nec  est  propter 
ahquam  dispositionem  arbitrii  positivam,  vel 
negativam,  quia  utraque  supponit  decretum 
concurrendi,  vel  non  concurrendi  Dei,  ut  fa- 
cile  patet  ex  supra  dictis.  Et  hoc  optime  decla- 
rat  et  confirmat  ratio  supra  tacta  de  concursu, 
quia  si  concursus  datur  per  decretum  absolu- 
tum  determinatum  ad  unum  actum,  nunquam 
voluntas  est  indiflferens  proxime  ad  plures  ac- 
tus,  et  proinde  se  habet  ad  alios  omnes,  extra 
ilhim  ad  quem  decrevit  Deus  concurrere,  ac  se 
haberet  ad  omnes,  si  Deus  decrevisset  ad  nul- 
lum   concurrere ;   tum  autem  nullum  posset 
operari,   nec  hbere  ahquem  omitteret,    sed 
omnibus  ex  necessitate  careret ;  ergo  et  nunc 
necessitate  caret  ihis,  ad  quos  Deus  suo  solo 
arbitrio  decrevit  non  concurrere :   ergo,    iu 
particulari  loquendo  de  actu  gratise,  qui  caret 
concursu  ad  illum,  et  liabet  determinatum 
concursum  ad  ahquem  aUum  sohim,  non  U- 
bere,  nec  cum  potestate  morali  actus  gratise 
omittit :    ergo  cum    necessitate  tahs   decreti 
non  potest  salvari  potestas  moralis,  et  hbertas 
consentiendi  in  his  qui  carent  necessario  con- 
cursu. 

10.  Nec  est  simile  de  auxiho  simuhaneo, 
ut  solet  nobis  objici,  si  ponamus  illud  non 
pendere  necessario  ac  essentiahter  ex  iho  de- 
creto  absohito,  sed  ex  alio  involvente  conditio- 
nem,  quale  nos  explicuimus.  Nam  si  concur- 
sus  dari  potest  ex  vi  dccreti  couditionati,  op- 
time  iuteUigimus,  quamvis  liomo  sufhcieuter 
vocatus  non  recipiat  actu  simultaneum  con- 
cursum,  niliilominus  Deum  de  se  paratum  esse 
ad  illum  dandum,  et  habere  circa  talem  homi- 
ncm  simile  decretum,  quia,  stante  tali  decre- 
to,  stat  non  habere  in  re  elTectum,  quia  non 
est  omniuo  absolutum,  et  Deus  ipse  ita  tempe- 
ravit  illud,  ut  cooperante  aho  ageret  ad  extra. 


mini.  —  Et  hic  applicari  possuut  omnia  quee    non  vero   cooperante  uon  ageret.  Est  enim 


CAP.  XX.  UTRUM  AUXILIUM  EFFIGAX  PR/EDETERMINANS,  ETC. 


487 


Dens  masime  dominus  suae  potcstatis  quoad 
usum,  et  suae  actionis  ad  extra,  et  ideo  potest 
uno  vel  alio  modo  illam  velle,  juxta  consi- 
lium  voluntatis  suse.  Et  inde  facile  etiam  in- 
telligitur  liabere  hominem  sic  vocatum  in  sua 
proxima  potestate  consensum^  quia  in  genere 
causse  proxim;»  per  vires  gratife  in  se  receptas, 
cum  potentia  obedientiali  suse  vobmtatis^  po- 
test  illum  consensum  elicere,  et  per  amicum, 
id  est,  per  Deum,  habet  paratum  concursum 
gratiae,  et  ita  habet  illum  in  potestate  sua,  ut 
jam,  posita  suppositione  ex  parte  Dei^,  ex  suo 
arbitrio  et  concomitante  influxu  pendeat  habe- 
re  vel  non  habere  ad  extra  talem  concursum. 
Est  ergo  longe  diversa  ratio  de  auxiho  etiam 
simultaneO;,  pendente  vel  non  pendente  a  tali 
decreto,  et  ideo  dicimus  tale  decretum  non  esse 
necessarium. 

\\.  Difficultas.  —  Solviizir.  —  Unde  con- 
sequenter  sequitur  nec  praedeterminationem 
physicam  per  immediatum  influxum  Dei  in 
actum  consensus  posse  esse  necessariam.  Ac 
proinde  cessat  distinctio  supra  nobis  objecla. 
Nam  sive  illa  sit  possibiUs,  sive  non  (de  quo 
statim)_,  negamus  esse  necessarium  ad  libe- 
rum  consensum  supernaturalem  auxiUum  si- 
multaueum  habens  respectum  ad  tale  decre- 
tum,  quia  ipsum  decretum  necessarium  non  est 
et  sine  illo  potest  dari  simultaneus  concursus, 
seu  auxihum  in  actione  ipsa  voluntatis  imbibi- 
tum.  Sicut  autem  dari  potest,  ita  verisimihus 
est  de  facto  dari,  vel  semper,  vel  frequentius, 
quia  iUe  est  modus  magis  accommodatus  li- 
bero  arbitrio,  et  nulla  est  ratio  fingendi  sem- 
per  ahum  modum  determinationis,  si  aliunde 
ex  re  ipsa,  et  ex  dependentia  vel  subordina- 
tione  causai  secundse  ad  primam,  vel  ex  pecu- 
hari  conditione  actuum  gratise  id  non  osten- 
ditur.  Occurrebat  autem  hic  difficuUaS;,  quia 
sequitur  ahquid  fieri  in  rerum  natura  sine  vo- 
luntate  Dei^  saUem  efiicacij  et  absoluta  ipsius 
eflfectus ,  utique  actus  hberi.  Facile  vero  re- 
spondetur  negando  sequelam  ,  quia  quod  fit 
volente  Deo  ad  id  concurrrere,  non  fit  sine  vo- 
hmtate  Dei,  sive  det  eoncursum  per  antece- 
dens  decretum  absohitum,  sive  per  concomi- 
tans  ex  parte  objecti,  ut  in  hbro  tertio  exph- 
cavi.  Nam  D.  Augustinus,  locis  citatis^  prius 
absolute  dixit  niliil  fieri  nisi  quod  vuU  Deus, 
et  postea  addidit :  Vel  volendo,  vel  sinendo  ut 
fiat. 

12.  Unde  ad  secundam  partem  duplex  dis- 
tinctio  est  adhibenda.  Uua  est  de  malis  acti- 
bus^  vel  bonis.  Nam  de  mahs  concedimus,  et 
omnino  affirmamus  fieri  sine  beneplacito  Dei, 


et  ipso  non  volente  absohite  et  efficaciter  ut 
actus  fiat,  sive  prius  ratione  quam  iUum  futu- 
rum  esse  praisciat,  sive  etiam  postquam  iUiim 
futurum  esse  prsenovit,  quia  sibi  nuUo  modo 
placet,  nec  iUum  simpUciter  vult,  sed  veUet 
potius  non  fieri,  Ucet  noUierit  iUum  impedire, 
nec  concursum  ad  ilUim  negare,  et  postea  il- 
him  ad  poenam  vel  ad  aliquod  bonum  ordinet. 
In  bonis  autem  actibus,  et  praesertim  supcr- 
naturaUbuSj  triplex  voUintas  Dei  distinguenda 
est  ,  utique^  intentionis,  executionis,  et  com- 
placentiae  ;  prima  antccedit  efiectionem  actus, 
et  non  est  proximum  principium  physicum 
ejus;  secunda  comitatur  actum,  modo  supra 
expUcato  in  libro  tertio;  tertia  subsequitur  ac- 
tum  jam  pra3visum  absoUita  scientia  visionis, 
de  qua  dictum  est  :  Vidit  Deus  mnda  quce 
fecerat,  et  erant  valde  bona.  Dico  ergo  actum 
bonum  et  gratiae  fieri  posse  sine  prsevia  Dei 
voluntate  absoUUa  exequente ,  quia  sufiicit 
voUintas  concomitans,  virtute  conditionem  in- 
cUidens.  Nunquam  vero  fit  sine  voluntate  be- 
neplaciti  Dei  consequente,  et  probabile  est , 
maxime  quoad  actus  gratiae,  non  fieri  sine  de- 
creto  absoluto  divinae  vohmtatis  per  modum 
intentiouis  antecedentis ,  quaa  ad  ordinem 
praedestinationis ,  non  executionis  pertinet. 
Sed  de  hoc  decreto,  quomodo  a  voUmtate  exe- 
quente  differat,  et  cur  minus  repugnet  arbi- 
trii  humani  libertati ,  saepe  jam  dictum  est,  et 
infra  magis  declarabitur. 

GAPUT  XX. 

UTRUM  AUXILIUM  EFFIGAX  PR^DETERMINANS  PHY- 
SICE  VOLUNTATEM,  INFLUENDO  IMMEDLATE  IN 
ACTUM   EJUS   LIBERUM,    POSSIBILE   SIT. 

1 .  Theologi  quidam  moderni,  quid  in  hoc  punc- 
to  doceant. — In  superiori  capite  vidimus  neces- 
sitatem  hujus  auxiUi  repuguare  Ubertati  quoad 
specificationem,  circa  supernaturaies  actus,  id 
est^  non  relinquere  potestatem  moralem  fa- 
ciendi  illos,  in  his  quibus  tale  auxilium  dene- 
gatur;  nunc  videndum  est  an  tale  auxiUum 
datum  repugnet  libertati  quoad  exercitium,  et 
ideo  possibile  uon  sit,  saUem  salva  actus  li- 
bertate.  Aliqui  enim  moderni  Tlieologi,  qui 
nobiscum  sentiuut  in.his  quas  hactenus  coutra 
pliysicam  prtedeterminationem  auxihi  efiica- 
cis  diximus,  in  hoc  puncto  docent,  hoc  genus 
physicae  praedeterminationis  non  repugnare 
cum  hbertate  actus,  ideoque  nou  sohim  esse 
possibile,  sed  saepe  etiam  dari,  praesertim  ad 


^88  LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 

quasdam  miraculosas  et  efficacissimas  conver-    velit^  sicut  eam  Deus  velle  voluit 


siones,  ut  Pauli,  Matthsei,  Magdalense,  et  simi- 
lium,  vel  ad  actus  qui  ex  quadam  singnlari 
gratia  et  privilegio  conceduntur,  ut  fuerunt 
fortasse  omnes  actus  Beatissimae  Virginis  in 
via,  prsesertim  vero  ille  qui  Angelicse  annun- 
tiationi  assensum  prsebuit,  Et  lianc  existimo 
fuisse  opinionem  F.  Joannis  Vincent.,  quan- 
tum  ex  his,  quse  et  Ledesma  refert,  et  ab  aliis 
audivi,  conjectare  possum.  Nam,  ut  supra 
dixi,  ejus  scripta  videre  non  potui.  Eamdem 
sententiam  P.  Lorca  ex  professo  docuit,  novus 
quidem  scriptor,  non  indoctus,  et  coustauter 
affirmat  esse  doctrinam  D.  ThomEe  et  Scoti, 
imo  et  sancti  Augustini.  Sed  de  auctoribus  in- 
fra  dicam  ;  nunc  ratione  tantum,  vel  philoso- 
phica,  vel  theologica  ex  principiis  fidei  agen- 
dum  est. 

2.  Qiiodnayn  sit  fundamentum.  Jmjus  senten- 
ti(s.  —  Fundamentum  hujus  sententise  videtur 
esse,quia  licet,  ut  homo  supernaturalem  con- 
sensum  praebeat,  necessarium  non  sit  ut  Deus, 
ex  vohmtate  efficaci  et  omnino  absoluta,  illum 
moveat  auxilio  illo  simultaneo,  non  tamen 
videtur  dicendum  Deum  id  facere  non  posse. 
Primo,  quia  multum  derogat  omnipotentioe 
Dei,  nam,  ut  D.  Thomas,  1  part.,  quaest.  19, 
articulo  8,  et  1.  2,  queest.  10,  artic.  4,  et  see- 
pe  ahas  docet,  divinse  potentiae  non  tantum 
subsequitur  actus  vokmtatis,  sed  etiam  mo- 
dus  ejus,  utique  quod  hbere  fiat ;  ergo  potest 
Deus,  de  absoluta  sua  potentia,  efficaciter 
velle,  et  exequendo  facere  ut  vohmtas  huma- 
na  consentiat.  Unde  Augustinus,  in  Enchirid., 
cap.  95  :  Tunc  (inquit)  in  clarissima  luce  sa- 
pientic^  videiitur,  quod  nunc  piorum  fides  lia- 
let,  antequam  manifesta  cocnitio7ie  tideatur, 
quam  certa,  et  immutaliUs,  et  efficacissima  sit 
mluntas  Bei,  quam  multa  possit  et  non  telit, 
nihil  auteyn  telit  quod  non  possit,  quamque  sit 
verum  quod  in  psalmo  canitur  .-  Deus  auiem 
noster  in  ccelo  et  in  terra  omnia  qucccumque  to- 
luit  fecit;  quod  utiqice  non  est  verum,  si  aliqua 
toluit,  et  non  fecit,  et  quod  est  indigniiis,  ideo 
non  fecit,  quoniam  ne'  fieret,  quod  volelat  Om- 
nipotens,  voluntas  liominis  impeditit.  Non  est 
autem  minus  indignum  de  Deo  sentire  non 
posse  velle  efficaciter  ahquid  fieri  a  vohmtate 
hominis,  ue  forte  hominis  vohmtas  impediat 
ne  Dei  vohmtas  impleatur,  Unde  cap.  103  ait : 
Rogandus  est  Deus  ut  telit ;  nam.  si  telit,  ne- 
cesse  est  /ieri  quod  voluerit,  ntique  et  modo 
etiam  quo  vohierit ;  ergo  potest  Deus  habere 
iUud  decretum,  et  per  ilkid  determinare  effi- 
caoiter  vokintatem  hominis,  ut  vekt^  et  hbere 


illa  autem 

prtedeterminatio  non  fit  nisi  per  auxihum  si- 
mukaneum,  ut  manans  ab  illo  decreto,  quia 
supponimus  Deum  akud  praivium  non  in- 
fluere. 

3.  Secundo  argumentor,  quia  Deus  potest 
prffidefmire  absokito  decreto  actum  hberum 
hominis  ante  absolutam  praescientiam  ejus,  ut 
nunc  supponimus;  ergo  etiam  potest  ikam 
suam  vohmtatem  exequi  per  similem  vohm- 
tatem  efficacem  executivam.  Probatur  conse- 
quentia,  quia  aUas  executio  non  esset  a^que 
ethcax  ac  infallibiks,  ac  ipsa  intentio.  Dices 
ex  parte  executionis  sufficere  vohmtatem  con- 
comitantem  cum  praescientia  conditionata , 
quod  Gx  parte  voluntatis  humanse  non  deerit 
coefficientia  et  influxus,  si  tak  vel  tali  modo 
excitetur  et  moveatur.  Sed  contra,  quia  hic 
modus,  Hcet  forte  akquando  sufficiat,  non  po- 
test  in  universum  satisfacere,  quia  fieri  potest 
ut  Deus,  per  conditionatam  scientiam,  praevi- 
deat  vokmtatem  hominis,  quocumque  modo 
hic  et  minc  excitetur,  tam  ex  parte  objecti 
quam  per  motiones  praevenientes  in  ipsamet 
vokmtate,  de  se  nunquam  esse  consensuram, 
nisi  ex  parte  ipsiusmet  consensus  determine- 
tur.  Cum  enim  contingens  sit  an  voluntas  in 
tak  vel  tak  occasione  ex  se  consensura  sit  sine 
aka  praedeterminatione,  contingere  etiam  po- 
terit  ut  in  nuka  occasione  sit  consensura,  et 
quod  id  praevideat  Deus.  Ergo  tum  vel  admit- 
tenda  est  possibiks  praedeterminatio  physica, 
per  absolutum  decretum  executivum  Dei,  vel 
concedendum  est  in  akquo  casu  Deum  non 
posse  absolute  decernere  ut  fiat  actio  kbera, 
quod  videtur  absurdum,  et  alienum  ab  ika 
omnipotentissima  potestate,  quam,  teste  Au- 
guslino,  Deus  habet  ad  corda  hominum  incli- 
nanda. 

4.  Tertio,  qiiod  caput  est,  in  hoc  non  apparet 
repugnantia,  quia  Deus  per  ikam  vokmtatem 
absokitam  non  inducit  aliquem  actum  pri- 
mum  prcedeterminantem  vokiutatem,  sed  prse- 
bet  tantum  actualem  motionem,  quae  nikil 
akud  est  quam  ipsamet.',actio  et  operatio  vo- 
kmtatis;  kaec  autem  motio  non  fit  in  volun- 
tate  sine  actuak  cooperatione  ejusdem  vokm- 
tatis;  ergo  uecessitas  quae  per  talem  motio- 
nem  inducitur,  non  est  necessitas  antecedens, 
sed  comitans,  seu  subsequens  ex  ipsamet  coo- 
peratione  libera  voluutatis ;  ergo  nou  repugnat 
kberlati,  juxta  principia  supra  posita.  Akas 
nulkis  esset  actus  kber,  quia  quoties  voluntas 
operatur,  haec  determinatio  et  necessitas  ope- 
ratioue  ipsa  inducitur ;  quia  vero  ipsamet  vo- 


CAP.  XX.  UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  PILEDETERMINANS,  ETC. 


Inntas  illi  cooperatur,  ideo  optime  stat  cum 
illa  necessitate  libertas ;  ergo  idem  est  in  prae- 
senti  determinatione,  quam  Deus  facere  potest 
per  actum  secundum,  quia  non  faciet  illum 
sine  cooperatione  libera  voluntatis;  ergo  ex 
parte  libertatis  non  est  repugnantia ;  ergo  cum 
aliunde  esse  non  possit,  non  est  divinfe  omni- 
potentise  denegandum.  Et  confirmatur  tan- 
dem,  quia  Deus  est  primus  auctor  naturse,  et 
inclinationum  quse  naturam  sequuntur ;  ergo 
sicut  prsebet  inclinationes  innatas,  ita  potest 
prsebere  elicitas;  ergo  voluntas  humana  sub- 
est  divinse,  etiam  quoad  inclinationes  elicitas 
per  actus  liberos.  Et  hsec  ratio  dicitur  sumpta 
ex  D.  Thoma  i.  2,  quoest.  9,  art.  6,  in  corp., 
et  ad  3,  et  quaest.  10,  art.  4;  et  1  part.,  q.  105, 
art.  A,  etquaist.  111,  art.  3  et  4. 

5.  Secunda  sententia  prcecedenti  extreme  con- 
traria.  —  Nihilominus  est  secunda  sententia 
huic  extreme  contraria,  simpliciter  negans 
esse  possibilem  talem  modum  preedetermina- 
tiouis,  etiam  liberum  usum  voluntatis  huma- 
nse  impediendo.  Ut  enim  hsec  opinio  intelli- 
gatur,  adverto  duplicem  hic  esse  quoestionem  : 
una  est  simphcior  et  abstractior,  an  Deus,  so- 
lum  concurrendo  cum  vohmtate  auxiho  simul- 
taneo,  et  nullam  mutationem  distinctam  ac 
propriam  illi  imprimendo,  possit  iliam  pra^ide- 
terminare  ad  unum.  Alia  est  magis  composita 
et  contracta,  an  possit  Deus  illo  modo  praede- 
terminare  voluntatem  ad  actum  liberum,  ser- 
vato  modo  libertatis  ejus,  vel  tantum  eam  ne- 
cessitando.  Auctores  ergo  hujus  secundse  opi- 
niouis  etiam  in  priori  queestione  repugnan- 
tiam  credunt  involvi  in  terminis,  et  ideo  non 
posse  Deum  illo  modo  prsedeterminare  volun- 
tatem  ad  unum  actum  et  exercitium  ejus, 
immediate  imprimendo  ipsum  actum  secun- 
dura,  sine  alia  preevia  motione  determiuante. 
Potestque  hajc  sententia  suaderi,  quia,  si  est 
prffideterminatio  a  Deo  facta,  est  natura  prior 
quam  influxus  voluntatis ;  si  vero  est  per  con- 
cursum  simultaneum,  illi  repugnat  vera  prio- 
ritas  naturse,  quae  in  ordine  causalitatis  fun- 
detur,  ut  ssepe  ostensum  est.  Sicut  ergo  repu- 
gnat  idem,  respectu  ejusdem,  esse  prius  na- 
tura.  et  non  esse  prius,  ita  repugnat  fieri  pra3- 
determinationem  per  auxilium  simultaneum. 
Item  motio  Dei,  ut  sit  vera  preedeterminatio, 
debet  esse  a  solo  Deo ;  sed  repugnat  motionem 
quoe  fit  a  Deo  per  concursum  simultaneum, 
esse  a  solo  Deo,  quia  illa  eadem  motio  et  actio 
dicit  essentialem  habitudinem  ad  liberum  ar- 
bitrium,  ut  ssepe  ostensum  est;  ergo  repugnat 
esse  preedetermiuatiouem  per  auxilium  simui- 


taneum  solum.  Consequentia  cum  minori  notoe 
sunt.  Major  probatur,  quia  si  motio  non  sit  a 
solo  Deo,  erit  simul  a  voluntate;  ergo  volun- 
tas  influit  in  illam  motionem,  non  ut  prseexis- 
tens  ordine  naturae  determinata,  quia  prius 
natura  quam  influat,  nihil  a  Deo  sola  accepit 
quo  determinetur,  ut  supponitur;  ergo  per 
illummet  influxum,  quo  ipsa  voluntas  influit 
in  illam  primam  motionem,  seipsam  determi- 
nat  concurrente  Deo;  ergo  ex  parte  Dei  non 
est  vera  prffideterminatio  causalis,  ut  sic  di- 
cam,  sed  solum  condeterminatio  simultanea, 
quae  non  solum  possibihs,  sed  etiam  necessa- 
ria  est  in  omnibus  actibus  liberis,  et  gequivoce 
dicetur  prsedeterminatio  ratione  excellentise  et 
independentise,  non  ratione  prioritatis  natu- 
rse,  in  causalitate  fundatse,  ut  in  capite  prse- 
cedenti  declaravi.  Ergo,  ut  sit  specialis  prse- 
determinatio  facta  a  solo  Deo,  oportet  ut  a  solo 
Deo  fiat  iu  voluntate,  prius  natura  quam  ipsa 
quidquam  faciat :  ergo  repugnat  fieri  per  so- 
lum  simultaneum  concursum.  Et  ideo  multi 
ex  his  qui  hanc  prsedeterminationem  dicunt 
fieri  per  ipsum  actum  immediate,  distinguunt 
aliquam  actionem  formaliter  distinctam,  quam 
solus  Deus  facit,  et  natura  priorem,  quam  sit 
actio  voluntatis.  Sed  hsec  sententia  intelligi 
non  potest  nec  explicari,  ut  patet  ex  discursu 
capitis  superioris ;  et  prseterea  habet  eamdem 
repugnantiam  cum  libertate  actus,  vel  majo- 
rem  quam  motio  prsedeterminans  in  actu  pri- 
mo,  ut  a  fortiori  probant  omnia  dicta  cap.  14, 
quse  facile  hic  applicari  possunt.  Igitur  in  ip- 
somet  actu  voluntatis,  nihil  ex  parte  Dei  inve- 
nitur  nisi  auxilium,  seu  conciu-sus  simultaneus 
imbibitus  in  actione  ipsius  voluntatis,  quse 
non  fit  sine  inflexione,  ut  sic  dicam,  ejusdem 
voluntatis  ad  eamdem  actionem,  et  ideo  non 
videtur  esse  posse  prsedeterminatio  vera  ex 
parte  Dei. 

6.  Neque  videtur  satisfacere  responsio  quse 
ex  dictis  in  capite  prsecedenti  sumi  potest,  per 
distinctionem  illius  auxilii  simultanei,  vel  se- 
cundum  se  spectati,  vel  ut  procedit  a  decreto 
absoluto  voluntatis  Dei,  efiicaciter  prsevolentis 
ut  voluntas  humana  hoc  velit ;  et  quod  priori 
modo  non  pra^determinet,  prout  ratio  facta 
probat,  secundo  autem  modo  possit  prsedeter- 
minare,  non  ratione  sui,  sed  voluntatis  Dei, 
quse  prsecedit.  Hoc,  inquam,  non  videtur  satis- 
facore.  Primo,  quia  licet  fingatur  ille  concur- 
sus  simultaneus  procedere  ab  illo  absohito  de- 
creto  divinse  voluntatis,  de  illo  procedit  ratio 
facta,  quod  in  re  non  habet  prioritatem  re- 
spectu  iufluxus  voluntatis,  uec  fit  siue  ipsa  se 


490  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

determinante^  et  ad  illam  partem  flectente, 
unde  non  potest  habere  causalitatem  in  ipsam 
voluntatem;,  quas  faciat  ipsam  facere^  cum  ac- 
tio  illa  prius  fiat  ab  ipsa  voluntate  quam  pos- 
sit  illam  determinare  ut  faciat.  Deinde  ille 
concursns  simultaneus^  consideratus  ut  fluens 
ab  speciali  decreto  voluntatis  Dei,  nihil  in  se 
amplius  habet^  quam  similis  concursus  proce- 
dens  a  generali  decreto  concurrendi,  et  invol- 
vente  conditionem  :  Si  voluntas  velit ;  sed  hic 
posterior  concursus  non  prsedeterminat,  ut  su- 
pra  declaratum  est^  et  dicti  auctores  nobiscum 
fatentur;  ergo  nec  prior  potest  prsedetermi- 
nare.  Probatur  consequentia^  quia  illa  habi- 
tudo  ad  vohmtatem  Dei  efiicacem  solum  est 
qusedam  determinatio  extrinseca  iu  ipso  con- 
cursu  Dei  :  sed  sola  determinatio  extrinseca 
non  suflBcit  ad  specialem  efifectum  realem  : 
ergo  nec  ad  prsedeterminationem  voluntatis 
satis  esse  potest,  quia  hsec  prsedeterminatio 
ahquis  effectus  reaUs  est. 

7.  Bententia  auctoris. — His  vero  non  obstan- 
tibus,  quoad  hanc  partem  contrarium  sentio. 
Unde  dico  primo  posse  Deum,  per  absolutum 
decretum  executivum  suse  vohnitatis,  ita  pree- 
venire  hominis  vohmtatem^  ut  illam  prsede- 
terminet  ad  volendum  quod  Deus  vult  eam 
velle^  etiamsi  uihil  agat  in  ipsam  vohmtatem 
hominis  preeter  actum  ipsum  consentiendi;,  ad 
quem  ipsa  etiam  vohintas  hominis  concurrit. 
Hoc  probant  argumenta  prioris  sententise , 
magna  ex  parte^  et  idem  confirmant  quse  iu 
primo  prolegomeno  adduxi,  ad  probandum 
posse  Deum  nostram  vohnitatem  necessitare 
immediate  per  efiQcaciam  suse  vohintatis^  quae 
necessitas  non  est  sine  ahqua  preedetermina- 
tione.  Unde  si  ratio  facta  pro  tertia  parte  pro- 
baret  eflQcaciter  non  posse  Deum  hoc  modo 
j)r6edeterminare  vohmtatem,  a  fortiori  proba- 
ret  non  posse  illam  necessitare,  quod  videtur 
multum  derogare  omnipotentise  Dei.  Quia  re- 
vera  nulla  sufliciens  ostenditur  repugnantia, 
quia  in  eo  casu  dicendum  est  prffidetermina- 
tionem  principaliter  procedere  a  decreto  abso- 
hito  et  eflScaci  vohuitatis  Dei,  quod  tunc  pr«- 
cedit  ordine  causahtatis,  comparaudo  duas  vo- 
hmtates,  divinam  et  luimanam  ,  inter  se,  hcet 
in  ordine  ad  actionem  vel  eflfectum  non  prius 
natura  influat  divina  voluntas  quam  humana. 

8.  Hsec  enim  duo  nou  repugnant^  quod  fa- 
cile  patebit  inclioando  ab  ultima  replica  proxi- 
ma  facta,  pro  secunda  opinione,  iu  qua  fal- 
sum  est  quod  sumitur,  nimirum  nihil  plus 
esse  in  concursu  seu  influxu  Dei  simultaueo 
diato  ex  absoluto  decreto  preedefinitivo  simph- 


EFFICACI  GRATL-E  DEI. 
citer  tahs  eflFectus,  vel  dato  ex  decreto  inchi- 
dente  conditionem,  quia  hcet  in  hoc  conve- 
niant,  quod  influxus  ab  utroque  proveniens 
sit  simultaneus  cum  influxu  vohmtatis,  et  in  re 
ab  illo  non  distinctus,  nihilominus  necesse  est 
ut  illi  duo  influxus  in  se  sint  distincti  in  raodo 
suo  et  in  eflQcacia  sua,  ahas  non  posset  magis 
unus  prffideterminare  quam  alius ,  ut  recte 
probat  discursus  factus,  et  in  simili  probatum 
est  etiam  in  dicto  prolegomeno  1.  Nec  est 
quod  dicamus  non  posse  Deum  variis  et  pluri- 
bus  modis  concurrere  cum  voluntate  auxiUo 
simultaueo ,  ita  ut  uims  sit  attemperatus,  ut 
ita  dicam ,  indifferentige  vohmtatis ,  et  quasi 
subjectus  potestati  ejus,  ahus  sit  prseternatu- 
rahs  vohmtati  ejusque  potestati  non  subjectus, 
et  prior  sit  a  voluntate  Dei,  qua  solum  vult 
concurrere  quasi  sub  conditioue,  si  vohmtas 
hominis  sese  accommodare  voluerit,  ahus  vero 
sit  a  voluntate  absohite  volentis  ita  agere,  ut 
omnino  voluntas  humana  subsequatur,  ita  ut 
resistere  non  possit. 

9.  Solvitur  fimdamentum  secwidw  sententice. 
—  Et  ita,  quantum  ad  hanc  partem  attinet, 
facile  solvitur  fundamentum  secundae  senten- 
tiae.  Ad  primam  ergo  ejus  partem,  nego  in 
omni  prsedeterminatione  ad  extra ,  necessa- 
rium  esse  ut  sit  prior  natura  quam  actio  vo- 
hmtatis ;  satis  enim  esse  potest  quod  procedat 
a  prBedeterminatione  ad  iutra,  praecedente  or- 
diue  eflRcacias  et  causahtatis  respectu  liumanse 
vohmtatis,  quam  vult  illo  modo  trahere  ad  ope- 
raudum.  Ad  aheram  vero  partem,  dico  prajde- 
terminationem  in  actu  primo  per  se  postulare 
ut  a  solo  Deo  fiat  :  non  est  autem  hoc  neces- 
sarium  in  hac  prsedeterminatione  actus  secuu- 
di,  quia  non  dicetur  prsedeterminatio  eo  quod 
prius  natura  determinet  vohmtatem  quam  ipsa 
agat,  sed  quia  illa  actio,  prout  a  Deo  fluit  in 
vohmtate,  tahs  est  ut  nou  subdatur  indiflfe- 
rentiee  seu  potestati  vohintatis,  et  quia  illum 
modum  habet  ex  influxu  causae  prioris,  et  po- 
tissimse,  et  antecedentis  in  volendo  eflQcaciter , 
ideo  tahs  actio  ,  ut  est  a  Deo,  dicitiu-  praede- 
terminatio.  Ad  uUimam  denique  partem,  jam 
responsum  est  nou  differre  hunc  influxum  ab 
aho  non  preedeterminaute,  iu  sola  denomina- 
tione  extrinseca,  sed  per  intrinsecam  entita- 
tem,  seu  modum  suum,  ratione  cujus  habet 
ut  non  subdatur  potestati  voluntatis. 

40,  Non  fotest  Deus  per  stcam  voluntatem 
efficacem  prcedetermimre  voluntatem  homi- 
nis,  immediate  ihfiuendo  in  illam  ipsum  actum, 
nisi  necessitando  illam,  —  Prohatur.  —  Ex 
his  vero  concludo,  et  dico  secuudo  contra  pri- 


CAP.  XX.  UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  PR^flDETERMINANS.  ETC. 


491 


mam  sententiam  :  uon  potest  Deus  per  suam 
volantatem  efRcacem  prsedeterminare  volun- 
tatem  hominis,  immediate  influendo  in  illam 
ipsum  actum,  nisi  necessitando  illam,  ideoque 
impossibilis  est  talis  prffideterminatio  secun- 
dum  consensum  voluntatis^  servato  simul  mo- 
do  libertatis  in  ipso.  Probatur  primo,  quia 
Deus^  per  hujusmodi  vohuitatem  suam  effica- 
cem,  et  influxum  ab  illa  manantem^  potest  ne- 
cessitare  voluntatem  humanam ;  sed  inter  il- 
lam  necessitatem  et  hanc  prsedeterminatio- 
nem^  nullum  medium  constitui  vel  discrimen 
assignari  potest;  ergo^  sicut  tahs  necessitas 
nou  potest  esse  sine  prsedeterminatione ,  ita 
neque  tahs  praedeterminatio  sine  necessitate. 
Coasequentia  evidens  est.  Major  probata  est  in 
prolegomeno  1,  et  probatur  optime  testimo- 
niis  et  rationibus  primee  sententiee.  Unde  si 
ad  illam  defendendam  ,  auctor  ejus  negaverit 
posse  Deum  decreto  suo  necessitare  volunta- 
tem,  enervat  rationes  suas,  veriusqne  derogat 
ipse  omnipotentise  Dei  quam  id  nobis  objiciat. 
Qnia  in  hoc  quod  actio  Dei  ita  determinet  vo- 
huitatemj  ut  libertatem  operandi  ei  non  re- 
hnquat,  nuha  involvitur  repugnantia,  ut  ex 
terminis  ipsis  videtur  per  se  notum ;  quod 
autem  simul  determinet^  et  rehnquat  hberam 
actionem,  prse  se  fert  statim  repugnantiam^ 
qnam  esse  veram  ostendimus ,  probando  mi- 
norem  rationis  factse^  scihcet,  inter  talem 
praedeterminationem  et  necessitatem,  nuhum 
iuveniri  discrimen  aut  medium.  Quia  ex  par- 
te  Dei  idem  decretum  efficax  antecedit,  et 
GX  parte  influxus  ad  extra  immissi  vohni- 
tati  humanse  etiam  est  convenientia,  in  hoc 
quod  neuter  subditur  potestati  voluntatis ; 
ergo. 

11.  Responderi  potest  esse  distinctum  ra- 
tione  decretum  Dei  in  uno  et  in  altero  casu : 
nam  in  uno  vuh  voluntatem  vehe  hbere,  in 
ahero  vult  vehe  cum  necessitate.  Sed  contra, 
quia  si  utrumque  decretum  est  absolutum  et 
eflicax,  quoad  hoc  ut  vohmtas  creata  veht,  et 
est  decretum  executivum  ad  extra  quod  vi  sua 
facit  quod  vult,  impossibilis  est  hla  differen- 
tia.  Probatur,  quia  si  consideretur  efficacia  illa 
tahs  decreti,  sequah  necessitate  ex  iho  sequi- 
tur  hic  efi^ectus,  qui  est  creatam  voluntatem 
vehe,  quia  utraque  est  necessitas  in  sensu  com- 
posito,  et  ex  tali  suppositione  antecedente,  ut 
seque  impossibile  sit  voluntati  creatae  resis- 
tere  utrique  decreto ;  ergo  non  magis  una  ne- 
cessitas  quam  ahera  repugnat  hbertati ;  ergo 
non  magis  per  unum  decretum  vult  Deus  ho- 
minem  operari  quam  per  ahud ;  si  ergo  per 


unum  infert  necessitatem  contrariam  hber- 
tati,  etiam  per  ahud.  Quocirca,  ut  sic  Deus 
necessitet,  non  oportet  ut  modo  nostro  intelh- 
gendi  vel  loquendi  ponatur  necessitas  ex  parte 
objecti,  ut  cum  dicitur  vehe  ut  vohmtas  ho- 
minis  velit  necessario,  sed  eo  ipso  quod  poni- 
tur  Deus  vehe  absolute  ut  homo  veht,  eadem 
necessitate  sequitur  vohtio  in  homine,  quia 
impossibile  ihi  est  tali  voluntati  Dei  resiste- 
re.  Quod  si  hsec  necessitas  directe  volita  a 
Deo  contraria  est  hbertati  hominis,  profecto, 
etiamsi  non  fingatur  directe  et  quasi  in  actu 
signato  vohta,  sed  in  actu  exercito,  aeque  re- 
pugnabit  hbertati,  quia  ejusdem  rationis  est, 
et  iu  eadem  efficacia  antecedente  fundatur. 
Unde  e  contrario  involvitur  repugnantia,  cam 
fingitur  decretum  ejusdem  efficaciae  respectu 
actus  volendi,  conjungendo  in  eodem  actu  ex 
parte  objecti  modum  hbertatis,  quia  non  po- 
test  effieacia  actus  esse  contraria  objecto  suo ; 
ergo  cum  tahs  et  tanta  sit  efficacia  actus,  ut 
inducat  necessitatem  contrariam  hbertati,  ut 
de  alio  actu  simihs  efficaciaj  conceditur,  impos- 
sibile  est  in  objecto  ejusdem  actus  ponere  mo- 
dum  hbertatis. 

12.  Prohatur  secundo  ex  parte  auxilii. — 
Secundo,  principahter  id  probatur  ex  parte 
auxihi,  quo  mediante  Deus  exequitur  tale  de- 
cretura,  quia  non  potest  Deus  efficaciter  vo- 
luntatem  nostram  determinare,  ex  vi  sui  in- 
terui  decreti,  nisi  ahquid  in  nobis  ponendo 
quo  talis  determinatio  fiat,  quia  iUud  decre- 
tum,  vel  omnipotentia  Dei  per  ihud  apphcata, 
est  proximum  principium  efficiens  talem  de- 
terminationem ;  ergo  aliquid  debet  ab  iho 
principio  prodire  efficienter,  et  in  homine  in- 
trinsece  recipi,  quo  tahs  determinatio  fiat.  Si- 
cut  enim  supra,  prolegomeno  1,  probavi  vo- 
hiUitatem  humanam  non  posse  necessitari  a 
divina  per  solam  extrinsecam  denominatio- 
nem,  seu  quasi  sympathiam,  sed  necessariam 
esse  ahquam  mutationem  intrinsece  factam  in 
humaua  vohmtate  ,  per  propriam  et  per  se 
efficientiam  vohmtatis  divinse,  ita  in  prsesenti 
dico  determinationem  hanc,  quse  efficienter 
fieri  dicitur  per  voluntatem  Dei  absohitam, 
aliquid  esse  debere  per  se  factum  a  Deo,  et 
intrinsece  receptum  in  voluntate.  Quiaiha  de- 
terminatio  non  est  denominatio  extiinseca,  et 
est  ahquid  quod  ante  actionem  Dei  vohmtas 
humaua  uon  habebat,  sicut  etiam  de  necessi- 
tate  dixlmus.  Deiude  jam  supponimus  id  quod 
Deus  facit  ad  determinandam  voluntatem,  non 
esse  aliquem  actum  primum,  nec  motionem 
prseviam  in  re  ipsa  distinctam   ab  actu  &e.n 


492  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

cundo  voluntatis.  Prasterea  esse  non  potest  ip- 
semet  actus  secundus  ut  prius  factus  a  solo 
Deo^  tum  quia  ostendimus  in  illo  actu  non 
esse  plures  actiones^  unam  solius  Dei,  et  aliam 
voluntatis  simul  et  Dei ;  tum  etiam  quia  id  re- 
pugnat  actui  vitali ;  tum  prseterea  quia  volun- 
tas  non  faceret  suum  actum  eliciendo  et  edu- 
cendo  illum  de  non  esse  ad  esse,  sed  actum 
jam  a  Deo  factum  quasi  jam  foveret  et  conser- 
varet^  seu  actum  ageret ;  tum  denique  quia 
inde  evidentius  sequitur  necessitas  absoluta 
voluntatis^  quam  ex  impressione  auxilii  in 
actu  primo  pliysice  prsedeterminantis,  quia 
illa  actio  solius  Dei  esset  suppositio  simpliciter 
antecedens,  et  ex  illa  inevitabiliter  sequeretur 
cousensus,  seu  illa  secunda  elEcientia  volun- 
tatis.  Superest  ergo  ut  illa  determinatio,  ut 
est  aliquid  inhsereus  voluntati,  necessario  po- 
nenda  sit  in  aliquo  auxilio  simultaneo  talis 
naturse  et  conditionis^  ut  non  subsit  dominio 
et  libero  usui  voluntatis ;  ergo  tale  auxilium 
non  potest  distingui  a  simili  auxilio  necessi- 
tante,  seu  non  potest  in  eodem  distingui  ratio 
praideterminaudi,  et  ratio  necessitandi. 

i3.  Prima  ex  his  duabus  illationibus  aper- 
tissime  probatur  ex  dictis  hic  et  in  dicto  pro- 
legomeno  primo,  quia  si  illud  auxiUum,  se- 
cundum  se  spectatum,  subesset  dominio  vo- 
hmtatis^  non  obstante  quacumque  determina- 
tione  interna  divinee  vohmtatis  dandi  voluu- 
tati  humanae  tale  auxihum,  posset  voluntas 
humana,  etiam  posita  illa  hypothesi,  non  se 
iuclinare,  sed  suspendere  suum  influxum,  et 
consequenter  posset  actus  non  sequi,  nec  auxi- 
hum  ilhid  ad  extra  poni,  quod  repugnat  effi- 
cacise  divinse  voluntatis.  Sequela  patet,  quia 
nuUo  aho  modo  influxus  voUtus  vel  oblatus 
cx  parte  Dei,  subest  dominio  vohmtatis  homi- 
nis,  nisi  quatenus,  non  obstante  iUa  voluntate 
Dei,  in  voluntate  hominis  manet  potestas  ad 
suspendendum  suum  influxum.  Repugnat  er- 
go  Deum,  cx  absoluta  efficacia  sua,  veUe  ita 
coagere  cum  voluntate  hominis,  ut  omnino 
infaiUbUiter  cooperetur,  nisi  talem  modum 
concursus  iUi  prtestaudo,  respectu  cujus  non 
habeat  vohantas  creata  potestatem  sustinendi 
suum  influxum,  seu  detiuendi,  ut  sic  dicam, 
cooperationem  suam,  et  hoc  ipsum  est  tale  au- 
xiUum  non  subdi  potcstati  vohmtatis. 

14-.  Haec  autem  est  uecessitas  absohita  re- 
spectu  vohmtatis,  et  consequenter  repugnat  li- 
bertati  actus.  Primo,  quia  iUa  impressio  emi- 
ncnti  quodam  modo  incipit  antecedeuter  a  Deo 
respectu  humanae  vohmtatis,  et  hajc  non  po- 
test  iUi  resisterCj  uec  suum  influxum  sustinerej 


EFFICACI  GRATL^E  DEI. 
ut  declaratum  est.  Secundo,  quia  Ubertas 
quoad  exercitium  posita  est  in  potestate  sus- 
peudendi  actum,  vel  per  positivum  actum  no- 
lendi  agere,  vel  per  negativam  suspensionem 
interpretative  vohintariam  ;  ita  ut  hsec  potes- 
tas  inteUigatur  mauere  etiam  post  oblatum 
concursum  ex  parte  Dei.  At  in  eo  casu  tahs 
potestas  ntm  reUnquitur  vohmtati,  ut  satis 
declaravi ;  ergo  nec  reUnquitur  Ubertas  quoad 
exercitium.  Major  quoad  priorem  partem  ex 
terminis  nota  est;  quoad  posteriorem  autem, 
sciUcet,  quod  iUa  potestas  manere  debeatetiam 
ex  suppositione  concursus  oblati  ex  parte 
Dei,  patet,  quia  debet  esse  potestas  proxima 
quaUs  requiritur  ad  usum  Ubertatis,  et  non  est 
potestas  proxima  donec  habeat  paratum  con- 
cursum  ex  parte  Dei ;  nam  si  prius  natura  con- 
sideretur  vohmtas,  non  habebit  potestatem 
suspendendi  actum  moraU  modo^  sed  liabebit 
impotentiam  ad  habendum  iUum ;  ergo  si  taUs 
offertur  concursus  vohmtati,  quo  oblato  non 
est  in  potestate  ejus  suspeudere  suum  influ- 
xum,  non  Ubere^  sed  ex  necessitate  simpUciter 
suum  prsebet  concursum.  Denique  isto  modo 
expUcuimus,  in  dicto  prolegomeno  l,  vim  di- 
vinse  voUmtatis  ad  inferendam  immediate  per 
seipsam  absohitam  necessitatem  voluntati  hu- 
manee,  nec  cum  minori  necessitate  inteUigi 
potest  concursus  simuUaneus  datus  voluntati 
humanse,  cum  quo  iUa  omnino  determinetur, 
ita  ut  non  valeat  jam  suum  influxum  suspen- 
dere ;  ergo  non  potest  in  re  distingui  taUs 
determinatio  a  necessitate^  nedum  ab  iUa  se- 
parari. 

45.  Prolatur  tertio.  —  Tertio,  idem  proba- 
mus  ex  comparatione  hujus  determinationis 
ad  aUeram,  quas  fit  per  impressioneui  actus 
primi  physice  determinantis ;  nam  de  hac  os- 
tendimus^  si  in  actu  primo  prsecedat^  non 
posse  reUnquere  libertatem  quoad  exercitium 
in  actu  secuudo,  in  quo  Theologi  cum  quibus 
nunc  disputamus  nobiscum  consentiunt ;  ergo 
idem  dicendum  est  de  hac  praedeterminatione 
in  actu  secundo.  Probatur  consequentia,  quia 
hi  duo  modi  prsedeterminaudi  conveniunt,  in 
hoc  quod  in  utroque  habet  vohintas  humana 
quamdam  necessitatem  ehciendi  aUquem  ac- 
tum,  provenientem  ab  aUquo  principio  extrin- 
seco  antecedente,  cui  ipsa  non  potest  resistere, 
vel  non  cooperari  ilU;  solumque  iu  hoc  difi^e- 
runt,  quod  in  priori  principium  proximum 
actus  secundi,  a  quo  provenit  determinatio 
iUa  repugnans  Ubertati,  prsecedat  natura  in 
voluntate  ,  inhserendo  iUi ;  in  hoc  vero  se- 
cundo   modo    principium  proxime  determi- 


CAP.  XX.  UTRUM  AUXILimi  EFFICAX  PR.^DETERMINANS,  ETC. 


493 


nans  humanam  volimtatem  ad  actum  secun- 
dum^  non  prBecedit  inliaerendo  voluntati^  sed 
quasi  intime  assistendo^  est  enim  increata 
virtus  divini  decreti  intime  assistentis  volun- 
tati  ad  pra?determinandam  illam  in  suo  actu. 
Hgec  autem  differentia  respectu  necessitatis  il- 
latse  voluntati  quasi  materialis  est,  et  modum 
necessitatis  nou  mutat  neque  minuit;  ergo  si 
una  determinatio  est  contraria  libertati;,  etiam 
altera.  Minor  declaratur  et  probatur,  quia 
prsemotio  inbserens  vohmtati^  illamque  in  actu 
primo  determinans^  non  aha  ratione  tolKt  h- 
bertatem  in  actu  secundo^  nisi  quia  in  influxu 
quem  prsebet  in  actu  secundo  non  subditur 
potestati  voluntatis,  sed  potius  subjicit  sibi, 
ita  ut  considerando  constitutum  iUud  ex  vo- 
hmtate,  et  tah  prcemotione,  hcet  actio  ab  iho 
composito  simul  et  adsequfite  procedat^  nihi- 
lominus,  comparando  inter  se  iUa  duo  princi- 
pia,  prsemotio  est  quodam  modo  prior  compa- 
ratione  voluntatis^  et  iham  secum  inevitabih- 
ter  ducit  :  sicut  e  contrario,  quando  vohmtas 
operatur  per  habitum  infusum,  hcet  actio  ad- 
eequate  et  simul  procedat  ab  iho  constituto  ex 
potentia  et  habitu,  tamen  comparando  inter 
se  illa  duo  principia,  voluntas  est  prior^  et 
quasi  utitur  habitu,  qui  in  agendo  iham  inevi- 
tabihter  comitatur,  et  hinc  fit  ut  heec  moiio 
sit  hbera,  iha  vero  necessaria.  At  vero  quod 
prsemotio  facit  cum  inhserentia^  decretum  Dei 
fortius  et  efficacius  facit  sine  inhaerentiaj  con- 
jungitur  enim  vohmtati  hominis,  et  ex  utro- 
que  consurgit  unum  adaequatum  principium 
proximum  tahs  actionis,  in  quo  principio, 
comparando  divinam  voluntatem  ad  huma- 
nam,  divina  est  prior,  et  ab  iha  eminenti  quo- 
dam  modo  incipit  actio  per  taiem  influxum^ 
cui  vohmtas  humana  non  potest  resistere,  nec 
suum  iuQuxum  continere_,  ut  ilh  nou  coopere- 
tur.  Denique  voluntas  divina  tunc  utitur  hu- 
mana,  modo  quodam  inevitabih  ipsi  voluntati 
humanse ;  ergo  est  eadem  vel  major  necessi- 
tas^  quia  hsec  necessitas  non  consistit  in  inhse- 
rentia,  sed  in  illo  modo  trahendi  voluutatem 
inevitabihter  ad  consensum  :  vel  certe  sicut 
in  priori  modo  dicitur  vohmtas  prsedetermi- 
nata  in  actu  primo  per  entitatem  auxihi,  ita 
in  hoc  posteriori  dici  potest  eminenti  modo 
prsedeterrainata  in  actu  primo,  per  omnipo- 
tentiam  et  vohmtatem  Dei  absohitam  assisten- 
tem  ihi,  ad  utendum  iha  ad  talem  modum 
agendi,  qui  ejus  indifferenti  potestati  non  sub- 
detur.  Est  ergo  heec  vera  necessitas  hbertati 
contraria ;  quod  magis  respondendo  ad  motiva 
contrariee  seutentiee  coustabit. 


46.  Respo7uletur  acl  primum.  —  Ad  primum, 
respondemus  ad  omnipotentiam  Dei  pertinere 
ut  possit  hominis  vohmtatem  trahere  et  mo- 
vere  quo  vohierit,  omnibus  modis  simphci- 
bus,  ut  ita  dicam,  id  est,  non  inchidentibus 
simul  repugnantes  et  contradictorias  conditio- 
nes.  Et  hoc  modo  merito  docet  D.  Thomas  ad 
omnipotentiam  Dei  pertinere,  ut  faciat  vohm- 
tatem  operari,  non  sohim  substantiam  actus, 
sed  etiam  modum  hbertatis  ejus.  Ad  eam- 
dem  vero  potentiam  quse  sapienter  omnia  ope- 
ratur,  pertinet  ut  cum  vuh  hominem  hbere 
operari,  apphcet  media  consentanea,  et  non 
repugnantia  hbertati  operationis;  modus  au- 
tem  determinandi  vohintatem  per  solam  effi- 
caciam  omnipotentiai  suce ,  non  est  accommo- 
datus  hbertati  operationis^  sed  ihi  repugnans, 
ut  ostensum  est ;  et  ideo  si  Deus  veht  uti  iho 
modo,  etiam  ihe  cadet  sub  omnipotentiam 
suam,  tamen  eo  ipso  volet  ut  humana  vohmtas 
ex  necessitate  operetur,  non  libere,  quia  volet 
ut  operetur  ex  necessitate  immissa  a  causa 
primaria,  quae  est  necessitas  repugnans  hber- 
tati. 

17.  Et  sic  etiam  verissimum  est  quod  ait 
Augustinus,  voluntatem  liominis  non  posse 
impedire  ut  non  fiat  quod  Deus  absolute  vohiit 
hominem  vehe.  Sed  oportet  discernere  quid, 
et  quomodo  veht  Deus,  ut  judicetur  quahs  sit 
etiam  impotentia  ex  parte  hominis,  et  an  ne- 
cessitas  inferatur  contraria  libertati,  necne. 
Nam  si  Deus  antecedenter  et  ex  se  efficaciter 
et  absohite  vult  hominem  vehe,  et  id  operari 
per  absolutam  efficaciam  omnipotentiffi  suse , 
tunc  non  potest  vehe  ut  homo  hbere  veht, 
quia  non  potest  vehe  contraria.  Unde  tunc 
homo  inevitabiliter  id  volet,  tamen  ex  necessi- 
tate  absoluta  volet,  et  non  libere,  quia,  ex  im- 
potentia  intrinseca  et  antecedente  (ut  ita  di- 
cam),  non  potest  impedire  quin  fiat  quod  vo- 
luit  Omnipotens.  Si  autem  Deus  simul  absolute 
veht  hominem  vehe  et  libere  vehe,  jam  non 
id  volet  fieri  ex  sola  efficacia  omnipotentise 
suge,  nec  volet  per  hoc  ipsum  determinare  vo- 
luntatem  hominis,  sed  intendit,  ahis  modis 
contentis  in  tliesauris  sapientiee  suee  et  po- 
tentioe,  iham  inducere  ut  veht,  et  tunc  etiam 
homo  infahibiliter  volet  quod  Deus  voluit, 
et  non  poterit  impedire  voluntatem  absohi- 
tam  Dei ;  nihilominus  tamen  libere  volet , 
quia  non  ex  antecedente  prffidetermiuatione 
efficaci,  sed  aho  modo  accommodato  libertati 
induceturj  qui  modus  nou  ex  sola  omnipoten- 
tia,  sed  etiam  ex  praescientia  aliqua  habebit  in- 
falhbihtatem,  et  ita  illa  necessitas  uon  ent  an- 


494  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

tecedens,  sed  consequens,  ut  in  sequentibus 
explicabimus. 

18.  Ad  secimdum  et  ad  repUcam.  —  Ad 
sccundum  recte  ibi  responsum  est ,  ut  ex 
proxime  dictis  coustat,  Ad  replicam  autem  ibi 
factam,  imprimis  dicimuS;,  quod  in  ea  suppo- 
nitur;,  ita  esse  impossibile,  ut  nunquam  con- 
tingat.  Unde  Augustinus,  quaest.  2  ad  Simpli- 
cianum,  ad  omnipoteutiam  et  omniscientiam 
Dei  pertinere  credit,  ut  non  desit  illi  modus 
ita  vocandi  hominem,  ut  infallibiliter  velit 
quod  Deus  voluit  eum  velle,  non  ex  prsedeter- 
minatione,  sed  ex  congruitate  vocationis.  Sic 
enim  ibi  pro  illis  omnibus  qui  ita  vocantur  ut 
non  consentiant,  banc  generalem  regulam  sta- 
tuit  :  Si  vellet  Deus  illorum  misereri,  posset 
ita  vocare  quomodo  illis  aptum  esset,  ut  et  m.o- 
terentur,  et  intelUgerent.  et  segtierentu?'.  Et 
pro  aliis  contrariam  ponit  regulam  :  Cujus 
miseretur  sic  eum  vocai,  sicut  scit  ei  congruere, 
ut  vocantem  non  respuat.  Uude  subdit  inferius  : 
C2im  ergo  aU?is  sic,  aUtcs  autem  sic  moveatur 
ad  fidem,  eademque  res  scepe  aUo  modo  dicta 
moveat,  et  aUo  modo  dicta  non  moveat,  aUum- 
que  moveat,  alium  non  moveat,  quis  audeat  di- 
cere  defuisse  Deo  modnm  vocandi,  quo  etiam 
Bsau  ad  eam  fidem  rnentem  appUcaret,  volun- 
iatemque  conjungeret  in  qua  Jacoh  justificatus 
est  ?  Ubi  pondero  non  dixisse  Augastinum  non 
defuisse  Deo  modum  quo  voluntatem  Esau 
ipse  determinaret,  sed  quo  ita  vocaret  Esau, 
ut  ipsemet  Esau  mentem  suam  applicaret^ 
voluntatemque  conjungeret;  loquitur  ergo  de 
modo  vocationis  congruo  ei  qui  vocatur,  et  a 
Deo  prsescito ;  et  de  lioc  interrogat  Augusti- 
nus  :  Quis  audeat  dicere  Deo  defuissel  Sen- 
tiens  nullo  modo  admittendum  esse  casum  in 
quo  impossibilis  sit  Deo  talis  vocatio.  Et  ratio 
est,  quia,  licet  quaelibet  vocatio  singularis  et 
determinata  non  liabeat  de  se  infallibilem,  sed 
contingentem  effectum,  nihilominus  cum  Deus 
inSnitis  modis  possit  vocare,  confuse  et  inde- 
terminate  loquendo,  impossibile  est  non  esse 
aliquam  vocationem  habituram  effectum , 
quam  Deus  pro  infinita  scientia  distincte  et  in 
particulari  novit,  et  pro  sua  omnipotentia  fa- 
cere  potest. 

19.  Insto.ntice  occurritur.  —  Deinde  vero  si 
arguens  urgeat  ut  casum  admittamus  ,  illo 
posito,  respondemus  in  eo  niliil  aliud  supponi, 
nisi  dari  voluntatem  hominis  ita  dispositam, 
vel  affectam  in  aliquo  casu,  ut  consensura  non 
sit,  quocumque  modo  alliciatur,  vel  attraha- 
tur,  donec  necessitetur  ;  perinde  enim  est  di- 
cere  non  esse  consensuram ,  nisi  per  effica- 


EFFICACI  GRATI.4^  DEI. 

ciam  extrinsecam  Dei  determinetur^  quod  ar- 
guens  supponit,  et  dicere  non  esse  consensu- 
ram,  nisi  necessitetur,  nam^  ut  probavi,  illa 
duo  idem  sunt.  Sicut  ergo  arguens  dicit,  ex 
illa  hypothesi,  Deum  non  posse  absobite  velle 
ut  ille  liomo  consentiat,  nisi  volendo  etiam 
prsedeterminare  physice  ejus  vokmtatem  ex 
parte  ipsius,  praeter  omnem  motionem  mora- 
lem,  ita  nos  dicimus  non  posse  Deum  tunc 
velle  absolute ,  ut  homo  ille  consentiat ,  nisi 
volendo  ut  saltem  necessario  velit,  cum  prai- 
sciat  nullo  modo  esse  Ubere  voliturum. 

20.  Respondetur  ad  tertium.  —  Ad  tertium, 
jam  ostensum  est  in  eo  genere  determinatio- 
nis  involvi  repugnantiam  cum  libertate.  Pri- 
ma  vero  probatio,  contra  hoc  inducta,  non  est 
solida,  quia;  licet  hcec  determinatio  fiat  per 
ipsammet  operationem,  quse  simul  a  voluntate 
hominis  fit,  includere  potest  necessitatem  con- 
trariam  libertati;  nam  etiam  quando  Deus 
necessitat  voluntatem^  concurrit  voluntas  ad 
ipsam  actionem  necessariam ,  et  nihilominus 
actio  non  est  libera,  quia  ad  illammet  necessi- 
tatur  a  Deo  ;  et  actus  gratiee  necessitantis  sunt 
necessarii,  iicet  sint  effective  a  voluntate.  Sed 
oportet  ut  fiat  cum  potestate  non  agendi^  et 
hanc  non  habet  voluntas,  si  a  Deo  efficienter 
determinatur  ab  extrinseco,  ut  declaravi,  Un- 
de,  cum  ibidem  dicitur  haec  necessitas  non  esse 
antecedens,  sed  consequens  ad  liberam  coope- 
rationem  voluntatis,  respondemus  falsum  sup- 
poni,  tum  quia  ibi  non  est  cooperatio  libera, 
tum  etiam  quia  illa  necessitas,  quatenus  ori- 
tur  ex  decreto  Dei  absoluto,  simpliciter  et  per 
se  spectata,  est  antecedens  et  repugnans  liber- 
tati,  ut  declaravi.  Altera  vero  probatio^  quia 
hsec  necessitas  eadem  reperitur  in  omnibus 
actibus  voluntatis,  facile  retorquetur  contra 
argumentum,  quia  eadem  ratioue  sequeretur 
eamdeni  determinationem  inveniri  in  omni- 
bus  actibus  voluntatis,  quod  ipse  non  concedit. 
Cum  ergo  determinatio  intelligi  non  possit 
sine  aliqua  necessitate ,  et  nou  in  omuibus 
actibus  voluntatis  inveuiatur  determiuatio , 
licet  in  omnibus  sit  illa  necessitas  compcsita, 
quae  ex  suppositione  liberse  cooperationis  re- 
sultat,  quse  est  illa  qua  res,  cum  est,  necessa- 
rio  est,  signum  evidens  est  determinationemj 
quam  ipse  admittit  in  quibusdam  actibus,  et 
non  in  omnibus,  non  includere  solam  illam 
necessitatem,  sed  aliam  antecedentem ,  per 
quam  fit  ut  hberum  arbitrium,  non  libere, 
sed  ex  necessitate  cooperetur  influxui  volun- 
tatis  Dei ;  et  hanc  dicimus  esse  necessitatem 
simpliciter  libertati  repuguantem.  Ad  confir- 


CAP.  XX.  UTRUM  AUXILIUM  EFFICAX  PR^DETERMINANS,  ETC. 


495 


mationem^  nemo  est  qui  neget^  Denm  posse 
prsebere  inclinationes  elicitas  voluntati,  imo 
uunquam  in  illa  fiunt^  quin  Deus  illas  faciat. 
Quod  solum  docet  D.  Thomas  in  locis  citatis. 
Unde  etiam  verissimum  est  voluntates  liuma- 
nas  subesse  divinee  quoad  inclinationes  elici- 
tas^  tam  liberas  quam  necessarias;  discernere 
tamen  oportet  modum^alis  subordinationis  et 
subjectionis.  Non  enim  spectat  ad  Deum,  eo 
quod  sit  primus  auctor  naturse^,  ut,  necessi- 
tando  volimtatem,  efficiat  in  illa  elicitam  in- 
clinationem  liberam;  sed  modus  faciendi  illam 
est  duplex^  moralis  per  prsemotionem  excitan- 
tem,  et  physicus  per  influxum  simultaneum , 
qui  subsit  potestati  voluntatis^  non  vero  phy- 
sice  priedeterminando  :]  nam,  licet  Deus  hoc 
etiam  possit  facere  ut  auctor  vokmtatis,  faciet 
tamen  necessitando^  ut  declaravi. 

21.  Deus,  secundAim  legeni  ordinariam.non 
convertit  ad  se  voluntates  Jiominum  determi- 
nando  illas,  etiam  in  conversionihus  miralilio- 
riitis.  —  Ex  quibus  tandem  concludo^  secun- 
dum  legem  ordinariam  Deum  non  convertere 
ad  se  vokmtates  hominum  determinando  ikas, 
etiam  in  conversionibus  mirabilioribus ,  ut 
PauU,  et  similium.  Hoc  probamus  primo,  quia 
Deus.  secundum  legem  ordinariam,  non  ne- 
cessitat  vokmtatem  humanam  ad  hos  actus  ; 
sed  determinare  illam  hoc  modo  esset  neces- 
sitare  illam  ;  ergo  non  determinat.  Secundo^ 
quia  nulla  est  necessitas  tahs  prsedetermina- 
tionis,  vel  ut  conversio  sit  certa  et  infalUbiHs, 
vel  ut  sit  subitanea  et  mirabilis  :  nam  juxta 
generalem  regulam  ex  Augustino  allegatam^ 
ad  hoc  sufficit  vocatio  congrua.  Unde  de  ipsa 
conversione  PauU  docet  Augustinus,  de  Grat. 
et  hber.  arbitr.,  cap.  5^  ita  fuisse  factam,  et  in 
sequenti  capite  et  akis  subsequentibuS;,  id  fiet 
evidentius  ;  ergo  illa  detei^minatio  necessaria 
non  est  propter  moralem  et  communem  usum 
divinse  gratiee.  Unde  neque  habet  congruita- 
tem  ad  ostensionem  potentise  et  virtutis  Dei  in 
subitis  et  miraculosis  conversionibus_,  ut  la- 
tronis,  vel  Magorum  ;  tum  quia  ex  visibili  ef- 
fectu  nunquam  potest  constare  quod  fiat  ex 
tali  determinatione  Dei ,  quia  aUus  modus 
semper  est  possibilis ;  tum  etiam  quia  muko 
magis  ostenditur  sapientia  Dei^  et  virtus  gra- 
tiee  ejus,  ita  operando  efficaciter  talem  effec- 
tum,  ut  semper  relinquat  humanse  voluntati 
suam  determinationcm  omnino  hberam,  cum 
sola  cooperatioue  divina  physica,  simukanea 
et  concomitante,  ut  potestati  ejusdem  volun- 
tatis  subjecta.  Unde  sancti  Patres,  de  latrone, 
Magis,  Matthaso  et  similibus  ioquentes,  nul- 


lam  mentionem  faciunt  talis  determinationis, 
sed  internse  gratise  inspirantis  ,  illumiuan- 
tis,  etc,  ut  in  sequentibus  videbimus. 

22.  Instantia  de  actione  scriiendi  ca7io7iicam 
scrifturam.  —  De  locutione  prophetica.  —  Sed 
instat  ille  auctor,  quia  actio  scribendi  canoni- 
cam  scripturam  taUs  est,  ut  sine  illa  preedeter- 
minatione  physica  fieri  non  videatur,  quia 
scriptor  canonicus  movetur  ad  scribendum  a 
Spiritu  Sancto^  dictanje  non  solum  sensum, 
sed  etiam  singula  verba  et  siugulorum  ordi- 
nem,  quod  neque  facile,  neque  sine  fictione 
tribui  potest  morah  persuasioni,  et  non  potius 
physicse  Iprsedeterminationi.  Simihs  actio  di- 
citur  esse  locutio  prophetica  Spiritus  Sancti, 
juxta  ihud  Psalm.  44 :  Lingua  mea  calamus 
scrihce  velociter  scribentis.  Et  nihilominus  ne- 
gari  non  potest  quin  sit  actio  hbera,  alias  in- 
cideretur  in  errorem  Montani,  qui  dixit  Pro- 
phetas  locutos  esse  tanquam  arreptitios. 

23.  Occurritur.  —  Sed  frustra  excogitata 
est  necessitas  determinationis  physicse  in  his 
actionibus,  quatenus  ad  voluntatem  pertinent. 
Quia  quidquid  in  eis  necessario  fit  ex  determi- 
natione  Spiritus  Sancti,  potissimum  fit  in  in- 
tellectu;  quse  autem  pertinent  ad  vokmtatem, 
sine  tah  determinatione  fnmt.  In  his  ergo  ho- 
minibus  primo  spectari  potest  id  quod  inte- 
rius  ab  Spiritu  Sancto  accipiunt,  in  quo  pri- 
mum  est  illustratio  intellectus  quoad  revela- 
tionem  occukse  veritatis  ex  parte  objectipro- 
positee,  et  hsec  cum  ordinarie  antecedat  volun- 
tatem,  non  est  hbera,  sed  est  ad  modum  gra- 
tise  excitantis  quam  Spiritus  Sanctus  in  uobis 
sine  nobis  inchoat.  Quod  si  contingat  prophe- 
tam  prius  exoptare  aut  petere,  vel  se  aliquo 
modo  Hbere  prseparare  ad  talem  ihustratio- 
nem  recipiendam,  id  quidem  faciet  sua  vo- 
luntate  hberaj  non  physice  prsedeterminata  a 
Deo,  sed  inspiratione  aliqua  mota,  ut,  verbi 
gratia,  quando  Ehsteus  petiit  psaUem  qui  men- 
tem  ejus  excitaret,  et  simihbus.  Nulla  est 
enim  ratio  fingendi  ibi  determinationem,  ma- 
gis  quam  in  ahis  actibus  rehgionis,  orationis 
aut  fidei. 

24.  Deinde  post  revelationem  objectivam 
reperitur  in  propheta  judicium  quo  veritati 
revelatse  et  revelationi,  tanquam  a  Deo  factse, 
assentitur ;  et  tunc,  si  revelatio  sit  evidens, 
per  illam  determinatur  et  necessitatur  intel- 
lectus  ad  assensum  veritatis  revelatse.  Unde 
ibi  non  est  necessaria  determinatio  voluntatis 
ad  tale  judicium,  quia  neque  actus  ejus  neces- 
sarius  est,  nec  concurrit  causaliter  ad  tale  ju- 
dicium.Quodsi  is,quirecipitrevelationem,  per 


i96  LIB,  T.  DE  AUXILIO 

modum  complacentise  velit  veritatem  illam 
amare,  aut  iii  ejus  assensum  consentire,  id 
omniuo  libere  et  siue  ulla  prosvia  determina- 
tione  pliysica  facere  poterit.  Si  vero  revelatio 
sit  obscura,  tunc  in  substantia  non  excedit 
rationem  fidei,  et  ideo  ad  assensum  necessa- 
ria  eiit  motio  libera  voluntatis,  Verumtamen, 
sicut  iu  aliis  vocationibus  ad^fidem,  voluntas 
credendi  ordinarie  nou  babetur  per  physicam 
determinationem,  sed  per  vocationem  con- 
gruam,  ut  ille  auctor  ^dmittit^ita  in  propheta 
vohmtas  assentiendi  revelatis  per  inspiratio- 
nem  congruam  et  opportunam  optime  fiet ; 
crgo  etiam  ex  hac  parte  necessaria  non  est 
praedeterminatio  physica  ad  propheticam  co- 
gnitionem  ,  magis  quam  ad  cseteros  superna- 
turales  actus. 

25.  Secundo,  considerari  potest  in  propheta 
exterior  locutio,  seu  prsedicatio  prophetiae,  ad 
quam  imprimis  requiritur  voluntas  hbera  lo- 
quendi;  et  annuntiandi  revelationem  sibi  fac- 
tam,  vel  doctrinam  revelatam,  nam  sine  uha 
dubitatione  ita  loquebantiu-  prophetse  ,  plena 
Ubertate,  et  cum  magno  merito.  Loquebantur 
autem  moti  a  Spiritu  Sancto,  qui  eis  volunta- 
tem  loquendi  iuspirabat,  et  quando  ad  hoc 
munus  iUos  efhcaciter  ehgebat,  congrue  etiam 
inspirabat  eis  talem  voluntatem,  ita  ut  infal- 
hbiliter  eam  haberent,  et  in  ea  perseverarent, 
quamdiuet  quomodo  Deus  volebat;  ergo  neque 
ad  hanc  voluntatem  erat  necessaria  preedeter- 
minatio,  sed  ordinarius  modus  inspirandi  et 
vocandi  congrue  sufficiebat ;  post  voluntatem 
autem  nccessaria  etiam  erat  gratia  et  directio 
Spiritus  Sancti,  vel  ad  loquendum  sine  errore, 
et  sine  additlone  ahqua  vel  diminutione  eorum 
quee  Deus  revelaverat,  et  annuntiari  volebat, 
vel  ad  loquendum  conceptis  verbis  tah  or- 
dine  et  modo  dictatis  a  Spiritu  Sancto.  Ve- 
rumtamen,  hcet  ad  hoc  esset  necessaria  spe- 
cialis  directio  Spiritus  Sancti,  non  tamen  erat 
necessarium  novum  auxihum,  ex  parte  volun- 
tatis,  sed  ex  parte  intellectus,  quia  per  actum 
explicatum  jam  sufficieuter  erat  vohmtas  de- 
terminata  ad  movendam  hnguam,  ut  proferret 
quidquid  Spiritus  Sanctus  menti  dictaret :  pos- 
tea  ergo  sohim  necessarium  erat  ut  Spiritus 
Sauctus  dictaret  et  oiferret  verba  et  seriem 
eorum,  et  hoc  modo  hnguam  dirigeret ;  ergo 
neque  ex  hac  parte  erat  necessaria  praedeter- 
minatio  physica  ex  parte  voluntatis  ad  actum 
hberum,  sed  solum  erat  necessaria  determi- 
natio  ex  parte  materiaj,  seu  subjecti,  quse  po- 
test  dici  quoad  specificationem,  non  vero  quo- 
ad  exercitium  actus   ehciti  a  voluntate,  de 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
quo  tractamus.  Qui  modus  determinationis 
etiam  inter  homines  suo  modo  reperitur.  Nam 
cum  amanuensis  scribit  quse  ego  dicto,  hbere 
omnino  scribit,  et  ad  id  ipse  se  determinat, 
non  ego  determino  iUum,  saltem  physice,  h- 
cet  rogando  vel  preecipiendo  possim  ihum  mo- 
raliter  movere,  et  nihilominus  ex  parte  mate- 
rise  et  objecti,  determino  quoad  specificatio- 
nem  scriptionem  ejus,  ut  taha  verba  et  taU 
ordine  scribat.  Ad  hunc  modum  cum  majori 
tameu  exceUentia  determinat  Deus  locutionem 
Prophetae ,  efficaciter  proponendo  iUi  taha 
verba,  et  non  permittendo  ut  iUi  aUa  occur- 
rant,  nec  aUquod  impedimentum,  quomiuus 
integre  et  perfecte  iUa  concipiat  et  exprimat, 
ei  occurrat.  Quae  quidem  respectu  inteUectus 
et  Hnguae  qusedam  necessitas  est,  respectu  au- 
tem  voluntatis  nuUa  est,  nisi  quoad  quamdam 
determinationem  et  specificationem.  Nam  quo- 
ad  exercitium,  jam  supponitur  in  voluntate 
determinatio  Ubera  prophetandi  exterius  , 
neque  novum  actum  eUcit  ad  quem  deter- 
minatione  quoad  exercitium  indigeat,  et,  ad 
perseverandum  in  eadem  vohmtate,  perseve- 
rantia  prioris  vocationis  et  inspirationis  suf- 
ficit. 

26.  Secundo,  quomodo  intelligenda  verla  il- 
la  :  Lingua  mea  calamus  scribae,  etc.  —  Atque 
ita  optime  inteUiguntur  verba  iUa  :  Lingua 
mea  calamus  scriice  velociter  scril/etitis.  Nam 
sine  dubio  Deus  inspiraverat  Psalmistae  lo- 
quendi  voluntatem,  et  Ubere  volebat  Unguam 
movere,  ad  loquendum  ea  quae  Spiritus  Sanc- 
tus  dictaret,  etideo  in  ipsa  locutionerecte  com- 
parat  Unguam  suam  respectu  Spiritus  Sancti 
calamo  scribentis,  quia  in  illa  locutione  nihil 
suum  agnoscebat,  nisi  motionem  hnguse;  nam 
verba  et  res  dictabat  Spiritus  Sanctus,  et  ita 
utebatur  iila  hngua  tanquam  instrumento. 
Quod  tandem  potest  non  male  expUcari  per 
verba  Sapientis  :  Hominis  est  animarn  prcepa- 
rare,  et  Domini  gubernare  linguam,  si  per  il- 
lam  animae  praeparationem  voluntatem  lo- 
quendi  inteUigamus,  qua?,  quando  est  saucta, 
tribuatur  homiui,  non  quia  non  sit  etiam  ex 
inspiratione  divina,  sed  quia  per  hberam  de- 
termiuationem  habetur.Gubernare  autem  Un- 
guam  non  semper  est  in  hominis  potestate  vel 
hbertate,  quiapendet  ex  imaginatione,  et  con- 
ceptione  verborum,  quse  non  semper  est  in 
manu  hominis,  et  muUa  occurrere  possunt, 
homine  etiam  invito,  quae  iUam  perturbent. 
Haec  autem  necessitas  aUiori  modo  invenitur 
in  locutione  prophetica,  et  ideo  aUior  directio 
et  gubernatio  hnguse  est  necessaria;  tota  vero 


CAP.  XXI.  QUID  ADDAT  AUXILIUM  EF 

fit  medio  intellectu  et  phantasia  sine  novo  usu 
libertatis^  ut  explicavi. 

27.  Idem  dicendum  de  scHptore  canonico, 
qiiod  de  prophetica  lociitione    dictum.  —  Et 
quod  dixi  de  proplietica  locutione,  eadem  pro- 
portione  locum  habet  in  scriptore  canouico. 
Antecedit  enim  in  iilo  Hbera  scribendi  volun- 
tas  ex  divina  inspiratione  concepta,  sine  illa 
prsedeterminatione  physica,  sicut  de  prophetis 
expUcavi.   In  ipso  vero  actu  scribendi,  non 
erat  necessaria  nova  motio  vohmtatis,  sed  sola 
speciahs  directio,  ex  parte  intellectus,  et  phan- 
tasiee  ac  memorise ,  tam  rerum  quam  verbo- 
rum,  si  necessaria  esset.  In  hoc  enim  potest 
esse  varietas,  juxta  materiam  scripturte  et 
dispositionem  antecedentem  scriptoris.  Inter- 
dum  enim  scriptor  excitatur  a  Spiritu  Sancto 
ad  scribendum  quse  ahas  vidit,  vel  novit,  ut 
de  se  dicit  Lucas  capite  primo  EvangeUi.  Et 
tunc  Spiritus  Sanctus  non  omnino  praevenit 
scriptoris  mentem,  sed  ab  iho  vult  etiam  diH- 
gentiam  adhiberi,  ut  ex  2  Machab.  2  coUigi- 
mus,  et  totum  id  fit  per  liberam  voluntatem 
scribentis,  non  determinatam  physice,  sed.  in- 
spiratam,   et    motam  congruenter  a  Spiritu 
Sancto.  Ultra  dihgentiam  vero  et  supra  Hber- 
tatem  scriptoris,  Spiritus  Sanctus  assistit  menti 
ejusj  dirigendo,  et  supplendo  quod  ipse  scri- 
ptor  iua  dihgentia  non  potest,  vel  non  asse 
quitur,  vel  removendo  ne  quidquam  scribat 
ahter  quam  Spiritus  Sanctus  vuU.  Ahquando 
vero  scriptor   mere   prophetice    scribit  quse 
tunc  actu  ei  revelantur,  et  a  Spiritu  Sancto 
dictantur,  et  omnino  se  geiit  scriptor  sicut 
amanuensis  Spiritus  Sancti,  sicut  Baruch  scri- 
bebat  verba  quae  dictabat  Jeremias,  et  ipse  Je- 
remias  (ut  dicitur  Jeremia  36)  dictabat  tan- 
quam  legens  ex  hbro,  utique  ex  hbro  meutis 
suee,  in  qua  Spiritus  Sanctus  ea  scripserat.  Et 
in  utroque,  tam  Jeremia  quam  Baruch,  vo- 
luntas  scribendi,  vel  dictandi,  et  obediendi  Deo 
hoc  preecipienti,  omnino  hbera  erat,  ex  inspi- 
ratioue  divina,  sine  physica  prsedetermina- 
tione ;  materia  autem  et  verba  Scripturge  erant 
omnino  ab  Spiritu  Sancto  sine  interventu  vo- 
luntatis  humause.  Quocirca,  in  toto  opere  scri- 
bendi ,  vel   dictandi   canonicam  scripturam, 
nuUa  praedeterminatio  physica  voluntatis  liu- 
manse  necessaria  est  :  neque  invenitur  opus 
supernaturale  pro  quo  sit  necessaria,  nisi  ubi 
voluerit   Deus  humanse  voluntati  absolutam 
inferre  necessitatem. 


YIII. 


FICAX  AUXILIO  PR.f:VENIENTI,  ETC. 
GAPUT  XXI. 


497 


QUID  ADDAT  AUXILIL'M  EFFICAX  AUXILIO  PRiEVE- 
NIENTI  SUFFICIENTI,  SEU  VOCATIO  EFFICAX  GE- 
NERALI  AC  SUFFICIENTI  VOCATIONI,  ET  AN  PER 
CONGRUITATEM  VOCATIONIS  HOG  SUFFIGIENTER 
EXPLICETUR. 

4 .  Diximus  in  cap.  5  auxihum  efficax  in  vo- 
catione  ahqua  speciah,  ac  proinde  in  aUquo 
modo  excitantis  gratiae  consistere,  et  in  subse- 
quentibus  declaravimus  nullam  esse  excitatio- 
nem  quae,  ex  sola  sua  intrinseca  natura  seu  en- 
titate,  tahs  seu  tam  efficax  sit ;  nec,  praeter  vo- 
cationem,  necessariam  esse  aUquam  prsedeter- 
minationem  ex  parte  Dei,  qua3  vocationi  tri- 
buat  efficacitatem  iUam,  nam  omnino  talem 
modum  efficacitatis  exchisimus ;  tum  quia  re- 
puguat  sufficientiae  gratise,  cui  iUa  preedeter- 
minatio  nou  adjungitur  ex  parte  Dei ;  tum 
etiam  quia  pugnat  cum  arbitrii  libertate.  Et 
ideo  siiperest  exphcandum  quid  iUud  sit,  quod 
vocatio  efficax  addit  uUra  sufficientem;  nam 
cum  vocatio  sufficiens  sit  vera  vocatio,  et  de 
se  effectrix  consensus,  et  nihilominus  vocatio 
efficax  ab  iUa  dislinguatur,  necesse  est  ut  ra- 
tio  ef/icacis  aUquid  addat  taU  vocationi;  quid 
ergo  iUud  sit  inquirimus.  Quod  certe  obscu- 
rum  est,  nam  ideo  dixit  Augustinus  hanc  vo- 
cationem  efficacem ,  aUam,  et  secretam ,  et 
profuudse  considerationis  esse ;  conaudum  ni- 
hilominus  est  id  expUcare,  quod  breviter  per 
nounuUas  assertiones  faciemus;  deinde,  ad  ma- 
jorem  declarationem  et  coufirmationein  nos- 
traj  sententiae,  uonnuUis  objectionibus  satisfa- 
ciemus. 

2.  Vocatio  efficax  non  addit  sufficienti  no- 
vnm  auxilium  prceveniens,  nec  aliquam  entita- 
tem,  vel  proprietatem  realem  alsolutam ,  quce 
ad  constituendum  auxilimn  efficax,  et  distin- 
guendum  illud  a  sufftciente  necessaria  sit.  — 
Primum  ergo  asserimus  vocationem  efficacem 
non  addere  sufficienti  noviim  auxiUum  prte- 
veniens,  nec  aUquam  entitatem  vel  proprieta- 
tem  realem  absoUitam,  qua;  ad  constitueudum 
auxiUum  efficax,  et  distinguendum  illud  a 
sufficiente,  necessaria  sit.  In  liac  et  sequenti- 
bus  assertionibus  abstineo  nune  a  probationi- 
bus,  et  ab  auctoritate ;  quia  de  Uac  re  sigiUa- 
tira  agendum  est  in  capitibus  sequeutibus. 
Nunc  soUim  assero  saUem  in  eo  esse  hanc  pro- 
positionem  consentaneam  Concihis  et  Patri- 
bus,  quod  in  iUis  nou  invenimus  aUa  auxiUa 
gratise  praevenientis   nostrum   veUe,  ct  per 

32 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.^i  DEI. 


quam  Deiis  efEciat  nos  velle,  nisi  auxilia  exci- 
tantia,  ut  sunt  illuminationes  et  inspirationes. 
Non  potest  autem  vocatio  efficax  addere  ultra 
sufficientem  aliquod  peculiare  auxilium  exci- 
tantis  gratiae,  quod  per  vocationem  non  effica- 
cem  non  detur_,tum  quia  si  illud  auxilium  est 
necessarium  et  negatur,  vocatio  quse  datur  sine 
illo  non  poterit  esse  sufficienS;,  juxta  principia 
hactenus  posita  et  probata ;  tum  etiam  quia  pro- 
batum  est  nullum  auxilium  excitans^  de  se  et 
ex  vi  suse  entitatis,  esse  efficax  ad  determinan- 
dam  voluntatem  ad  unum;  ergo,  quocumque 
auxilio  excitante  dato^  oportebit  inquirere  per 
quid  fiat  efficax,  et  sic  procedetur  in  infini- 
tum ;  vocatio  ergo  non  fit  efficax  per  additio- 
nem  peculiaris  auxilii  excitantis.  Ergo  nec  per 
auxilium  prsevium  ad  velle  liberum,  quia^  ut 
dixi,  nullum  est  tale  auxilium  pravium  nisi 
excitans.  Et  hgec  ratio  etiam  probat  in  univer- 
sum  vocationem  non  constitui  in  ratione  effi- 
cacis  per  entitatem,  vel  proprietatem  realem 
ilU  additam;  nam  vel  illa  esset  res  distincta 
ab  omui  excitatione;'vel  taiitum  modus  eius; 
neutrum  est  verisimile,  et  utrumque  involvit 
omnes  difficultates  tactas  de  auxilio  prcedeter- 
minante,  vel  rem  non  explicat. 

3.  Primam  partem  probo^  quia  si  est  eutitas 
distincta^,  erit  speciale  auxilium  actuale  dis- 
tinctum  ab  excitante,  et  prsevium  ad  actum, 
ac  proinde  distinctum  ab  influxu  simultaneo 
in  ipso  imbibito,  et  si.c  erit  auxilium  actuale 
medium  inter  excitans  et  velle  Hberum,  quod, 
ut  dixi,  in  sanctis  Patribus  non  invenitur,  et 
obiter  notari  possunt  Augustinus,  in  queest,  2 
ad  Simplician.  diceus  :  Credere  Dei  esse  et  nos- 
trum,  Dei  vocando,  et  nostrum  sequendo.  Ubi 
inter  illa  medium  non  constituit ;  nec  in  1.  83 
Quaest.j  queest.  68^  cum  dicit :  Si  quis  sibi  tri- 
buat  quod  veniat  vocatus,  non  potest  siii  tri- 
luere  quod  vocatus  sit.  Nec  Prosper,  1.  2  de  Vo- 
cat.  gent.,  cap.  26^,  ubi_,  cum  descripsisset  mo- 
dum  vocaudi  Dei  per  inspirationes^  illumina- 
tiones,  etc,  immediate  subjungit  :  Sed  volun- 
tas  siibjungittir  huic  gratice,  quce  ideo  excitata 
est  ut  incipiat  velle  cum  merito,  quod  divino  se- 
mine  conceperat.  Neque  etiam  Beruardus  me- 
dium  illud  agnovit^  lib.  de  Grat.  et  liber.  ar- 
bitr.,  circa  finem.  Si  vero  proprietas  est  tan- 
tum  modus  intrinsecus  excitationiS;,  ille  non 
potest  esse  nisi  vel  intensio,  vel  claritas^  vel 
simifis  proprietas,  si  excitatio  sit  in  iutellectu^ 
vel  suavitas  aut  quid  simile^  si  sit  in  voluntate ; 
nihil  autem  hujusmodi  sulficit  ut  excitatio  de 
se  vel  in  se  iiat  absolute  efticax,  ut  supra  pro- 
bulum  est^  quiaper  talem  proprietatem  uou  ex- 


trahitur  motio  a  ratione  gratise  excitantis,  de 
qua  probatum  est  non  liabere  de  se  talem  effi- 
caciam.  Et  inde  facile  probatur  altera  pars; 
quia  vel  illa  entitas  aut  proprietas  taUs  est  ut 
sit  necessaria  ad  operationem,  et  sic  sine  illa 
non  erit  vocatio  sufficiens,  vel  non  est  simpli- 
citer  necessaria,  et  sie  non  pertinebit  ad  auxi- 
lium  efficax,  quod  necessarium  est.  Item  vel, 
addita  illa  entitate  aut  proprietate,  uecessario 
sequitur  consensus  voluntatis,  et  sic  non  erit 
liber,  quia  illa  necessitas  est  antecedens,  et 
procedunt  omnes  rationes  supra  factse  contra 
pliysicam  prsedeterminationem,  vel  non  sequi- 
tur  necessario,  et  sic  non  sequetur  infallibili- 
ter,  ex  vi  talis  entitatis  seu  proprietatis  per  se 
et  absolute  spectatee,  et  consequenter  non  suf- 
ficiet  ad  constituendam  vocationem  in  ratione 
efficacis. 

4.  Vocatio  efficax,  quwnam  sit.  —  Dico  se- 

cundo :  vocatio  efficax  illa  est  quse  de  facto 

habitura  est  infallibiUter  efi^ectum  a  vocante 

intentum,  et  ideo^  licet  in  se  sit  gratia  prajve- 

niens  a  solo  Deo  facta,  nihilominus  inckidit 

habi-tudmem  ad  cooperationem  futuram  liberi 

arbitrii,   cum  auxilio  gratiee  simultaneO;,  et 

consequenter  includit  quamdam  congruitatem 

respectu  personas  cui  datur,  ut  sit  illi  ita  pro- 

portionata  et  accommodata,  sicut  oportet^  ut 

in  tali  persona,  iu  tali  tempore  et  occasione 

infafiibiliter  efi^ectum  habeat,  et  per  hoc  ha- 

bet  illa  vocatio  quod  congrua  et  efficax  sit. 

Hsec  doctrina  communiter  approbatur  a  Theo- 

logis  nostrse  Societatis^  et  ab  aliis  Doctoribus 

qui    negant   prsedeterminationem  physicam, 

([uos  supra  retuli.  De  aliis  vero  antiquioribus 

et  Patribus  dicam  inferius;  nunc  prior  pars 

probatur  facile  ex  dictis,  sequitur  enim  a  suf- 

ficienti  partium  enumeratione ;  nam  gratia 

efficax  dicitur  quse  infallibiliter  habitura  est 

effectum^  et  sub  hac  ratione  a  Deo  infuuditur, 

ut  in  superioribus  declaratum  est.  Sed  non  ha- 

bet  hanc  infallibilitatem  ex  vi  suee  entitatis, 

vel  alicujus  absolutai  proprietatis  suae^  ut  pro- 

xime  ostensum  est^  et  sequitur  clare  ex  omnibus 

dictis  contra  alias  sententias ;  ergo  necesse  est 

ut  habeat  con  junctam  habitudinem  ad  effectum 

futurum  cum  libera  determinatione^  ut  inde 

habere  possit  dictam  infalfibilitatem,,  seu  fun- 

damentum    ejus;   non  enim  potest  cogitari 

alius  modus  tahs  infallibilitatis.  SecundO;,  de- 

claratur  a  simili  de  preescientia  Dei  circa  fu- 

tura  contingentia;  est  enim  inlallibilis^  quam- 

vis  objectum  non  habeat  in  sua  causa  deter- 

minationem,  et  ideo  dicimus  necessarium  esse 

lU  talis  scientia  includat  habitudinem  ad  ip- 


CAP.  XXI.  QUID  ADDAT  AUXILIUM  EFFICAX  AUXILIO  PR.€VENIENTI,  ETC. 


499 


sam  determinationem  causae,  ut  suo  tcmpore 
fuluramj  uon  quia  aliter  esse  non  possit^  sed 
quia  non  aliter  futura  est.  Sic  igitur  lieec  gra- 
tia  quae  antecedenter  infunditur,  infallibiliter 
habebit  consequentem  operationem  volunta- 
tis,  non  quia  aliter  esse  non  potest,  etiam  stau- 
te  illa  gratia,  sed  quia  aliter  futura  non  est. 
5.  Notabilia  D.  Augusiini  verha.  —  Altera 
vero  pars  dc  congruitate  seu  proportione  ad 
personam,  siipposita  prct^cedenti^  solum  perti- 
net  ad  modum  loquendi ;  nam  cum  tale  ausi- 
lium  dicat  habitudinem  ad  elfectum  infallibi- 
hter  futurum;,  et  eam  non  habeat  ex  innata 
proprietate  absoluta^  oportet  ut  habeat  ex 
congruitate^  vel  proportione  quam  habet  ad 
talem  personam.  Et  quamvis  infra  de  Augus- 
tini  mente  in  capite  speciali  dicturus  sim,  li- 
bet  tamen  nunc  saltem  ostendere  hunc  lo- 
quendi  modum,  non  ab  aho  quam  ab  Augus- 
tino  desumptum  esse.  Ille  enim,  imprimis  in 
q.  2  ad  Simphcian.,  multis  verbis  doctrinam 
hanc  traditj  ex  quibus  pauca  indicabo :  Cum  ea- 
dem  res,  inquit,  alio  modo  dicta  moveat,  et  alio 
modo  dicta  non  moveat,  aliumque  moveat,  aliicm 
non  moveat,  quis  audeat  dicere  defuisse  Deo  mo- 
dum  vocandi,  quo  etiam  Esau  mentem  applica- 
ret,  voluntatemque  conjungeret.  Ubi  duo  adver- 
to  :  unum  est  ponere  congruitatem  vocationis, 
non  in  modo  ejus  absoluto^  sed  respectivo  ad 
talem  personam:  aUud  est  quod,  posita  illa 
vocatione;,  dicit  per  illam  fieri,  ut  is  qui  illam 
recipit^  verbi  gratia^  Esau,  si  illam  reciperet, 
suam  mentem  et  vohuitatem  apphcaret;  nam 
illa  verba  recte  intelliguntur  ut  ihud  Esau  in 
casu  nominandi  positum  sit,  et  det  supposi- 
tum  verbo  apphcandi^  et  conjungendi  voca- 
tioni  Dei.  Quod  si  quis  dixerit  sensum  potius 
esse  Deum  per  vocationem  potuisse  mentem 
Esau  (vocem  lianc  in  genitivo  ponendo)  appli- 
care^  quod  ad  prffiseus  spectat^  non  multum 
refert^  quia  sensus  in  idem  redit^  nimirum^ 
non  defuisse  Deo  modum  vocaudi,  ita  accom- 
modatum  Esau,  ut  per  vocationem  illam  quod 
volebat  obtineret.  Prior  vero  sensus  videtur 
magis  ad  Augustini  mentem,  nam  statim^  cum 
de  reprobis  dixisset  non  esse  congruenter  vo- 
catos,  subdit :  Possent  alio  modo  vocati  accom- 
modare  voluntatem.  Preeterea  sic  inquit :  Licet 
midti  uno  modo  vocentur,  tamen  quia  non  om- 
nes  eodem  modo  affecti  sunt,  illi  sequuntur  vo- 
cationem,  qui  illi  capienda;  reperiuntur  idonei. 
Ubi  valde  notanda  est  causahs  nota^,  quia  non 
in  extrinsecam  prsedeterminationem ,  sed  in 
congruentiam  vocationis  causam  refert  se- 
quendi  vocationem.  Idemque  significat,  cum 


iterum  inquit  sohus  Dei  miserentis  fuisse  illo 
modo  vocarC;,  quomodo  aptum  est.  Ac  deni- 
que  illi  (inquit)  electi  qui  cnngruenter  vocati. 
Ex  quo  verbo  sumptum  est  nomen  vocationis 
congru33.  Prceterea,  ex  lib.  de  Don.  persev., 
cap.  d4,  heec  verba  notanda  sunt :  Ex  quo  ap- 
paret  in  quihusdam  esse  naturale  lumen  intel- 
ligentice,  quo  moveantur,  si  congrua  suis  men- 
tihus  vel  audiant  verba,  vel  sig^ia  conspiciant. 
Sed  ha;c  et  alia  multa  inferius  late  tractanda 
sunt. 

6.  Infallibilis  comiexio,  qum  in  vocatione 
congrua,  seu  efficaci  cum  libero  consensu  in- 
venitur,  non  est  mere  causalis  ,  sed  prcescien- 
tice,  etc.  —  Dico  tertio  :  infalUbilis  connexio 
quse  in  vocatione  congrua  seu  efficaci  cum 
libero  consensu  invenitur^  non  est  mere  cau- 
salis  ,  sed  prasscientise ,  non  per  absolutam 
scientiam,  sed  per  conditionatam,  qua  Deus 
de  omni  voluntate  creata  et  creabili  prsescit 
quid  sit  actura  in  omni  tempore  et  occasione, 
si  hoc  vel  illo  modo  excitetur  seu  vocetur.  Ita 
docent  auctores  allegati,  et  alii  inferius  aUe- 
gandi,  et  assertio  solum  indiget  brevi  declara- 
tione,  quia  ex  superioribus  sequitur.  Suppouit 
ergo  assertio  vocationem  efficacem,  quam  ad 
majorem  claritatem  congruam  appellamus  , 
habere  infallibilem  connexionem  cum  con- 
sensu  vohmtatis,  quod  est  clarum  ex  dictis, 
tum  quia  hoc  est  de  ratione  auxilii  efficacis^ 
ut  supra  posuimus;  tum  etiam  quia  hoc  est 
necessarium,  ut  hsec  vocatio  sit  medium  ad 
divinam  electionem,  praedestinationem,  aut 
efficacem  praedefinitionem  implendam,  ut  no- 
tum  est.  Infallibilitas  autem,  proprie  loquen- 
do,  respicit  intellectum,  est  enim  proprietas 
cognitionis,  seu  scientiai,  et  objecti  ejus.  Unde 
sicut  dupliciter  cognosci  potest  effectus  futu- 
rus,  scilicet  in  causa  et  in  se,  ita  duplex  dis- 
tinguitur  infallibilitas,  altera  in  causa,  altera 
in  effectu  ipso,  seu  in  emanatione  actuali  ip- 
sius  effectus  a  causa.  Auxilium  autem  efficax 
est  causa  liberi  consensus,  et  tunc  dicitur  ef- 
ficax,  cum  ita  datur,  ut  infallibiliter  habeat 
effectum  inducendi  hominem  in  consensum; 
dicimus  ergo  non  esse  hanc  infailibilitatem  in 
causa,  id  est,  in  tali  vocalione,  vel  auxilio  se- 
cundum  se  spectato.  Quod  etiam  est  manifes- 
tum  ex  dictis,  quia  vocatio  non  dicitur  efficax, 
ex  eo  quod  voluntatem  sua  naturali  virtute  ita 
determinet  ad  consentiendum,  quin  possit  non 
cousentire,  si  velit,  etiam  in  sensu  composito, 
seu  posita  tali  motione ;  sed,  quod  ita  est  ab 
aliqua  causa,  ut  possit  nou  esse,  non  obstante 
illa^.  seu  etiam  illa  posita,  non  est  infallibile 


500 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFlCACI  GRATI^  DEI. 


in  causa,  quia  quod  est  infallibile  in  causa, 
nou  potest  non  evenire,  posita  illa;  ergo  haec 
infallibilitas  non  potest  esse  in  ipso  auxilio 
secundum  se  spectato^,  tanquam  in  causa.  Et 
inde  concluditur  debere  esse  in  prsescientia , 
quia  in  effectu  futuro^  priusquam  fiat,  non 
potest  alius  modus  infallibilitatis  cogitari;,  ut 
est  per  se  notum.  Rursus  haec  praescientia  iu 
prsesenti  non  potest  esse  absoluta,  quia  pree- 
scientia  absoluta  futuri  consensus  gratuiti 
supponit  auxiUum  efhcax^  et  voluntatem  Dei 
dandi  tale  auxihum  ad  talem  effectum,  ante 
quam  voluntatem  debet  praecedere  secundum 
rationem  haec  infallibihtas,  ut  Deus,  non  quasi 
casu,  sed  pcr  se,  et  ex  propria  intentione^  in- 
telligatur  dare  auxihum  efiicax^  ut  efScax  est; 
ergo  necesse  est  ut  iUa  infaUibihtas  prsecedat 
in  scientia  conditionata,  qua  Deus  praenovit 
tale  auxilium,  si  detur  tah  voluntati,  in  tah 
opportunitate  futurum  esse  illi  ita  congruum^ 
iit  omnino  sit  iUi  consensura;  talis  ergo  est 
infaUibilis  couuexio  auxilii  efficacis  cum  suo 
effectu. 

7.  BucB  sunt  pnncipales  fartes  sentmticB 
auctoris,  %ma  negativa,  altera  positiva.  —  Haec 
est  seutentia  nostra  de  auxiUo  efhcaci^  brevi- 
ter  et  summatim  propositaj  quae  duas  princi- 
pales  continet  partes :  unam  negativam,  scih- 
cet,  non  posse  consistere  in  vi  quam  ex  se^  vel 
ex  decreto  praevio  vel  absoluto  voluutatis  Dei 
liabeat,  praedetermiuandi  physice  voluntatem 
humauam  ad  couseusum  ;  aUeram  positivam, 
qua  efB.cacitas  ejus  dicto  modo  exphcatur.  Et 
h&cc  posterior  pars^  praeter  rationes  adductas, 
conchiditur  a  sufficienti  divisione  ex  priori^ 
quia  non  potest  ahus  modus  iufaUibihtatis  et 
efficacise  cogitari. 

GAPUT  XXII. 

DUABDS   OBJEGTIONIBUS   CONTRA  SUPERIOREM    DOC- 
TRINAM   SATISFIT. 

1.  Ad  q^catuor  capita  reducuntur  oijectiones 
contra  'prcecedcntein  resolutionem.  —  Primum. 
—  Secundiim.  —  Tertium.  —  Quartum.  — 
Contra  superiorem  resohitionem  multa  obji- 
ciuutur,  quae  ad  quatuor  capita  reduco.  Nam 
imprimis  videntes  contrariae  sententiae  defen- 
sores,  si  vocatio  cougrua,  prout  a  nobis  expli- 
cata  est^  possibihs  sit,  enervari  maxime  posi- 
tionem  physicae  prcedeterminationis^  persua- 
dere  conantur  iUud  genus  efhcaciae  non  esse 
possibile,  et  quia  illa  supponit  dictam  prae- 
scieutiam_,  in   hoc  maxime  insistuut  ut  ne- 


gent  Deum  esse  praescium  futurorum  contin- 
gentium  sub  conditione  in  seipsis,  nisi  prae- 
cedat  ahquod  decretum  praedeterminationem 
physicam  in  couditione  involvens,  in  qua  co- 
gnosci  possint.  Et  rationes  quibus  lioc  probare 
conantur,  sunt  praecipuae  objectiones  eorum 
contra  doctrinam  positam ;  illis  tamen  satis- 
factum  a  nobis  est  in  Proleg.  2,  ubi  duo  osten- 
dimus :  unum  est ,  conditionatorum  contiu- 
gentium  praescientiam  uon  posse  Deo  negari, 
secundum  Scripturas,  doctrinam  Patrum,  rec- 
tamque  rationem  ;  aliud  est ,  decreta  condi- 
tionata  ad  talem  praescientiam  admittenda 
non  esse,  quia  in  multis  divinae  bonitati  repu- 
gnant,  ut  in  actibus  peccatorum ,  in  aliis  non 
decent  Deum,  utpote  supervacanea  et  otiosa, 
in  omnibus  vero  eadem  repuguantia  cum  li- 
bertate  creata  quae  in  physica  praedetermina- 
tione  invenitur ;  sic  ideo  de  hoc  primo  genere 
objectionum  nihil  nobis  dicendum  superest. 
Aliud  caput  objectomm  sumitur  ex  uecessitate 
auxilii ,  seu  coucursus  praevii  causae  primai 
in  secundam  ante  concursum  imbibitum  in 
ejus  actione,  de  quibus  satis  dictum  est  in 
lib.  3,  sub  finem.  Tertium  caput  sumitur  ex 
auctoritate  Scripturae,  Couciliorum,  Patrum, 
aliorumque  Theologorum,  de  quibus  per  va- 
ria  capita  sigillatim  dicere  decrevi,  ac  distinc- 
te,  quia  res  est  magni  momenti,  multumque 
interest  novam  ab  antiqua  doctrina  discerne- 
re,  quod  non  potest  vel  brevi  vel  confuso  ser- 
mone  fieri.  Quartum  caput  objectionum  or- 
tum  est  ex  uounullis  incommodis,  vel  etiam 
erroribus,  quae,  ex  nostra  senteutia,  vel  male 
intellecta,  aut  siiiistre  explicata  inferuntur,  et 
nobis  tribuuntur,  quibus  in  boc  capite  et  se- 
quenti  breviter  satisfaciemus,  quia  oceasionem 
amplius  sententiam  nostram  declarandi  habe- 
buut. 

2.  Prima  objectio.  —  Primo  igitur  obji- 
ciunt,  quia  ex  nostra  sententia  sequitur  efficax 
auxilium  non  physice,  sed  moraliter  tantum 
efficere  consensum  vohmtatis  nostrae.  Con- 
sequens  est  absurdum  ;  ergo.  Sequela  patet, 
quia  vocatio,  quantumvis  congrua,  solum  est 
gratia  excitans,  quae,  ut  nos  supra  docuimus, 
non  efficit  physice  consensum ',  ergo  si  auxi- 
lium  efficax  in  sola  vocatione  congrua  consis- 
tit,  non  efficiet  physice  consensum.  Hoc  autem 
esse  absurdum  patet,  quia  in  nobis  non  tautum 
desunt  vircs  morales  ad  efficiendos  actus  su- 
peruaturales,  sed  etiam  physicae,  quia  supe- 
rant  activitatem  physicam  libero  arbitrio  ua- 
turaliter  inditam;  ergo  oportet  ut  auxilium 
efficax  de  quo  Augustinus  dixit,  dare  vires  ef- 


CAP.  XXII.  DUABUS  OBJECTIONIBUS  CONTRA  SUPERIOREM,  ETC. 


501 


ficads&imas  voluntati,  det  utrasque  vires,  uou 
tautum  in  genere  moralis  priucipii,  sed  etiam 
pliysici. 

3.  Respondetur.  —  Respondemus  uuuc  uo- 
bis  non  esse  controversiam  de  principio  phy- 
sice  adjuvante  ad  preestandum  cousensum, 
omnes  enim  fatemur  principium  aliquod  esse 
necessarium.  Nos  autem  diximus  illud  (quid- 
quid  sit)  tale  esse^  ut  detur  voluutati  prius  na- 
tura  quam  conseutiat ,  relicta  in  ea  potestate 
ad  non  consentiendum,  seu  non  operandum 
per  tale  principium,  etiam  in  sensu  compo- 
sito,  id  est ,  ad  componendum  simul  cum  illo 
priucipio,  et  tota  gratia  prsevenieute;,  negatio- 
nem  cousensus.  Ex  quo  etiam  concedimus^  et 
ita  esse  dicendum  sentimus,  et  fieri  posse,  et 
saepe  etiam  fieri,  ut  voluntas  habens  sufEciens 
principium  gratiee  tam  morale  quam  pbysi- 
cum  ad  consentiendum,  non  consentiat.  Qua 
veritate  supposita,  ad  argumentum  respon- 
detur,  distinguendo  primum  consequeus  ex 
parte  efficacis  auxilii.  Aut  enim  sub  efficaci 
auxilio  comprebeuditur  totum  auxilium  gra- 
tiee  necessarium  in  actu  primo  ad  elicieudum 
Hberum  pietatis  actum,  et  cum  omnibus  requi- 
sitis  ut  infallibiliter  conjungatur  actui  ilkim 
elicieudo,  vel  prsecise  intelligitur  nomine  au- 
xilii  efficacis  aUqua  motio  actualis  et  prse- 
via^  quse  proxime  iuducit  vokmtatem  ad  con- 
sensum.  Priori  modo  nego  sequelam,  quia 
auxilium  efficax  inckidit  totum  auxikum  suf- 
ficiens ,  et  hoc  non  tantum  morale  priuci- 
pium  ageudi,  sed  etiam  pbysicum  comprehen- 
dit,  ut  dixi.  Posteriori  autem  modo,  loquendo 
de  auxiko  efficaci,  concedo  sequelam,  nam 
ubique  Augustinus  non  akter  explicat  ikam 
motionem,  nisi  per  internam  suasiouem  et  af- 
fectionem,  ut  ex  locis  proxime  citatis  in  se- 
cunda  assertioue  constat,  et  pkjra  aka  postea 
inferemus.  Neque  ratio  facta  in  contrarium 
procedit  de  auxilio  efficaci  in  lioc  posteriori 
sensu  sumpto,  sed  in  priori,  neque  nka  aka 
cogitari  potest  cur  sit  necessarius  alius  mo- 
dus  agendi,  uisi  fortasse  propter  prsedetermi- 
nationem  pkysicam,  quam  non  admittimus. 

4.  Ante  actualem  effectum  consensus  duo 
lantum  auxilia  prcevia  sunt  necessaria ;  et 
qucBWim  illa. — Ut  autem  koc  ampkus  declare- 
tur,  adverto  anteactualem  effectiouem  conseu- 
sus  duo  tantum  auxilia  prsevia  esse  necessaria. 
Unum  est  iUud  quod  dat  voluntati  potestatem 
pliysice  ekciendi  consensum  ;  aliud  est  quo 
Deus  akicit  et  trakit  eamdem  vokmtatem  ad 
libere  ekciendum  eumdem  actum.  Ikud  prius 
datur,  verbi  gratia,  homini  justo  per  virtutes 


voluntati  infusas,  daut  enim  potestatem  phy- 
sice  sufficieutem  ad  eliciendum  suos  actus,  sl 
velit;  hoc  vero  posterius  dat  Deus  per  auxilia 
excitantia,  quoe  simul  dant  moralem  potesta- 
tem,  sine  qua  simul  cum  piiysica  non  potest 
fieri  actus,  et  utrumque  liorum  est  uecessa- 
rium  ad  auxilium  sufticiens,  et  a  fortiori  ad 
efficax,  ut  ssepe  dixi.  Potestque  circa  lisec  ad- 
verti,  secimdum  modum  couuaturalem  ope- 
raudi,  potestatem  physicam  supponi  ad  mo- 
ralem  excitationem  ,  quia  nemo  excitatur, 
nisi  ad  id  quod  potest  velle.  Uude  quia  liomo 
ex  soks  viribus  liberis  uon  kabet  potestatem 
physicam,  saltem  integram,  ad  efficiendos  ac- 
tus  supernaturales ,  ideo,  ut  komo  excitetur 
quasi  connaturak  modo,  suppoui  debent  liabi- 
tus  infusi ,  per  quos  integra  potestas  physica 
ad  eliciendos  hos  actus  datur  vel  comple- 
tur.  Quia  vero  lii  habitus  uec  sunt  uaturales, 
nec  debiti  nostris  potentiis,  propter  quod,  se- 
cundum  ordinem  divina3  providentiee,  ut  adul- 
ti  illos  recipiaut,  debent  ad  illos  per  proprios 
actus  disponi ,  quod  siue  prsevia  excitatione 
facere  non  possunt,  ideo  necessarium  est  ut 
mutetur  quasi  counaturaks  ordo,  ita  ut  homo 
prius  excitetur  ,  quam  physicam  et  inter- 
nam  potestatem  operandi  habeat,  sed  tantum 
quamdam  ejus  inchoatiouem  vel  capacitatem. 
Hoc  patet  infidelibus  qui  alkciuntur  ad  fidem, 
antequam  kabeant  iuternam  virtutem  infu- 
sam,  et  in  peccatoribus  qui  ad  pcenitentiam 
excitantur.  Et  ideo  tuuc,  ne  excitatio  frustra 
fiat,  vel  ad  rem  impossibilem,  necesse  est  ut 
cum  ipsa  excitatioue  detur  aliquo  modo  potes- 
tas  pkysica  ad  actum  eliciendum,  ad  quem  vo- 
luntas  excitatur ;  sive  ksec  potestas  pkysica 
detur  per  ipsosmet  actus  gratiae  excitantis, 
juxta  opinionem  dicentium  illos  esse  princi- 
pia  pkysica  conseusus  quando  prsestatur ;  sive 
detur  per  akquam  aliam  quaktatem  superna- 
turalem  simul  cum  excitatione  datam  modo 
quodam  transeunte,  ita  ut  non  ampkus  per- 
maneat  in  voluntate,  quam  ipsa  excitatio  du- 
ret,  nec  plus  etiam  determiuet  vokmtatem  ad 
cousensum,  quam  excitatio  ipsa,  sed  sokim 
veluti  prsesto  adsit  potentise  ad  coagendum 
illi,  sicut  adest  kabitus,  ut  alia  opiuio  non  im- 
probabiks  tradit ;  sive  taks  potestas  detur  im- 
luediate  ab  ipso  Spiritu  Sancto,  qui  simul  ac  ex- 
citat  kominem,  preesto  ilk  adest,  et  quasi  sese 
offert  ad  juvandam  voluutatem  ejus,  et  coo- 
perandum  illi,  ut  per  amicum  possit  quod  per 
se  uou  potest,  ut  uobis  in  tertio  kbro  probabi- 
kus  visum  est.  Quicumque  igitur  ex  kis  modis 
verus  sit,  sufficit  ut  consensus  nou  detur  sine 


50-2 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 


principio  physico  siipernatiirali  per  se  et  pro- 
prie  efficiente  actum  consensus  cum  volun- 
tate,  quando  ipsa  vult,  concurrente  simul  Deo 
ut  causa  universali  per  auxilium  simultaneura, 
qui  etiam  est  per  se  ac  physicus,  etiamsi  non 
sit  prffideterminans;  ergo  cb  necessitatem  phy- 
sici  principii,  neque  est  necessaria  prsedetermi- 
natio,  neque  illud  principium  negant,  qui  phy- 
sicam  prsedetermiuationem  non  agnoscunt. 
5.  Secmula  oljedio. — Secundo  objiciunt  in- 
stando  contra  dictam  sohitionem  ;  duo  enim 
efficit  gratia  in  nobis  ;  primum  est,  quia  ante- 
cedenter  nos  facit  velle  et  facere^,  juxta  ilhid  : 
De7(S  est  qui  operatur  in  nohis  velle  ;  et  ilhid  : 
Faciam  ut  in  preceptis  meis  aynhdetis,  et  siml- 
lia  ;  secundum  est^  quod  nobiscum  operatur 
ipsum  velle^  juxta  id  Joan,  15  :  Sine  me  nihil 
potestis  facere  ;  et  ilhid  Corinth.  15  :  Non  ego, 
sed  gratia  Dei  mecum.  Utrumque  ergo  horum 
facit  Deus  per  veram  ac  physicam  efficientiam, 
quia  sola  morahs  metaphorica  est  et  impro- 
pria  ;  et  ideo  Theologi  qui  mehus  sentiunt, 
tribuunt  humanitati  Christi  Domini  in  miracu- 
losis  operibus,  et  sacramentis  in  effectione  gra- 
tia?^  physicara  efficientiam,  et  non  tantum  mo- 
ralem^  ut  proprietatem  verbi  faciendi  veram- 
que  causahtatem  sacramentornm  tueantur  ; 
ergo  simiUter  in  prgesenti  utrumque  eorum 
tribuendum  estDeo,  etgratise  Dei,  per  veram 
et  physicam  efficientiam.  At  vero^  in  respon- 
sione  data  ad  prfecedentem  objcctionem^  recte 
quidem  salvatur  propria  efficientia  physica  in 
secundo  eJBfectu  quem  posuimuSj  scihcet;,  quod 
Deus  nobiscum  operetur  ipsum  vehe,  hocenim 
facit  per  gratiam  concomitautem ;  non  tamen 
salvatiir  primum,  scihcet,  quod  Deus  faciat 
nos  velle,  proprie  ac  physice  faciendo  ut  ve- 
hmus,  quia,  si  hoc  facit  per  solam  gratiam  ex- 
citantem,  non  physice,  sed  morahter  tantum 
iii  facit ;  ergo  ut  id  etiam  vere  ac  proprie  fa- 
ciat,  necessarium  est  auxihum  physice  prade- 
terminans ;  ergo  sine  taU  auxiho  non  salvatur 
propriumauxiUum  efficax,  cujus  proprius  ef- 
fcctus  est,  ut  Deus  per  ihud  nos  veUe  faciat, 
proprie  et  physice  hoc  in  nobis  efficiendo.  Et 
coufirmatur,  quia,  ex  nostra  sententia,  sequi- 
tur  aliquid  supernaturale  a  nobis  et  in  nobis 
heri  quod  nou  sit  ex  gratia  physice  operante, 
quod  admitti  non  potest.  Sequela  probatur : 
quia  cum  Deus  facit  nos  facere,  dat  nobis  hoc, 
quod  est  facere,  quod  aUquid  supernaturale 
est;  ei'go  si  ut  faciat  nos  facere,  non  operatur 
physice,  sed  tantum  moraUter,  etiam  non  dat 
nobis  agere  supernaturale  physice,  sed  mora- 
hter. 


6.  Respondetnr.  —  Ad  objectionem,  im- 
primis  dico  Deum,  cum  facit  ut  faciamus, 
vel  ut  veUmus,  antecedenter,  seu  prius  natura 
quam  nos  faciamus,  aUquid  in  nobis  efficere 
omnino  proprie  physice  ac  per  se,  quod  satis 
esse  posset  ad  eam  proprietatem  et  rigorem 
locutiouis,  cfuem  arguens  desiderat.  Assertio- 
nem  autem  facile  probamus,  quia  Deus  facit 
ut  veUmus  prseparando  vohuitates  nostras  per 
suas  internas  iUuminationes  et  affectiones; 
has  vero  Deus  facit  in  nobis,  immediate  per 
seipsum  efficiendo  iUas  in  inteUectu  et  vohm- 
tate,  tanquam  principaUs  et  vera  causa  physi- 
ca ;  ergo  ut  faciat  nos  facere,  aUquid  physice 
in  nobis  operatur.  Quod  non  potest  ita  facere 
homo  vel  Angelus  quando  sua  virtute  liomi- 
nem  moraUter  movet,  suadendo,  aut  consu- 
lendo,  vel  tentando. 

7.  Deinde  hinc  fit  ut  iUud  auxiUum  quod 
Dens  interius  imprimit  ad  preeparandam  vo- 
hmtatem,  aUquo  etiam  modo  physico  homi- 
nem  moveat,  excitet  et  inchnet.  Nam  si  iUa 
Dei  operatio  sit  in  inteUectu,  ipsum  formaU- 
ter  afficit,  et  iUuminat,  ac  facit  attendere ;  cau- 
sahtas  autem  formaUs  vera  et  physica  est.  Et 
praiterea  iUud  auxiUum  voluntatem  incUnat  et 
attrahit  aUquo  modo,  etiam  ante  consensum, 
excitando  in  iUa  simpUces  affectiones  timoris 
vel  amoris,  non  Uberas,  sed  necessarias,  ad 
quas  probabile  est  concurrere  effective  mentis 
iUustrationes,  seu  supernaturales  cogitationes 
proprie  ac  physice,  et  hcet  sohmi  coucurraut 
finaUter  movendo,  etiam  causaUtas  finaUs  est 
suo  modo  physica  et  propria,  et  omnis  causa- 
Utas  solet  verbo  faciendi  generaUter  signifi- 
cari.  lUa  vero  affectio  seu  motio  indeUberata, 
quee  timc  excitatur  in  vohmtate,  et  a  Deo  phy- 
sice  fit,  etiam  incUnat  formaUter  vohmtatem, 
et  in  eo  genere  physice,  ac  per  se,  et  ita  aUi- 
cit  vohmtatem  ad  consentiendum,  et  quan- 
tura  est  d(!  se  facit  iUam  consentire  cum  orani 
pr(jprietate  quae  in  taU  modo  causandi  esse  aut 
inteUigi  potest.  Quia  vero  non  imponit  neces- 
sitatem  vohmtati,  potest  nihilominus  non  se- 
qui  effectus  consentiendi,  et  tunc  clarum  est 
non  posse  dari  causaUtatem  physicam  effecti- 
vam  cousensus,  cum  iUe  non  fiat.  Quandove- 
ro  consensus  sequitur  cooperaute  Ubero  arbi- 
trio,  etiam  tunc  physice  operatur  gratia,  sive 
per  ipsosmet  motus  gratiai  excitantis,  siveper 
aUquod  principium  phy sice  effectivum  consen  - 
sus,  quod  cum  iUa  datur,  ut  declaravi. 

8.  Nihil  omnino  ergo  deest,  quominus  cum 
proprietate  (hcatur  Deus  facere  ut  faciamus, 
nou  minus  quam  dici  possit  cum  physica  prae- 


CAP.  XXII.  DUABUS  OBJECTIONIBUS  CONTRA  SUPERIOREM,  ETC. 


S03 


determinatione.  Quia  conferendo  motum  gra- 
tiaj  excitantis,  et  motionem  illam  praeviam 
intcr  se,  utraque  fit  a  Deo  proprie  et  pliysiee, 
et  utraque  afficit  voluntatem,  et  suo  modo 
formaliter  illam  inclinat^  et  per  neutram  illa- 
rum  facit  Deus  ut  faciamus  adsequate,  et  com- 
plcte,  ut  sic  dicam^  seu  formaliter,  donec  nos 
ipsi  liberam  actionem  eliciamus^  et  tunc  jam 
intercedit  novus  influxus  physicus  Dei;,  et  gra- 
ti83  ipsius  in  consensum  ,  sive  ille  fiat  cum 
praedeterminatione,  sive  absque  illa ;  ergo  non 
minorem  efficientiam  pbysicam  habet  gratia 
Dei  in  uno  modo  quam  in  alio.  Solumque  in- 
venitur  differentia^  quod  efficientia  gratiee  per 
motionem  physice  praedeterminantem  talis  est 
in  actu  primo,  ut  non  reUnquat  liberam  coo- 
perationem  vohmtati,  sed  necessitate  quadam 
illam  extorqueat,  quse  non  solum  est  physica, 
id  est,  vera  ac  per  se,  et  per  realem  influen- 
tiam,  sed  etiam  est  physica,  id  est  naturalis, 
ac  necessaria,  ac  repugnans  libertati.  At  vero 
efficientia  gratise  per  vocationem  congruam, 
et  dantem  simul  vel  supponentem  principium 
physicum  consensus  ,  quo  voluntas  possit  uti 
et  non  uti  arbitrio  suo,  et  est  physica  quando 
fit,  et  antequam  fiat  consensus,  cum  pliysice 
in  ipsum  agere  non  possit,  est  causa  moralis, 
qnalis  oportet  ut  consensus  libere  sequatur. 
Unde  ad  objectionem  in  forma  respondetur, 
primo,  negando  minorem,  quia  utrumque 
illorum  quse  in  argumento  distinguuntur,  fit 
verc  et  pliysice  a  Deo,  quantum  fieri  oportet, 
imo  et  quantum  fieri  potest,  salva  libertate. 

9.  Ad  majorem  vero  explicationem,  dici  se- 
cundo  potest  quod  actus  consentiendi,  et  est 
quid  physicum,  et  est  quid  morale,  ut  libere 
fit,  et  utroque  modo  facit  ilhim  Deus,  et  facit 
ut  a  voluntate  fiat  tam  physice  quam  morali- 
ter  cnm  omni  proprietate,  et  sine  metaphora. 
Diverso  tamen  modo,  nam,  ut  est  quid  physi- 
cum,  fit  physice  ac  per  se,  et  immediate  a  Deo 
cum  actu  inflnit  in  illum  ;  ut  autem  est  quid 
morale,  per  se  ac  proprie  fit  a  Deo  morali  mo- 
do  per  inductionem  et  tractionem  moralem 
vohuitatis.  Unde,  adveritatemetproprietatem 
illarum  locutionum,  non  est  necesse  fingero 
quod,  priusnatura  quam  nostravoluntas  suum 
concursum  prsebeat,  Deus  pliysice  flectat  il- 
lam  et  determinet ;  lioc  enim  non  fit  physice, 
nisi  cum  jam  vohmtas  seipsam  flectit,  et  con- 
sentit ;  prius  vero  natura  sohim  antecedit  mo- 
raUs  inductio,  suadendo  et  incliuando  volun- 
tatem.  Nam,  licet  heec  inductio  fiat  per  reales 
motus  factos  a  Deo  physice,  tamen  respectu 
futuri  cousensus  solum  habeut  causalitatem 


moralem,  et  per  illos  dicitur  Deus  trahere  vo- 
luntatem  ad  consensum  cum  omni  proprietate, 
ad  quam  sufficit  causalitas  moralis,  quia  anus- 
quisque  efFeetus  suce  propriffl  causse  tribuen- 
dus  est,  quia  causalitas  moralis  in  suo  genere 
vera  et  propria  est,  et  efFectibus  moralibus  ac- 
commodata.  Et  ita  exposuit  illas  locutiones 
Augustinus  citatis  locis,  tribuens  semper  vo- 
cationi  vel  inspirationi  divinse,  quod  per  illam 
faciat  Deus  nos  velle,  ut  in  locis  proxime  cita- 
tis  videre  licet.  Estque  testimonium  optimum 
in  lib.  de  Gorrep^  et  Grat.,  cap.  2,  ubi  prius 
ait  gratiam  Christi  esse  per  quam  fit  omne  bo- 
num  :  Non  sohan  ut,  m.onstrante  ipsa,  quid  fa- 
ciendum  sit  sciant,  venm  etiam  ut,  prcestante 
ipsa,  faciant  cum  diJectione  quod  sciunt.  Decla- 
rans  vero  quee  sit  heec  gratise  per  quam  lioc 
Deus  facit,  adjungit  ;  Hanc  quifpe  inspiratio- 
nem  Itona;  voluntatis,  atque  operis,  posceiat 
Apostolus  eis  quilus  dicehat :  Oramus  autem 
Deum  ne  quid  faciatis  mali.  Et  eodem  modo 
exponit  illam  causalitatem  Prosper.,  2  de  Vo- 
cat.  gent.,  et  plura  ex  Patribus  inferius  afi^e- 
remus. 

iO.  Quapropter  non  est  simile  quod  affertur 
de  efficacia  sacramentorum  ;  nam  efi^ectus 
gratise,  ut  fit  a  sacramentis,  est  physicus,  non 
moralis;  et  ideo,  si  non  liabent  causalitatem 
physicam,  non  possunt  habere  veram  causali- 
tatem,  sed  metaphoricam,  quod  secus  est  in 
praBsenti,  Sermones  enim  debentrebus  accom- 
modari  juxta  materiae  capacitatem.  Et  hinc 
etiam  est  quod  in  prsesenti  materia  Patres 
semper  exponaut  autecedentem  tractionem, 
seu  inductionem  gratise  per  moralem  modum, 
ut  allegavi,  et  plura  in  capitibus  sequentibus 
allegabo.  De  sacramentis  autem  vel  humani- 
tate  Ghristi  Domini  non  ita  loquuntur,  sed 
simpliciter  illis  tribuunt  potestatem,  causali- 
tatem  et  effectionem.  Et  nihilominus  etiam 
in  eis  non  est  certa  illa  causalitas  physica,  sed 
adeo  probabiliter  defenditur,  qiiia  sine  incon- 
venienti  potest  salvari,  et  alioqui  moralis  in 
illa  materia  nec  necessaria  est,  nec  potest  esse 
nisi  valde  metaphorica.  At  vero  in  prsesenti 
materia,  moralis  causalitas  est  propriissima, 
et  per  se  necessaria  ad  moralem  consensum, 
ut  etiam  auctores  oppositoe  sententiee  fatentur, 
et  alioqui  physica  efficientia  sufficienter  iili 
conjungitur  eo  modo  quoa  nobis  explicata  est, 
et  major  non  solum  non  necessaria  osten- 
ditur,  sed  etiam  habere  videtur  repugnantia 
incommoda  libertati  et  sufficientise  gratiee ;  est 
ergo  longe  diversa  ratio.  Ad  confirmationem 
autem  negatur  sequela,  qui  quando  Deus  facit 


504  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

nos  facere,  ita  iit  cnin  effectu  faciamus,  etiam 
facit  physice  nostrum  facere,  et  ita  nihil  habe- 
mus  quod  non  sit  ab  ipso  physice  et  proprie ; 
facit  autem  nostrum  facere  non  sohiSj  sed  fa- 
ciendo  nobiscum.  Non  cnim  quidquid  Deus 
nobis  donat  sohis  ipse  facit,  sed  qusdam  donat 
faciendo  nobiscum  juxta  ConciHum  Arausica- 
num_,  et  Augustiuum. 

GAPUT  xxin. 

SATISFIT   ALTERI  OBJECTIOM,  ET  A  VARTIS   INGOM- 
jMODIS   DOGTRINA  DATA  VINDIGATUR. 

i.  AUera  oljectio. — Altera  objectio,  seepius 
repetita  contra  nos,  est,  quod  ex  nostra  sea- 
tentia  sequitur,  vel  potius  quod  asseramus, 
prius  natura  nos  efiicere  determinationem  nos- 
tram_,  quam  Deus  physice  nos  adjuvet :  conse- 
quens  est  absurdum.  Quod  variis  propositioni- 
bus  nobis  attributis  ostendunt.  Et  imprimis 
F,  Davila  tres  potissime  inter  ahas  ponit,  Pri- 
ma  est  :  Quod  libenm  ariitrimn  suis  virihus 
inchoet  opus  pietatis,  ut  opus  incceptum  gratia 
pronioveat  et  consummef;  semnda  :  Partem  ali- 
quani  operis  pii  fieri  a  libero  arbitrio  solo.  par- 
tem  a  Deo,et  illam,  qiue  est  a  libero  arbitrio,  es- 
se  priorem;  ieriia. :  Habere  hominem,  aliquidpcr 
solum  liberum  arbitriwn,  quo  se  discernit,  etc. 

2.  Secundo,  Petrus  Gabrera,  eamdem  doc- 
trinam  nobis  attribuens ,  primo  sententiam 
nostram  his  verbis  refert  :  Asserunt  vohmta- 
tem  prius  se  determinare  ad  operandimt  in  ac- 
tibus  liberis  ex  vi  suce  libertatis,  et  sufficientis 
anxilii,  quam  Deus  concurrat  per  auxilium 
efficax.  Ex  quo  principio  has  propositiones 
infert  :  prima  esl  :  Itaque  Dtus  voluntatem 
jam  determinatam  adjavat ,  ut  talem  actum 
perfir.iat;  secunda  :  Secundum  istam  sentcn- 
tiam-,  voluntas  constituta  in  actu  primo  per 
auxllium  sufficiens,  reducitur  ad  actum  secun- 
dnm  se  soJa,  etper  seipsam.  Statim  vero  addit : 
Sed  ad  eam  reductioncm  concomitanter  concur- 
rit  auxilium  efficax.  Tertia :  Itaque  in  hac 
opinio7ie  hcec  propositio  est  vera,  quia  voluntas 
ss  determinat  ad  hnnc  actiim,  ct  contraria  est 
falsa.  Et  taraen  subdit  quod;,  hcet  negemus 
concursum  Dei  esse  aliquiil  prius  datum  vo- 
kmtati  jam  constitutse  in  actu  primo ,  quo 
apphcetur,  et  reddatur  potens  ad  operandum, 
nihiiominus  docemiis  iUum  concursum  esse 
immediatum  infiuxum  in  actionem  simul  cum 
lihero  arbitrio,  et  quod  concursus  Dei  per  au- 
xihum  elEcax,  neque  tempore  neque  natura 
antecedit  concursum  vohmtatis  ad  eamdem 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 

actionem,  sed  infiuxus  liberi  arhitrii  et  anxilii 
efficacis  a  se  mutuo  pcndent,  et  simul  omnino 
sunt,  et  in  eamdem  numero  actionem.  Infert 
autem  hic  auctor  ihas  propositiones,  non  tan- 
quam  inconvenieutia,  quse  ex  nostra  opinione 
sequantur,  sed  tanquam  sententiae  quee  a  no- 
bis  asseruntur.  Ego  autem,  ne  judicem  vo- 
luisse  nobis  falsuin  imponere,  iha  refero  tan- 
quam  iUationes  contra  nos  factas  et  objectas. 
Et  in  fme  illius  paragraphi_,  num.  109,  me  so- 
lum  refert  tanquam  illius  doctrinse  assertorem, 
in  disp,  22  Metaph.,  sect.  2,  et  1.  1  de  AuxiL, 
cap.  5,  et  lib.  2,  cap.  7  et  8. 

3,  Alvarez. — Tertio,  eamdem  nobis  in  sum- 
ma  objicit  Alvarez,  nam  disput.  22,  num.  4  l, 
in  fine,  ait  nos  appellare  determinationem  Dei 
condeterminationem,  et  addit :  Sed  verius  di- 
xissent  postdetenninationem,  cum  revera  in  eo- 
rum  sententia  determinationem  creat(B  votun- 
talis  ordine  naturce  siU)sequatur ,  quod  in  disp. 
99  se  probaturum  promittit ;  in  illo  autem 
loco  non  probat,  sed  supponit  nos  asserere  has 
tres  propositiones  causales  esse  veras  :  Q;uia 
homo  operatur,  Deus  operatur  ;  Quia  homo  vult 
consentire,  ideo  adjuvatur ;  Quia  homo  vult 
converti,  ideo  gratia  excitans  transit  in  adju- 
vantem,  seu  cooperantem.  Et  his  suppositis,  in 
eas  invehitur  tanquam  in  assertiones  Semipe- 
lagianorum  qnas  Prosper  et  Hilarius  ad  Au- 
gustinum  detulerunt,  de  quibus  ipse  contra 
Semipelagianos  maxime  disputavit. 

-4.  Cumel.  —  Quarto,  eodem  plane  modo  de 
me  sentit  Cumel,  dicto  lib.  1,  disp.  4,  in  prin- 
cipio,  §  Certe,  ubi  me  sentire  dicit,  Deum  ex- 
pectare  infiuxum  voluntatis  humance ,prceviden- 
do  ipsum  per  scientiam  mecUam,  ayiteceden- 
ter  ad  influxum  suum  divince  graticB,  et  ad 
ejus  etiam  concursum.  In  quibus  verbis  solum 
pondero  particulam  illam  antecedenter,  nam 
reliqua,  quse  ad  prffiscientiam  conditionatam 
pertinent,  superius  tractata  sunt;  de  altera 
vero  sententia,  quod  Deus  expectet  influxum 
nostr»  voluntatis,  infra  dicendum  est,  Expres- 
sius  vero,  eadem  disput.  4,  sect.  3,  post  pri- 
mam  conclusionem,  sic  inquit  :  Videntur  non- 
nulli  auctores  hujus  cetatis  sentire  quod  Deus 
et  gratia  ilUus  solum  trihtmnt  initium  jiistifi- 
cationis  remotum,  videlicet,  primam  excitaiio- 
nem,  ho.^dnem  vero,  supposlta  illa  excitatione, 
incipere  prius  natura  liberam  conversionem, 
per  quam  proxime  et  immecUate  prceparatur  ad 
gratiam,  et  posterius  natura,  quia  voluit  homo 
conseyUire,  Deimi  velle  hic  et  nunc  adjuvare  il- 
lam,  simultaneo  concursu.  Et  postea  me  solum 
allegat,  confertque  inter  se  varia  verba  mea. 


CAP.  XXIII.  SATISFIT  ALTERI 
Item  inferius,  post  secundam  conclusionem, 
sub  tit.  Aperitur  cam^pus,  etc,  §  Sane,  sicar- 
gnmentatnr  :  Si  efficia  auxilii  et  gratice  ac- 
tualis  Dei  proveniret  ex  nobis,  sola  autein  suf- 
ficientia  esset  ex  Deo,  sequereticr ,  quod  princi- 
pale  est,  in  nostra  conversione,  trihuendum  no- 
bis  esse.  In  qua  argumentatione  videtur  parti- 
culam  assumere  ex  nobis  exclusive,  alias  fri- 
vola  esset  argumentatio.  Unde  satis  declarat 
exclusivam  cum  dicit :  Sola  autem  sufficientia 
esset  ex  Deo  ;  supponit  ergo  nos  hoc  docere  vel 
hoc  sequi  ex  nostra  sententia. 

5.  Ledesma. — Quinto,  P.  Ledesma,  art.  45, 
prius  de  nobis  omnibus,  quos  ab  schola  et  doc- 
trina  D.  Thomee  relegat,  sohim  ait  quod  nege- 
mus  Deum  prius  natura  efScere  in  uobis  con- 
sensum  quam  nos  ilhim  faciamus:  Sedad  mi- 
nus,  inquit^  tenent  quod  debent  esse  simul  prce- 
determinatio  et  prcemotio  Dei  et  etiam  creaturce, 
quce  quidem  secundtm  istos  non  delet  esse  prce- 
determinatio  neque  prcemotio .  Et  ad  hoc  osten- 
dendum,  inferius  muha  ex  libris  nostris  addu- 
cit.  Et  nihilominus  ibidem  subjungit  ahquos 
ex  nostris  dicere,  quod  voluntas  creata  prius 
natura  pra^determinat  se  ad  ipsam  operatio- 
nem,  supposito  divi-io  auxilio  sufficiente,  quia 
sine  prcedeterminatione  efficacis  auxilii  ipsa 
voluntas  elevata  per  auxiliiim  sufficiens  potest 
scipsam  applicare,  et  prcedeterminare  prius  na- 
tura,et  tuncveluti  subsequitur  divina  operatio. 
Et  citat  sohim  Mohnam,  referens  fidehter  ejus 
verba  ex  Conc,  pag.  186,  hoc  est  ad  q.  14,  a. 
13,  disp.  29,  §  uh.,  et  ex  eis  cohigit  Molinam 
aperte  significare  qtiod,  supposito  auxilio  suffi- 
ciente  et  prcevenisnte,  ipsa  voluntas  lihere  se  ap- 
plicat  et  movet  prius  oiatura  ad  opera  superna- 
turatia,  et  Deus  lunc  cooperatur  cum  ipsa  vo- 
luntate;  cceterum  in  ordine  ad  effectum  natura- 
lem  neutra  istarum  est  prius  altera.  Quomodo 
autem  id  ex  verbis  Mohnse  coUigat,  non  de- 
clarat,  neque  invenio  unde  id  cohigere  po- 
tuerit. 

6.  Circa  hanc  objectionem,  adverto  nonnul- 
los  Tlieologos  absolute  concedere,  tam  iu  ope- 
ribus  gratise  quam  naturse,  vohnitatem  nos- 
tram  prius  natura  influere  in  suum  actum, 
quam  Deus  in  ilhim  inflat  per  geueralem  vel 
specialem  concursum.  Ita  tenet  Cordova  in 
Qusestion.,  lib.  \,  queest.  55,  dub.  8,  et  late 
id  exphcat  dubio  10,  versus  fiuem,  et  refert 
pro  hac  sententia  Gregorium,  in  1 ,  distinct.  38, 
art.  2,  ubi  tamen  solum  ait  cum  Okam  volun- 
tatem  nostram  non  determinari  a  voluntate 
divina  efficienter  illam  prsederminante.  At 
vero  in  2 ,  disputat.  37,  artic  3,  ad  8,  dicere 


ObJECTIONI,  et  a  yariis,  etc.  505 

videtur  quod  Deus,  in  suo  concursu,  sequitur 
determinationem  vohmtatis,  et  causalem  iham 
admittit :  Ideo  Deus  agit  talem  actum ,  quia 
ilhim  voluntas  agit,  et  non  ideo  voluntas  agit, 
quia  Deus  agit.  Sequitur  Lorca,  disp.  38  de 
Peccatis,  etdisp.  30  de  Grat. 

7,  Heec  vero  sententia  nobis  non  probatur, 
et  ssepe  in  superioribus  rejecta  est,  quia  cum 
omnis  actio  liberi  arbitrii,  in  quocumque  signo 
natures  consideretur,  essentiahter  pendet  a 
concursu  Dei,  impossibile  est  quod  vero  et 
proprio  ordine  naturee,  seu  causahtatis,  prse- 
cedat  actio  liberi  arbitrii,  vel  quod  sit  causa 
vel  ratio  ob  quam  Deus  in  iham  influat.  Quod 
in  re  fatetur  etiam  Gregorius  supra,  ubi  locu- 
tionem  corrigit,  dicens  non  esse  iatehigen- 
dum,  quod  prius  natura  voluntas  aliquid  agat 
quam  Deus,  proprie  loquendo  de  prioritate 
naturae,  sed  solum  quod  voluntas  humana, 
influens  in  talem  actum,  sit  quodammodo  ra- 
tio  et  motivum  ob  quod  vohmtas  divina  deter- 
minet  suum  concui'sum  ad  eumdem  actum.  Et 
idem  fere  vult  Corduba,  distinguens  tria  signa 
rationis,  in  quorum  primo  voluntas  divina  se 
determinat  ad  concurrendum  cum  vohmtate 
humana  ad  quemlibet  actum ;  in  secundo,  illa 
generalis  voluntas  Dei  determinatur  ad  talem 
actum ,  et  ad  exercitium  ejus  futurum ;  in 
tertio,  utraque  voluntas  simul  coagunt  talem 
actum.HaRcautem  omnia  necessaria  nonsunt, 
nec  rem  declarant,  sed  obscuriorem  reddunt. 
Prius  ergo  natura  et  seternitate  antecedit  vo- 
luntas  Dei  ofi^ereus  concursum  simultaneum, 
et  postea  in  tempore  utraque  vohmtas  simul 
tempore  et  natura  operantur  eumdem  actum; 
neque  est  necessarius  ullus  ordo  vel  causali- 
tas  inter  utramque  causam  vel  iufluxum  ea- 
rum,  ut  in  lib,  3  de  generali  concursu  naturse 
et  gratiffi  dixi.  Eademque  ratio  est  de  actuali 
influxu  proximi  principii  gratiee  cum  vohui- 
tate  supernaturalem  actum  eliciente. 

8.  Uespondetur  ad  objectionem.  —  Ad  totam 
ergo  iham  objectionem  tria  dicimus  :  pri- 
mum  est  illam  doctrinam,  et  propositiones 
quibus  exphcatur,  adeo  esse  a  nostris  scriptis 
ahenas,  ut  contrariae  formaliter  et  expresse  in 
eis  habeantur.  Id  ostendo  imprimis  ex  eisdem 
locis  meorum  librorum  quse  in  contrarhim  al- 
legantur;  nam  in  Metaph.,  disp.  22,  sect.  2, 
nihil  eorum  reperietur  quai  Cabrera  aUegat; 
imo,  in  num,  54,  in  fine,  attingens  punctum 
de  ordine  prioris  et  posterioris  natura  inter 
influxum  causaiprimai  etsecundse,  ihiusreso- 
lutionem  remitto  in  sect.  3,  ubi,uum.  10, 
ostendo  non  inveniri  talem  ordinem,  sed  esse 


506 


LIB.  Y.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 


omnino  simiil,  quia  sunt  una  indivisibilis  ac- 
tio,  in  qua  non  potest  ordo  causalitatis  inve- 
niri,  et  sub  aliis  rationibus  declaro  influxum 
causse  primee  esse  naturapriorem.  In  libro  au- 
tem  primo  de  Auxiliis,  a  cap.  5^  ostendo  qui- 
dem  non  esse  necessarium,  neque  dari  con- 
cursum  prsevium  aut  prffideterminantem,  prse- 
serlim  ad  actus  liberos,  et  maxime  ad  actus 
peccatorum,  ut  in  eodem  libro  latius  doceo. 
De  prioritate  autem  liberi  arbitrii^  verbum 
nullum  in  locis  inde  allegatis  invenitur ;  imo^ 
in  lib.  1,  cap.  IS,  a  numero  1,  idem  dixi  quod 
in  Metaphysica.  Et  lib.  3,  cap.  22,  numero  4 
et  5,  de  vohmtatis  determinatione  ad  actum 
supernaturalem,  similiter  dixi  non  esse  prius 
ab  homine  quara  a  Deo,  imo  a  Deo  esse  prius, 
id  est,  principaUuS;,  vel  prius  ratione  auxihi 
prsevenientis,  hcet,  ratione  concursus  seu  ac- 
tuahs  influxus,  non  sit  prior  influxus  Dei  se- 
cundum  propriam  rationem  causahtatis,  sed 
omnino  simul. 

9.  Ex  P.  Mohna,  unus  iUe  locus,  quem  Le- 
desma  refert,  intentioni  nostrfe  demonstrandse 
sufficiebat,  sic  enim  habet  :  Dicendtm  ergo  e$t 
non  j}rucs  Deuni  concurrere  concursu  tmwersali 
adeffectus  causarum  secwidarum,  quam  causas 
secundas  ;  aut,  e  contrario,  neque  'prius  exlstere 
%mum  influxum  quam  aliiim,  sed  utrumque  im- 
mediatum  in  actionem  et  effectum  producen- 
dum,  atque  a  se  invicem  dependere,  ut  existant. 
Tn  quo  etiam  est  latissimum  discrimen,  et  maxi- 
me  notandum  inter  cmicursum  Dei  tmiversalem 
C2im  causis  secundis  ad  agendum  naturaliter,  et 
auxilium  particulare,  gratiamve  prcevenientem 
ad  actus  supernaturales,  quiliis  arlHrium  ad 
gratiam  disponitur.  Etenim,  ut  ex  liis  quw  a 
disputatione  octava  dicta  simt,  ex  parte  constat, 
et  in  sequentilus  arnplius  explicahitur,  omnino 
esi  dicendum  concursum  Dei  particularem  gra- 
tiamve  prcevenientem,  semper  vel  natura  ante- 
ccdere  influxum  liberi  arhitrii  ad  actiones  suas 
supernaturales,  quihus  ad  gratiam  gratum  fa- 
CHntem  disponitur,  tanquam  causa  principium- 
que  efficiens  in  liJjerum  arhitrium  immissum , 
quo  mediante  Dcus  idtcrius  una  cum  lihcro  in- 
fluxu  ejusdem  arhitrii  in  hujusmodi  operationes 
supernaturales  influit.  At  vero,  cum  Deus,  per 
concursum  universalem,  el  causa  secunda  im- 
mcdiate  influant  in  efTectum  causw  secimdre , 
tanquam  duce  partes  unius  integrce  causce,  qua- 
rum  neutra  illis  prcecise  infiuxihus  singulari- 
lus  influit  in  alteram,  sed  utraque  immediate 
in  effectiim  fit,  ut  neutra  illis  prcecisc  singu- 
larihus  prius  altera  concurrat. 

10.  Cum  ergo  Mohna  universahter  loquatur 


de  inflnxu  Dei,  ut  causa  universahs,  cum  cau- 
sts  particularibus,  et  ipse  Ledesma  fateatur 
Mohnam  docere  in  causis  naturahbus  non  esse 
prioritatem  inter  ihas  causas,  non  video  unde 
cohigat  ilhim  in  operibus  gratise  ahter  sen- 
sisse.  Nam  diflTerentia  quam  ibi  ponit  Mohna 
inter  utrasque  causas,  non  est  in  auxiho  si- 
muhaneo,  sod  in  prteveniente,  quia  in  causis 
naturahbus  non  censet  esse  per  se  necessa- 
rium,  in  hberis  autem  in  ordine  ad  actus  su- 
pernaturales  cathohce  docet  esse  necessarium, 
non  ut  prsedeterminet,  sed  ut  det  virtutem  et 
principium  agendi.  Postquam  autem  volun- 
tas  sic  est  prseventa,  iham  Mohna  compre- 
hendit  sub  causis  secundis  completis  in  actu 
primo  ad  agendum  ,  qute  jam  non  indigent 
nisi  simuhaneo  concursu,  cum  quo  simul  na- 
tura,  et  non  prius  quam  prima  causa,  operan- 
tur.  Atijue  in  hunc  modum  suam  sententiam 
expresse  declarat  in  eodem  hbro,  disputatione 
39,  in  Lusitana  editione,  et  41  in  Antuerpia- 
na,  ubi  expresse  declarat,  et  influxum  Dei  per 
concursum  generalem ,  et  influxum  prffive- 
nientis  gratiae  in  actus  supernaturales,  esse 
omnino  simul  natura  cum  influxu  hberi  arbi- 
trii,  et  hunc  nullo  modo  posse  esse  priorem. 
Et  hanc  doctrinam  saepissime  in  iho  opere  re- 
petit,  ut  videre  hcet  disp.  28,  ahas  29  et  ahis. 
1 1 .  Refelluntur  alice  propositiones  a  F.  Da- 
vila  illatce.  —  Hinc  facile  refehuntur  ahce 
propositiones  a  F.  Davha  ihatee  vel  assertae. 
Nam  contra  primam,  idem  Mohna,  in  disp. 
39,  ahas  40,  §  Possumus,  docet  in  contritione 
nihil  esse  quod  supernaturale  non  sit,  et  quod 
non  simul  a  Deo  ema?iet,  non  solum  tanquam 
ah  excitante,  et  invitante ,  et  alliciente ,  sed 
etiam  tanquam  a  cooperante,  id  est,  non  tau- 
tum  morahter,  sed  etiam  physice.  Contra  se- 
cundam  vero ,  in  disp.  38,  addita  in  editione 
Antuerpiana,  §  Illud  deincle,  docet  hberum  ar- 
bitrium  et  gratiam  esse  causas  partiales,  non 
partiahtate  effectus,  sed  causae,  nihilque  esse 
in  hbero  actu  supernaturah  quod  a  solo  hbero 
arbitrio  fiat,  non  innucnte  simul  Deo  et  ejus 
gratia.  Quod  etiam  dixerat  in  editione  priori, 
disp.  36  et  38,  qute  est  40  in  posteriori,  §  Pos- 
su.iius.  Et  hinc  infert  ibi,  et  in  §  Adprimimi, 
contra  tertiam  propositionem  ilh  objectam  , 
nihil  habere  adultum  justificatum  de  quo  glo- 
riari  possit,  ac  si  a  Deo  non  acceperit  omne 
id  in  quo  a  non  justificato  discernitur.  Et  inde 
infert  in  eadem  disputat.,  §  Ad  secundum,  di- 
cendum  non  esse  ex  duobus  seque  vocatis, 
iinum  converti  pro  sola  sua  hbertate,  sed  si- 
mul  cum  auxiUo  cooperantis  gratise  Dei. 


CAP.  XXIII.  SATISFIT  ALTERI 

12.  Refutahir  prima propositio  ohjedaa  Ca- 
hrera. — Prima  vero  propositio  objecta  a  P.  Ca- 
brera^,  qiiateniis  prioritatera  tribuit  libero  ar- 
bitrio,  jam  refutata  est ;  addo  vero  in  se  invol- 
vere  repugnantiam.  Fatemur  enim  nos  asse- 
rere  voluntatem  se  determinare  ex  vi  suse 
libertatis  et  sufficientis  auxilii;  in  boc  autem 
includitur  determinationem  non  esse  prius  ex 
sola  bbertate^  sed  simul  esse  ex  virtute  gra- 
tice;  repugnat  ergo  quod  subdit ,  prius  esse 
hanc  determinationem  quam  Deus  ad  illam 
concurrat  per  auxilium  efficax,  quia,  eo  ipso 
quod  gratia  influit  in  ipsam  determinationem, 
fit  et  ostenditur  efficax  in  actu  secundO;,  ut 
Molina  frequenter  ducet.  Similis  contradictio 
in  secunda  propositione  invenitur ,  in  qua 
prior  illa  pars ,  quod  voluntas,  constituta  in 
actu  primo  per  auxilium  sufficiens^  se  sola  et 
per  seipsam  se]  reducat  in  actum  secundum, 
est  contra  expressa  verba  MolinEe,  et  contra 
alteram  partem^  in  qua  dicit^  etiam  ex  senteu- 
tia  Molinee^  ad  eam  reductionem  concomitan- 
ter  coucurrere  auxilium  efficax.  Quomodo  ergo 
se  sola^  si  non  se  reducit  sine  concursu  gratise 
efficacis  ?  Similis  contradictio  invenitur  in  liis 
quce  idem  auctor  refert  et  confitetur  in  tertia 
propositione^  ut  paulo  inferiusdeclarabo. 

'13.  Instan.tia.  —  Refellitur.  —  Possent  illi 
auctores  respondere  quod^  licet  in  quibusdam 
locis  prioritatem  negemus,  ex  dictis  a  no- 
bis  in  aliis  locis  inferatur_,  et  ita  per  inscitiam 
repugnantia  dicamus.  Ad  hoc  refellendum  , 
addimus  secundum  dictum  quod  proposui,  ni- 
mirum^  uihil  eorum  quae  in  objectione  as- 
seruntur^  nobisque  tribuuntur,  ex  dictis  nostris 
vel  probabihter  vel  etiam  apparenter  sequi. 
Hoc  probatur  imprimis  de  illo  principali  ab- 
surdo  quod  in  illaobjectione  infertur,  quia  se- 
quitur,,  aiunt^  nos  prius  natura  efficere  deter- 
minationem  nostram,  quam  Deus  phj-sice  nos 
adjuvet;  negatur  enim  sequela^  transit  enim 
ab  extremo  ad  extremum  sine  medio.  Ex  eo 
enim  quod  asserimus  concursum  Dei  non  esse 
priorem,  inferunt  esse  posteriorem,  cum  ta- 
men  detur  medium  quod  nos  asserimus,  sci- 
Hcet,  esse  simultaneum.  Itera  transitum  fa- 
ciunt  a  verbo  preedeterminandi  ad  verbum  ad- 
juvandi;  nam,  quiadicimus  voluntatem  se  de- 
terminare  priusquam  a  Deo  physice  pra^de- 
terminetur,  imo  sine  tali  prffideterminatione, 
inferunt  quod  se  determinet  priusquam  Deus 
illam  phy.sice  adjuvet;,  quse  illatio  valde  frivola 
est,  quia  datur  adjutorium  physicum  et  simul- 
taneum  :  tale  est  enim  adjutoriura  generahs 
concursusj  et  speciahs  influxus  principiorum 


OBJECTIONI,  ET  A  VARIIS,  ETC.  5G7 

cooperantis  gratise.  Quin  potius,  ex  ipsa  ra- 
tione  adjutorii  nos  inferimus,  cum  Augusti- 
no,  debere  esse  omnino  simul  et  non  prius 
sub  illa  ratione,  ut  lib.  3  de  auxiho  gratiee  ad- 
juvantis  declaravimus.  Hinc  aperte  corruunt 
illee  propositiones,  quarum  illationes  in  hac 
prima  fundatur.  Cum  ergo  F.  Davila  infert 
primo  Uberum  arbitrium  suis  virihis  inchoare 
opus  pietatis,  si  excludat  cooperantem  gratiam, 
ut  indicant  illa  verba^^^w  viribus,  male  infert, 
quia  si  hberum  arbitrium  non  prius  inchoat, 
quam  a  Deo  juvetur  per  gratiam  physice  co- 
operantem,  certe  non  suis  viribus  inchoat.  Si 
autem  particula  suis  viribus  non  exchidat  co- 
operationem  gratise,  sed  sohim  significet  vo- 
hmtatem  sua  Ubertate  inchoare  cum  coope- 
rante  gratia  opus  pietatis,  supposita  vocatione 
Dei,  sic  cathoUca  est  doctrina,  ut  capite  se- 
quenti  ostendemus.  Quod  autem  additur,  vo- 
hmtatem  suis  viribus  inchoare  opus,  iit  iihid 
inc(Bptum  gratia  perficAat  et  consimimet ,  male 
infertur,  et  ad  priorem  sensum  in  rigore  per- 
tinet.  Nam  Uberum  arbitrium  non  soUs  suis 
viribus,  sed  gratia  pliysice  adjutum,  opus  in- 
choat ;  ergo  gratia  non  tantum  physice  adju- 
vat  ad  perfectionem  et  consummationem  pii 
operis,  sed  etiam  adejus  inchoationem ,  cujus 
contrarium  per  iUa  verba  significatur.  Verius 
ergo  diceretur  gratiam  juvare  ad  inchoandum 
opus,  ut  postea  etiam  ad  ilhid  perficiendum  et 
consummandum  juvet,  juxta  iUud  :  Qui  cmpit 
in  volis  opus  honum ,  ipse  perficiet.  Secunda 
item  illatio,  quoclpars  operis  fit  a  libero  arhi- 
trio,  etpars  a  gratia,  ineptissima  est,  quia  si  ni- 
hil  est  a  libero  arbitrio,  prius  quam  a  concursu 
ct  adjutorio  Dei,  quomodo  inferri  potest  par- 
tem  aUquam  facere  solum  hberum  arbitrium? 
Tertia  etiam  illatio  ruit,  quia  arbitrium  so- 
him  nihil  facit  sine  gratia ;  ergo,  Ucet  simul 
cooperetur  ad  actum  quo  se  ab  aUo  disceruit, 
non  ideo  solus  facit  aUquid  quo  se  discernat. 
Unde  ad  summum  inferri  posset  non  solam 
gratiam  discernere  justum  ab  injusto,  quodin 
aduhis,  et  quoad  discretionem  quse  in  execu- 
tione  fit,  omnino  concedendum  est,  juxta  illud 
Augustiui  :  Q,u,i  creavit  te  sine  te,no)i  salvahit 
te  sine  te,  ut  infra  iterum  dicemus,  verba 
PauU  tractando. 

d^.  Refutantur  alice  propositiones  quas  in- 
fert  Cahrera.  —  Ex  aUis  vero  propositionibus 
quas  infert  Cabrera,  duai  priores  satis  jam  re- 
jectae  sunt.  Tertia  vero  est  de  ista  causaU  pro- 
positione  :  Quia  voluntas  se  determinat  ,  ideo 
Deus  efficaciter  auxiliatur  ad  eumdem  actum ; 
et  e  contrario  haec  erit  falsa  :  Quia  Beus  auxi- 


508  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

lium  efficax  frcolet ,  ideo  volufitas  se  determi- 
nat.  Eamdemque  illationem  facit  Alvarez,  et 
per  tres  alias  propositiones  illam  declarat. 
Unde  subinfert  concursum  Dei  ad  nostram  de- 
terminationem  non  esse  determinationem^  sed 
postdeterminationem.  Nos  autem,  quod  ad  illa- 
tionem  attinet,  facile  negamus  illam  causalem 
sequi  ex  nostra  sententia,  quia  negamus  esse 
ordinem  causalitatis  inter  influxurri  liberi  ar- 
bitrii  et  gratiae,  seu  Dei ,  idque  convincimus 
ex  identitate  actionis  indivisibilis ;  sed  illse 
propositiones  causales  in  rigore  affirmant  or- 
dinem  causalitatis;  ergo  non  solum  non  se- 
quuntur  ex  nostra  sententiaj  sed  ex  illa  potius 
in  rigore  falsge  esse  convincuntur,  ut  latius 
probavi  lib.  \  de  Auxil.,  c.  45  et  16,  et  lib.  3, 
c.  6  et  14.  Dico  autem  illas  propositiones  cau- 
sales  esse  falsas,  quia  si  uota  illa  causalis  non 
indicat  propriam  causam ,  sed  necessariam 
conditionem,  vel  concursum  comitantem,  sic 
verissimum  est  cooperationem  liberam  arbitrii 
necessariam  esse,  ut  gratia  efficax  suum  effec- 
tum  obtineat ,  quia  non  juvat  Deus  nisi  eum 
qui  aliquid  conatur,  ut  est  Augustini  axioma. 
Et  hunc  sensum  admittit  etiam  Cabrera  in 
disp.  2,  n.  407.  Ego  vero  censeo  vitandam  esse 
iocutionem,  quia  in  materia  gravi,  et  calum- 
niis  ac  periculis  exposita,  oportet  cum  omni 
proprietate  et  rigore  loqui.  Utendum  est  ergo 
verbis  significantibus  concomitantiam ,  ut  : 
Dcus  non  determinat  voluntatem ,  nisi  ipsa  se 
determinet ;  nonjuvat,  nisi  ipsa  sejuvet. 

lo.  Respondetur  ad  propositiones  quas  Al- 
varez  suhinfert.  —  Atque  hiuc  ad  propositio- 
ues  quas  Alvarez  subinfert,  neganda  imprimis 
est  illa  propositio  :  Beu^s  operatur,  quia  liomo 
operatur,  cum  in  ipsa  operatione  bominis  Dei 
operatio  includatur.  Quid  est  ergo  quod  Alva- 
rez  refert  ?  Dixerunt  ( inquit )  consequenter, 
quod  licet  in  eodem  prorsus  momento  tempo- 
ris  et  naturw,  Deus  et  voluntas  operari  inci- 
piant,  tamen  Deus  operatur ,  quia  voluntas 
nostra  operatur.  Quomodo  heec  possunt  dici 
consequenter ,  cum  in  verbis  citatis  aperta 
contradictio  iiivolvatur  ?  Nam  si  Deus  et  vo- 
hintas  nostra ,  in  eodem  signo  seu  momento 
naturse,  operari  incipiunt,  impossibilis  est  illa 
causahtas,  quae  necessario  supponit  priorita- 
tem  naturae  in  operatione  nostrse  vohmtatis ; 
sed  ideo  in  hoc  alhicinantur,  quia  nohmt  dis- 
tinguere  inter  hcec  duo  :  Deus  non  operatur, 
nisi  voluntate  liominis  cooperante ;  vel  :  Deus 
operatur,  quia  voluntas  hominis  operatur,  quce 
lougissime  inter  se  distant,  sicut  propositio 
causaUs  diflfert  a  simphci,  seu  de  inesse.  Quod 


EFFICACI  GRATL^  DEI. 
iu  omni  operatione  causai  secundse  suo  modo 
locum  habet;  nam  Deus  non  concurrit  cum 
sole,  nisi  ipse  illuminet,  non  tamen  concurrit 
quia  ihuminat.  Et  idem  defectus  committitur 
in  illatione  ilhus  propositionis  :  Qiiia  homo 
vult  consentire,  ideojuvatur.  Quam  dicit  sequi 
evidenter  ex  negatione  physicse  prsedeterrai- 
nationis ,  cum  tamen  nuha  sit  ratio  vel  appa- 
rentia  illationis,  sed  tantum  abusus  verborum. 
Nullo  ergo  modo  dici  potest  :  Quia  homo  vult 
consentire ,  ideo  adjuvatur ,  cum  non  possit 
veUe  consentire  sine  adjutorio  Dei.  Dici  ergo 
debet  :  Nisi  liomo  veht  consentire ,  non  juva- 
tur.  Proeterea  idem  est  de  uhima  propositione 
ihata  ab  eodem  auctore  :  Quia  homo  vult  con- 
verti ,  ideo  gratia  excitans  transit  in  adjuvan- 
tem  seu  cooperantem  ;  nam,  cum  iUa  causah 
nota,  est  in  rigore  falsa,  quia  ipsum  vehe  con- 
verti  est  a  gratia  adjuvante,  et  juxta  senten- 
tiam  Mohnse  gratia  excitans  influit  in  iUud 
veUe,  non  tantum  moraUter  sed  etiam  phy- 
sice,  et  per  iUum  influxum  transit  in  gratiam 
adjuvantem;  non  autem  influit  gratia  exci- 
tans  quia  arbitrium  vuU,  quamvis  non  influat 
nisi  etiam  arbitrium  velit.  Sicut,  quando  vo- 
luntas  operatur  ex  habitu  charitatis,  habitus 
non  influit  nisi  volente  arbitrio,  non  tamen 
iufluit  habitus  quia  vuU  voluntas,  non  enim 
pra^cedit  ahquod  veUe  quo  vohmtas  apphcet 
habitum  ad  agendum,  sed  proprie  dicitur  ha- 
bitus  non  influere  nisi  volente  arbitrio. 

16.  Denique  eadem  ratione  nonestadmit- 
tenda  ex  parte  Dei  iUa  causahs  locutio  :  Quia 
Deus  vel  gratia  influit  seu  concurrit,  ideo  h- 
berum  arbitrium  concurrit ;  si  tahs  locutio  ad 
actualem  seu  concomitantem  concursum  Dei 
ad  extra  referatur.  Probatur  quia  intercedit 
eadem  ratio,  quia  iUi  influxus  Dei,  gratise,  et 
hberi  arbitrii  in  re  nou  distinguuntur,  et  ideo 
non  potest  esse  inter  illos  vera  caiisaUtas.  Dico 
autem  :  Si  referatur  ad  influxum  comitantem, 
quia  si  sermo  sit  de  praeveniente  auxiho,  seu 
de  vocatione,  verissime  dicitur  :  Quia  Deus  vo- 
cat,  vel  proevenit  hominem,  ideo  vuU,  vel  cou- 
sentit ;  nam  gratia  prseveniens  est  vera  causa 
consensus,  hcet  uou  excludat  cooperationem 
Uberi  arbitrii ;  item,  si  illa  causaUs  referatur 
ad  voUmtatem  Dei,  quam  aliqui  vocant  con- 
cursum  seu  auxiUum  ad  intra,  sic  etiam  vere 
dici  potest:  Quia  Deus  vuU  seu  preebet  concur- 
sum,  voluntas  creata  operatur;  quia  voUmtas 
Dei  est  vera  causa  et  principium  omnis  effectus 
et  actionis  voUuitatisUumanee,  et  itanon  solum 
ffiteruitate,  sed  etiam  ordine  natura^.  antecedit, 
quia  per  actum  immanentem  et  virtute  trans- 


CAP.  XXllI.  SATISFIT  ALTERI 
eimtem  influit  in  ipsum  conciirsum,  et  liac  ra- 
tione  vera  est  causalis  illa  propositio^  ad  quam 
non  est  necessariaprsedeterminatio  pliysica^  sed 
vera  efficientia  pliysica  et  simultanea  sufficit. 

17.  Respondetur  adea  qiue  Cumel  suhjungit. 
—  In  his  vero  quee  Cumel  subjungit^  falsum 
est  Deum  preescire  prcedeterminationem  sub 
coiulitione  futuram  antecedenter  ad  influxum 
gratise,  vel  concursum  Dei,  neque  id  potest  in- 
ferri  ex  nostra  sententia,  sed  potius  contra- 
rium^  quia  Deus  non  prsescit  futurum  sive  ab- 
solute^  sive  sub  conditione,  nisi  eo  modo  quo 
futurum  est  in  utroque  illo  statu.  At  vero  de- 
terminatio  libera  nec  absolute_,  nec  sub  eon- 
ditione  futura  est  antecedenter  ad  influxum 
gratise,  vel  Dei,  sed  cum  illo,  et  omnino  simul, 
ut  ostensum  est ;  ergo  non  aliter  preescitur  fu- 
tura.  Itaque,  sicut  in  prsescientia  absoluta  Deus 
preevidet  determinationem  futuram  a  volun- 
tate  cum  concursu  et  gratia  Dei  illi  in  tem- 
pore  danda,  ita  in  prsescientia  conditionata  scit 
ad  quam  partem  voluntas  sit  determinanda 
cum  tali  concursu  et  auxilio  gratise,  si  illi  in 
tali  opportunitate  detur  aut  offeratur,  ut  illam 
juvet  ad  se  determinandum,  et  ita  non  au- 
tecedenter  ,  sed  concomitanter  ad  influxum 
gratiae  prsevidetur  talis  determinatio.  At  ve- 
ro  in  lioc  etiam  sensu  inferri  potest,  ex  nos- 
tra  sententia,  Deum  expectare  cooperatiouem 
nostrse  liberae  vt)Iuntatis,  ut  ipse  operetur.  Sed 
de  hac  locutione  dicam  latius  infra,  cap.  37  ; 
est  enim  sub  illis  verbis^  et  ablata  aequivoca- 
tione^  verissima. 

\  8.  Item  respondetur  ad  alia  quce  in  altero 
loco  Cuniel  imponit. —  Quai  in  altero  loco  Cu- 
mel  mihi  imponit^  quatenus  attingunt  quees- 
tionem  de  initio  salutis^  infra  in  eodem  capite 
tractanda  sunt;  quoad  alia  vero  rejecta  sunt. 
Quis  enimdixit.  supposita  excitante  gratia,  li- 
berum  arbitrium  incipere  prius  natura  conver- 
sionem^  per  quam  proxime  preeparatur  ad  gra- 
tiam  ?  Nam  si  sit  sermo  de  gratia^  id  est,  de 
auxilio  elficaci  vel  physice  adjuvante^  homo 
non  se  prseparat  ad  illam  gratiam  incipiendo 
conversionem,  sed  cum  illa  gratia  gratis  col- 
lata  incipit  conversionem.  Si  vero  sit  sermo 
de  gratia  sanctificante^  sic  verum  est  hominem 
per  conversionem  se  prseparare  ad  illam,  sed 
falsum  est  prius  natura  incipere  talem  conver- 
sionem,  quam  per  auxilium  gra^iee  ad  illam 
inchoandam  physice  juvetur,  non  prius  uec 
posterius,  sed  simultaneo  concursu.  Et  aperte 
repugnautia  involvitur,  cum  dicitur,  quia  ho- 
mo  voluit  cousentire  prius  natura,  ideo  Deum 
velle  juvai-e  illum  simultaneo  concursu;  nam 


OBJECTIONI,  ET  A  VARIIS,  ETC.  509 

simultaueus  concursus  non  datur  ad  id 
quod  est  prius  natura,  cum  a  nobis  dicatur  si- 
muItaneuS;,  non  tantum  tempore,  sed  etiam 
natura.  Nec  aliud  tandem  coUigere  potuit  ex 
omnibus  locis  et  verbis  meis^,  quas  ibi  citat, 
nisi  vel  Deum  iu  conseusu  simultaneo^  non 
prius  uatura,  prioritate  scilicet  causalitatis, 
operari,  quod  ego  libentissime  admitto^  vel 
Deum  qiioad  hunc  concursum  expectare  influ- 
xum  liberi  arbitrii,  quod  etiam  verum  et  cer- 
tum  judico.  Sed  de  hoc  posteriori  puncto  in 
loco  citato  dicam;  de  priori  vero  jam  satis  est 
dictum,  et  demonstratum  quam  longe  sint  ab 
illo  principio  cgetera  quse  ex  illo  male  infert. 
Quorum  unum  est  quod  ultimo  loco  addit,  de 
sufficiciitia  et  efficacia  auxilii,  quod  prior  sola 
sit  ex  Deo,  secunda  ex  nobis.  Ha^c  enim  poste- 
rior  pars  falsa  est,  ut  dicam  capite  sequenti, 
nec  sequitur  ex  dictiS;,  cum  arbitrium  nihil  fa- 
ciat  in  ordine  supernaturali  sine  auxiiio  effica- 
ci^  nec  det  illi  efficaciam,  sed  ab  iUo  potius  ju- 
vetur.  Solum  ergo  dici  potest  auxilium  efficax 
non  operari  sine  nobis,  quod  verissimum  est_, 
longe  tamen  diversum. 

19.  Respondetur  ad  ea  quce Ledesma  induxit. 
—  Ad  ea  tandem  quos  Ledesma  induxit,  fate- 
mur  uos  dicere  Deum  non  prius  natura  influere 
per  concursum  generalem,  nec  per  actualem 
influxum  gratise  adjuvantis.  Gavenda  vero  sunt 
verba  quibus  ssepe  ille  auctor  confuse  utitur, 
concursum  confundendo  cum  prsedetermina- 
tione,  cum  prsemotione,  ut  possit  iude  conci- 
pere  lector  nos  omnem  gratiae  prsemotionem 
negare.  Distincte  ergo  loquendo,  asserimus  Dei 
gratiam  prsecedere  prsemovendo  liberum  ar~ 
bitrium,  excitando  illud,  alliciendo  ac  prsepa- 
rando,  non  prsedetermiuando^  et  quoad  hsec 
preemotio  Dei  non  est  simul,  sed  preecedit  tem- 
pore  quando  est  tantum  sufficiens,  vel  saltem 
natura  quaudo  est  efficax  modo  a  nobis  decla- 
rato.  Post  hanc  vero  preemotionem,  in  illo 
puncto  quo  arbitrium  determinatur  ,  nuUam 
aliam  preedetermiuationem  vel  praimotionem 
causalem  admittimus,  sed  concursum  et  influ- 
xum  simultaneum,  ut  satis  jam  declaratum  est. 
Neque  Moliua  aliquid  amplius  dicit  in  illo  eo- 
dem  loco,  quem  Ledesma  citat^  ut  manifeste 
ostensum  est. 

20.  Ultimo  ergo  addo  tertium  dictum  quod 
proposui,  videlicet,  totam  hanc  objectionem 
locum  habere  in  sententia  illorum  Doctorum, 
et  ab  eis  eodem  modo  solvendam  esse,  si  velint 
consequenter  loqui,  solumque  inter  nos  relin- 
qui  controversiam  de  auxilio  prsevio  prsede- 
terminante^  cum  qua  omnes  istse  illationes  et 


510  LIB.  V.  DE  AIJXILIO 

propositiones  nullam  habentconnexiouem.  De- 
claratur  assertio.  Nam  isti  auctores  admittunt 
nobiscum  esse  necessarium  auxilium  simulta- 
neum  imbibitum  in  actione  liberi  arbitrii. 

21 .  Neque  enim  negare  possuut,  ut  eludant, 
primam  causam  per  se  et  immediate  iufluere 
iu  actionemcreaturse,  neque  etiam  possunt  ne- 
gare  quin  actio  liberi  arbitrii,  si  supernatnra- 
lis  sit,  immediate  ac  per  se  sit  ab  aliquo  prin- 
cipio  supernaturali  etgratuito  pbysice  in  illam 
influente.  Ergo,  loquendo  prsecise  de  illo  iu- 
fluxu  simultaneo,  objici  eodem  modo  potest 
contra  illos  auctores,  quod  prius  natura  in- 
fluat  arbitriiim  quain  gratia,  quia  ba^c  non  in- 
fluit  prius  secundum  illum  influxum ;  ergo 
posterius.  Itemsequitur  Deumconcurrere  quia 
voluntas  concurrit.  Hsec  autem  non  debent  nec 
possunt  admitti,  in  illa  sententia,  etiam  respec- 
tu  auxilii  simultanei^  quia  nibil  intelligi  potest 
fieri  a  libero  arbitrio  sine  illo  simultaneo  in- 
fluxu  ;  ergo  necesse  est  ut  etiam  fateantur  ex 
negatione  prioritatis  non  inferri  affirmationem 
posterioritatis^  quia  simultas  excludit  priori- 
tatem  et  posterioritatom  respectu  ejusdem,,  et 
secundum  eumdem  ordinem  naturee  et  causa- 
litatis.  Item  fateri  debent^  ex  concomitantia 
necessaria  non  sequi  causalitatem  iuter  con- 
comitantia,  quia  non  agunt  solitarie^  ut  sic 
dicam^  sed  concurrendo  simul  ;  ergo  in  hoc 
versatur  eadem  ratio  in  utraque  opinione.  So- 
lum  ergo  superest  queestio  de  necessitate  prse- 
vii  concursus  ante  simultaneum,  quse  contro- 
versia  per  hanc  objectionem  non  attiugitur^ 
quia  sive  detur  talis  praemotio^  sive  non  detur, 
semper  est  verum  liberum  arbitrium  in  operi- 
bus  gratise  niliil  posse  sine  aliqua  prsemotione, 
et  nullum  opus  posse  agere  aut  inchoare,  sine 
actuali  influxu  et  concursu  Dei  proportionato 
operi  voluntatis  humanse,  et  ejusdem  ordinis 
cum  illo.  Nihil  ergo  seutentiee  nostrse  obstant 
propositEe  objectiones;  dealiis  vero^  ut  lectoris 
fastidium  levemus,  in  capitibus  sequentibus, 
juxta  occurrentes  occasiones,  dicemus. 

CAPUT  XXIV. 

CONCLUDITUR  YERA  CONCORDIA  LIBERTATIS  AUXI- 
Lll  CUM  EFFIGACI  AUXILIO^  EJUSQUE  NECESSI- 
TATE   IN   GRATIiE  OPERIBUS. 

1.  Hcec  concordia  est  p'(Jocipims  sco^pus  in 
hac  disputadotie  intentus.  —  Hoec  concordia  in 
re  ipsa  jam  explicata  est;  quia  vero  est  preeci- 
puus  scopus  ct  fructus  iu  liac  disputatione  in- 
tentus^  ideo  breviter  et  clare  proponenda  est , 


EFFICACI  GRATL^  DEI. 
et  nonnullai  objectiones  dissolvendse,  ut  per 
earum  solutionem  veritas  illustrior  fiat.  Duee 
vero  sunt,  ut  sic  dicam,  partes  libertatis,  quae 
integree  et  illaesEe  conservari  debent  secuudum 
fidem,  non  obstante  necessitate  auxiliorum 
gratiffi  etiam  efficacium,  quiB  secuudum  le- 
gem  ordinariam  Dei  hominibus  dantur.  Prior 
pars  libertatis  est  quoad  specificationem,  seu 
contrarietatis,  quse  requirit  potestatem  veram 
et  moralem  ad  prsestandum  superuaturalein 
cousensum  vocationi^  etiam  in  his  homiuibus 
qui  vocationi  sufficieuti  uon  consentiunt.  Al- 
tera  pars  libertatis  est  quoad  exercitium,  quee 
postulat  potestatem  non  oonsentiendi  voca- 
tioni,  etiam  in  his  hominibus  qui  vocationi 
consentiunt,  et  pro  illo  eodem  instanti  pi'0  quo 
consentiunt_,  considerato  prius  natura  quam 
consensus  fiat.  Quaj  omnia  satis  patent  ex 
dictis  supra  de  libertate. 

2.  Necessitas  gratice  efficacis  optime  conve- 
nit  cum  lihertate  quoad  specificationem.  Ratio. 
— Dicimus  ergo  primo  necessitatem  gratiee  ef- 
ficacis  existentis  in  vocatione  congrua  optime 
convenire,  seu  in  concordiam  redigi  cum  li- 
bertate  quoad  specificationem.  Ratio  est,  quia 
liomo  a  Deo  vocatus  habet  potestatem  proxime 
sufficieutem  ad  consentiendum  si  velit^  ita  ut 
sine  alio  prseveniente  auxilio,  vel  prsedetermi- 
natione  extrinsecus  proveniente,  possit  cum 
eff^ectu  velle  et  facere  id  ad  quod  vocatus  est ; 
ergo  talis  homo,  licet  cum  effectu  non  consen- 
tiat,  liber  est  ad  consentiendum.  Antecedens 
probatum  hactenus  est  contra  alias  sententias. 
Consequentia  vero  probatur  quia,  in  illohomi- 
ne,  ordine  uaturee  prsecedit  vera  potestas  con- 
seutiendi  per  principia  gratiee,  tam  moralia 
quam  physica,  et  potestas  dissentiendi  per  in- 
natam  libertatem,  ut  effectus  ipse  probat  in 
his  qui  non  consentiunt;  ergo  in  tali  homine;, 
prius  natura  quam  dissentiat,  est  vera  libertas 
ad  consentiendum,  et  consequenter  quoad  spe- 
cificationem  actus,  seu  libertas  contrarietatis ; 
hsec  enimidem  sunt. 

3.  Eadem  ratio  aliter  formatur.  —  Secundo, 
ad  majorem  declaratiouem,  eadem  ratio  aliter 
formatur,  quia  homini  sulficienter  vocato  et 
non  consentienti  nihil  deest  ex  parte  gratise 
necessarium  ad  consensum,  nisi  auxilium  gra- 
tise  simultaneum,  seu  coucomitans;  sed  hic  de- 
fectus  non  est  contrarius  libertati;  ergo.  Ma- 
jor  supponitur  ex  dictis.  Miuor  probatur;,  quia, 
licet  ille  concursus  ad  extra  non  detur,  esse 
potest  oblatus  et  paratus  ex  parte  Dei,  et  de 
facto  ita  offertur,  quia  secundum  Scripturas, 
et  promissiones,  ac  comminationes  Dei,  per 


GAP.  XXIV.  CONCLUDITUR  VERA  CONCORDIA  LIBERTATIS,  ETC. 


511 


Deiim  non  stat  quominus  homo  consentiat  et 
velit^  postquam  vocatus  est;  ergo  id  satis  est 
ad  libertatem.  Probatur  consequentia,  quia 
hsec  libertas  consistit  in  proxima  potestate 
sufficiente  ad  utrumque^  et  consequenter  cx 
l^arte  Dei  habente  paratum  concursum  :  hoc 
euim  intime  imbibitur  vel  requiritur  in  pro- 
xima  et  integra  potestate,  ut  supra  probatum 
est;  actualis  autem  concursus  simultaneus  non 
requiritur  ad  polestatem,  sed  ad  usum  ejus. 
Unde  in  actibus  etiam  naturalibus  idem  mo- 
dus  libertatis  ad  utrumque  invenitur :  licet  in 
usu  et  in  effectu  homo  unum  tantum  concur- 
sum  ad  unum  actum^  et  non  ad  alium^,  in  se 
recipiat,  tamen,  quia  hoc  ipsum  per  ilhim 
stat,  et  pendet  ab  usu  Ubertatis  ejus,  ideo  cum 
carentia  talis  concursus  stat  vera  hbertas  ad 
eumdem  actum. 

^.  Declaratur.  —  Tertio  declaratur,  quia 
quod  vocatio  sit  inefficax  seu  incongrua,  non 
oritur  ex  DeO;,  sed  ex  homine,  ut  in  superio- 
ribus  probatum  est ;  ergo  taUs  vocatio,  quse 
in  re  est  incongrua,  confert  homini  potestatem 
qua  Uber  simphciter  constituitur  ad  non  red- 
dendum  vocationem  incougruam ;  ergo  incon- 
gruitas  illa  stat  cum  perfecta  libertate  ad  con- 
sentiendum,  ahas  non  posset  homini  imputari, 
nec  esse  hbera  tahs  inefficacia,  seu  incongrui- 
tas.  Ethoc  confirmant  ihse  admonitiones  Petri 
et  Pauh :  Satagite  ut  per  lona  opera  certam 
vcstram  vocationem  faciatis,  2  Petr.  1 ;  et :  A&- 
juvantes  exliortamur  vos,  ne  in  vacuum  gra- 
iiam  Dei  recipiatis,  2  Cor.  6.  Essentenim  istae 
exhortationes  vanoe,  nisi  bonus  usus  gratiee 
vel  vocationis  esset  in  proxima  potestate  reci- 
pientis.  De  quibus  et  ahis  locis  plura  in  capite 
sequente. 

5.  Propo7iitur  difficultas.  —  Superest  vero 
difficuhas,  quia  vocatio  seu  auxihum  efficax 
est  simpUciter  necessarium  ut  iiomo  consen- 
tiat ;  sed  hsec  vocatio  non  datur  homini  qui 
non  consentit;  ergo  deest  ilh  ahquid  necessa- 
rium  ad  consensum ;  ergo  non  est  liber  ad  con- 
sentiendum.  Probatur  consequentia  ex  nostris 
principiis.  Primo,  quia  vocatio  congrua  est  ne- 
cessaria  tanquam  unum  ex  prffirequisitis  ad 
operandum ;  ostendimus  enim  hoc  auxihum 
efficax  esse  preemovens,  et  ordine  naturse  an- 
tecedens  operationem.  Secundo,  taUs  vocatio, 
etiamsi  dicatur  aliqua  ex  parte  iuvolvere  au- 
xilium  simultaneum,  nihilominus  non  sohim 
non  datur,  verum  etiam  nec  offertur  a  Deo, 
neque  est  in  potestate  hominis  habere  iUam, 
quia  nihil  potest  homo  facere  ut  iUam  habeat, 
ut  supra  de  praideterminatione  physica  dice- 


bamus.  Rationes  enim  ibi  factse  seque  hic  pro- 
cedunt,  quia  nec  immediate  potest  homo  in  se 
facere  talem  vocationem,  nec  media  disposi- 
tione  libera  ad  illam  se  prseparare,  cum  omnis 
taUs  dispositio  debeat  ab  aUqua  congrua  voca- 
tione  proficisci.  Et  confirmahir,  uam  iUud  est 
m  nostra  potestate,  quod  est  in  nostra  vohm- 
tate,  juxta  iUud  Augustini,  1  R(.'tract.,cap.22 : 
Id  est  i)i  nostra  potestate,  quod  cum  volumus 
facimus ;  sedhabere  taiem  vocationem  non  est 
situm  in  nostra  voluntate,  sed  est  beneficium 
omnino  gratuitum,  nam  ratione  hujus  voca- 
tionis  potissime  dictum  est  ab  Apostolo  :  Non 
est  volentis  neque  c^irrentis,  sed  Dei  miserentis, 
juxta  sententiam  Augustini  in  Enchirid.,  c. 
32,  dicentis  :  Quomodo  non  volentis,  etc,  nisi 
quia  et  ipsa  voluntas,  ut  scriptum  est,  a  Domino 
prceparatiir  ?  Praeparatur  autem  per  sanctam 
et  congruam  cogitationem,  seu  vocationem, 
ut  ipse  Ub.  de  Dono  persever.,  c.  8,  declarat, 
et  in  qusest.  2  ad  SimpUcian.  :  Nisi  vocando, 
inquit,  prcecedat  misericordia  Dei,  nec  credere 
quisquampotest,  utexlioc  incifiat  justificari, 
et  accipiat  facultatem  lene  operandi  ;  et  infra 
expresse  dicit  nobis  tribui  non  posse  quod  vo- 
camur,  praesertim  illa  vocatione  quse  congrua 
dicitur,  de  qua  inqidt :  Igitur  non  volentis , 
neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei,  qui  hoc 
modo  vocavit,  quo  aptum  erat  eis  qui  secuti 
suni  vocationem. Talis  ergo  vocatio,  cui  non  da- 
tur,  neque  etiam  offertur ;  ergo  non  est  in  j)0- 
-testate  ejus ;  ergo  neque  in  Ubertate ;  ergo  uec 
effectus  talis  vocationis  est  in  ejus  potestate, 
aut  libertate,  cum  ad  iUum  sit  necessaria  taUs 
vocatio,  sicut  nos  contra  necessitatem  phy- 
sicse  prsedeterminationis  argumentati  sumus. 
6.  Duo  distinguenda  ad  difficultatemexpedien- 
dam.  —  Ad  hanc  difficuUatem  expediendam, 
et  differentiam  assignandam  inter  vocationem 
congruam  et  physicam  praideterminationem, 
duo  attente  distinguenda  sunt.  Nam  aliud  est 
vocationem,  quse  homini  de  facto  datur,  esse 
congruam  vel  incongruam,  aUud  vero  es 
quod  Deus,  preecognoscendo  unam  vocatio- 
nem  futuram  congruam,  aUam  vero  non  ta- 
lem  futuram,  elegerit  unam  vel  aUeram  tri- 
buere.  Nam  manifeste  constat  posse  hoc  se- 
cundum  pendere  ex  sola  Dei  voluntate,  quam- 
vis  primum  etiam  ex  vohmtate  liumana  pen- 
deat.  Dicendum  est  ergo  utrumque  eorum 
verum  esse.  Nam,  posita  in  homine  sufficiente 
vocatione,  et  prtescindendo  ab  omni  prseco- 
gnitione  Dei  circa  futura,  est  in  potestate  ho- 
minis  faeere  ut  illa  vocatio  Dei  congrua  sit, 
quia  iUi  simul  offertur  auxihum  concomitans, 


512 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^E  DEI. 


quo  possit  operari,  si  velit,  et  si  de  facto  ope- 
retur,  jam  vocatio  erit  congrua,  et  ut  talis 
erit  a  Dco  prsecognita,  et  libera  eieetione  coi- 
lata.  Neque  obstat  quod  quidam  objiciunt, 
quia  nemo  potest  se  disponere  ad  auxilium  ef- 
licaX;,  saltem  primum^  neque  ilhid  impetrare 
aut  emereri;,  nam  ad  hsec  omnia  supponi  de- 
bet;  ergo  uec  potesthabere  illud  in  sua  potes- 
tate^  etiam  quoad  lioc  ut  efficacitas  auxilii 
pendeat  ex  hbertate  hominis.  Respondemus 
enim  negando  cousequentiam,  quia  illa  potes- 
tas^  quse  est  iu  homine  vocato^  ut  non  reddat 
vocationem  incongruam,  non  est  remota^  ut 
sic  dicam,  scihcet^  per  potestatem  se  dispo- 
nendi  ad  ahquod  auxihum,  sed  est  proxime 
per  potestatem  cooperandi  auxilio ,  seu  voca- 
tioni,  cum  auxiho  simuhanco  sibi  jam  oblato. 
Atque  ob  hanc  rationem  necessitas  vocationis 
congruae  non  repugnat  cum  ai>soluta  libertate 
et  potestate  ad  bene  operandum,  etiam  tum 
quando  contingit  vocatiouem  non  esse  con- 
gruam,  quia  causa  liujus  defectus  seu  incon- 
gruitatis  actuahs  in  libero  arbitrio  fuit. 

7.  Difficuitas  autem  posita  non  procedit 
contra  lianc  partem^  sed  tantum  probat  aliud 
secundum  membrum^  quod  proposuimus,  sci- 
hcet,  non  obstante  hac  dependentia  congrui- 
tatis  vel  incongruitatis  vocatiouis  a  nostro 
hbero  arbitrio,  niliilominus  manere  in  seterna 
Dei  providentia  et  sola  libera  electione,  quod 
decreverit  dare  huic  homini  in  tempore  voca- 
tiouem  quam  preevidit  ei  futuram  congruam, 
vel  aliam  non  talem  futuram,  quia,  cum  in 
prsescientia  sua  omnia  preeoccupet^,  potest  vel- 
le  quod  sibi  placuerit,  et  varias  vocationes 
pro  suo  beneplacito  distribuere,  seu  causas 
secundas  ita  prseparare^  ut  lieec  vel  illa  vocatio 
ad  liunc  vel  illum  hominem  perveniat.  Et 
hoc  tantum  est  quod  Augustinus  in  locis  cita- 
tis  docetj  et  probant  rationes  factse,  idemque 
confirmat  argumentum  proxime  factum,  quod 
homo  non  potest  se  disponere  ad  primam  vo- 
cationem ,  etiam  sufficientem ;  ergo  muho 
miuus  ad  congruam.  Hsec  ergo  distributio, 
sicut  et  prcedestinatio,  voluntate  Dei  tlt,  et 
non  habet  causam  ex  parte  hominis,  ut  iufra 
latius  dicam. 

8.  Uude^  ut  difficuhas  clarius  solvatur,  ad- 
deudum  est  vocationem  cougruam  ita  esse  ne- 
cessariam  ut  consensus  cum  efl^ectu  detur^  ut 
iha  necessitas  nou  sit  ex  parte  principii,,  quate- 
nus  confert  veram  potestatem  ad  ageudum^sed 
sohim  ex  parte  etlectus ,  ut  certo  et  infahibi- 
hter  futurus  sit.  Quse  necessitas  maxime  consi- 
deratur  in  ordine  ad  diviuam  prcescientiam  et 


prsedestinationem,  ut  vohmtas  prsedefinitiva 
Dei  ppssit  infahibihter  impleri.  Et  ideo,  non 
obstante  necessitate  vocationis  congruse,  qui 
illam  non  liabet,  absolute  et  simphciter  habet 
potestatem  operandi,  quia  ipse  est  in  causa, 
ut  vocatio  quam,  habet  congrua  non  sit.  Ne- 
que  refert  quod  non  sit  vel  fuerit  in  hominis 
potestate  recipere  a  Deo  illam  vocationem 
quam  prsecognovit  futuram  esse  congruam. 
Quia  ex  parte  ipsius  consensus,  vel  potius  ex 
parte  principii  ejus,  non  erat  illa  simpliciter 
necessaria  ad  tale  opus  vel  consensum  pree- 
standum  ;  poterat  enira  fieri  per  aliam  voca- 
tionem,  simpliciter  et  vere  sufficientem,  si 
liomo  illa  uti  voluisset,  sicut  posset ;  sed  illa 
necessitas  est  solum  ex  preescientia  Dci,  qui 
pra:ividit  hominem  de  facto  non  bene  usurum 
alia  vocatione^  et  illa  necessitas  quoad  hanc 
partem  est  consequens  liberum  usum  vel  abu- 
sum  in  preescientia,  et  non  est  necessitas  sim- 
pliciter  et  antecedens,  et  ideo  carentia  talis 
vocatiouis  uon  est  contra  libertatem  quoad 
specificationem  respectu  talis  effectus. 

9.  Atque  hiuc  tandem  est  apertum  discri- 
men  inter  necessitatem  physicse  prsedetermi- 
nationis  et  congruse  vocationis.  Nam  physica 
prsedeterminatio  dicitur  esse  antecedenter  ac 
per  se,  et  natura  sua  necessaria  ad  omnem 
actum  liberum  voluutatis,  et  ideo  si  illa  uon 
datur,  nec  ofi^ertur  a  Deo^  sed  potius  ex  abso- 
luto  et  antecedenti  Dei  decreto  omnino  nega- 
tur,  actus  simpliciter  et  omnino  fit  impossibilis 
voluntati ;  nullo  enim  modo  est  in  potestate 
ejus.  At  vocatio  quse  de  facto  est  congrua^  non 
est  simpliciter  necessaria,  alia  enim  de  se  suf- 
ficeret^  si  homo  illam  non  contemneret^  sicut 
de  vocatione  Esau  dixit  Augustinus  dicta 
qusest.  2  ad  Simplician, ;  unde  si  quse  est  in 
illa  necessitas,  non  est  antecedens^  sed  conse- 
quens.  Quod  ex  alia  difi^erentia  declaratur, 
nam  physica  prsedeterminatio,  si  necessaria 
est,  revera  requiritur  ex  parte  priucipii,  ut  det 
vel  compleat  posse^,  ut  manifestis  argumeutis 
probatum  est,  etiamsi  assertores  ejus  aliquan- 
do  tergiversentur ;  ideoque  qui  talem  prsede- 
terminationem  non  recipit  in  se,  absolute  non 
habet  potestatem  integram  et  proximam,  et 
quia  illam  non  habet  in  sua  potestate  morali, 
ita  ut  facere  possit  aliquid  ad  obtiuendam  il- 
lam^  neque  potestatem  remotam  habet_,  ac  sub- 
inde  liberam  quoad  specificationem,  nec  illi 
potest  imputari  ad  culpam  carentia  talis  auxi- 
lii  efficacis,  et  consequenter  nec  omissio  efi^ec- 
tus  ihius. 

10.  Vocatio  congrua  duo  habet.  —  At  vero 


CAP.  XXIV.  CONXLUDITUR  YER.^.  CONGORDIA  LIBERTATIS  AUXILII,  ETC. 


313 


vocatio  congrua  diio  liabet^  nam  et  est  voca- 
tio,  et  est  congrua.  Qiiatenus  vocatio  est,  dat 
posse  integrum  et  completum,  tam  morale, 
quam  physicum  ,  qnia  supponit  vel  princi- 
pium  physicum  supernatnrale,  vel  ilkid  se- 
cum  atfert,  ut  declaravi  capite  22.  Quatenus 
vero  congrua  est ,  dat  ilUid  posse  tali  modo, 
vel  in  tah  opportunitate,  ut  iniahibiliter  ha- 
beat  efFectum,  et  ideo  dicitur  sub  hac  ratione 
non  solum  dare  posse,  sed  etiam  agere  ,  quia 
inducit  infalHbiliter  ad  agenduin.  Verumta- 
men  intercedit  differentia,  quia  sub  priori  ra- 
tione  dat  posse  per  se  et  independenter  ab  usu 
hberi  arbitrii ;  sub  posteriore  autem  ratione 
dat  agere  cum  ordine  ad  usum  liberi  arbitrii  a 
Deo  preevisum,  ad  quem  illa  congruitas  dicit 
habitudinem.  Et  hinc  fit  ut  possit  dari  integra 
potestas ,  et  consequcnter  etiam  integra  li- 
bertas,  sine  congruitate  vocationis,  quia  po- 
test  praBcedere  vocatio  quse  det  talem  potesta- 
tem,  et  solum  desinat  esse  congrua  ex  defectu 
liberi  arbitrii,  in  cujus  proxima  pol(!state  est 
bonus  usus  talis  vocationis,  et  quia  cum  iho 
auxilio  gratise  nou  facit  quod  potest,  ideo  talis 
vocatio  congruitate  caret,  quam  posset  habere. 
Et  lioc  modo  congruitas  talis  vocationis  est 
in  potestate  hominis-,  licet  non  sit  in  ejus  po- 
testate  habere  aUam  vocationem  quam  Deus 
prsenovit  futuram  congruam,  et  nihilominus 
illam  dare  noiuit,  quod  non  obstat  libertati 
et  potestati  per  aham  vocationem  compa- 
ratae. 

\  1 .  Efficacia  gratice  lihertati  arbitrii  quoad 
exercitium  actus  non  repugnat,  sed  media  voca- 
tio?ie  congrua  optime  concordat.  —  Dico  se- 
cundo  :  elficacia  gratise  hbertati  arbitrii  quoad 
exercitium  actus  non  repngnat,  sed  media  vo- 
catione  congrua  optime  concordat.  Assertio 
qnoad  priorem  partem  certa  est  de  fide ;  mo- 
dnsautem  hujns  concordise,  licet  sit  obscnrus, 
a  nobis  tamen  exphcatur  in  hunc  modum. 
Quia  duo  requirunturad  gratiam  seu  auxilium 
efficax  preevium,  nnum  est  iit  inducat  vohm- 
tatem  in  consensum  ,  aliud  ut  infahibiliter 
consequatur  effectum  ;  primum  habet  vocatio 
congra  ex  se  et  ex  natura  sua,  et  lioc  prtecise 
spectatum  non  repugnat  libertati ,  quia  cum 
vocatiene  sic  considerata  manet  indifferentia 
vohmtatis,  ita  ut  posset  cum  illa  vocatione 
conjungi  carentia  consensus,  si  nulla  alia  sup- 
positio  fiat.  Secundum  autem  non  habet  iha 
vocatio  ex  se  sola,  sed  ut  liabet  liabitudinem 
ad  effectum  futurum,  et  prsevisum  a  Deo,  qui 
in  sua  prsescientia  fahi  noa  potest.  Hinc  ergo 
fit  ut  illa  efficacitas  vocationis  optime  simul 

VIII. 


consistat  cum  hbertate  actus ;  quia  quatenus 
illa  vocatio  spectatnr  ut  congrua  ,  jam  invol- 
vit  nsum  libertatis. 

{'i.  Dcclaratur. —  Et  hsnc  ratio  concordias 
roaxime  declaratur  ex  differentia  inter  infal- 
libihtatem  physicae  praideterminationis  ct  vo- 
cationis  congruae.  Nam  prior  est  infalhbiUtas 
in  causa  determinata  prius  natura,  quam  ef- 
ficiat  actum  secundum,  id  est,  in  auxilio  de  se 
efficaci  etprgedeterminaute  vohmtatem  huma- 
nam,  underepugnat  indifferentiee  requisitre  ad 
usum  libertatis  ;  liaic  vero  posterior  est  infal- 
hbilitas  effectus,  ut  futuri  a  sua  causa  proxi- 
ma,  prtevisa  ut  libere  determinanda  cum  tali 
anxilio ;  unde  necessitas  quae  sequitur  cx  prio- 
ri  infallibilitate  est  necessitas  omnino  antece- 
dens,  quse  libertati  repugnat ;  aUera  vero  est 
necessitas  consequens,  quee  optime  cum  liber- 
tate  consistit.  Item  prior  infalhbiiitas  seu  ne- 
cessitas  nuUo  modo  pendet  exlibera  potestate 
voluntatis,  quia  nec  habere  illam  prsedetermi- 
nationem  est  in  potestate  libera  vohmtatis,  sed 
sohim  in  potestate  receptiva  respectu  liberee 
voluntatis  Dei,  et  post  receptam  illam  deter- 
minationem  non  est  in  potestate  voUmtatis 
suspendere  vel  impedire  actionem  ejus;  at  pos- 
terior  infallibilitas  absolute  pendet  ex  libero 
usu  vohmtatis,  cujus  prsevisio  snpponitur  in 
mente  Dei  per  scientiam  conditionatam,  et 
inde  est  infallibilis  connexio  talis  vocationis 
cnm  consensu  hI)ero  vohmtatis. 

13.  Unde  ulterius  in  hoc  modo  efficaeitatis 
vocationis  congruse  non  antecedit,  vel  tempo- 
re,  vel  natura,  determinatio  voluntatis  huma- 
nee  ad  unum  in  actu  primo,  sed  semper  intel- 
ligitur  de  se  indifferens,  etiam  posita  illa  vo- 
catione,  ita  ut  prsecise-  spectando  talem  voca- 
tionera,  possit  voluntas  humana  pro  sua  liber- 
tate  illam  facere  non  congruam,  seu  reddere 
inefficacem.  Atque  ita  prima  determiuatio  est 
illa  quse  fit  in  actu  secundo,  concurrentesimul 
ipsa  libera  voUmtate  ;  solum  ergoproecedit  vo- 
catio  ut  Uabens  Uabitudinem  ad  liberam  de- 
terminationem  voluntatis,  futuram  infallibili- 
ter  in  prsescientia  Dei,  quse  habitudo  non  so- 
lum  potest  esse  simul  cum  libertate,  sed  etiam 
usum  eJQsin  suo  termino  involvit.  At  vero  in 
altero  modo  efficacitatis  per  physicam  preede- 
terminationem,  antecedit  in  humana  voUmtate 
determinatio  ad  unum  in  actu  primo,  ad  qnam 
voluntas  hnmana  hbere  non  concurrit,  et  ab 
illa  sic  prcEdeterminata  procedit  postea  actus 
secundus  secundum  ordinem  causalitatis  et 
natur£e,  quod  male  potest  cum  libero  usu  circa 
eumdem  actum  componi,  quia  talis  effcctns,  ut 

33 


5U 


LIB.  V.  DE  ACIILIO  EFnCACI  GRATI^  DEI. 


provenit  a  tali  causa  proxima^  et  in  actu  pri- 
mo  integre  constituta,  non  est  contingens^  sed 
necessarius  ,  nec  procedit  cum  indifFerentia 
ad  non  agendum,  sed  cum  necessitate  absolu- 
ta,  ab  extrinseco  proveuiente  ad  agendum.  Ex 
comparatione  ergo  utriusque  efficacitatis  ita 
concludimus :  infallibilis  connexio  iuter  prseve- 
niens  auxilium  efficax  et  consensum  volunta- 
tis  tantum  esse  potest,  vel  antecedens  et  in 
causa,  vel  consequens  et  in  praiscientia  aliqua 
futuri  eventus  in  seipso  ;  sed  prior  modus  in- 
fallibilitatis  non  potest  cum  libertate  actus 
concordari,  ut  multis  modo  ostensum  est;  ergo 
ideo  cum  illa  concordat,  quia  non  est  iufalli- 
bilis  in  causa  per  se  spectata^  sed  ut  habente 
babitudinem  ad  efFectum  infallibiliter  in  pree- 
scientia  futurum.  Ergo  nonpotest  abterquam 
per  vocationem  cougruam  hsec  concordia  ex- 
plicari,  et  cum  illa  optime  constat. 

44.  Contra  hunc  autem  concordise  modum 
multanobisobjiciuntur.  Primum  est  quia  pro- 
cedit  ex  fundamento  scientise  conditionatae, 
quod  (ut  quidam  ait)  omnes  antiqui  Doctores 
negant,  et  certum  est  (in  ejus  utique  senten- 
tia)  talem  preescientiam  non  dari.  Et  quamvis 
hoc  non  sit  certum,  saltem  negari  non  potest 
quin  tale  fundamentum  sit  dubium^  ideoque 
videri  debet  insufficiens  ad  concordiam  expli- 
candam,  quia  de  fide  certum  est  gratiam,  et 
prsedestinationem  Dei  non  tollere  Hbertatem^ 
dogmaautem  fidei  non  debet  in  dubio  princi- 
pio  fundari.  Hsec  vero  objectio  facile,  et  majo- 
ri  efficacitate  retorqueri  potest  contra  physi- 
cam  prEedeterminationem.  Nos  enim  senten- 
tiam  qute  in  illa  constituit  efficacitatem  auxi- 
liorum  gratige  falsam  esse  censemus,  et,  ut 
credimus,  efficaciter  probamus,  et  ex  eo  pras- 
cipue  illam  impugnamus,  quod  taUs  modus 
praivenientis  efficaciffi  concordari  non  potest 
cum  actu  nobis  Ubero  quoad  exercitium,  neque 
necessitas  ejus  potest  cum  Ubertate  quoad  spe- 
ciem  taUs  actus  conciUari,  in  eo  cui  tale  auxi- 
Uum  non  datur.  Ac  denique  etiam  credimus 
antiquos  Doctores  majori  ex  parte  tale  genus 
prsedetcrmiuationis  negasse,  et  aUos  pleros- 
que  iUam  non  agnovisse,  quod  in  sequentibus 
ostendemus,  Et  quamvis  de  hoc  sit  contentio, 
muUo  magis  dubia  est  assertio  taUs  pra^deter- 
minationis,  quam  scienUai  conditionatae  ;  nam 
(ut  credimus)  multo  minorinititur  auctoritate, 
et  sechisis  aUis  testimoniis  vel  rationibus,  in 
iUa  scientia  nuUa  major  inveniturrepugnantia 
quam  in  absohita  scientia  luturorum  contin- 
gentium,  et  per  se  spectata  decetDeum,  per- 
tinetque  ad  perfectionem  ejus ;  iu  praedetermi- 


natioue  autem  invenitur  repugnantia  respectu 
Ubertatis,  et  uon  pertinet  ad  perfectionem  Dei, 
sed  potius  pra3  se  fert  violentum  quemdam 
providentia3  modum.  Incaute  autem  id  nobis 
objiciunt,  in  quo  ipsi  majori  ratione  redar- 
gui  possunt. 

45.  Et  nihilominus  in  forma,  respondemus 
ad  priorem  partem  negaudo  assumptum.  Est 
enim  iUa  sententia  conformis  Scripturis  et 
antiquis  Patribus,  et  omnino  vera,  quam 
multi  ex  adversariis  jam  negare  non  audent, 
Ucet  in  modo  seu  fundamento  iUius  a  nobis 
discordent,  ut  physicse  prsedeterminationi  ad- 
hajreant,  ex  qno  quanta  iUis  incommoda  se- 
quantur  in  secundo  prolegomeno  ostendimus. 
Ad  aheram  partem,  dicimus  dogma  fidei  non 
fundari  in  dubio  fundamento,  quantum  ad 
rationem  credendi,  ssepe  autem  exphcari  et 
defendi  per  fimdamentum  minus  certum, 
quamvis  probabiUus.  Sicut  quod  Spiritus 
Sanctus  non  sit  fiUus,  dogma  fidei  est,  id  au- 
tem  a  nobis  expUcatur,  quia  processio  per  vo- 
luntatem  non  est  per  modum  similis,  quod 
sub  opinione  est.  Ita  ergo  in  praesenti,  Ucet 
concordia  auxiUi  efficacis  cum  Ubertate  sit 
dogma  fidei,  et  de  scientia  conditionata  non 
sit  tanta  certitudo,  nihilominus  hanc  viam, 
ut  saniorem  et  magis  accommodatam,  ehgi- 
mus,  ad  iUud  dogma  fidei  defendendum  et 
exphcandum,  quod  ad  muuus  Theologi  perti- 
net. 

16.  Ohjcctio.  — ■  Hinc  vero  objiciunt  secun- 
do,  quia  concordia  hsec  Ubertatis  cum  gra- 
tia,  et  Pelagianis  visa  est  impossibiUs,  et  Au- 
gustino  et  Patribus  saltem  valde  obscura  et 
difficiUs ;  si  autem  hado,  eoncordia  sumenda  es- 
set  ex  usu  libertatis  prseviso  per  scientiam  con- 
ditionatam,  res  esset  valde  facilis  et  pervia,  et 
ita  nec  hseretici  habuissent  occasionem  exag- 
gerandi  repugnantiam  gratipe  cum  hbertate, 
nec  Augustino  visa  esset  res  adeo  difficihs. 
Imo  aUquando  iUam  rationem  esset  aggressus 
ad  hanc  concordiam  expUcandam,  quod  ta- 
men  nunquam  facit,  sed  semper  in  hoc  nego- 
tio  rccurrit  ad  subjectionem  intellectus  in 
obsequium  fidei,  et  recognitionem  omnipo- 
tentise  Dei  et  justitise,  ac  bonitatis  ejus,  ni- 
hilque  aliud  respondendum  putat^  nisi  quod 
Paulus  homini  dicenti :  Quid  aclliuc  quceriUir? 
voluiitati  ejus qui  reststet?  ves^ondiii  :  0  liomo, 
tu  quis  es,  qui  respondeas  Deo;  o  altitudo  divi- 
tiarum,  et:  Non  est  iniquitas  apud  Deum.  Ergo 
signum  est  hunc  modum  concordiae^  quem 
nos  assignamus,  non  esse  verum,  neque  prin- 
cipiis  fidei  cousentaneum. 


CAP.  XXIV.  CONCLtJDITUR  VERA  CONCORDTA  LlBERTATIS  AUXILII,  ETC. 


515 


17.  SolmtuT  'primai^ars  oljectionis.  — Tres 
partes  habet  objectio.  Prima  spectat  ad  rem 
ipsam^  et  in  hoc  fundatur  quod  hsec  ratio  con- 
cordise  est  nimis  facihs,  cura  tamen  ipsa  con- 
cordia  semper  visa  sit  obscurissima,  preeser- 
tim  Augustino^  epistola  46,  in  fme,  et  47,  in 
principio,  et  in  hb.  de  Grat.  et  hber.  Arbitr., 
in  principio.  Respondemus  hunc  modum  con- 
cordiee  comparatum  quidem  ad  obscuritatem 
et  perplexitatem,  quee,  posita  physica  prsde- 
terminatione,  in  tali  concordia  invenitur,  esse 
facilem  et  clarum,  nihilominus  tamen,  abso- 
hite  loquendo,  esse.valde  supernaturalem,  et 
muha  includere  quae  ab  liomine  non  compre- 
henduntur,  hcet  utcunque  concipiantur.  Nam 
imprimis  scientia  illa  de  futura  hbera  deter- 
minatione  vohmtatis  ex  taH  vel  tah  hypothesi, 
nimis  est  obscui'a  et  difficihs,  necessariumque 
est  fidei  adjutorium  ut  ea  credatur,  quia  divi- 
nee  excellentiai  et  testimoniis  Seripturarum  est 
magis  consentanea.  Unde  cum  haec  concordia 
iUam  sententiam  supponat,  eo  ipso  difficihs 
est  et  obscura.  Deinde,  iha  posita,  superest  illa 
difficuhas  quffi  philosoplios  errare  fecit,  quo- 
modo  cum  tah  prsescientia  stet  contingentia, 
quam  novi  quidam  Theologi  augent,  dicentes 
hauc  scientiam  esse  causam  futuritionis  effectus 
per  eam  cogniti.  Imo  etiam  in  ipso  Deo  non 
caret  difficuhate  ad  explicandum  quomodo 
cum  tah  prgescientia  hbere  operetur,  ut  in 
proprio  opere  de  illa  scientia  attigimus.  Ad 
hsec .,  etiamsi  scientia  ipsa  non  tollat  hbertatem, 
adhuc  obscuram  est,  quomodo  gratia  prove- 
niens  ex  absoluto  decreto  Dei,  etiamsi  iham 
scientiam  supponat,  libertatem  non  impediat, 
cum  absolute  voluntati  Dei  nemo  possit  resis- 
tere.  Ac  denique  in  executione,  satis  obscurum 
ac  difficile  est  ad  intehigendum  quomodo  vo- 
luntas  divina  et  humana  ita  in  effectione  ejus- 
dem  actionis  conveniant,  ut  neutra  aheram 
ordine  causahtatis  aut  praedeterminationis  an- 
tecedat,  quae  difficuhas  non  tohitur  per  scien- 
tiam  conditionatam.  Nam  in  ihamet  scientia 
necessarium  erit  ut  saUem  sub  conditione  illa, 
quse  in  tah  scientia  supponitur,  proponantur 
ihse  du8B  vohintates  ut  conjunctae,  et  quasi 
prgeparatffi  ad  efficiendam  eamdem  actionem 
omuino  simul  natura  sine  prsevia  efficacia,  vel 
preedeterminatione  unius  in  aham.  Hsec  er- 
go  concordia  quam  assignamus  non  potest 
propter  claritatem  vel  facihtatem  contemni , 
cum  difficuhatibus  scateat.  Debet  autem  aliis 
prseferri,  quia  in  his  difficuhatibus  nuha  est 
quse,  vel  repugnantiam  ahquam  cum  ahquo 
dogmate  fidei,  vel  contradictionem  in  rebus 


ipsis  ita  prae  se  ferat,  ut  non  sufficienter,  imo 
et  evidenter  solvatur ,  sahem  negative,  ut 
aiunt,  id  est,  ita  solvendo  argiimenta,  ut  evi- 
dens  sit  non  conchidere.  In  alia  vero  rationc 
concordia3 ,  quse  physicam  praedeterminatio- 
nem  supponit,  multa  includuntur,  quce  ita  ap- 
parent,  et  inter  se  et  cum  dogmatibus  fidei 
pugnantia,  ut  nobis  non  videantur  sufficien- 
ter,  nedum  evidenter  dissolvi. 

18,  Secundapars  oijectionis  solvitur — Itam 
tertia  i^ars.  —  Secunda  pars  objectionis  erat 
de  modo  argumentandi  Pelagianorum  contra 
Augustinum  ;  arguebant  enim  ihum,  quod  in- 
troduceret  fatum  nomine  gratiae  efficacis,  seu 
vocationis  ex  proposito,  quod  nuho  colore  di- 
cerent,  si  concordiam  libertatis  cum  tali  gra- 
tia  ad  scieutiam  illam  mediam  revocaret.  Unde 
tertia  pars  ihius  objectionis  est,  quod  Augus- 
tinus  nunquam  usus  est  tah  scientia  ad  hanc 
concordiam  explicandam.  Verumtamen,  quod 
ad  Augustinum  attinet,  in  prolegom.  2  osten- 
dimus  ihum  ,  et  scientiam  mediam  agnovisse 
in  Deo,  et,  ad  nonnulla  mysteria  exphcanda, 
iha  usum  fuisse  ;  quomodo  vero  illam  semper 
cum  praedestinatione  et  congrua  vocatione 
conjunxerit,  infra  in  speciali  capite  declarabi- 
mus.  De  Pelagianis  vero,  sive  illam  scientiam 
ignoraveriut,  sive  iham  cognoverint,  parum 
nostra  refert,  nam  in  hoc  valde  errabant,  quod 
necessitatem  auxihi  gratiae  etiam  adjuvantis, 
et  simuhanei,  seu  generalis  concursus  puta- 
bant  repugnare  libertati.  Unde  in  objecto 
scientiae  mediae  (si  eam  agnoverunt)  non  ad- 
mitterent  posse  inchidi  auxihum  gratiae,  ut 
ex  liypothesi  prsesciretur  quid  esset  voluntas 
cum  illo  subsidio  hbere  operatura,  quia  cre- 
debant  iham  hypothesim  destruere  liberta- 
tem.  Et  ideo  cogitare  non  potuerunt  per  scien- 
tiam  hanc  posse  efficaciam  gratiae  cum  liber- 
tate  concihari.  De  Semipelagianis,  certius  est 
illam  scientiam  tribuisse  Deo,  male  tamen  illa 
usi  sunt,  non  ad  conciliandam  libertatem  cum 
vera  gratia,  sed  ad  defendendum  bonum  usum 
sohus  libertatis  sine  adjutorio  gratiae,  et  con- 
sequenter  ad  destruendam  veram  rationem 
gratiae,  ponendo  meritum  gratiae  in  merito 
solius  liberi  arbitrii,  et  tribuendo  rationem 
meriti  vel  demeriti  operibus  nunquam  fiituris. 
Et  hoc  putarunt  necessarium  esse  ad  coucor- 
dandam  libertatem  cum  gratia,  et  ad  salvan- 
dam  in  Deo  generalem  voluntatem  salvandi 
omnes  homines  ,  ut  constat  ex  Epistola  Pros- 
peri.  Et  quia  D.  Augustinus  talem  concordiam 
non  admittebat,  imo  vahdissime  impugnabat, 
dicebant  illum  introducere  fatum,  et  similia. 


516 


LIB.  V.  DE  AUXILIO 


CAPUT  XXV. 

ALIIS  OBJECTIONIBUS  CONTRA  SUPERIOREM  CONCOR- 
DIAM  AB  INCOMMODIS  DESUMPTIS  SATISFIT. 

\ .  O^ijectiones  contra  superiorem  concordiant 
ah  incotnmodis  desnmptce.  —  Primum  inco?n- 
modum.  —  Secundtm.  —  Tertiuu.  —  Quao'- 
tum.  —  Quintum. —  Ultra  snperiiis  dicta,  prse- 
cipue  nobis  objicitur  quod ,  juxta  illam  ratio- 
nem  concordise,  multa  videntur  consequenter 
concedenda,  quae  in  Semipeiagianis  vel  etiam 
in  Pelagianis  sunt  damnata^  aut  certe  ad  illa 
nimium  videntur  accedere.  Primum  est,  quia 
sequitur  auxilium  efBcax  recipere  efficaciam 
a  libero  arbitrio^  et  consequenter,  id  quod  est 
potissimum  in  tali  auxilio  esse  a  nobis,  et  non 
ex  Deo,  quod  dici  non  potest,  Sequela  patet, 
quia,  juxta  nostram  sententiam,  auxilium  in 
re  non  est  efficax,  nisi  per  liberam  determina- 
tionem  voluntatis  bumanse  ,  et  ipsa  vocatio 
non  denominatur  efficax,  nisi  per  habitudi- 
nem  ad  illam  determinationem ,  et  quasi  per 
denominationem  ab  illa.  Secundum  est,  quia 
sequitur  rationem,  ob  quam  auxilium  nobis 
datum  est  efficax,  esse  voluntatem  nostram 
bene  utentem  sua  libertate.  Consequens  est 
falsum  ;  ergo.  Sequela  patet  ex  preecedenti 
propositione  ,  quia  nostrum  arbitrium  est , 
quod  sno  bono  usu  dat  efficaciam  auxiiio ;  ergo 
est  ratio  ob  quam  est  efficax.  Falsitas  autem 
consequentis  probatur ,  quia  sic  liomo  fidelis 
discerneret  se  a  non  fideli  per  suum  arbitrium, 
contra  Paulum,  i  Corintli.  A.  Tertium  est, 
posse  hominem  lesistere  auxilio  efficaci ,  quia 
potest  facere  ut  non  sit  efficax,  quandoquidem 
hoc  pendet  ex  sua  libertate.  Consequens  au- 
tem  est  falsum,  quia  auxilium  efficax  procedit 
ex  proposito  Dei  absoluto,  cui  nemo  potest  re- 
sistere ,  et  est  medium  efficax  ad  iUius  propo- 
siti  executionem;  sed  voluntati  Dei  efficaci  ne- 
mo  potest  resistere,  ut  dicitur  Esther.  43.  Ergo 
neque  efficaci  auxilio.  Unde  argumentor  iu 
hunc  modum,  quia  vel  vocationi  congruffi  re- 
sisti  potest,  vel  non  potest.  Si  potest  illi  re- 
sisti ,  non  est  auxilium  efficax  ;  si  non  potest 
ei  resisti,  non  minus  repugnat  libertati  quam 
preedeterminatio  pliysica  ,  et  difficultates  om- 
ues  de  illa  propositse  liic  locum  habent.  Quar- 
tum  inconveniens  est,  quia  sequitur  auxilium 
efficax  non  adiiere  supra  auxilium  sufficiens 
ahquod  auxilium  praevenientis  gratise,  sed  so- 
lam  cooperatiouem  voluntatis  cum  auxilio  si- 
multaneo.  Ex  quo  ulterius  fit  auxilium  efficax 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
non  distingui  a  sufficiente,  nisi  in  actuali  ef- 
fectione  et  in  auxilio  simultaneo,  ac  proinde 
non  esse  efficax,  quia  facit  hominem  consen- 
tire,  sed  quia  illo  cooperante  facit  cum  illo 
consensum,  quse  omnia  sunt  a  nobis  in  cap.  1 
prsecedentis  libri  reprobata.  Quintum  est,  quia 
sequitur  conversionem  hominis  non  resolvi  ul  - 
timate  in  solam  divinam  voluntatem  ,  sed 
etiam  in  humanam,  ac  subinde  ex  duobus  vo- 
catis  ad  fidem,  quod  unus  credat,  et  alter  non 
credat,  non  esse  tribuendum  soli  divinse  vo- 
luntati',  sed  maxime  humange;  nam  iste  non 
credit,  quia  non  vult ;  ille  autem  credit,  quia 
vult.  Et  licet  sit  differentia,  quod  ille  solo  suo 
arbitrio  non  vult,  iste  autem  non  solo  arbitrio, 
sed  adjuvante  simul  gratia,  vult,  nihilominus 
propria  et  innata  hbertas  est  in  suo  genere 
non  sohim  proxima,  sed  etiam  ultima  ratio, 
in  quam  discretio  illa  resolvitur.  Quod  si  ve- 
rum  esset,  cessaret  admiratio  Augustini,  cur 
hunc  traliat  et  illum  non  traliat,  etc. ;  nam  fa- 
cilis  est  ratio,  scilicet,  quia  hic  vult  et  ille  non 
vult,  quod  neque  Augustino,  neque  modo  lo- 
quendi  Scripturse  consentaneum  est.  Et  simi- 
ha  multa  possunt  objici  et  inferri,  quse  viden- 
tur  contraria  vel  Scripturis,  vel  Conciliis,  vel 
Augustino,  et  ideo,  de  his  testimoniis  tractan- 
do  in  sequentibus  capitibus ,  alias  objectiones 
commodius  proponemus. 

2.  Respondetur  ad  objectiones. — Ad  primum 
incommodum.  —  Ad  propositas  vero  objectio- 
nes,  respondemus  niliil  posse  ex  nostra  sen- 
tentia  sequi,  quod  errorem  Pelagii  vel  Massi- 
liensium  redoleat,  cum  ab  utroque  errore  lon- 
gissime  discrepet,  imo  utique  directe  oppona- 
tur.  Quod  facile  intelliget  qui  attente  conside- 
raverit  quse  de  illis  erroribus,  in  prolegom.  4, 
fideliter  ac  diligenter  tradidimus,  et  quse  iu 
his  quinque  libris  de  necessitate  auxiliorum 
gratiee,  tam  excitantis  quam  adjuvantis,  ad  in- 
choanda,  perficienda,  et  consummanda  pieta- 
tis  opera  docuimus.  Ad  primum  ergo  ineonve- 
nieus  negatur  sequela.  Vocatio  enim  congrua, 
sicut  non  habet  suum  esse  vel  suam  perfectio- 
nem  a  libero  arbitrio,  ita  neque  ab  illo  potest 
efficaciam  suam  habere,  sed  vel  efficieuter  ha- 
bet  illam  a  Deo ,  vel  formaliter  a  sua  perfec- 
tione ,  qu£e  intrinsece  est  talis  virtus  agendi. 
Neque  obstat  quod  tale  auxilium  non  sit  efifec- 
turum,  nisi  cum  illo  sit  concursura  simul  vo- 
luntas  humana  se  libere  determinans  ;  nam 
hinc  solum  fit  tale  auxilium  non  exercere  actu 
suam  efficaciam  sine  libero  arbitrio  concau- 
saute  cum  illo ,  inde  vero  non  fit  quod  auxi- 
lium  ab  altera  concausa  habeat  suam  effica- 


CAP.  XXV.  ALIIS  OBJECTIONIBUS  CONTRA  SUPERIOREM 


ciam^  sed  solum  quod  eam  non  exerceat  sine 
illa.  Sicut  habitus  charitatis  non  elicit  actum 
sine  vohmtate  se  determinante,  et  lamen  non 
recipit  efficaciam  a  vohintate^  sed  solum  non 
exercet  illam  sine  vohmtate.  Et  ut  hoc  evi- 
dentius  fiat^  distinguamus  vocem  illam  effica- 
ciam,  potest  enim  significare  vel  vim  et  potes- 
tatem  agendi^  vel  actualem  causahtatem  aut 
eflectiouem.  Si  ergo  priori  modo  sumatur, 
evidens  est  vocationem  congruam  non  reci- 
pere  efficaciam  suam  a  hbera  determinatione 
voluiitatis,  nam  ante  talem  determinationem 
habet  vocatio  iham  efficaciam,  effective  qui- 
dem  a  Deo,  ut  dixi,  formahter  vero  per  se- 
ipsam,  quia  habet  innatam  et  intrinsecam  il- 
lam  vim  agendi  vel  causandi,  quse  nomiue 
efficaclce  in  praedicta  acceptione  significatur. 
Si  vero  sit  sermo  de  efficacia  posteriori  modo 
sumpta,  subdistingui  potest,  nam  duplex  cau- 
sahtas  potest  in  illa  Yocationc  considerari, 
una  antecedens  ordine  naturse  hberum  con- 
sensum  voluntatis,  et  delerminationem  ejus, 
et  haec  in  genere  causse  efficientis  nondum  est 
efficacia  in  actu  secundo,  sed  in  actu  primo, 
tamen  in  genere  causse  formahs  est  vera  cau- 
salitas  physica,  quam  vocatio  habet,  vel  in 
intehectu  ihuminando  ihum,  vel  in  vohmtate 
afficiendo  et  vitahter  inchnando  iham ,  ct 
hsec  tota  causahtas,  sive  physica  et  formahs, 
sive  in  suo  genere  efFectrix  bonse  vohmtatis, 
est  eodem  modo  effective  a  Deo,  et  intrinsece 
ac  formaliter  ab  ipsamet  vocatione,  et  nuho 
modo  esse  potest  a  hbero  arbitrio,  ut  constat. 
Aha  ergo  est  efficacia  actuahs,  seu  in  actu 
secuudo  causse  efficientis,  sive  physicse,  sive 
moralis.  Et  haec  efficacia  niliil  est  ahud  quam 
ipsa  acfcio  vohmtatis  quatenus  a  tali  auxiho 
procedit,  de  qua  actione  verissime  dicitur  vo- 
cationem  non  efficere  iham  sine  consortio,  et 
determinatione  hbera  vohmtatis.  Propter  quod 
recte  monuit  Augustinus,  hb.  de  Grat.  etliber. 
arbitr.,  cap.  2,  in  fine  :  JJt  qui  aliquid  secun- 
dim  Deum  operatur,  non  alienet  hoc  a  propria 
vohmtate.  Non  tamen  propterea  dici  potest  ha- 
bere  auxilium  a  voluntate  illam  efficaeiam, 
seu  actionem,  sed  sohim  non  habere  iham  si- 
ne  cooperatione  vohmtatis,  quod  verissimum 
est,  et  ab  arguentibus  necessario  confitendum 
in  sua  sententia.  Quia  hcet  daretur  voluntati 
auxilium  prsevium  prsedeterminans,  nihilo- 
minus  non  potest  actu  efficere  consensum  sine 
cooperatione  libera  voluntatis  se  hbere  deter- 
minantis,  ut  etiam  ipsi,  vel  inviti,  confitentur, 
ne  usum  hbertatis  in  consensu  negent,  et  ni- 
hilominus  uon  diceut  voluntatem  dare  auxiho 


ETC.  517 

iham  efficaciam,  sed  tantum  auxihum  non 
habere  iham  sine  voluntate  hbere  concau- 
sante. 

3.  Nomineefficacice  quid  intelligatur. —  Sed 
dicent  fortasse  nomine  efficacice  nihil  ex  dic- 
tis  intehigi,  sed  ipsam  actualem  determinatio- 
nem  ad  operandum  ;  hinc  enim  auxihum  vel 
vocatio  vocatur  efficax  quod  includit  quamdam 
infallibilem  determinationem  ad  agendum  ; 
tota  autem  ratio  Imjus  determinationis  in  uos- 
tra  sententia  videtur  esse  liberum  arbitrium, 
quia  vocatio  iha,  quantumvis  cougrua,  non  fa- 
cit  iham  detcrminationem  cfficaciter,  sed  ad  il- 
lam  semper  quasi  expectat  hberum  arbitrium, 
et  ideo  dicimus  esse  necessariam  praescientiam 
liberee  determinationis,  ut  actio  auxihi  sit  in- 
falhbiliter  futura ;  ergo  quoad  hoc  tota  effi- 
cacia  est  a  hbero  arbitrio,  non  solum  respectu 
vocationis,  sed  etiam  respectu  Dei,  quia  etiam 
Deus  non  pradeterminat  hberum  arbitrium, 
sed  quasi  expectat  determinationem  ejus.  De- 
claratur  exemplo  de  vohintate  et  habitu  cha- 
litatis ;  quaudo  enim  vohmtas  tah  habitu  af- 
fecta  exercet  actum  amoris,  hcet  habitus  non 
recipiat  a  voluntate  efficaciam  quoad  ipsam 
actionem,  seu  efficientiam  ejus,  nihilominus  a 
voluntate  habet  determinationem,  et  quasi  ap- 
phcationem  quoad  exercitium  actus.  Ita  ergo 
erit  in  prsesenti  de  vocatione;  nam,  hcet  sit  con- 
grua,  in  suo  usu,  ut  ita  dicam,  et  exercitio  suse 
actionis  subjicitur  vohmtati  et  dominio  ejus 
non  minus  quam  habitus;  hoc  enim  nos  neces- 
sarium  putamus  ad  concordiam  ejus  cum  h- 
bertate. 

4.  Ad  rephcam,  respondeo  in  his  et  simih- 
bus  objectionibus  tacite  supponi  determinatio- 
nem  esse  quid  distinctum  ab  actione  vohmta- 
tis,  et  prius  iha,  quod  nos  omnino  negamus. 
Quia  non  admittimus  in  vohmtate  hbere  ope- 
rante  determinationem  simphciter  prseviam  in 
actu  primo,  credimus  enim  actionem  proce- 
dentem  a  tali  principio  non  posse  esse  hbe- 
ram,  ut  hactenud  late  ostensum  est.  Sechisa 
autem  determinatione  in  actu  primo,  ex  vo- 
luntate  quocumque  Dei  auxilio  ita  praeventa, 
ut  maneat  in  actu  primo  indeterminata  (ut  sal- 
vetur  hbertas  ejus  in  operando),  immediate 
sequitur  determinatio  in  actu  secuudo,  quse 
nihil  est  aliud  reahter  ac  formahter,  nisi  actio 
ipsa  consentiendi,  quia  vohmtas  non  se  deter- 
minat  nisi  efficiendo  suura  conseusum.  Quan- 
tum  ergo  ad  rem  spectat,  parum  refert  loqui 
de  iha  actuah  efficacia  sub  nomine  determina- 
tionis,  vel  sub  nomine  actionis  consensus,  cum 
ia  re  nuha  sit  distiuctio,  sed  tantum  in  nomi- 


518 


UB.  V.  BE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL-E  DEI. 


iiibus.  Igitnr  sicnt  ostensum  est  vocationem 
non  babere  elRcaciam  su£e  actionis  a  libero 
arbitrio,  scd  a  Deo  effective,  et  ab  innata  vir- 
tute  formaliter,  ita  diceuclum  est  de  determi- 
natione.  Nam  vocatio  de  se  determinata  est 
ad  talem  actionem,  et  exercitium  cjus,  non  to- 
tabter  (ut  sic  dicam),  sed  quantum  est  ex  parte 
sua,  et  cum  bac  determinatione  a  Deo  datur 
sub  eadem  conditione,  si  voluntas  cooperari 
vobicrit ;  et  ideo,  licet  verum  sit,  posita  illa 
vocatione^  et  oblato  auxilio  simultaneo,  so- 
lum  expectare  determinationem,  cjuatenus  a 
libera  voluntate  pendet^  nibilominus  nuUam 
effieaciam  vel  determinationem  indc  recipit 
auxilium,  sed  tantum  illi  conjungitur  concau- 
satio  (ut  sic  dicam)  voluntatis. 

5.  Et  boc  ipsum  confirmat  exempbim  de 
vohnitate  et  de  babitu  cbaritatis,  nam  babitus 
cbaritatis  de  se  satis  est  determinatus  ad  suam 
actionem,  non  est  enim  formaliter  liber,  et 
ideo,  quantum  est  ex  se^,  determinatus  est  ad 
exercitium  et  speciem  sui  actus,  illum  tamen 
nonsemper  eUcit,  etiam  proposito  objecto,  quia 
non  est  integrum  principium  sui  actus,  sed 
indiget  cooperatione  voluntatis,  et  quia  vo- 
luntas  libera  est,  et  per  habitum  non  cogitur 
suam  cooperationem  ilh  preestare,  ideo  dicitiir 
habitus  quasi  apphcari  a  vohmtate  ad  operan- 
dum,  non  quia  talis  applicatio  vel  determina- 
tio  sit  aUquid  praevium  in  ipso  habitU;,  sed 
quasi  per  denominationem  extrinsecam ;,  vel 
concomitantiam,  quia  eo  ipso  quod  vohnitas 
se  apphcat,  determiuat,  seu  flectit^  habitus 
etiam  ehcit  actionem  ad  quam  de  se  satis  erat 
natura  sua  determinatus.  Ita  ergo  censemus 
de  vocatione  etiam  eongrua,  si  secundum  se 
et  secundum  suam  entitatem  tantum  conside- 
retur ;  nam  si  spectetur  ut  datur  ex  proposito 
Dei,  sic  habet  quamdam  determinationem  non 
intrinsecam,  sed  extrinsecam  iia  ordinatam  ad 
effectum,  secundum  prffiscientiam  conditiona- 
tam,  ut  infahibiiiter  illam  consequatur.  Et  se- 
cuudum  hanc  rationem,  a  Deo  et  non  ab  ar- 
bitrio  habet  efficaciam  suam,  etiam  quoad  de- 
terminationem  ad  talcm  effectum,  cjuia  ex  li- 
bera  volantatc  Dei  daiur  homini  vocatio  talis 
ac  tantse  activitatis,  cum  taU  cougruitate  et 
habitudine  ad  effectum  infaUibihter  conse- 
cjuendum.  In  qua  observatione  et  attempera- 
iione  vocationis  maxinie  misericordia  Dei  re- 
hicet,  teste  Augustino,  hb.  de  Spirit.  et  iitter., 
cap.  34,  et  aliis  locis  infra  citandis.  Unde,  li- 
cet  talis  vocatio  in  executione  illum  effectum 
conseeutura  non  sit  sine  inflaxu  libero  voluu- 
tatis  humanse;  quem  respicit  ut  iufaUibiUter 


futurum,  nihilominus  non  liabet  suam  effica- 
citatem  ab  illo  ;  sicut  jirsescientia  visionis  nou 
est  in  Deo  sine  habitudine  ad  effectum  futu- 
rum,  et  tamen  non  est  ab  illo,  neque  suam  ve- 
ritatem  habet  ab  illo,  et  Pater  seternus  talis 
est  per  habitudinem  ad  Filium,  et  tamen  nou 
habet  paternitatem  ab  illo  ;  bsec  enim  duo 
longe  diversa  sunt^  \\t  est  per  se  notum. 

6.  Eesporuletur  ad  secundtom  incommodum. — 
Ad  secundum  inconveniens,  negatur  sequela. 
Et  quia  illatio  probationis  solum  probatur  ex 
primo  inconveniente,  cum  illud  negatum  sit, 
et  ostensum  non  sequi,  evanescit  illa  proba- 
tio.  Ut  autem  res  ipsa  evidentior  sit,  et  inde 
nostra  sententia  magis  confirmetur^  adverto 
ex  Augustino,  lib.  de  Dono  persever.,  cap.  10, 
cooperationem  nostram  liberam  cum  voca- 
tione  congrua,  ut  transitin  gratiam  adjuvau- 
tem  ot  cooperantem,  comparari  posse,  vel  ad 
voluntatem  Dei  ,  seu  propositum  seternum 
quod  Deus  habuit  dandi  talem  vocationem , 
vel  ad  actualem  efficientiam  ipsius  vocatio- 
nis  cum  actuali  influxu  liberi  arbitrii  coope- 
rantis.  Et  juxtahanc  duplicem  cpnsideratio- 
nem,  potest  esse  duplex  sensus  illius  conse- 
quentis,  qiwd  nostra  Wbera  cooporatio  sit  ra- 
tio  oh  quam  noMs  detur  vocatio  congrua,  scili- 
cet,  ut  sit  ratio  ob  quam  voluit  Deus  nobis  il- 
lam  dare,  vel  ut  sit  ratio  ob  quam  vocatio  in 
se  flt  et  constituitur  efficax  et  congrua.  Et 
in  priori  sensu  oportet  sumere  illam  coopera- 
tionem^  ut  ab  seterno  prsevisam,  quia,  ut  fac- 
ta  in  terapore,  non  potest  esse  ratio  seternse 
voluntatis  Dei..  In  posteriori  autem  sensu,  ser- 
mo  esse  debet  de  libera  cooperatione  arbitrii, 
ut  in  tempore  exercetur. 

7.  Dico  ergo,  si  illatio  fiat  in  priori  sensu_, 
malam  esse,  et  consequens  esse  falsum.  Nam 
si  operatio  illa  liberi  arbitrii  spectetur  ut  prae- 
cognita  per  scientiam  absolutam  qua  futura 
praividentur^  talis  praiscientia  supponit  iuDeo 
voluutatem  et  propositum  dandi  homini  ta- 
lem  vocationem ;  ergo  non  potest  esse  ratio 
illius  voluntatis  :  si  autem  sit  sermo  de  prae- 
scientia  conditioiiata^  sic,  licet  secundum  ra- 
tioncm  antecedat  propositum  Dei,  non  tamen 
potest  esse  ratio  talis  propositi,  quia  iila  coo- 
peratio  iu  illo  signo  nondum  cognoscitur,  ut 
simpliciter  futura.  Nam  conditioualis  nihil 
ponit  in  esse,  nec  homo  est  dignus  prajmio  vel 
poena  propter  actionem  tantum  sub  couditione 
futuram,  ut  Augustinus,  iib.  2  de  Dono  per- 
sever.,  cap.  9  et  10,  et  alibi  frequenter  docet 
contra  Semipelagianos.  Et  coUigitur  ex  illo 
Sapieut,  4  :  Royptus  est  ne  malitia  mutaret  in- 


CAP.  XXV.  ALIIS  OBJECTIONIBUS  CONTRA  SUPERIOREM,  ETG. 


519 


tellectum  ejus ;  et  ratio  est,  quia  totum  illud 
opus,  quandiu  solum  est  sub  conditioue  futu- 
rum^  continetur  sub  latitudine  entis^  et  non 
actualis,  et  ideo  uon  potest  in  eo,  ut  sic  prse- 
viso,  fundari  actuale  meritum^  nec  impetra- 
tio,  aut  aliud  simile  genus  causee  vel  rationis, 
scd  solum  potest  fundari  ratio  finis.  Et  hoc 
modo  verum  est  liboram  cooperationem  futu- 
ram^  et  sub  conditione  prsevisam^  fuisse  finem 
propter  quem  vohait  Deus  dare  vocationem 
congruam,  ut  homo  consentiret :  inde  tamen 
non  sequitur  iliam  cooperationem  esse  ra- 
tionem  divini  propositi,  sed  potius  sequitur 
esse  effectum  ejus,  et  ad  summum  dici  posse 
rationem  finalem  ipsius  vocationis.  Hoc  autem 
non  est  contra  rationem  gratise  efificacis  ;  nam 
quomodocumque  explicetur  auxihum  efficax^ 
in  omni  sententia  dicendum  est  dari  homini 
ut  ilh  infaUibiliter  cooperetur,  licet  non  detur 
illi  quia  cooperaturus  est.  Hae  namque  duse 
habitudineSj  per  illas  duas  particulas?^^  eiquia 
importatee;,  suut  inter  se  repugnantes^  nam  in 
posteriori  indicatur  prseexistens  causa,  seu  ra- 
tio,  aut  motivum  dandi  auxihum ;  in  priori 
vero  denotatur  potius  effectus,  qui  etiam  est 
fmis  auxilii,  seu  vocationis  Dei.  Sicut  Paulus 
dixit  ad  Eplies.  \  :  Elegit  nos  ut  essemus 
sancli,  non  quia  futnri  eramiis  sancti,  ut  ibi 
notat  Hieronymus,  et  eodem  modo  addit  ibi- 
dem  Pauhis  :  Sorte  vocati  simus,  ffcedestinati 
secundum  propositum  ejus  qui.  operatiir  omnia 
secundum  consilium  voluntatis  suce,  ut  simus  in 
laudem  glorue  ejus,  etc.  Et  Augustinus  hb.  de 
Prsedestinatione  sanctor.,  cap.  47  :  Intelliga- 
gamus  (ait)  vocationem  qua  fiunt  electi,  non 
qui  eliguntur,  quia  crediderunt,  sed  qui  eli- 
guntur  ut  credant ;  et  cap.  19  :  Non  quia 
credidimus ,  sed  ut  credamus  vocamur ,  at- 
que  illa  vocatione  quce  sine  pcenitentia  est,  id 
prorsus  agitur  et  peragitur  ut  credamus.  Et 
Concilium  Arausican.,  can.  25,  cum  Augus- 
tino  ponderat  illud  1  Gorinth.  7  :  Misericor- 
diam  consecutus  swn  ut  sim  fidelis,  addens : 
Non  quia  eram  fidelis.  Quamvis  ergo  scientia 
couilitionata  futurse  liberoe  cooperationis  pree- 
cedat  voluntatem  dandi  talem  vocationem,  ea- 
que  sufficiat  et  necessaria  sit  ut  vocatio  pro- 
pler  talem  cooperationem  tauquam  propter 
suum  proximum  finem  detur,  non  tamen  suf- 
ficit  ut  propter  illam  tanquam  propter  ratio- 
nem,  seu  causam  meritoriam,  impetratoriam, 
vel  aliam  similem  detur.  Quia  (ut  dixi)  illa^ 
habitudines  sunt  repugnantes,  et  habitudo  fi- 
uis  optime  cadit  in  rem  nondum  preecogni- 
tam  ut  absolute  futuram/jsed  ut  possibilem. 


vel  futuram  sub  conditione ;  habitudo  vero  al- 
terius  rationis  vel  causae  postulat  existentiam 
causse,  saltem  ut  absolute  futuram ,  seu  prse- 
sentem  in  prajscientia. 

8.  Et  a  posteriori  hoc  confirmatur,  quia  in 
in  multis  Deus  praevidet  sub  conditione  fuisse 
consensuros,  si  vocarentur  tali  modo ,  ut  de 
Tyriis  et  Sidoniis  dicit  Ghristus,  Matth.  11, 
et  tamen  nou  propterea  vocati  sunt  illo  modo, 
ut  ponderat  Augustinus,  dicto  cap.  10  de  Don. 
persever.,  et  in  Enchirid.,  cap.  95.  Et  in  om- 
nibus  reprobis  cognovit  Deus  sub  conditione 
quod  consentirent,  si  hoc  vel  illo  modo  voca- 
rentur,  et  tamen  illis  non  dantur  vocationes 
congruae,  ut  de  Esau  dixit  Augustinus,  qusest. 
2  ad  Simplician.  Igitur  ex  tali  modo  congrui- 
tatis  aut  efiicacise  vocationis,  nullo  modo  se- 
quitur  dari  ex  parte  hominis  rationem  ali- 
quam  decentise  vel  congruitatis  propter  quam 
a  Deo  talem  vocationem  recipiat.  Quod  ne- 
cesse  fateantur  etiam  fautores  physica?  prae- 
determinationis  ;  negare  enim  non  possunt 
quin  Deus,  priusquam  veht  talem  prsedeter- 
mination  dare,  sub  conditione^prsevideat  ho- 
minem  consensurum,  si  illi  tale  auxilium  de- 
tur  :  et  nihilominus  qui  recte  ex  ilhs  sentiuut 
non  admittent  conseusum  hberi  arbitrii  esse 
rationem  vel  causam  ob  quam  Deus  vult  dare 
tale  auxilium,  sed  potius  esse  effectum,  vel 
ad  summum  finem  auxilii.  Et  ideo  merito  su- 
pra  diximus  errare  qui  in  illa  sententia  dicunt 
consensum  liberum  voluntatis,  licet  sit  a  prse- 
determinatione,  esse  dispositionem  ad  illam ; 
tum  quia  illse  dua3  habitudines  sunt  inter  se 
repugnantes,  ut  dixi ;  tum  etiam  quia  ratio 
facta  urget  contra  illam  sententiam,  quod  ex 
parte  hominis  daretur  ratio  et  causa  auxilii 
efEcacis,  negari  enim  non  potest  quin  dispo- 
sitio  preeparans  hominem  ad  gratiam  sit  ratio 
vel  aliqua  causa  ilHus. 

9.  Dicendum  superest  de  altera  parte,  si 
sensus  argumenti  sit,  ex  nostra  sententia  se- 
qui,  quod,  in  executione  ipsa,  determinatio  U- 
beri  arbitrii  sit  ratio  ob  quam  seu  per  quam 
determinatio  fiat  efficax,  et  congrua.  Et  sic 
etiam  nullius  momenti  vel  considerationis 
est  illatio.  Quia,  ut  in  prsecedenti  puncto  dic- 
tum  est,  hcet  auxilium  efficax  ad  suam  actua- 
lem  efficientiam  requirat  coeiricientiam  libe- 
ram  voluntatis,  nihilominus  auxiiium  non  fit 
efficax  per  efficientiam  hberi  arbitrii,  sed  per 
propriam  virlutem  et  actionem,  et  ita  deter- 
minatio  liberi  arbitrii  non  est  ratio  efficacitatis 
auxilii,  etiam  in  executionc,  scd  potius  sub 
una  ratione  est  effectus  ejus,  sub  altera  vero 


520  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

est  coefficientia  cum  eodem.  Nam  eadem  vo- 
catio  efficax  considerari  potest,  vel  ut  est  auxi- 
lium  prreveniens,  et  inducens  voluntatem  ad 
cousensum,  vel  ut  transit  in  statum  gratioe 
cooperantis  et  adjuvantis.  Et  priori  quidem 
ratione  est  causa  saltem  moralis  ipsius  liberee 
determinationis  voluntatis;  prius  vero  quam 
Inmc  eflfectum  in  re  ipsa  obtineat^  non  dicitur 
efficax,  nisi  quia  et  ilhim  potest  obtinere^  et 
de  facto  infallibiliter  illud  obtinebit.  Inde  ta- 
men  non  fit  ut  determinatio  libera  sit  ratio 
efficacis  vocationis ,  sed  solum  sequitur  quod 
in  illa  consummetur  efficacia  auxilii  tanquam 
in  termino  et  effectu  per  illud  intento.  Nec 
etiam  sequitur  quod  illud  auxilium  solum  sit 
efficax,  ut  concomitans^  seu  per  solam  deno- 
minationem  ab  effectu,  sed  solum  sequitur  non 
esse  efficax  sine  habitudine  a&  effectum  in- 
fallibihter  consequendum,  quam  habitudinem 
habet  priusquara  effectus  in  re  sequatur.  et 
consequenter  prius  etiam  quam  tale  auxihum 
transeat  in  adjuvans ,  seu  concomitans^  et  a 
sua  virtute  effectrice,  ut  estsub  iha  habitudine, 
denominatur  efficax ,  et  ita  includit  determi- 
nationem  hberi  arbitrii,  non  ut  rationem  suae 
efficaciae,  sed  ut  terminum  seu  effectum  ejus. 
10.  Qnatenus  autem  vocatio  consideratur  ut 
actualiter  operaus  consensum  simul  cum  vo- 
luntate,  sive  morahter,  sive  etiam  pliysice,  vel 
per  seipsam,  vel  per  ahquod  ahud  supernatu- 
rale  principium  quod  habet  conjunctum  sub 
hac  ratione,  sua  efficacia  est  ipsamet  actio  qua 
fit  consensus,  non  tamen  ut  est  a  hbero  arbi- 
trio,  sed  ut  est  ab  ipsa  vocatione,  seu  princi- 
pio  ahquo  supernaturah.  Et  ideo  ratio  effica- 
cise  auxihi  non  est  determinatio  hbera  vohin- 
tatis,  quamvis  nou  sit  siue  iha,  quia  nomiue 
determinationis  hberse  significatur  illa  actio, 
ut  esl  a  hbera  voluntate,  a  qua  esse  non  potest 
nisi  etiam  sit  ab  auxiho  efficaci,  neque  etiam 
potest  esse  ab  auxilio  quin  sit  a  voluntate. 
Magis  autem  recipit  nomen  determinationis 
hberse  per  liabitudinem  ad  vohnitatem  homi- 
nis  quam  per  habitudinem  ad  auxihum  efficax, 
vel  ad  voluntatem  Dei,  quia  cum  ibi  concur- 
rant  simul  Deus,  habitus  infusus,  aut  atiquid 
supplens  vicem  ejus  quando<ille  deest,  et  vo- 
luntas  hominis,  et  ex  his  tribus  qnasi  coufletur 
mnim  priiicipium  concretum,  quod  prius  na- 
tura  intelligitur  esse  in  actu  prirao,  iu  illo 
priori  sola  voluntas  huraana  intelligitur  indif- 
ferens  ad  influxura  suum  prffistandum  ;  nam 
habitus  de  se  determinatus  est  modo  jam  de- 
clarato,  et  hcet  Deus  libere  influat,  jam  sup- 
ponitur  sua  voluntate  determinatus  ad  in- 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
fluendum  quantum  est  ex  se,  ut  supra  etiam 
dedaravi ;  voluutas  autera  horainis  adhuc 
raanet  indeterminata  in  illo  priori,  ut  actio 
possit  esse  libera.  Ideoque,  quando  in  poste- 
riori  naturai  actio  illa  simul  procedit  ab  illis 
principiis  quasi  partialibus,  formaliter  deno- 
minatur  determinatio  in  ordine  ad  volunta- 
tem  horainis,  quamvis  siraul  fiat  a  Dco  et  a 
gratia  adjuvante,  tam'  morahter  quam  phy- 
sice.  Atque  ita  illa  determinatio  non  est  ra- 
tio  aliis  priucipiis,  ut  agant  vel  efficacia  sint, 
sed  est  qusedam  concausalitas,  sine  qua  ac- 
tualis  efficientia  aliorum  principiorum  sub- 
sistere  non  possit. 

11.  An  possit  voluntas  resistere  vocationi 
ongruce. —  Objectio  tertia. — In  tertia  objectio- 
ne  ponitur  quid  sit  dicendum  de  potestate  re- 
sistendi  vocationi  congruae.  Aliqui  enim  abso- 
lute  concedunt  sequelam,  nimirum,  volunta- 
tera  posse  resistere  voluntati  congruse,  quia,  ut 
auxilium  efficax  non  tollat  libertatem,  videtur 
necessaria  iu  voluntale  potestas  illi  resisten- 
di,  \\i  videntur  probare  argumenta  facta  con- 
tra  physicam  prsedeterminationem,  et  videtur 
etiara  sumi  ex  Concilio  Tridentino  et  Senon.. 
ut  infra  videbimus,  et  est  expressa  sententia 
Augustini,  lib.  3  de  liber.  Arbitr.,  c.  18,  ubi 
sic  ait  :  Qiicecunque  causa  est  voluntatis,  si  ei 
resisii  non  potest,  sine  peccato  ei  ceditur,  uti- 
que  quia  sine  libertate,  unde  etiam  dicere 
posset,  sine  raerito  ei  consentiturj  etiamsi  ac- 
tus  sit  bonus.  Contra  hoc  autem  videtur  ur- 
gere  nrgumentum  factum,  quia  verbum  resis- 
tendi  includit  compositionera,  quia  nisi  sup- 
ponatur  aggressor,  non  habet  locura  resisten- 
tia  ;  resistere  autem  vocationi  congruse ,  illa 
supposita,  videtur  impossibile,  quia  alias  nou 
esset  infallibihter  efficax;  ergo  illa  supposita 
non  manet  in  voluntate  potestas  resistendi. 
Propter  quod  alii  siraphciter  ncgant  esse  in 
nostra  voluntate  potestatera  resistendi  auxilio 
efficaci,  seu  vocationi  congruce,  nec  putant  il- 
lam  potestatem  esse  necessariam  ad  liberta- 
tem,  quia  auxiliura  efficax  non  est  necessa- 
riura  ad  posse,  sed  ad  agere,  seu  velle,  et  li- 
bertas  consistit  in  posse.  Sed  hoc  a  nobis  ira- 
pugnatum  est  in  pliysica  prajdeterminatione, 
et  eadem  ratio  videtur  Iiabere  locum  in  omni 
auxilio  praeveniente  efficaci,  quia  omne  tale 
auxilium  dat  posse,  quia,  ut  priaeveniens  est, 
non  dat  agere,  hoc  enira  pertinet  ad  auxilium 
simultaneum,  de  quo  solo  potest  hi  rigore  dici 
quod  det  tautum  agere,  et  non  posse.  Unde 
Augustinus  ssepissime  docet  per  vocationem, 
qua  prajparalur  voluntas  a  Domino,  dari  lio- 


CAP.  XXV.  ALTIS  OBJECTIONIBUS  CONTRA  SUPERIOREM,  ETC. 


521 


mini  potestatem  ut  filius  Dei  fiat.  Milii  ergo 
dicendum  videtur  vocationem  congruam  du- 
pliciter  spectari  posse,  primo,  ut  vocatio  est 
secundum  omnem  entitatem  quam  includit ; 
secundo,  ut  denominatur  congrua  per  habi- 
tudinem  ad  effectum  infallibiliter  futurum. 
Priori  modo  spectatse  dico  semper  resisti  pos- 
se,  quia  non  determinat  voluntatem,  ut  supra 
probavi,  et  quia,  simpliciter  loquendo,  nulla 
est  repugnantia  quod  cum  tali  vocatione  simul 
stet  et  componatur  negatio  consensus,  imo  et 
voluntas  non  consentiendi  in  objectnm  vocatio- 
nis,  sed  potius  in  contrarium,  quia  illa  voca- 
tio  relinquit  voluntatem  indifferentem  ad  hfec 
omnia.  Et  hoc  etiam  probat  ratio  in  priori 
upimone  adducta,  et  aUse  factse  contra  physi- 
cam  preedeterminationem.  At  vero,  sumpta 
vocatione  congrua  posteriori  modo ,  et  sub 
illa  reduphcatione ,  iit  congrua  est,  sic  dico 
non  posse  ilH  resisti,  propter  rationem  factam, 
quod  illa  ut  congrua  inchidit  propositum  Dei 
efficax  a  quo  procedit.  Et  ratio  a  posteriori 
est,  quia  vocatio,  ut  congrua,  involvit  usum 
hberum,  et  supponit  iUum  in  divina  prse- 
scientia  ;  homo  autem  non  habet  potestatem 
resistendi  suomet  consensui  in  eodem  et  pro 
eodem  instanti  in  quo  habere  iUum  supponi- 
tnr,  quia  non  potest  velle  non  consentire  dum 
consentit,  facta  utique  suppositione;  sed  vo- 
catio,  ut  congrua,  involvit  actnalem  consen- 
sum  modo  exphcato ;  ergo  iUi  ut  sic  non  po- 
test  eadem  voluutas  resistere.  Et  ob  eamdem 
causam  tahs  potentia  resistendi  non  est  ne- 
cessaria  ad  hbertatem,  nec  impotentia  resis- 
tendi  vocationi  congruse,  ut  tahs  est ,  repu- 
gnat  hbertati ,  tum  quia  ad  hbertatem  nou 
est  necessaria  potestas  ad  opposita,  unum  cum 
aho  componendo ;  tum  etiam  quia  impotentia 
illa  sohim  est  ex  suppositione  consequente, 
et  supponente  jam  usum  hbertatis,  et  ideo 
non  repugnat  hbertati,  sicut  etiam  necessitas 
consequens  ihi  non  repuguat. 

12.  Biffereniia  inter  auxilium  efficax  posi- 
ium  in  prcedeterminatione  physica,  vel  in  vo- 
caiione  congrua.  —  Ex  quo  tandem  constat 
difi^erentia  inter  auxihum  efficax  positnm  in 
prffideterminatione  physica,  vel  in  vocatione 
congrua.  Nam  priori  modo  est  suppositio  om- 
nino  antecedens,  sive  spectetur  secundnm 
suam  nudam  entitatem,  sive  sub  ratione  auxi- 
hi  efficacis;  hsec  enim  duo  in  iha  entitate  non 
distinguuntur,  quia  ex  vi  suae  entitatis  ac  per 
se  dicitur  habere  vim  determinandi  vohmta- 
tem,  ciu  ipsa  vohmtas  non  potest  rcsistere ;  et 
ideo  tahs  impotentia  resistendi  inducit  neces- 


sitatem  absohitam  et  simphciter,  non  tantum 
consequcntiee,  sed  rei,  et  consequentis.  At  vero 
vocatio  congrua,  ut  est  congrua,  et  auxilium 
efficax,  non  est  suppositio  omnino  antecedens ; 
nam  licet  iha  vocatio  absolute  spectata  sit  au- 
xihum  prgeveniens,  tamen,  ut  congrua  est,  in- 
volvit  habitudinem  ad  usura  hberum  infaUibi- 
hter  futurnm,  non  ex  absoluta  efficacia  prse- 
determinante  tahs  vocationis,  sed  ex  spon- 
tanea  cooperatione  vohmtatis  futura ,  et  prae- 
visa  sub  conditione  a  Deo,  qui  talem  vocatio- 
nem,  ut  congruam  et  efficacem,  dare  vohht. 
Et  ideo  impotentia  resistendi  iUi  vocationi  ut 
congrua  est,  non  supponit  necessitatem  abso- 
lutam,  sed  tantum  ex  supposilione  consequen- 
te,  ut  declaratum  est.  Libertas  autem  salvatur 
per  hoc,  quod  hberum  arbitrium  de  se  potens 
est  ad  resistendum  iUi  vocationi  secundum  se 
spectatse. 

13.  Respo7idetur  ad  quartum  inconveniens. — 
Auxilium  efficax  quid  addit  sufficienii  ?  —  Ad 
qnartum  inconveniens,  coiicedimus  auxilium 
efficax  non  addere  supra  sufficiens  novum  au- 
xihum  preeveniens,  quod  sit  motio  vel  quahtas 
distincta  a  toto  auxiho  sufficiente,  et  ab  influ- 
xu  simultaneo,  et  prior  natura  iUo.  Imo  hoc 
existimamns  necessarium,  tum  ut  auxihum 
sufficiens  sit  vere  sufficiens,  tum  ut  potestas 
proxime  libera  ad  efficiendum  et  non  effieien- 
duni  actum  iiiveniatur  in  homine,  non  tan- 
tum  sufhcienter  sed  etiam  efficaciter  vocato. 
Unde  etiam  supra  diximus  vocationem  con- 
gruam  non  addere  sufficienli  aliquam  pro- 
prietatem  absohitam,  quia  illa  esset  necossa- 
ria  ad  posse,  et  non  esset  in  hominis  potestate, 
cum  sit  preeveniens,  et,  illa  data,  non  esset  in 
hominis  potestate  non  habere  actum  ad  qiiem 
sic  vocatur.  Et  sic  incideremus  in  orania  in- 
coramoda  quee  vitare  studemus.  Hse  autem 
rationes  probant  de  quocumque  aho  auxi- 
lio  distincto  a  sufficiente  et  ultra  illud  neces- 
sario.  NUhlominus  vero  negamus  Iiinc  sequi, 
contra  superius  dicta,  auxilium  efficax  non 
esse  prseveniens,  quia  sua  ratione  datur  an- 
tequam  homo  operetur,  et  non  constituitur 
in  illa  ratione  per  cooperationem,  vel  per 
auxihum  simultaneum ,  sed  per  efficaciam 
virtualem  sibi  intriusecam,  ut  est  sub  habitu- 
dine  ad  cooperationem  liberi  arbitrii  de  fac- 
to  infallibiliter  futuram  cum  auxiho  gratiae 
simultaneo. 

14-.  Vocatio  congrua,  ut  est  auxilium  efficax 
prwveniens,  quomodo  a  sufficienledistingiiatur. 
—  Atque  eodem  modo  vocatio  congrua,  ut  est 
auxilium  elficax  prffiveniens,  a  sufficieute  dis- 


522  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

tinguitur,  nam  unaqiiseque  res  per  id  ab  alia 
distinguitur^  perquod  constituitur.  Vocatio  au- 
tem  efficax^  ut  antecedenter  est  congrua,  nou 
constituitur  per  anxilium  simultaneum,  vel 
per  actualem  cooperationem  liberi  arbitrii^,  sed 
por  attemperationem  ad  illam;  ergo  eodem 
modo  distinguitur  a  vocatione  sufficiente,  quae 
iion  ita  attemperate  tribuitur.  Disi  autem  :  Ut 
antccedenter  est  congrua,  seu  efficax,  quia  si 
spectetur  ut  transit  in  rationem  gratiee  coope- 
rantis  et  adjuvantis.  sic  verum  est  non  distin- 
gui  a  vocatione  sufficiente,  nisi  in  actuali  ac- 
tione  cum  auxilio  simultaneo,  et  cooperatioue 
liberi  arbitrii.  Et  simili  modo,  licet  sub  bac 
posteriori  ratione  non  faeiat  vobmtatem  vellc 
aut  facere,  sed  cum  illa  faciat  ipsum  velle,  ni- 
liilominus  sub  priori  ratione  facit  ut  volimtas 
velit  et  operetur,  quia  illam  excitat,  movet, 
et  inducit  ut  velit  et  operetur.  Et  quia  tali 
modo  et  opportuuitate  datur,  ut  infallibiliter 
talem  effectum  obtineat,  ideo  non  soUim  dici- 
tur  et  est  efficax,  prout  actu  cooperatur,  sed 
etiam  prout  pra;movet  et  inducit  ad  volen- 
dum.  Non  est  enim  de  ratione  gratise  efficacis, 
qute  facit  facere,  ut  se  sola  prsedeterminatio- 
nem  aliquam,  vel  ipsam  determinationem  vo- 
luutatis  faciat,  boc  enim  esset  contra  bberta- 
tem  talis  determinationis,  sed  satis  est  quod 
ita  pra^moveat,  ut  infalbbiliter  obtineat  deter- 
minationem  liberam  ab  ipsa  voluntate,  quam- 
vis  in  executione  neque  sola,  neque  prius,  sed 
simul  cum  ipsa  vobuitate,  talem  determina- 
tiouem  efficiat. 

15.  Ohjectio.  —  Dissolvitur.  —  An  gratia 
efficax  sit  per  se  efficax.  —  Sed  dicet  ali- 
quis  :  ergo  gratia  efficax  non  est  per  se  el- 
ficax,  sed  quia  illi  adjungitur  voluntas,  et  sic 
efficacia  gratiee  quodammodo  subjicitur  libero 
arbitrio,  contra Coucilium  Arausican.,  can.  6. 
Imo  etiam  erit  per  accidens  et  contingenter  ef- 
ficax,  quod  videtur  contra  vim  et  dignitatem 
efficacis  gratiaj.  Respondeo  in  priori  consequen- 
te,  particulamillam^eri^eposse  excludere  con- 
sortiura  alterius  causse,  et  siguificare  quod 
sola  non  sulficiat  ad  suam  cansabtatem ;  v?! 
posse  significare  modum  causandi,  et  deno- 
tare  quod  non  babeat  modum  causandi  per  se, 
sed  tantum  per  accidens ;  vel  denique  potest 
significare  intrinsocam  connexionem  inter  ta- 
lem  vocationem,  et  illam  efficacitatem,  a  qua 
dicitur  efficax,  ita  ut  dicatur  uon  convenire 
illi  per  se,  quia  nou  liabet  illam  iutrinsece 
innatam  ex  natura  sua,  et  ex  vi  sua3  absolutae 
entitatis. 

il3,  Primum    sensum  indicat  probatio    in 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
contrarium  inducta;  in  illo  vero  respondemus, 
ad  illationem  priorem,  dupbcem  causalitatem 
inveniri  in  tali  vocatione.  Qufedam  est  anle- 
cedens,  et  quasi  intentionalis  et  moralis,  quas 
illi  convenit  ut  est  gratia  praeveniens,  et  in- 
ducens  voluntatem  ad  consensum,  et  sic  nega- 
tur  illa  prior  consequentia.  Quia  revera  sola 
vocatio  est,  qu£e  attrabit  et  allicit  voluntatem 
prius  natura,  quam  ipsa  consentiat  :  nam  ad 
lioc  non  cooperatur  bberum  arbitrium,  nec 
abo  modo  est  causa  ipsius  vocationis.  Et  simi- 

'  bter  vocatio,  quando  ut  efficax  datur,  sola  est 
quffi  babet  illam  causaUtatem  cum  congrui  - 
tate  ad  capacitatem  et  conditionem  recipien- 
tis;  banc  ergo  congruam  causaUtatem  per  se 
sola  babet  quasi  formaUter,  eamque  a  solo 
Deo  recipit,  ut  dixi,  sine  cooperatione,  dispo- 
sitione,  aut  merito  liberi  arbitrii.  AUa  causa- 
litas  illius  vocationis  est  in  actuaU  executione 
et  actioue  ipsius  consensus,  et  determinationis 
ad  ilUim,  et  sic  concedenda  est  iUatio,  nam 
vocatio  congrua  non  est  ita  efficax  determi- 
nationis  voUmtatis,  ut  se  sola  iUam  efficiat, 
sed  concomitanter  cum  ipsa  voluntate,  nec 
aUud  esse  potest  de  ratione  auxilii  efficacis,  ut 
dixi  saepe.  Nec  inde  fit  ut  gratia  subjiciatur 
Ubero  arbitrio,  sed  fit  ut  in  aliquo  genere  cau- 
.sandi  et  efficiendi  comitetur  iUud,  quod  ve- 
rissimum  est,  ut  infra  circa  ConciUum  Araus. 
latius  dicemus. 

17.  Ui  secundo  sensu,  negatur  simpUciter 
consequentia,  quia  gratia  excitans,  ut  excitans 
est,  non  est  causa  per  accidens  actus  superna- 
turaUs.  Unde  a  fortiori  vocatio  congrua  non  est 
causa  per  accidens ,  etiamsi  uUimum  effectum 
per  iliam  intentum  non  ex  necessaria  determi- 
natione  obtineat,  neque  ex  sola  sua  causali- 
tate ,  sed  cooperante  simul  voUintate  libera  ; 
potest  enim  esse  causa  per  se ,  etiamsi  quoad 
execntionem  causa  non  sit  totalis  in  omnige- 
nere,  sed  requirat  consortium  alterius  causoe 
libere  agentis.  Est  autem  vocatio  causa  per  se, 
quia  non  ab  extrinseco,  sed  natura  sua  ad  ta- 
bmi  effectiun  ordinatur,  unde  quando  effectum 
obtinet,  iUum  per  se  causat,  vel  in  genere 
causce  finabs,  ratione  objecti  quod  ponit,  vel 
in  genere  causee  moraUs,  quatenus  voluntatem 
attrabit  per  actualem  internam  cogitationem, 
afiectionem,  incUuationem,  et  suavitatem  quoe 
inclinationem  auget  :  quse  moralis  causalitas 
in  suo  genere,  et  respectu  eflectus  moralis,  est 
causalitas  per  se,  et  fandatur  in  pbysica  cau- 
salitate  formali ,  quam  talis  gralia  babet  in 
voluntate  quam  afficit  et  intellectu  quem  illu- 
miuat,  ut  supra  declaravi.  Ac  deuique,  quaudo 


CAP.  XXV.  ALIIS  OBJECTIONIBUS  CONTRA  SUPERIOREM,  ETC. 


523 


talis  vocatio  transit  in  gratiam  adjuvantem^ 
etiam  physice  causat  per  se  consensum  volun- 
tatis,  vel  per  ipsummet  actum  quo  voluntatem 
excitat,  ut  est  probabile^  vel  per  principium 
aliquod  supernaturale,  quod  vel  snpponit^  vel 
secum  adducit,  ut  supra  etiam  declaravimus. 
In  tertio  autem  sensu,  fatemur  vocationem 
illam  non  esse  per  se  et  ex  vi  siise  entitatis  eifi- 
cacem,  quia,  licet  congruitas  illa^  ad  effectum 
infallibiliter  futurum,  sit  valde  consentanea 
naturffi  et  inclinationi  talis  vocatiouis,  pendet 
niliilominus  a  futura  liberi  arbitrii  determina- 
tione,  tanqiiam  a  termino  quem  illa  congrui- 
tas  respicit ;  et  ideo  vocatio  illa  non  potest 
habere  illam  congruitatem  es  necessitate  ab- 
sohita,  et  simphciter;  non  potest  ergo  ab  in- 
trinseco  et  per  se  illi  convenire,  nisi  ex  suppo- 
sitioue  tahs  termini  :  et  quia  suppositio  illa 
(^t  simpuciter  hbera  et  contingens,  ideo  con- 
gruitas  etiani  convenit  contingenter  ilU  voca- 
tioj]i  secundum  se  spectatse.  Supposita  autem 
coiigruitate,  per  se  ac  necessario  est  efficax^ 
quia  est  per  se  causa  efiectus,  ut  declaravi,  et 
ex  hypothesi  infalhbiliter  habebit  eflectum.  Et 
hoc  satis  est  ad  omnem  perfectionem  et  utili- 
tatem  gratise.  efficacis;  non  enim  consistit  ejus 
perfectio  velutilitas,  in  hoc  quod  hbertatem 
toUat;  sed  potius,  utsit  utilis,  oportetut  hber- 
tatem  conservet  et  juvet,  et  perfectio  ejus  in 
hoc  consistit,  quod,  ut  subest  sapientissimse  ac 
omnipotentissimfe  providentise,  ita  attempera- 
tur  vohantati  Hberce,  ut  eam  libere  et  infalli- 
bihter  in  consensuminducat.  Atque  hocmodo 
per  hujusmodi  concordiam,  et  gratiffi  dignitas 
et  arbitrii  hbertas  in  suo  gradu  et  ordine  op- 
time  salvantur. 

i8.  ResponcUtw  ad  quintum  inconveniens, 
de  ultima  resolutione  Jiumanw  conversionis. 
—  Ad  quintum  inconveniens,  de  uhima  re- 
sohitione  humanee  conversionis  et  sahitis, 
quod  fieret  ultimate  in  hberum  arbitrium, 
et  nou  in  solam  divinam  voluntatem,  respon- 
demus  in  aliquo  genere  posse  resohitionem 
ultimam,  et  debere  fieri  in  hberum  arbitrium, 
non  tamen  in  omni  genere  et  modo,  praesertim 
in  bonis  operibus  et  pietatis.  Est  ergo  consi- 
derandum  fautores  praideterminatioiiis  phy- 
sicoe  contendere  omnem  actum,  omnemque 
consensum  vohmtatis  nostree,  reducendum  es- 
se  in  solam  Dei  vohuitatem,  adeo  ut  interdum 
dicant  hauc  causalem  propositiouem  falsam 
esse  :  Quia  liomo  vult  consentire  et  cooperari 
JJeo  excUatiti,  vcl  converti,  ideo  consentit,  coo^^e- 
ratuT,  vel  convertitur ;  quia  ipsummet  coope- 
rari  vohmtatis  humau83  reducitur  iu  vohui- 


tatem  Dei,  tanquam  in  causam  per  se  efficien- 
tem.  Unde  inferunt,  cum  quaeritur  cur  homo 
vocatus  a  Deo  veht  converti,  non  esse  respon-' 
dendum  :  Quia  vult,  nec  esse  sistendum  in 
facuUate  hberi  arbitrii,  sed  esse  responden- 
dum  :  Quia  Deus  vult,  et  quia  facit  ihum  con- 
sentire ,  efficaciter  determinando  ihum  ut  h- 
bere  consentiat.  Sohis  autem  Deus  ideo  vult 
determinare  voluntatem  hominis,  quia  vult, 
quia  sola  voluntas  divina  est  quse  non  habet 
aham  priorem  se,  et  ipsa  est  prior  Cceteris,  quia 
est  prima  causa  omnium  rerum  et  omnium 
determinationum.  Unde  inferunt  uKerius  vo- 
huitatem  creatam  non  habere  iu  sua  potestate 
et  dominio  primam  (ut  ita  dicam)  dehberatio- 
nem  sui  actus,  sed  hanc  esse  in  Deo,  qui  est 
primum  dehberans,  et  primus  dominus,  ct  ideo 
necesse  est  ut  prius  ipse  dehberet,  et  decernat 
efficaciter  quid  vohintas  humana  dehberatura 
sit  et  vohtura,  et  tunc  poterit  vohmtas  liu- 
mana  ilhid  ipsum  quod  Deus  decrevit  velle  et 
deiiberare,  et  non  aliud.  Ad  hoc  autem  per- 
suadendum,  non  alia  argumenta  adducunt, 
nisi  quibus  prsedeterminationem  physicam 
probare  nitantur,  quse  partim  jam  solvimus, 
et  aha  in  sequentibus  capitibus  tractanda  sunt. 
Et  quamvis  iuterdum  videantur  illam  doctri- 
nam  limitare  ad  actus  gratiai  vel  ad  actus  bo- 
nos,  si  tamen  fundamentum  bouum  est,  eodem 
modo  procedit  de  omni  luimaua  deliberatione 
et  determinatione  in  omni  materia-  Nam  etiam 
Judas  non  liabuit  primo  potestatem  et  domi- 
nium  deliberandi  de  Christi  venditione,  et  iu 
eam  libere  consentiendi,  sed  Deus  primo  hoc 
deliberavit  et  decrevit,  ac  efficaciter  voluit  ut 
Judas  idem  dehberaret  ac  vellet,  et  ideo  Judas 
id  secum  statuit,  quia  Deus  ita  dehberaverat 
secundum  consilium  vohmtatis  suae.  Quod 
absit  ut  credamus  aut  de  Deo  cogitemus. 

19.  Nos  ergo  respondemus  distinguendum 
imprimis  esse  ordinem  executionis  ab  ordiue 
divinse  proedestinatiouis.  Incipiendo  ergo  ab 
ordine  executionis,  quia  ab  iho  debet  fieri  re- 
sohitio  ad  ordinem  prsedestinationis  ,  dicimus 
imprimis,  etiam  iu  actibus  pietatis,  faciendam 
esse  resolutionem  hberi  consensus  in  facuha  - 
tem  liberi  arbitrii,  non  quidem  solam,  sed  ad- 
jutam  per  gratiam,  ihique  cooperantem.  Hoc 
videtur  certum,  quia  talis  consensus  liber  est 
ipsi  homini  consentienti;  sed  illam  denomina- 
tionem  et  rationem  hberi  non  accipit,  nisi  ab 
iunata  facultate  hbera  ipsius  voluntatis;  Jion 
est  enim  hic  consensus  mihi  liber,  quia  Deus 
de  illo  dehberat,  sed  quia  ego  de  illo  delibero, 
et  facuhatem  habeo  ilhim  faciendi  ex  solq, 


554  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

innata  libertate  ;  ergo  necessaria  est  aliqiia 
resolutio  facienda  in  facnltatem  liberi  arbitrii. 
Unde  non  potest  illa  causalis  propositio  ne- 
gari  :  Qjiia  homo  mlt  consentirc ,  cooperari, 
vel  converti,  supposita  excitante  gratia,  ideo 
consentit,  cooperatiir,  vel  convertitur.  Nam  pro- 
fecto,  si  liomo  non  convertitur  quia  vult,  non 
potest  voluntati  ejus  tribui  conversio ;  nam  id 
tribuitur  voluntati  quod  facit  quia  vult;  si 
autem  conversio  non  potest  tribui  voluntati, 
multominus  poterit  libertati,  cum  id  solum 
sit  liberum  quod  est  in  voluntatis  potestate. 
Est  ergo  illa  causalis  omniuo  vera  et  Catho- 
lica  :  Quia  homo  vult,  graticc  vocanti  consentit, 
quam  ex  Scripturis,  Conciliis  et  Patribus  in 
sequentibus  capitibus  comprobabimus. 

20.  Recte  tribuitur  homini  venire  post  vo- 
cationem,  hoc  est,  consentire ;  non  autem  alia 
ratione  ei  hoc  trihuitur,  nisi  qula  venit  quia 
vult.  —  Nunc  sufficiunt  verba  Augustini^  lib. 
83  Quaestionum,  quaest.  68  :  Si  quis  sibi  tri- 
buat  ut  veniat  vocatus,  non  potest  sibi  tribuere 
quod  vocatus  sit ;  quibus  aperte  concedit  recte 
tribui  homini  venire  post  vocationem,  hoc  est 
consentire,  non  autem  alia  ratione  tribuitur, 
nisi  quia  sua  libertate  ac  vohintate  venit  quia 
vult.  Unde  hb.  de  Spirit.  et  litter.,  cap.  M, 
cum  dixisset  visorum  suasionibus  agere  Deum 
ut  vehmus,  etc,  conchidit :  Sed  consentire  vel 
dissentire  proprice  voluntatis  est.  Si  ergo  est 
proprise  voluntatis,  certe  consentit  quia  vult : 
Qufg  res  (subjungit)  non  solum  non  infirmat 
quod  dictum  est :  Quid  enim  habes  quod  non 
accepisti  ?  Verum  etiam  confirmat.  Accipcre 
ermn  et  habere  anima  non  potest  dona  de  quibus 
hoc  audit,  nisi  consentietido  ;  ac  per  hoc  quid 
habeat  et  quidaccipiat,  Dei  est;  accipere  autcm, 
et  habere  utique  accipientis  est ;  quibus  conso- 
nat  quod  ait  epistola  54  ad  Macedon.,  parnm 
ante  medium :  Homo,  Qum  bonus  est,  ab  illo 
honus  est,  scihcet  Deo ;  illius  enim  spiritu  loni 
fiunt  quicumque  boni  fiunt,  cujus  capax  creata 
cst  nostra  natura  per  propriam  voluntatem. 
Pertinet  ergo  ad  nos,  ut  boni  simus,  accipere 
et  habere  quod  dat  qui  de  suo  bonus  est,  quo 
quisque  neglecto,  de  suo  malus  est.  Dicitur  au- 
tem  accipere  ad  nos  pertinere,  quia  in  nostra 
situm  est  voluntate ;  ergo  couvertimur,  con- 
sentimus  et  cooperamur,  quia  vohunus,  lioc 
enim  modo  Dei  dona  accipimus.  Unde  merito 
dicit  Prosper.,  hb.  1  de  Vocat.  gent.,  cap.  35 : 
Frustra  dicitur  qiiod  ratio  operandi  non  sit  in 
electis,  cum  etiam.  ad  hoc  operentnr,  ut  electi 
sint.  Deinde  assero  hanc  resohitionem  ita  fieri 
iu  voluntatem,  ut  non  exchidatur  vera_,  pro- 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
pria,  ac  preecipua  causahtas  efficiens  Dei  priE- 
parantis  et  adjuvantis,  non  tamen  prsedeter- 
minantis  voluntatem.  Prior  pars  certissima  est, 
et  a  nobis  ssepe  repetita.  Ostendimus  enim  sine 
gratia  vocante  et  adjuvante  physice,  nihil  bo- 
ni  operari  nos  posse ;  maximum  autem  bonum 
est  consentire  gratiee  vocauti ;  ergo  neque  id  po- 
test  fieri  nisi  in  virtute  ipsius  vocationis  et  gra- 
tiae.  Unde  haec  causahs  propositio  simphciter 
vera  est :  Homo  consentit  et  convertitur ,  quia  a 
Beo  accepit  ut  consentiat  et  convertatur  ;  nam  ut 
haec  sint  dona  Dei,  non  oportet  ut  sohis  Deus 
illa  faciat,sed  satis  est  quod  gratis  ihasohis  in- 
choet,  et  principahter  consummet.  Et  sic  etiam 
vere  dicitur  :  Homo  operatur,  seu  consentit, 
quia  Deus  vocatione  ihum  attraxit,  et  iUi  per- 
suasit.  Quomodo  dixit  Augustinus,  dicta  q.  68, 
eos  qui  vocati  venerunt,  non  debere  sibi  tri- 
buere  quod  venerint,  utique  sohtarie,  vel  pri- 
mario,  qida  nec  venire  possent,  nisi  vocarentior. 
Ac  simihter  verissime  dicitur  homo  consentire 
iibere,  quia  Deus  efficienter  et  hbere  adjuvat 
ilhim  ut  consentiat,  tam  ut  causa  prima  or- 
dinis  gratiffi,  quam  per  modum  causee  proxi- 
mae,  dando  iUi  virtutem  supernaturalem  agen- 
di,  vel  per  habitum,  vel  per  seipsum,  cum  iho 
principaliter  cooperando.  Igitur  hoc  genus 
adjutorii  et  causahtatis  optime  per  iham  cau- 
salem  exphcatur  :  Homo  consentit,  aut  vult 
pie,  quia  Deus  illum  adjuvat,  et  vult  ihum 
bene  operari.  Nam  vohintas  Dei  est  prima 
causa  ihius  operis,  etiamsi  non  antecedat  in 
iha  absolutum  decretum,  sed  voluntas  con- 
currendi,  quantum  est  ex  parte  sua ;  tum  quia 
iha  etiam  est  vera  causa  coefiiciens  cum  vo- 
hnitate  liumana,  si  illa  coopcretur;  tum  quia 
in  eodem  opere  et  actione,  licet  illse  duse  vo- 
luntates  quoad  influxum  ad  extra  simul  na- 
tura  coucurrant,  tamen  voluntas  creata  sem- 
per  concurrit  ut  pendens  ab  increata,  et  non 
e  contra;  tum  denique  quia  voluntas  Dei  prae- 
cedit  offerens  sunm  concursum,  et  auxilium, 
per  quod  potestas  voluntatis  humanae  suo 
modo  completur.  Ita  ergo  vera  est  illa  resolu- 
tio  consensus  voluntatis  humanse  in  divinam, 
ut  cooperantem  et  juvantem. 

21.  Altera  vero  pars  negativa  de  voluntate 
praedeterminante  in  superioribus  satis  probata 
est;  nam  propter  subordinationem  et  depen- 
dentiam  essentialem  causae  secundae  a  prima, 
non  est  necessaria  iha  resolutio,  ut  in  actibus 
malis  satis  ostenditur.  Neque  propter  bonita- 
tem  vel  supernaturalitatem  consensus  est  ne- 
cessarium,  quia  in  lioc  genere  dependentiae 
servant   eamdem  proportionem  ,  et  ad  illos 


CAP.  XXV.  ALIIS  OBJECTIONIBUS  CONTP.A  SUPERIOREM,  ETC. 


525 


possunt  dari  physica  principia  proportionata, 
et  offerri  concursus  sine  tali  preedetermina- 
tione.  Et  alioqui  illa  prsedeterminatio  non  stat 
cnm  libertate.  Quamobrem  addimus  in  hoc 
genere  resoUitionis  ultimse,  si  per  particulam 
nltima  sohim  exchidatur  prior  causa  determi- 
nans,  sic  resolutionem  hberee  determinationis 
voluntatis  humance,  etiam  in  consensu  super- 
naturah  et  operibus  pietatis,  fieri  in  facuha- 
tem  hberam  voluntatis  creatse^  'sistendo  in 
iha^  supposita  supernaturah  prseparatione  ejus 
cum  omnibus  principiis  supernaturahbus , 
morahbus  et  physicis  prseviis^  necessariis  ad 
operandum.  Quia^  ut  paulo  antea  exphcavi, 
adsequatum  principium  istius  determinationis 
hberffi  coalescit  ex  vocatione,  habitu  infuso,  Deo 
ut  jam  libera  suu  determinatione  disposito  ad 
concurrendum  vel  juvandum,  et  vohintate 
hbera  hominis.  Quo  principio  sic  constituto  et 
prseintehecto,  in  quodam  signo  naturse  actua- 
hs  determinatio  pecuhari  modo  pendet  hbere 
a  sola  voluntate  creata,  nam  aha  principia  jam 
de  se  sunt  determinata,  ut  declaravi,  et  ideo, 
in  executione  et  ortu  tahs  actionis,  ab  illo  ad- 
a^quato  principio  verissime  dicitur  ideo  nunc 
fieri  talem  actionem,  quia  voluntas  hominis 
hbere  vult,  et  >antea  non  fuisse  factam,  quia 
nolebat,  Item  est  verum  quod  vohmtas  homi- 
nis  ideo  nunc  vult,  quia  libera  est,  et  quia  ipsa 
se  determinat,  nou  proedeterminata  ab  alia 
priori  voluntate,  quamvis  non  se  determinet 
nisi  dependenter  apriori  voluntate,  et  ideo  nou 
sit  primum  dehberans,  nec  primum  se  deter- 
minans.  Quas  omnia  in  superioribus  satis  expli- 
cata  et  probata  sunt.  Neque  contra  hoc  video 
rationem  alicujus  momenti,  quffi  non  possit  in 
actibus  liberis  circa  objecta  prava  inficiari ,  et 
ex  principiis  positis  facile  solvi.  Nam  hinc  non 
sequitur  vel  voluntatem  hominis  facere  aliquid 
sine  Deo,  vel  facere  aliquid  priusquam  Deus  illi 
cooperetur,  vel  quam  illam  excitet  et  adjuvet, 
si  opus  sit  pium,  nec  sequitur,  vohmtatem 
conferre  aliquid  gratise  in  acf.uah  operatione, 
sed  solum  sequitur  gratiam  nihil  in  illo  con- 
sensu  vel  determinatione  efficere  sine  volun- 
tate  se  determinante.  Nec  denique  sequitur 
hanc  determinationem  hominis  fieri  sine  prae- 
cedente  deliberatione  et  decreto  Dei^  nam  pree- 
cessit  deliberatio  Dei;,  qua  statuit  vocare  et 
juvare  hominem,  et  cum  illo  concurrere,  si 
ipse  velit,  quod  per  se  sufficit  ad  exhibitionem 
consensus  liberi,  quantum  ad  ordinem  execu- 
tiouis  spectat. 

22.  Possumus  autem  ulterius  progredi,  re- 
solvendo  hauc  totam  executionem  in  diviuam 


preedesthiationem.  Et  sic  in  operibus  pietatis, 
et  in  libero  consensu  ac  determinatione  ejus- 
dem  ordinis,  de  quibus  nunc  loqihmur,  facile 
admittimus  et  verissimum  crcdimus  homi- 
nem,  congruenter  vocatum,  ideo  velle  crede- 
re,  verbi  gratia,  quia  vult;  et  ideo  velle  quia 
congruenter  vocatus  est,  et  ideo  vocatum  esse 
congruenter,  quia  Deus  voluit  ita  eum  voca- 
re;  et  ideo  illum  etiam  vocasse,  quia  absoluto 
et  efficaci  decreto  voluit,  prsefinivit  seu  prse- 
destinavit  illum  ut  crederet.  Imo  credimus, 
juxta  Augustinum,  subordinationem  seu  ema- 
nationem  vocationis  ab  hoc  proposito  Dei  esse 
de  ratione  talis  vocationis  congruse,  ut  videre 
licet  in  eodem  Augustiuo,  lib.  de  Corrept.  et 
grat.,  cap.  7  et  14,  et  lib.  5  contra  Julian., 
cap.  4,  et  aliis  locis  infra  in  proprio  capite  ci- 
tandis.  Et  hoc  decretum  necessarium  est,  et 
sufficit  ut  salus  hominis  et  discretio  inter  jus- 
tos  et  injustos  in  solam  Dei  volimtatem  ultimo 
resolvatur,  juxta  ihud  ad  Roman.  9  :  Non  est 
volentis,  neque  currentis,  sed  Dei  miserentis,  et 
alia  quse  capite  sequenti  insinuabimus. 

23.  Neque  hinc  sequitur  prEedeterminatio 
quse  ad  extra  in  iKimana  voluntate  fiat,  nam 
illud  propositum  Dei  non  transcendit  ordinem 
intentionis,  nec  per  se  exequitur  quod  vult, 
nec  immutat  voluntatem  humanam  plusquam 
necessarium  sit,  ut  tale  propositum  infallibi- 
liter  impleatur ;  ut  autem  illud  infallibiliter 
impleatur,  sufficit  vocatio  congrua,  ut  jam  ex- 
plicatum  est,  ideoque  prsedeterminatio  phy- 
sica  necessaria  non  est.  Imo  repugnaret  tali 
decreto  ;  nam  per  illud  vult  Deus  ut  homo  li- 
bere  consentiat,  quod  non  potest  per  physi- 
cam  prsedeterminationem  executioni  mandarij 
quia  illa  non  faceret  libere  consentire,  sed  ne- 
cessario,  ut  in  superioribus  visum  est.  Quo- 
circa,  secundum  executionem  loquendo,  di- 
cendum  est  ex  duobus  sufficienter  vocatis, 
hunc  consentire  quia  vult,  et  uterque  operaiur 
pro  sua  innata  libertate,  quamvis  nou  operc- 
tur  sua  uterque  potestate.  Nam  prior  non  solis 
viribus  naturalibus  id  facit,  sed  cooperando 
gratise,  alter  sola  innata  potestate  dissentit. 
Ascendendo  autem  ad  inscrutabilia  judicia  di- 
vinaa  preedestinationis,  unus  credit,  quia  Deus 
prsedestinavit  illum  ut  crederet,  et  quia  Deus 
voluntate  absoluta  prsefinivit  ut  crederet.  De  al- 
tero  autem  non  possumus  dicere  non  converti, 
quia  Deus  noluit,  vel  quia  prsedefinivit  ut  non 
crederet,  quia  Deus  id  non  intendit,  neque  vo- 
luit,  sed  tantum  permisit,  et  ideo  quoad  hanc 
partem  in  voluntate  ipsius  hominis  sistendum 
est ;  non  credidit  enim,  quia  noluit  vocalioni 


520  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

assenlire;  iioluit  autem^  non  quia  ex  partc  vo- 
catiouis  aut  Dei  aliquid  illi  necessarium  dees- 
set,  sed  quia  noluit,  et  ibi  tanquam  in  ultima 
ratione  sistendum  est.  De  qua  re  dixi  plura, 
tractatu  de  Praidestinat.  et  reprobat. 

CAPUT  XXVI. 

DOGTRINA  DATA  DE  AUXTLIO  EFFICACI  ET  CONCOR- 
DIA  EJUS  CUM  LIBERO  ARBITRIO^  VERBI3  CHRIS- 
TI^  MATTH.    i\,   COMPROBATUR. 

1.  In  Scripiw'is  nit  expresse  tradikim  de 
anxilio  prcedeterminante,  vel  de  vocatione  con- 
grua,  etc,  suh  his  expressis  vocibus.  —  Sup- 
pouo  in  Scriptura  sacra  uon  inveniri  aliquid 
expresse  traditum  de  auxilio  praedeterminan- 
te,  vel  de  vocationc  congrua,  imo  uec  de  auxi- 
lio  efficaci,  sub  his  expressis  vocibus,  sed  ad 
summum  inveniri  verba  praidestinandi,  prse- 
fiuiendi  aut  definiendi,  Deo  ex  Eeternitate  at- 
tributa,  etiam  quoad  effectus  a  libero  arbitrio 
dependentes.  Sed  de  his  jam  in  superioribus 
diximus  esse  longe  diversa  a  verbo  praedeter- 
minandi,  prout  significat  motionem  quam 
Deus  vohmtati  hominis  in  tempore  infert,  ut 
modo  iho  utimur ;  an  vero  liceat  ab  uno  ad  ahud 
argumentari,  licet  dictum  etiam  sit,  ahquid 
fortasse  attingemus.  Vocationis  autem  et  auxi- 
hi  nominassepeinveniuntur  ia  Scriptura;  cum 
addito  vero  congrucc  vocaiionis  non  invenitur. 
Solum  ad  Hebr.  A,  loquens  de  Christo,  Paulus 
exhortatur  nos,  ^U  adeanms  cum  fiducia  ad 
thromim  gratice  ej^is,  ut  oniscricordiam  conse- 
quamur,  et  gratiam  inveniamus  in  auxilio  op- 
poriuno.  Quse  vox  magnam  affinitatem  habet 
cum  auxiho  congruo,  et  ita  D.  Thomas  expo- 
nit,  id  est,  co7igruo  tenipore  ;  etita.  cwteriver- 
bum  illud  maxime  exponunt  de  temporis  op- 
portunitate,  scilicet,  vel  in  quo  maxime  illo 
indigemus,  ut  est  tempus  tribulationis,  perse- 
cutionis,  ac  tentationis,  vel  etiam  mortis,  aut 
certe  de  tempore  in  quo  nobis  prodesse  possit, 
ut  est  tempus  hujus  vitse,  ut  cum  Chrysosto- 
mo  exponit  Theophyl.  At  vero  nihil  obstat 
quin  ibi  etiam  significetur  auxilium  omni  ex 
parte  ita  opportunum,  ut  de  facto  prosit;  tale 
enim  maxime  petendum  est ;  nihilominus  ta- 
men  quahs  esse  possit,  vel  requiratur  oppor- 
tunitas,  ibi  non  declaratur,  nec  in  aho  Scri- 
pturseloco,  ut  dixi.  Ideoque  non  sunt  petenda 
expressa  testimonia  quibus  vera  doctrina  de 
auxilio  efficaci  comprobetur,  sed  per  illationes 
ac  deductiones,  vel  necessarias,  vel  maxime 
probabiles,  veritas  hxc  ex  Scriptura  eruenda 


EFFICACI  GRATI/E  DEI. 
est.  Tribus  autem  modis  doctrinam  datam  ex 
Scriptura  cohigimus.  Primo,  ex  locis  in  qui- 
bus  docemur  eamdem  vocationem  ,  quce  in 
uno  homine  est  inefficax,  in  aho  esse  effica- 
cem  ;  secundo,  ex  ahis  quee  iu  proxima  potes- 
tate  voluntatis  huraanse,  supposita  vocatione 
Dei,  ponunt  tam  resistere  ihi,  quam  facere  ut 
effectum  liabeat,  ac  subinde  efficaxsit.  Nam  ex 
utroque  principio  concluditur  prsedetermina- 
tionem  pJiysicam  non  esse  necessariam  ad  ef- 
ficaciam  gratise,  ac  subinde  in  vocatione  con- 
grua  ponendam  esse.  In  tertio  vero  loco  addi 
possunt  testimonia  quae  ita  commendaut  usum 
et  modum  libertatis,  ut  consequenter  prajde- 
terminationem  excludant. 

2.  Primmn  argumentum  sumiiur  exMat., 
cap.  i  1 . — Supponendum. — Primum  ergo  argu- 
mentum  sumimus  ex  illo  loco  Matth.  11  :  Vce 
tihi,  Corozain;  Vce  tihi  Bethsaida,  quia  si  in 
Tyro  et  Sidone  facice  essent  virtutes  quce  fac- 
tce  sunt  in  te,  olim  in  cilicio  et  ci^iere  pcjeniten- 
tiam  egissent.  Ut  autem  ex  hoc  loco  argumen- 
tum  validum  sumi  possit,  oportet  supponere 
verba  Christi  non  per  cxaggerationem  aut  per 
conjecturam  fuisse  dicta,  sed  certissimam 
prophetiam  ex  infalhbili  prsescientia  profec- 
tam  continere.  Hoc  probatum  suppono  ex  pro- 
leg.  2,  et  ahis  iocis  ibi  citatis ;  tunc  sufficit 
nobis  auctoritas  Augustini,  lib.  de  Dono  per- 
sever.,  c.  40  et  14,  et  in  Enchirid.,  c.  95,  qui- 
bus  locis,  ihis  verbis  Christi  utitur  tanquam 
certissimis  ,  et  apertissimam  continentibus 
prophetiam.  Quo  supposito,  sic  ex  hoc  loco  ar- 
gumentamur  :  Si  in  Tyro  et  Sidone  factffi  es- 
sent  virtutes  quae  coram  Judaiis  factse  sunt, 
cum  solo  interiori  auxiho  quod  Juda^is  datum 
et  oblatum  est,  illi  credidissent;  sed  Judeeis  ha- 
bitatoribus  Corozain  et  Bethsaidse  tantum  fuit 
data  vocatio  sufficiens,  qua  possent  velle  cre- 
dere,  et  non  est  data  prcedeterminatio  physica, 
ut  constat,  quia  nohierunt  credere ;  ergo  Ty- 
rii  et  Sidouii  cum  eadem  vocatione  crederent 
absque  alia  praedeterminatione ;  ergo  ihamet 
vocatio,  quse  in  quibusdam  non  fuit  efficax, 
in  aliis  foret  efficax,  et  non  propter  prsedeter- 
minationem ;  ergo  quia  illi  attemperarent  vo- 
hnitatem  suam  vocationi,  et  quia  vocatio  esset 
ilhs  attemperata  et  congrua,  licet  aliis  non 
fuerit. 

3.  Quid  ad  hoc  argimentum  respondeant  ad- 
versarii.  —  Refuiatur  responsio.  —  Ad  hoc 
argumentum  respondent,  negando  Tyrios  et 
Sidonios  fuisse  creditiu-os  per  eamdem  voca- 
tiouem  externam  et  internam  solam  preeve- 
nientem,  sed  fuisse  credituros,  quia  eorum 


CAP.  XXVI.  DOCTRINA  DATA 
volnntatcs  a  Deo  pra3(leterminarentur.  Quia 
illa  prffiscieutia  Christi  supponebat  decretum 
Dei  conditiouatum,  quo  statuerat  dare  Tyriis 
et  Sidoniis  preedeterminatiouem,  si  apud  illos 
factce  essent  omues  virtutes  qua^  in  aliis  civi- 
tatibus  factse  sunt.  Nam  Christus  Dominus  non 
disitj  quod,  si  illce  virtutes  factee  essent  apud 
Tyrios,  cum  illis  solis,  vel  sine  prffldetermina- 
lione  credidissent.  Sed  hoc  ex  parte  refutatum 
est  in  prolegom.  ^,  ubi  osteudimus  frustra  in 
Deo  confiijgi  talia  conditionata  decreta.  Bic  ve- 
ro  ex  propriis  impngnatur  triplieiter.  Primo, 
apertissimo  testimonio  Augustiui,  dioto  lib. 
de  Dono  persever.,  cap.  iA,  ubi  ex  verbis  illis 
Christi  ita  colhgit  :  Fx  quo  apparet  habere 
quosdam  in  ipso  ingenio  divinum  naturale  mu- 
nus  intelligentice ,  quo  moviantur  ad  fidem,  si 
congrua  suis  mentilus  vel  audiant  verha,  vel 
signa  conspiciatit.  Hsec  enim  illatio  Augustini 
nullius  momenti  est^,  si  verum  est  Tyrios  et 
Sidonios  fuisse  credituros,  quia  danda  ilhs 
fuisset  praedeterminatio  quee  non  fuit  data  Ju- 
dgiis,  quia,  licet  iuTyriis  non  fuisset  aliud  in- 
teUigentise  kimen,  nec  aha  ratio  congruitatis, 
sed  in  omnibus  antecedentibus  conditionibus 
e.^^sent  pares  Judseis,  imo  hcet  essent  inferio- 
res,  et  virtutes  factee  apud  ihos  essent  mino- 
res,  si  danda  esset  ihis  prsedeterminatio,  in- 
fahibihter  essent  credituri.  Ergo  vel  Augusti- 
nus,  si  ahas  sentiebat  ihud  discrimen  fuisse 
futurum  inter  Tyrios  et  Bethsamitas,  ex  di- 
vina  pra^determinatione  ihis  danda,  quae  istis 
fuit  negata,  ineptissime  intuht  ahud  discrimen 
in  congruitate ;  vul,  si  hoc  de  Augustino  sen- 
tire  ineptissimum  et  insolentissimum  est^  fa- 
tendum  est  ihum  non  cognovisse  talem  prse- 
determinationem,  nec  conditionatum  decre- 
tum  de  iUa  danda  Tyriis,  sed  in  sola  congrui- 
tate  a  Deo  preecognita  diversitatem  iham  quo- 
ad  efiicaciam  posuisse. 

■  -4.  Item  impugnatur  illa  responsio.  —  Se- 
cundo,  impugnatur  iha  responsio,  quia  ex 
iUa  redditur  omnino  inefiicax,  imo  injusta 
Christi  Domini  exprobratio.  Probatur  sequela, 
quia,  juxta  illam  responsionem,  hunc  fuisse 
oportet  sensum  comparationis  Christi :  Si  in 
Tyro  et  Sidone  essent  virtutes^  qute  factee  sunt 
in  vobis,  ilhs  data  etiam  fuisset  divina  prae- 
determinatio  quse  vobis  data  non  est,  et  sic  iu 
cinere  et  cihcio  poeniteutiam  egissent.  Ad  h£ec 
qua3  exprobratio  Judseorum  est?  Profecto  po- 
tius  esset  excusatio.  Nam  sihoc  Judseio  innotes- 
ceret,  merito  responderent :  Quid  mirum  quod 
illi  crederent^  prsedeterminationem  recipientes 
ad  credendum  ?  Da  nobis  illam,  et  credemus. 


DE  AUXIUO  EFFICACI,  ETC.  527 

Aut  :  Qnid  nos  reprehendis,  si  prffidctcrmiua- 
tioncm,  sine  qua  impossibile  cst  vohmtatem 
nostram  determinari  ad  credcndum,  nou  ha- 
bcmus,  nec  tu  iham  nobis  das  aut  offers,  ne- 
que  nos  ahquid  agere  possumus  quo  illam 
consequamur?  Ut  si  quispiam  exprobraretur 
quod  pouchis  nou  portaverit  soUis,  quod  aUer 
cum  adjutorio  tertii  portasset,  futilis  esset 
reprehensio ,  nam  justa  excusatio  esset  iu 
promptu,  ut  per  se  constat.  Piespondent  vero 
Christum  iucrepasse  Judseos,  quia  majora  pec- 
cata  commiserant,  per  quai  magis  indigni  ta- 
lis  auxihi  exliterunt,  utpote  propria  malitia 
obdurati,  quod  non  fecerunt  Tyrii  ac  Sidouii. 
Quamvis  enim  (aiunt)  non  potuerunt  Judsei 
aut  Tyrii^  etc,  ad  prajdeterminationem  suis 
viribus  se  praparare,  potuerunt  nihilominus 
magis  vel  minus  se  impedire,  et  ideo  merito 
exprobrantur  Jndeei,  qui  cum  essent  magis 
indigni,  magis  fueruut  adjuti  ex  parte  Dei. 
Et  statimadhoc  allegantD.  Thomam,  3  cont. 
gent.,  cap.  459  et  160. 

5.  At  hffic  responsio  imprimis  involvit  repu- 
gnantiam  in  iha  seutentia,  nam,  juxta  iham, 
ex  parte  bominum  nulla  potest  reddi  ratio  cur 
potius  huic  homini  detur  preedeterminatio 
quam  illi_,  nec  cur  potius  huic  denegetur  quam 
ilh,  nam  Deus  ante  prcescieutiam  omnium  fu- 
turorum  decrevit  huic  dare  determinationem, 
et  non  illi  pro  solo  suo  arbitrio ;  ergo  ante 
prsevisam  in  illis  Gentilibus  et  Judseis  majorem 
vel  minorem  iudignitatem,  utrisque  voluit  uon 
dare  determinatiouem  ;  ergo  non  potest  illa 
responsio  accommodari  juxta  illius  sententia^ 
principia.  Secundo,  magis  hoc  urgetur,  quia 
illi  auctores  dicunt  non  solum  ante  preescien- 
tiam  futurorum  absolutam^  sed  etiam  ante 
conditionatam,  decrevisse  Deum  dare  prae- 
determinationem  Tyriis,  si  etiam  in  illis  fie- 
rent  talia  signa;  ergo  similiter  ante  omnem 
praescientiam  absolutam  et  conditionatam  vo- 
luit  Deus  iion  dare  Judaeis  eamdem  determi- 
nationem,  etiamsi  apud  eos  fierent  talia  signa ; 
ergo  non  est  illis  negatum  iilud  auxilium  pro- 
pter  majorem  indignitatem ;  sed  absolute^  quia 
Deus  dare  noluit.  Accedit  quod  obduratio  Ju- 
daeorum  in  non  credendOj  visis  talibus  virtu- 
tibus  et  signis,  supponit  carentiam  praedeter- 
minationis ;  ergo  non  potiut  illa  obduratio  esse 
ratio  ob  quam  Deus  decrevit  talem  prsedeter- 
minationem  eis  non  dare.  Nisi  forte  dicant, 
propter  obduratiouem  sub  conditione  prsevi- 
sam,  decrevisse  Deum  etiam  sub  conditione 
non  dare  Judseis  praedeterminationem  ad  fi- 
dem,  etiamsi  in  eis  fierent  virtutes,  quod  et  in 


5i>8  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

illa  seutentia  repiignat,  quia  talis  prgescientia 
suppouit  in  Deo  decretum  mere  voluntarium 
in  quo  fur.detur,  et  praeterea  puniret  Deus  pec- 
catum  tautum  sub  conditione  praecoguitum, 
quod  esse  valde  absurdum  ostendit  Augustiuus 
contra  SemipelagiauoS;,  dictis  locis  de  Don. 
persever.,  cap.  10  et  14,  et  lib.  de  Prisedesti- 
nat.  Sanctor.  frequenter. 

6.  Tertio,  etiam  illo  modo  non  justificatur 
Christi  exprobratio,  quia,  etiamsiJudeeisdcue- 
garetur  prsedeterminatio  propter  majora  pec- 
cata,  possent  reprehendi  propxer  illa  peccata, 
non  tamen  quia  non  convertobautur  et  poeui- 
tentiam  agebant;  at  vero,  ut  ibi  D.  Tliomas 
notat,  Christas  non  exprobravit  Judaeis  pec- 
cata  commissa,  sed  eorum  impoenitentiam ; 
ergo  supponit  illa  exprobratio  datum  fuisse 
Judeeib  vel  oblatum  quidquid  eis  necessarium 
erat  ad  agendum  pcenitentiam ,  ac  subinde 
prffideterminationem  non  esse  necessariam. 
Probatur  consequentia  cum  majori,  quia,  de- 
negata  prsedeterminatione,  iu  sensu  composito 
jam  non  poterant  converti,  nec  erat  iu  potes- 
tate  illorum  facere  aliquid  quo  auxilium  effi- 
cacis  prsedeterminationis  obtinerent;  ergo  non 
peccabant  in  eo  quod  non  erat  in  eorum  po- 
testate,  ut  saepe  ex  doctrina  Augustini  argu- 
mentati  sumus.  Imo  possent  illi  Judsei  uon 
immerito  conqueri  quod  ficte  vocarentur  ad 
fidem,  et,  ad  occasionem  captandam  vel  colo- 
rem  puniendi  illos,  fierent  iu  eis  exteriora  si- 
gna  et  virtutes,  cum  ilhs  nec  daretur  nec  of- 
ferretur  internum  quoddara  auxiUum  neces- 
sarium  omnino  ad  credendum. 

7.  Quarto  multo  magis  excusari  possent 
quod  non  solum  non  dabatur,  nec  ofi"erebatur 
eis  determinatio  ad  credendum ,  sed  potius 
ipsorum  voluntas  a  Deo  prsedeterminabatur  ad 
voluntatem  non  credeadi,  et  prius  fuisset  de- 
terminata  ad  illos  actus,  quibus  vel  obdurati, 
vel  magis  inepti  ad  credendum  facti  sunt.  Et 
sic  etiamjuste  ad  comparatiouem  exprobrato- 
riam  respondendo,  se  possent  excusarc  dicen- 
tes  :  Quid  nobis  imputas,  quod  indiguiores 
facti  sumus,  cum  Deus  ipse  nostram  pr^edeter- 
minavit  voluutatem  ad  omnia  qute  fecimus, 
vel  voUiimus,  quod  in  Tyriis  et  Sidoniis  nou 
tam  frequenter,  vel  uou  circa  objecta  habentia 
tam  gravem  deformitatem  fecit  ?  Sed  objicitur 
nobis  idem  argumeutum  posse  fieri  contra  nos, 
quia  etiam  vocatio  congrua  est  necessaria  ad 
ageudam  poeniteDtiam,  et  ha?c  uon  fuit  data 
Judeeis,  data  vero  fuisset  iUis  gentibus  ;  unde 
etiam  possent  Judaei  excusari,  quia  non  fue- 
rnut  congruenter  vocati,  sicut  aUi  fuissent. 


EFFICACI  GRATI.-E  DEI. 
At  vero  nihil  juvat  evasio,  nec  excusatio  Ju- 
dseorum  esset  legitima,  nam  auxiUum  ex  parte 
Dei  oblatum  revera  erat  idem ,  seu  eequale,  et 
per  maUtiam  Judaeorum  non  fuit  eis  congruum, 
aUis  vero  futurum  erat  congruum  non  sine 
Ubera  cooperatione  ipsorum,  seu  non  sine  or- 
dine  ad  iUam.  Et  ita  merito  Judsei  exprobran- 
tur  comparatione  gentiUum.  Prsedetermiuatio 
autem  data  fuisset  ex  sola  voUmtate  Dei,  et  ex 
eadem  fuisset  negata  Judseis,  quee  est  evideus 
insequaUtas,  non  ex  ipsis  nata,  sed  tautum  ex 
Deo. 

8.  Instantia.  —  Redargidtur  et  convmcittcr . 
—  Sed  contra  lioc  iustatur,  quia  etiam  uunc 
fuit  simiUs  differentia.  Nam  Juda;i  videntes 
signa  posuerunt  impedimentum,  ne  a  Deo  prse- 
determinarentur,  quod  impedimentum  non 
ponerent  Tyrii  et  Sidonii.  Sed  hoc  eisdem  mo- 
dis  redarguitur,  et  convincitur  hi  Ulorum  auc- 
torum  principiis ;  tum  quia  etiam  hoc  modo 
supponitur  Deum  iu  prasscientia  denegasse 
illud  auxUium  Judseis  propter  eorum  peccata, 
et  non  ex  se ,  quod  ipsorum  dictis  est  contra- 
rium;  tum  etiam  quia  ex  parte  Tyriorum  illa 
scientia  est  conditionata,  et  ita  Deus  decre- 
visset  dare  praedeterminationem  Tyriis,  si  vir- 
tutes  in  eis  fuissent  factae,  quia  jam  sub  con- 
ditioue  praeviderat  eos  non  fuisse  opposituros 
impedimentum  prsedeterminationi ,  quod  et 
repugnat  doctrinae  illorum,  quia  Deus  non 
habet  illam  praescientiam  ante  decretum  libe- 
rum  suum,  et  coincidit  in  sententiam  Semi- 
pelagianorum ,  quatenus  dicebant  Deum  pu- 
nire  vel  praemiare  opera  sub  conditione  tantum 
praevisa,  et  nunquam  futura;  tum  praeterea 
quia,  supposita  necessitate  [prfedeterminatio- 
nis,  nulla  est  dispositio  ex  parte  hominis  li- 
bera,  quse  posset  impedire  praedeterminatio- 
nem,  neque  hoc  potest  in  culpam  homiuis  re- 
fundi,  ut  supra  efficaciter  probatum  est,  quia 
nemo  impedit  secundum  vel  novum  auxUium 
praeveniens,  nisi  quia  non  bene  utitur  primo; 
nemo  autem  bene  uti  potest  primo,  nisi  ad  il- 
lummet  usum  detur  auxilium  efficax ;  ergo 
deveuiendum  est  ad  primum  auxilium  effi- 
cax  necessarium  ad  primum  usum;  si  ergo 
illud  detur,  iufallibiliter  sequetur  bonus  usus 
prioris  auxilii,  et  non  ponetur  impedimentum 
ex  parte  hominis,  sed  quia  Deus  non  vult  dare. 
Proeterquam  quod  quicumque  usus,  vel  non 
usus  priorum  auxiliorum,  revocandus  est,  in 
illa  sententia,  ad  praedeterminationem  datam 
vel  negatam  ad  hunc  vel  illum  usum. 

9.  Denique,  tota  haec  responsio  manifeste 
repugnat  Augustino  in  citatis  locis.  Nam ,  ex 


CAP.  XXYI.  DOCTRINA  DATA 
lioc  ipso  Chrisii  testimonio  colligit  vocationem 
congruam  pro  solo  Dei  arbitrio  negari  quibus 
vult,  sine  ulla  ratione  sumpta  ex  operibus  vel 
absolute  vel  conditione  prsevisis.  Qiiapropter 
nullo  modo  posset  justa  vel  rationabilis  inveni- 
ri  Christi  exprobratio^  si  conditionabs  illa  pro- 
positio  ( Si  Tyriis  prsedicatum  fuisset  Evange- 
lium  cum  talibus  signis^  credidissent)  in  illa 
suppositioue  fundata  esset,  quod  illis  daretur 
preedeterminatio  eflQcax ;  ergo  sensus  verborum 
Cbristi  necessarius  e?t,  credituros  fuisse  Tyrios 
et  Sidonios  cum  illis  ausiliis  quibus  vocabantur 
Judsei,  utique  non  solum  externis,  sed  etiam 
internis  sufEcientibus.  Hi  enim  nunquam  ex- 
cluduntur^  quia  semper  supponitur  Deum  illa 
dare  proportionata  vocationi  et  signis  exter- 
nis,  ut  in  lib.  3  declaratum  est.  Meritoque 
sub  signis  et  virtutibus  intelligere  debemus 
uon  tantum  quae  sensibus  objiciebantur,  scd 
etiam  quse  in  animis  audientium  virtute  Spi- 
ritus  Sancti  fiebant ;  ita  ut  planus  et  simplex 
sensus  verborum  Christi  sit  :  Si  Tyriis  et  Si- 
doniis  data  fuissent  subsidia  quse  vobis  data 
sunt,  pffiuitentiam  egissent ;  ergo  illa  erant 
satis  ad  efficacem  couversionem ,  si  voluntas 
libera  suam  cooperationem  adhiberet.  Unde 
possumus  tertio  argumentari ,  nam  verba 
Christi  in  communi,  et  usitato  ac  proprio  ver- 
borum  sensu  accipienda  sunt,  nisi  vel  gravis- 
sima  auctoritas  vel  evidens  ratio  aliter  inter- 
pretari  compellat  ;  sed  juxta  communem  et 
usitatum  sensum,  similia  verba  faciunt  sensum 
prsecisum  et  exclusivum,  et  ita  sine  dubio  ab 
his  qui  Christum  audiebant  intelligebantur ; 
ergo  ita  sunt  a  nobis  interpretanda.  Major 
constat  ex  generali  regula  interpretandi  Scri- 
pturam.  Minor  declaratur  exemplo,  nam  si, 
me  rogante  alium  ut  mihi  beneficium  confer- 
ret,  et  illo  nolente,  dicerem :  Si  Petrus  petiisset 
a  te,  illi  dares,  uemo  dicet  sensum  esse  :  Si 
Petrus  a  te  petiisset  dando  pecunias  tibi,  beue- 
ficium  illi  dares,  aut  satis  esse  ad  veritatem 
meee  locutionis,  quod  Petrus  non  sola  petitio- 
ne,  sed  adjunctis  pecuniis,  obtineret  :  hoc 
enim  non  esset  beneficium  impetrare  petendo, 
sed  obtinere  emendo.  Sic  ergo  in  prsesenti,  si 
conditionalis  locutio  Christi  non  ita  intelliga- 
tur,  ut  Tyrii  et  Sidonii  credituri  essent,  cum 
eisdem  subsidiis  prsecise  sumptis ,  qute  data 
fuerant  Judteis  in  rigore  et  proprietate ,  falsa 
esset  locutio  Christi,  etiamsi  credituri  essent 
cum  illis  subsidiis,  adjuncta  praedetermina- 
tione  quse  Judaeis  data  non  fuerat  neque  obla- 
ta.  Eo  vel  maxime  quod  tunc  conversio  Tyrio- 
rum  magis  fuisset  coacta,  vel  necessaria,  quam 

VIII. 


DE  AUXILIO  EFFICACI,  ETG.  529 

libera  et  voluntaria,  de  qua  Christus  loqueba- 
tur,  et  ob  cujus  defectum  Judseis  exprobrabat. 

10.  Unde,  prseter  Augustinum  locis  citatis, 
hunc  sensum  tradunt,  vel  tanquam  certum 
supponunt  expositores  in  Matthseum,  Gloss. 
ordin.,  D.  Thom.,  Janseu.,  Maldonat.;  expres- 
shis  vero  Anselmus  sic  ait :  Quamvis  prrcvide- 
lat  Deus  illos  (scilicet  Tyrios  et  Sidonios)  ha- 
Mles  esse  ad  conversionem,  tamen  non  fuit  in- 
justitia,  sed  eos  qui  peccatores  era?it,  et  ideo  in- 
digni,  noluit  tocare,  quia  cum  vult,  iniseretur, 
et  queni  vult  indurat.  Certe  non  vocat  habiles, 
quia  essent  capaces  prsedeterminationis ;  hoc 
enimmodo  omnes,  quantumvis  obdurati,  sunt 
habiles;  sed  quia  erant  ita  affecti  ut  eis  futura 
fuisset  congrua  vocatio.  Unde  subdit  iuferius  : 
jSed  quare  Deus  negat  gratiam  libenier  suscep- 
turis,  et  gratice  consensuris ,  non  est  nostrum 
scire,  etc.  Idem  satis  insinuat  Ambrosius,  lib. 
7,  iu  cap.  JO  Lucse,  dicens :  Si  Tyrus  et  Sidon 
tanta  operationum  ccelestium  vidissent  mira- 
cula,  non  despexisseiit  remedium  pcenitentice, 
ubi  non  prsedeterminationi,  sed  eorum  arbi- 
trio  id  tribuit. 

11.  Eadem  vocatio  quce  in  uno  est  inefficax, 
in  uno  potest  esse,  imo  et  futura  est  efficax,  si 
ilU  detur,  etc.  —  Ex  hoc  ergo  loco  concludi- 
mus  eamdem  vocationem  quse  in  uno  est  inef- 
ficax,  in  alio  posse  esse,  imo  et  futuram  esse 
efficacem  si  illi  detur,  sine  additione  ahcujus 
auxilii  praevenientis,  solum  propter  congrui- 
tatem  ad  eum  qui  bene  usurus  esset  illa  voca- 
tione,  si  ei  daretur.  Et  ad  idem  confirmandum 
valet  illud  Ezechiel.  3:]Vo?i  ad  populum  pro- 
fundi  sermonis  et  difficilis  lingucetu  mitteris, 
neque  ad  multos  profundi  sermonis,  etc.  Et  si 
ad  illos  mittereris,  audirent  te.  Hsee  enim  con- 
ditionalis  eodem  modo  induci  potest  et  debet 
quo  praecedens.  Unde  Hieronymus  ibi :  Faci- 
lius  illi  audirent  qui  profundi  sunt  altique  ser- 
monis,  et  nihil  habent  de  levilate  Judaica,  sed 
gravi  et  solido  ingrediuniicr  pede,  et  cum  igno- 
tce  sint  linguce,  notce  fidei  sunt,  etc,  quibus 
verbis  circumstantias  ad  congruitatem  voca- 
tionis  conferentes  videtur  describere;  et  con- 
chidit :  TJrbde  sequitur:Et  si  ad  illos  mitterem  te, 
ipsi  audirent  te.  Et  alia  similia,  supra  in  pro- 
legomen.  2  tractata,  possunt  huic  argumento 
accommodari.  Ubi  etiam  ostendi  veritatem 
harum  conditioualium  propositionum  nou 
posse  in  prsedetermiuatione  fundari,  sed  tan- 
tum  in  libera  determinatione  arbitrii  futura. 
Et  inde  consequenter  infertur  efficaciam  vo- 
cationis  in  actu  secundo  pendere  a  libera  coo- 
peratione  arbitrii,  ex  quo  ulterius  eoncluditur 

34 


530 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEL 


efficaciam  in  actu  primo  includere  habitudi- 
nem  ad  futuram  liberi  arbitrii  determinatio- 
nem,  ac  proinde  in  congruitate  vocationis  si- 
tam  eese. 

CAPUT  XXVII. 

EADEM  DOGTRINA   ALIIS   SCRIPTURJE   LOCIS  AD  BO- 
NUM  USUM   GRATI^  EXHORTANTIBUS   SUADETUR. 

1.  Inducuntur  illa  Scripturccloca,  inquihcs 
Jioniines  exkortanticr  ut  suam  vocationem  red- 
dant  efficacem.  —  Secundo,  principaliter  ad 
hoc  inducimus  illa  Scripturse  testimonia,  in 
quibus  homines  exhortantur  ut  suam  vocatio- 
nem^  quantum  est  ex  parte  sua,  reddant  effica- 
cem,  utique  in  actu  secundo,  vel,  quod  perin- 
de  estj  admonentur  ne  irritam  reddant  voca- 
tionem  Dei,  nam  hoe  duee  negationes  illi  affir- 
mationi  sequivalent,  nec  potest  aliter  vocatio 
non  fieri  irrita,  nisi  consentiendo  seu  coope- 
rando  illi.  Hse  namque  exhortationes  suppo- 
nunt  in  potestate  hominis  activa  et  moi^ah  po- 
situm  esse  sufficientis  vocationis  effectum. 
Nemo  enim  prudens  alium  mouet  ut  agat 
quod  non  potest,  neque  excitat  iUum  ad  reci- 
piendum  quod  ab  alterius  sola  voluntate  pro- 
venire  potest,  nisi  etiam  ex  sua  pendeat ;  ergo 
testimonia  quae  ad  effectum  vocationis  homines 
exhortantur,  supponunt  efficaciam  non  pen- 
dere  ex  prEedelerminatione,  sed  dari  homini 
in  actu  primo,  et  in  ejus  morali  potestate 
eonstitui,  quoad  actum  secundum,  quod  esse 
non  potest  uisi  per  vocationem  congruam. 
Nam  si  iutercedere  debet  preedeterminatio, 
exhortandi  prius  essent  homines  ut  haberent 
prcedeterminationem,  quod  tamen  supervaca- 
neum  esset,  cum  ab  illis  fieri  non  possit,  neque 
ab  eorum  arbitrio  pendeat. 

2.  Primo  igitur  isto  modo  inducimus  verba 
Petii,  2  epist.,  c.  i  :  Satagite  v,t  per  lona  ope- 
ra  certam  vestram  vocationem  et  electionem  fa- 
ciatis ;  qu3d  verba  quoad  paiticulam  certam 
dupUcem  habent  sensum.  Unus  enim  ut  signi- 
ficent  certitudinem  cognitionis,  ita  ut  sensus 
sit :  Satagite  per  bona  opera,  vel  vos  ipsos, 
vel  ahos  certos  reddere,  quantum  iu  hac  vita 
fieri  potest,  quod  vestra  electio  vel  vocatio  a 
Deo  sit,  vel  quod  sitis  vere  justi,  aut  etiam 
electi,  et  praedestiuati,  quem  sensum  Beda, 
CEcumen.  et  Glossa  sequuntur.  Alter  sensus 
est,  ut  Petrus  non  de  certitudine  subjecti,  seu 
cognitionis,  sed  de  certitudine  objecti  et  vo- 
cationis  loquatur,  ita  ut  idem  sit  facere  voca- 
tionem  et  electionem  certam,  quod  facere  fir- 


mam,  per  ejus  executionem.  Quam  expositio- 
nem  indicat  D.  Thomas,  1  p,,  q.  23,  art.  8 ; 
ait  enim  praedestinationom  fieri  certam  per 
bona  opera,  quia  per  mediorum  executio7iem 
certitudi7ialiter  impletur,  et  ideo  dixisse  Pe- 
trum  :  Satagite,  etc.  Igitur  facere  vocationem 
certam,  idem  est  quod  illam  in  re  ipsa  ratam 
ac  firmam  reddere.  Quod  expressius  tradit 
noster  Bellarminus,  lib.  3  de  Justificat.,  cap. 
9,  ad  ultim. ;  et  in  versione  quoe  apud  CEcu- 
menium  est,  sic  legitur  :  Ut  vocationem  et  elec- 
tionem  veslram  firmam  faciatis.  Et  eodem  mo- 
do  legitCajetauus,  estque  haec  expositio  textui 
consentanea.  Imo,  si  quis  recte  consideret, 
prior  etiam  expositio  hanc  involvit  ac  suppo- 
nit,  quia  ideo  bona  opera  sunt  signa  quas  pos- 
sunt  cognitionem  aUquo  modo  certam  gratise 
ac  praedestinationis,  vel  in  ipso  operante,  vel 
in  ahis  generare,  quia  vocationem  firmam  et 
ratam  reddunt.  In  hoc  autem  sensu  idem  est 
facere  vocationem  certam,  quod  facere  effica- 
cem  et  fructuosam  ;  est  ergo  hoc  in  potestate 
hominis,  et  ab  illo  pendet,  ahas  frustra  dice- 
retur  illi  ut  suam  vocationem  certam  faceret. 
3.  Deinde  hoc  confirmatur  ex  verbis  Pauli, 
2  Cor.  6:  Adjuvantes  exliortamur  ne  in  vacuum 
gratiam  Dei  recipiatis  ;  quae  quidem  verba  li- 
cet  ad  omnem  gratiam  hujus  vitse  accommo- 
dari  possint,  nam  illa  exhortatio,  et  in  gratiis 
gratis  datis,  et  inipsamet  habituali,  saltem  pro 
futuro  tempore,  locum  habet,  tamen  Paulus  de 
gratia  communi  omnibus  fidelibus  loquitur, 
cum  omuibus  exhortetur,  illaque  de  gratia  ac- 
tuali  potissimum  intelligit,  quia  habitualis 
non  fructificat,  nisi  media  actuali,  et  in  tantum 
manet  otiosa,  in  quantum  actualis  gratia  in 
vacuum  recipitur.  Eo  vel  maxime  quod  habi- 
tualis  gratia  non  est  communis  omnibus,  cum 
tamen  ad  omnes  dirigatur  exhortatio,  unde 
etiam  fit  ut  ibi  maxime  intelligenda  sit  gra- 
tia  vocationis,  quia  illa  est  prima  inter  actua- 
les,  ac  proinde  communis  omnibus  qui  gratiae 
Dei  participes  aliquo  modo  efi"ecti  suut,  ad 
quos  Pauli  exhortatio  generaliter  dirigitur. 
Evidenter  euim  ad  eos  loquitur  Paulus,  qui 
gratiam  aliquam  acceperuut,  cum  expresse 
dicat :  Exliortamnr  vos  ne  in  vacuum  gratiam 
Dei  recipiatis.  Unde  Angustinus,  lib.  de  Grat. 
et  liber.  arbit.,  cap.  5,  sic  ait :  Ut  quid  enim 
eos  rogat  si  gratiam  sic  susceperiint,  ut  amit- 
terent  lilerum  arUtrium.  Intelligit  ergo  Pau- 
Inm  ad  eos  loqui  qui  gratiam  aliquam  susce- 
perunt,  Quod  etiam  est  per  se  evidens,  nam  si 
uullam  recipiunt,  quomodo  possunt  illam  in 
vacuum  recipere?  Unde  testimonium  quod  in- 


CAP.  XXVII.  EADEM  DOCTRINA 

dncit  Paulns  :  Tempoo'e  accepto  exaudwi  te,  et 
in  die  salutis  adjum  te,  et  gratiam  preevenien- 
tem  datam  snppouit^  et  adjuvantem  ostendit 
tempore  placito,  id  est,  legis  gratia?^  oblatam 
esse ;  et  ita  D.  Thomas  ibi  de  gratia  preeve- 
niente  et  cooperante  locum  illum  iuterpreta- 
tur.  Cum  autem  inter  has  prima  grada,  quae 
in  homine  recipitur;,  sit  vocatio^  de  illa  maxi- 
me  monet  Pauhis,  ne  in  vaeuum  illam  reci- 
piamus.  Et  ita  iutellexit  locum  iihim  Augusti- 
nus,  hb.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap.  o^  ubi 
heec  verba  conjungit  cum  ihis  1  Cor.  15  :  Qra- 
tia  Dei  suni  id  quod  sum,  sed  gratia  ejus  in 
me  vacua  non  fuit,  quam  gratiam  ad  voca- 
tionem  reducit,  dicens  :  Ut  autem  de  ccelo  vo- 
caretur,  et  tam  magna  et  efficacissima  tioca- 
tione  converteretur ,  gratia  Dei  erat  sola.  Qui- 
bus  locis  utitur  etiam  ConciUum  Senonen.  in 
proefatione,  ad  ostendendamconcordiam  gratise 
cum  Ubero  arbitrio,  quse  quidem  coucordia 
non  habet  difiicultatem,  nec  habuit  unquam 
respectu  gratise  habitualis,  sed  respectu  actua- 
Hs,  et  prsecipue  operantis,  prsevenientis,  seu 
vocantis. 

A.  Hoc  ergo  supposito,  tale  ex  hoc  loco  con- 
ficitur  argumentum :  nam  vel  Pauhis  loquitur 
de  vocatione  sufhciente  in  genere,  ut  abstrahit 
a  congrua  et  incongrua,  seu  ab  efTicaci  et 
tantum  sufScienti,  vel  loquitur  de  pure  sufE- 
cienti,  vel  de  sola  efficaci  :  quidquid  horum 
dicatur,  concluditur  intentum.  Nam  si  dicatur 
primum  (ut  plane  dicendum  est,  cum  Pauhis 
generatim  et  indefmite  loquatur),  supponit 
admonitio  Pauh  esse  in  proxima  hominis  po- 
testate,  postquam  sufEcienter  vocatus  est,  fruc- 
tum  tahs  vocationis  ferre ,  si  veht ,  et  conse- 
quenter  illam  efiicacem  facere ,  vel  ihi  resis- 
tere,  et  sic  iUam  vacuam  reddere.  Dicent  for- 
tasse  esse  quidem  hoc  in  potestate  hominis 
vocati,  sed  non  eodem  modo,  nam  potest  fruc- 
tum  tahs  gratiee  ferre ,  si  aham  recipiat,  qua 
prsedeterminetur ;  potest  item  illam  vacuam 
reddere,  si  non  praedeterminetur.  Sed  contra, 
nam  potestas  dandi  iham  praedeterminationem 
est  sohus  Dei,  nec  ad  aUerum  iHorum  potest 
homo  ahquid  ex  se  prasstare,  ut  supra  proba- 
tum  est;  ergo  frustra  monetur  vel  a  Petro  ut 
firmam  suam  vocationem  faciat ,  vel  a  Paulo, 
ut  non  in  vacuum  gratiam  recipiat :  nam  prius 
oportuisset  ihum  monere  ut  preedeterminatio- 
nem  recipiat,  vel  ut  caveat  carentiam  prsede- 
terminationis;  liaec  autem  admonitio  esset  ri- 
dicula  et  frustranea,  quia  recipere  vel  non 
recipere  prsedeterminatiouem  non  est  in  homi- 
nis  potestate,  ut  sajpe  dictum;,  et  probatum 


ALIIS  SCRII'TUR.4!:  LOCIS,  ETC.  531 

est.  Supponit  ergo  Pauhis  talem  esse  illam 
gratiam,  ut  in  homine  susceptam,  ut  ab  ho- 
mine  ipso,  adhibita  sua  cooperatione,  possit 
fieri  non  vacua,  quam  nosxongruentem  voca- 
raus ,  et  quo  possit  etiam  vacua  fieri,  si  homo 
cooperari  noht. 

5.  Et  declaratur  amphus  expendendo  aha 
membra ;  nam  si  loquatur  Paulus  de  gratia 
sufhcienti ,  eo  ipso  exhortatur  hominem ,  ut 
sufficientem  gratiam  eflicacem  faciat ;  ei  go 
supponit  hoc  esse  in  proxima  protestate  ho- 
minis  vocati,  ex  vi  gratiae  sufficientis,  ita  ut, 
recepta  iha  gratia,  imraediate  habeat  in  manu 
sua  eflfectum  gratise,  sine  aha  gratia  preevia, 
quffi  non  sit  in  hominis  potestate.  Probatur 
consequentia,  quia,  ut  ibi  Ambrosius  et  D.  Tlio- 
mas  dicunt,  tunc  gratia  in  xacuum  recipitur, 
quando  nullus  ex  ea  fructus  percipitur,  juxta 
ihud  Isai.  55  :  Sic  erit  verbum  meum  quod 
egredietur  de  ore  meo;  non  revertetur  ad  me  va- 
cuum.,  sed  faciet  qucecum.que  volui ;  ergo  non 
reverti  vacuum  est  reverti  cum  efFcctu.  Sic 
ergo,  in  aho  loco,  gratiam  Dei  non  in  vacuum 
recipere,  idem  est  quod  non  sine  fructu  et  ef- 
fectu  illam  recipere ;  ergo  idem  est  quod  bene 
illa  uti,  ita  ut  fructum  ferat ,  nam  duee  nejra- 
tiones  affirmant.  Idem  ergo  est  7ion  In  vacuum 
quod  cum  fructu;  si  autem  est  cum  fructu, 
jam  est  eflQcax;  ergo  raonet  Pauhis  ut  ita  in 
nobis  recipiamus  gratiam  sufficientem ,  ut  ef- 
ficax  etiam  sit;  ergo  est  in  potestate  nostra 
facere  ahquid,  quo  posito  gratia  erit  efficax. 
Qnod  verissime  dicitur,  si  efficacia  prseveuien- 
tis  gratise  consistit  in  congruitate  vocationis 
dicentis  respectum  ad  nostram  liberam  coope- 
rationem;  cura  efficacia  autem  prsedetermina- 
tionis  physicse  stare  non  potest,  cum  illa  nuUo 
modo  sit  in  potestate  hominis  nisi  mere  passi- 
va,  nec  ex  nostra  Ubertate  pendeat,  sed  illam 
omnino  antecedat. 

6.  Propriam  voluntatem  hic  appellat  Augus- 
tinus,  non  ipsam  potentiam,  sed  proximam  po- 
testatem  lilere  iitendi  vel  non  utendi  gratia.  — 
Denique  non  rainus  idem  convincitur,  si  de 
gratia  efficaci  locura  illum  interpretemur,  nam 
si  eos  etiam  qui  gratiam  eflQcacem  receperunt 
raonet  Apostolus  ne  in  vacuura  gratiara  Dei 
recipiant,  supponit  profecto  esse  iu  potestate 
horainis  vacuara  reddere  etiara  illam  gratiam, 
quse,  cooperante  auxilio,  futura  est  efficax. 
Nam  si  talis  grada  supponeretur  in  liomine  re- 
cepta,  cum  qua  impossibile  esset  homini  non 
ferre  fruc.tum,  supervacanea  et  illusoria  esset 
admonitio,  ut  caverent  ne  gratiam  illam  in 
vacuum  reciperent,  quam  receptam  uon  pos- 


532  LIB 

sent  ipsi  reddere  vacuam.  Unde  recte  dixit 
Augustinus  supra  :  Ut  qnid  eos  rogat  si  gra- 
tiam  sic  suscepermit,  lU  propriam  perderent 
voluntatem.  Ubi  propriam  voluntatem  appel- 
lat ,  nou  ipsam  potentiam  ,  nemo  enim  co- 
gitavit  unquam  per  gratiam  perdi  poten- 
tiam  ipsam,  sed  intelligit  proximam  potesta- 
tem  liberc  utendi,  vel  non  utendi  gratia,  seu 
ipsum  liberum  usum  quo  vacua  reddatur.  Si 
autem  gratia  efficax  prseveniens  prsedetermi- 
naret  voluntatem,  profecto  secum  non  admit- 
teret  veram  facultatem  reddendi  illam  va- 
cuam  ;  ergo,  si  Paulus  loquitur  de  gratia  effi- 
caci,  et  monet  ne  vacua  fiat,  supponit  consis- 
tere  in  tali  modo  gratise,  quae  in  sua  efficacia 
a  libera  cooperatione  liberi  arbitrii  aliquo  mo- 
do  pendeat. 

7.  Et  hoc  confirmant  alia   verba  Pauli,  1 
Corinth.  15  :  Gfratia  Dei.in  me  vacua  non  fuit; 
ubi  sine  dubio  loquitur  de  gratia  efficaci,  taUs 
enim  erat  gratia  illi  data,  et  tamen  quodam- 
modo  gloriatur  quod  vacua  non  fuerit,  sed 
ahmdantius  (ait)  ilUs  omnihus  lahoravi,  sup- 
ponens  profecto  potuisse  ah  ipso  vacuam  fieri, 
alias  quse  esset  gloriatio  ?  Ut  autem  non  in  se, 
sed  in  Domino  gloriari  cognosceretur,  se  sta- 
tim  corrigit  dicens  :  Non  ego,  sed  gratia  Dei 
mecum,  id  est  (ut  Augustinus  exponit),  non  so- 
lus,  sed  gratia  Dei  mecum,  ac  per  lioc  nec  gra- 
tia  Dei  sola,  nec  ipse  solus,  sed  gratia  Dei  cum 
illo.  Ergo  id  per  quod  in  re  ipsa  fit  ut  vocatio 
sit  uon  vacua,  quod  est  esse  efficax,  non  est 
ahqua  aha  gratia  sola,  sed  est  gratia  simul  cum 
cooperatione  hberi  arbitrii ,  et  consequenter 
praeveniens  gratia  non  est  efficax  sine   habi- 
tudiue  ad  hanc  liberam  cooperationem. 

8.  Responderi  potest  Paulam  quidem  loqui 

de  gratia  efficaci,  in  qua  recipienda  voluntas 

jam   consentit  (hoc  enim   expresse  testatur 

Concilium  Senonen.  supra,  et  ex  textu  colh- 

gitur,  quia  loquitur  ad  fideles,  qui  efficacem 

gratiam  ad  credendum  receperaut),  et  nihilo- 

mmus  hortari  eosdem  fideles  ne  in  vacuum 

gratiam  Dei  accipiant,  non  quidem  quoad  il- 

lum  efiectum  quem  jam  in  eis  habuerat,  sed 

quoad  alios  fructus  bonorum  operiim,  respectu 

quorum  prior  illa  gratia  potest  esse  sufficiens, 

et  non  efficax.  Respondeo  imprimis,  licet  hic 

sensus  ex  parte  verus  sit^  et  intentus  a  Paulo, 

ut  Clirysostomus,  Theophylactus  et  ahi  expo- 

nunt,  nihilominus  non  posse  ad  ilhim  Pauli 

verba  limitari,  nam  geueraha  sunt,  ut  supra 

dicere  incoepi.  Itaque  uon  solum  monet  Pau- 

lus  peccatores,  sedetiamjustos,  ne  in  vacuum 

gratiam  Dei  recipiant.  Nam^  ut  ibi  ait  Theo- 


V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 

phylactus  :  Qmd  prodest  a  peccaiis  liherari  di- 
vina  gratia,  deinde  rursus  eis  per  propriam 
socordiam  impleri  ?  Deinde  non  monet  tan- 
tum  justos,  sed  etiam  fideles  peccatores,  ne  in 
vacuum  gratiam  fidei  recipiant  :  Nam  (ut 
idem  Theophylactus  subdit)  ad  reconciliatio- 
nem  non  sufficit  fides,  sed  vita  etiam  est  neces- 
saria.  Deinde  non  monet  tantum  fideles  jam 
credentes,  sed  etiam  quoslibet  jam  vocatos 
ne  gratiam  vocationis  in  vacuum  receperint, 
quia  ad  omnes  loquitur;  ergo  si  de  gratia 
efficaci  loquitur,  etiam  vocationem-congruam 
quoad  primam  efficaciam  ejus  compreliendit, 
illamque  efficacem  supponit  talem  esse,  ut 
possit  per  libertatem  hominis  vacua  fieri. 
Deinde  addo  idem  probari,  etiamsi  de  prio- 
ri  gratia  propria  voluntate  recepta  sit  ser- 
mo,  quia  illa  non  potest  fieri  fructuosa  nisi 
cum  nova  gratia  excitante  et  efficaci ;  ergo 
cum  Pauhis  exliortatur  ne  gratiam  illam  red- 
damus  inefficacem,  de  illa  loquitur  non  se- 
cundum  se  tantum  spectata ,  sed  ut  habet 
adjuncta  et  oblata  necessaria  auxiha  actuaha 
ad  fructificandum,  in  quibus  gratia  efficax 
actualis  iucluditur ;  ergo  semper  idem  argu- 
mentum  redit. 

9.  Et  ita  Augustinus,  et  cum  illo  Concilium 
Senonense,  citatis  locis^  maxime  utuntur  illo 
testimonioad  probandura  gratiam  non  tollere 
liberum  arbitrium.  Et  ut  probatio  sit  efficax, 
necesse  est  intelligant  Paulum  ibiloqui  de  qua- 
cunque  gratia  viee,  nam  hseretici  non  dicunt 
omnem  gratiam  tollere  libertatem,  sed  ali- 
quam.  Unde  si  verbaPauli  ad  aliquam  gratiam 
limitentur,  non  probabunt  contra  haireticos ; 
respondebunt  enim  illam  quidem  gratiam,  de 
qua  Paulus  loquitur,  non  tollere  libertatem, 
quamdam  verogratiamspecialem  illamtollere. 
Igitur  de  quacumque  gratia  hujus  vitae  verum 
est  posse  ab  homine  vacuam  fieri,  et  prEeci- 
pue  de  prsevia  et  actuali,  nam  in  hoc  maxime 
ab  heereticis  erratum  est;  ergo  de  hac  etiam  lo- 
quitur  Paulus,  vel  saltem  etiam  illam  compre- 
hendit.  Nam  (ut  dixi)  verius  est  generaliter 
loqui  de  auxilio  gratise,  cui  nec  repugnat  eva- 
cuari  fructum  liberi  consensus  vel  operatio- 
nis,  nec  repugnat  non  esse  vacuum  sed  in  re 
ipsa  reddi  efficax,  ita  ut  habeat  efiectum.  Et 
his  testimoniis  adjungi  possunt  frequentes  ex- 
hortationes  similes,  quse  in  Scriptura   iuve- 
niuntur,  ut  est  iUa  2  Tim.  1  :  Admoneo  te  ut 
ressuscites  gratiam  Dei  quce  est  in  te,per  impo- 
sitionem  manuum  mearum.  Ubi,  licet  nomine 
grati(B  Dei  possit  gratia  gratis  data  intelhgi, 
maxime  tameu  loquitur  Paulus  de  gratia  Spi- 


CAP.  XXVII.  EADEM  DOCTRINA 
ritus  Sancti,  quse  in  ordinatione  seu  consecra- 
tione  datur  ad  Episcopatus  et  Sacerdotii  mu- 
nera  sancte  exerceuda^ut  Chrysostomus^Tlieo- 
pliylactus,  D.  Thomas,  et  alii  intelligunt.  Cum 
autem  Paukis  dicat  graiiam  quce  est  in  te,  cla- 
rum  est  per  verbum  ressuscitandi  non  monere 
Timotheum  ut  amissam  gratiam  recuperare 
studeret^  justus  enim.  erat,  etgratiam  in  se  ha- 
bebat ;  monet  ergo  ut  non  sinat  esse  otiosam^ 
sed  actuosam  et  operatoriam  illam  reddat, 
quod  est  ex  parte  suaillam  reddere  efEcacem. 
Objici  autem  potest,  quia  hoc  modo  magis  es- 
set  ressuscitare  hanc  gratiam  quam  illi  coo- 
perari,  quia  illo  verbo  magis  ofEcium  exci- 
tantis  quam  cooperantis  significari  videtur. 
Unde  apud  Chrysostomum,  homil.  \,  ita  legi- 
tur  :  TJt  excites  go-atiavi  Dei  quce  est  in  te.  Ve- 
rumtamen  excitatio  illa,  quam  Paukis  dicto 
loco  poscebat,  supponebat  excitationem  quam 
Spiritus  Sanctus  facturus  erat  in  eodem  Timo- 
theo,  mediantibus  illis  eisdem  verbis^  quibus 
Paulus  ipsum  Timotheum  monebat.  Suppo- 
sita  antem  illa  excitatione  generah  a  se  facta^ 
vel  a  Spiritu  Sancto  per  eum^  recte  monetur 
Timotheus  ut  gratiam  in  se  existentem  exci- 
tet^  et  appUcet  ad  particularia  opera  suo  mu- 
neri  consentanea.  Et  ita  in  illis  verbis  doce- 
mur,  posita  sufficienti  gratia  excitante,  esse 
in  proxima  potestate  nostra  cum  gratia  co- 
operante  efficacem  reddere  illam  excitatio- 
nem,  non  sokim  quoad  consensum  immedia- 
tum  illi  prsestandum,  sed  etiam  ad  ulterius 
progrediendum  ad  excitandum  in  nobis  alios 
effectus,  et  hoc  modo  torpentem  vel  etiam 
dormitantem  gratiam  excitare,  et  vigilantem 
reddere.  Unde  Chrysostomus  ibi  sic  exponit  : 
Inest  quidem  gratia  intra  te,  cceterum  tu  velie- 
mentiorejn  illam  efficere  stiule ;  et  iterura  sic 
ait :  Excita  gratiam  Spiritus,  quam  accepisti 
adEcclesice  institutionem ,  ad  ferfetranda  mi- 
racula,  ad  omne  religionis  obsequium,  quippe 
hanc  vel  extinguere  vel  excitare  in  nohis  est, 
utique  supposita  prima  excitatione  Dei,  quae 
temporibus  opportunis  nunquam  deest. 

10,  Spiritus  Sanctus  negligentia  extingui- 
tur,  vigilantia  vero  suscitatur.  —  Confirmat 
hoc  Chrysostomus  ibidem  aUotestiraonio  Pau- 
li,  dicens:  Idcirco  et  alibi  ait:  Spiritum  nolite 
extinguere,  is  enim  angore  ( vel  forte  langore) 
animi,  et  negligentia  exiinguitur,  vigilantia 
vero  et  inientione  suscitatur .  Unde  Macar.,  ho- 
mil.  \1,  cura  dixisset  :  Deus  aperfectis  recjui- 
rit  voluntatem  animcB  in  ohsequiuvi  spiritus, 
nempe,  ut  assentiantur,  id  confirmat  dictis  ver- 
bis  Apostoli :  Spiritum  nolit  exiinguere ;  ei  ho- 


ALIIS  SCRIPTUR^  LOCIS,  ETC.  533 

mil.  "21  :  At  { inquit )  gtto  pacto  scriptum  est : 
S^piriium  noliie  extingnere  ,  si  ipse  inextin- 
guibilis  est  et  lucidus  ?  Tu  vero  voluniate  tua 
negligens  ac  non  co7iseniiens  exiingueris  ab 
Spiritu.  Et  idera  confirmans  addit  :  Eodem 
modo  dicit :  Nolite  extinguere  Spirii^ion  Sanc- 
ium  Dei.  Vides  in  tua  voluniate  positum  esse, 
ac  lihero  tuo  arhitrio,  ut  honore  afficias  Spi- 
ritum  Sanctum  et  non  angas.  Ac  denique  D. 
Thomas,  \  Thessalon.  5,  circa  illa  verba,  va- 
rios  modos  declarans  quibus  a  nobis  potest  ex- 
tingui  Spiritus  Sanctus  non  in  se,  sed  in  nobis: 
Unus,  inquit,  est,  cum  aliquis  bonus  motus  sur- 
git,  et  homo  impedit ;  exiinguit  Spiritum.  Ac- 
tor.  7  :  Vos  semper  Spiritui  Sancto  resisiitis. 
Ex  his  ergo  testimoniis  recte  cokigimus  sem- 
per  esse  positura  in  hominis  potestate,  vel 
Spiritum,  id  est,  motionem,  et  vocationem 
Spiritus  extinguere,  vel  accendere,  quod  est 
ex  parte  sua  eSicacem  reddere,  illi  cooperan- 
do.  Et  qui  ab  hac  generak  regula  Scripturarum 
motionem  preedeterminantem  exceperint,  os- 
tendere  debent  Scripturas  et  autlientica  testi- 
monia  quibus  talis  exceptio  nitatur,  vel,  si  ifia 
non  censetur  exceptio,  necessarium  erit  ut  ex- 
ponant  quomodo  respectu  tahs  motionis  lo- 
cum  habeat  ilkid  :  Spiritum  nolite  extinguere, 
vel  ilkid  :  Vos  semper  Spiritui  Sancio  resis- 
titis. 

1  \ .  Quinam  dicantur  Spiritui  Sancto  resis- 
fQfQ^  —  Qiiae  verba  ukima  paulo  amplius  ur- 
gere  libet ;  iUi  enim  dicuntur  Spiritui  Sancto 
resistere,  qui  vocationi  ejus,  illuminationi  et 
inspirationi  non  consentiunt  neque  cooperan- 
tur.  Interrogo  ergo  an  iki  ita  moti  essent  a 
Spiritu  Sancto,  ut  statim  seu  immediate  pos- 
sent,  nuUa  aka  prsemotione  Spiritus  Sancti 
expectata,  bene  uti  illa  vocatione,  eique  as- 
sentire,  vel  adhuc  indigerent  aka  motione, 
sine  qua  inclinare  aut  determinare  volunta- 
tem  suam  non  possent.  Si  primum  dicatur, 
merito  quidem  arguuntur  iki,  quod  Spiritui 
Sancto  restiterint  ,  consequenter  vero  inde 
convincitur  uon  esse  necessariam  motionem 
prffideterminantem  ad  conseutiendum  voca- 
tioni  suflQ.cienti,  neque  ad  reddendam  illam  ex 
parte  nostra  efficacem,  seu  ad  cooperandum 
iki  ut  efficax  sit.  Si  autem  dicatur  secundum, 
iramerito  iki  de  resistentia  culpantur,  quia 
falsum  est  eos  restitisse,  praesertim  morakter 
et  libere,  quod  necessarium  est  ut  eis  dissen- 
sus  ad  culpam  imputetur.  Probatur,  quia  ika 
resistentia  est  tantum  negativa,  scikcet,  quia 
homo  non  statim  incknat  vokmtatem  suam 
ad  consensum  et  flectit  illam,   subraittendo 


531 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^E  DEI. 


eam  tali  vocationi ;  et  beec  non  potest  dici  re- 
sistentia,  nec  imputari  ad  culpam,  quia  non- 
dum  datum  est,  nec  oblatnm,  autaliquo  modo 
positum  in  mann  bominis,  id  sine  quo  incboare 
non  potest  talem  inclinationem,  seu  determi- 
nationem  vobmtatis ;  non  est  ergo  illa  resis- 
tentia,  sed  impotentia  amplectendi  talem  vo- 
cationem ;  vel  resistentia  illa  est  positiva,  quia 
bomo  proprio  actu  vult  dissentire^  et  tunc  non 
sokTm  procedit  ratio  facta,  sed  etiam  alia^,  quia 
ad  illummet  actum  positivum  prsedetermina- 
tur  vohmtas  bumana  a  motione  Dei,  et  illa 
motio  est  prima  radix  talis  resistentiae  bomini 
inevitabilis;  ergo  bomo  non  resistit  Spiritai 
Sancto,  sed  ipse  Dens  est  qui  suo  spiritui,  ac 
proinde  sibi,  resistit.  Et  similem  vim  babent 
verba  illa  :  Vocavi,  et  renuistis,  Proverb.  1 ;  et 
illa  :  Hodie,  si  voceyn  ejus  audieritis,  nolite  oh- 
durare  corda  vcstra,  Psabn.  94;  et  ilbid  :  Quo- 
tics  voUd  congregare  filios  tuos,  et  noluisti, 
^bittb.  23.  Nam  bis  omnibus  et  simibbus  dis- 
cursus  factus  potest  appbcari. 

12.  Quid  sit  expectare  uvas.  —  PecuUariter 
autem  buuc  argumentandilocum  optimecon- 
firmat  reprebensio  illa  Domini  ad  popubim 
Judaieum  per  Isaiam,  cap.  5  :  Expectavi  ut 
faceret  uvas,  fecit  autem  labruscas.  Quid  est 
enim  expectare  uvas,  nisi  expectare  fructum, 
et  efFectum  culturse  spirituabs  viuese,  quae  pro- 
cnldubio  fit  per  vocationem  et  anxilia  prseve- 
nientia,  non  externa  tantum,  sed  etiam  iuter- 
na  sufficientia,  et  necessaria  ad  ferendum 
fructum,  ut  supra  bb.  5,  cap.  2,  probavi,  et 
convincunt  illa  priora  verba  :  Qiiid  amplius 
dehui  facere  vinece  mecp,  et  non  feci  ?  In  illis 
autem  non  comprebenditur  auxibnm  prsede- 
terminans,  ut  est  per  se  evidens,  quia  si  ilbrd 
datum  esset  vinece,  infalbbibter  fructum  attu- 
lisset ;  ergo  sine  illa  sunt  alia  auxilia  de  se  ef- 
ficacia,  si  bomo  eis  uti  vebt  ad  ferendum 
fructum,  et  e  converso  voluntas  ibis  prcepara- 
ta  immediate  potest  facere  ut  sint  efficacia 
cooperando  ilbs,  cum  auxibo  simultaneo  sine 
abo  prajvio.  Aboqui  frustra  Deus  expectaret 
fructum  a  vinea,  quae  ad  ferendum  fructum 
indiget  tribus  beneficiis,  verbi  gratia,  putandi, 
fodiendi  et  rigandi,  si  duobus  adbibitis  ter- 
tium  omitteret.  Quod  evidentissime  urget  in 
auxilio  praedeterminante,  si  necessarium  est, 
quia  illud  quando  non  datur,  nuUo  modo  est 
in  liominis  potestate,  qnia  Deus  pro  solo  suo 
arbitrio  dat  vel  non  dat  ibud  ;  si  ergo  Deus 
non  dederat,  imo  ex  se  decreverat  non  dare 
prsedeterminationem  suee  vinece,  quid  de  iba 
conqueritur  quod  non  dederit  fructum  ?  aut 


quomodo  potuit  ab  iba  expectare  fructum 
cum  non  posset  vel  ab  iba  vel  in  illa  prcedeter- 
minationem  expectare?  Illa  ergo  reprebensio 
efficaciter  convincit,  post  sufficientem  cultu- 
ram  mysticae  vinese,  •qute  omnia  auxilia  pree- 
venientia  actu  data,  et  concomitantia  oblata 
includit,  efticaciam  sumendam  esse  in  ordine 
ad  cooperationem  liberi  arbitrii,  ac  subinde  in 
coiigruitate  consistere.  Et  boc  ampbus  coufir- 
mabimus  cap.  37,  declarando  quomodo  Deus 
exitectat  fructum  liberaj  vobuitatis,  nam  illa 
expectatio  certissima  est,  et  profecto,  si  deter- 
minatio  pbysica  necessaria  esset,  locum  non 
baberet,  ut  ibi  ostendemus. 

13.  Conclicditttr  illis  testimoniis ,  qtdbiis  post 
stifficientem  vocationem-  postulatur ,  speratur 
etc,  consensus. — Denique  concbidimus  bunc 
locum  ilbs  testiniouiis  quibus  post  sufficien- 
tem  vocationem  postulatur,  speratur,  vel  abo 
simib  modo  vocationi  immediate  conjungitur 
consensus,  tanquam  in  proxima  bominis  po- 
testate  existens.  Nam  ut  liaec  omnia  vera  sint, 
et  non  fictitia,  necessarium  est,  praeter  eam 
vocationem,  nibil  necessarium  esse  ad  effec- 
tum  et  efficaciam  ejus,  praeter  usum  liberum 
cum  simuUaneo  Dei  auxibo,nam  siquidprius 
et  quasi  medium  inter  iba  intercedere  neces- 
sarium  est,  ibud  prius  esset  praestandum,  vel 
procurandum,  quam  consensus  postularetur. 
Nam  abas  consensus  non  esset  in  proxima  bo- 
minis  potestate,  sed  in  remota,  vel  non  esset 
in  potestate  activa  completa,  sed  in  receptiva, 
quod  talibus  testimoniis  repugnat.  Hujusmodi 
est  ibud  Apocalyps.  3  :  Ecce  sto  ad  ostium, 
et  pulso ;  si  quis  apertcerit,  intrabo  adillum. 
Ut  enim  in  bis  verbis  :  Si  quis  aperueril,  non 
postuletur  ab  bomine  conditio  impossibibs, 
necesse  est  ut,  supposita  pulsatione  Dei,  sit  in 
potestate  bominis  aperire,  ut  per  se  notum 
est.  Ergo  necesse  est  ut  in  actu  aperiendi  (qui 
est  consensus )  jam  non  pendeat  voluntas  ab 
abquo  auxilio,  quod  non  sit  in  ejus  potestate, 
nisi  tantum  passiva.  Nam  quod  bujusmodi  est, 
non  est  in  morab  liominis  potestate,  neque  est 
conditio  bomini  possibibs  morabter,  nisi  qua- 
tenus  liOT.o  abquid  libere  agere  potest  ad  il- 
bid  consequendum,  quod  de  auxilio  pradeter- 
minante  dici  non  potest,  ut  supra  ostendi,  ubi 
probatum  est  neque  positive  neque  negative 
posse  bominem  se  disponere  ad  praedetermi- 
nationem,  aut  illam  impedire,  vel  non  impe- 
dire.  Ergo  conditionalis  iUa  promissio  osten- 
dit,  recepta  vocatione  prteveniente,  et  oblato 
auxiUo  simuUaneo,  esse  in  proxima  bomi- 
nis  potestate  ita  se  gerere,  ut  efficacem  red- 


CAP.  XXVIII.  ALIA  SCRIPTUR.>E  TESTIMONIA  CONTRA  PHYSICAM,  ETC. 


53t 


dat  vocationem  sine  alio  auxilio  praedetermi- 
nante. 

1-4.  Respondent  aliqui  in  illo  loco  et  simi- 
libus  sermonem  esse  de  vocatione  nou  qua- 
cumque^  sed  eflBcaci,  qujjp  ineludit  auxilium 
preedeterminanSj  ut  ipsi  dicunt.  Sed^,  preeter- 
quam  quod  prsedeterminatio  non  pertinet  ad 
vocationem,  ut  infra  circa  testimonia  Augus- 
tini  ostendam,  gratis  et  contra  vim  verborum 
illa  evasio  huic  testimonio  applicatur.  Primo, 
quia  verba  Scripturse  generalia  sunt :  Bcce  sto 
ad  ostium  et  pulso,  quai  non  possunt  universa- 
liter  de  vocatione  efficacl  verificari,  quia  Spi- 
ritus  Sanctus  non  est  semper  ad  ostium^  ut  ef- 
ficaciterpulset.  Unde  Concilium  Senonen.,  de- 
cret.  fidei  13^  expresse  illa  verba  intelligit  de 
prseveniente  auxilio  indifferente,  cui  resisti 
potest,  et  seepe  resistitur  ;  et  idem  indicat  Tri- 
dent.,  sess,  6,  cap,  5.  Secundo^  quia  si  pree- 
determinatio  data  cum  tali  vocatione  suppo- 
nitur,  impertinens  est  illa  conditio_,  quia  ex 
suppositione  talis  vocationis  esset  conditio  ne- 
cessaria  et  inevitabilis ;  conditio  autem  non 
apponitur^  nisi  quia,  non  obstante  pulsatione 
Dci;,  fieri  potest  ut  homo  non  aperiat,  tali  po- 
testate  quse  ssepe  in  actum  reducitur.  Tertio^, 
quia  certum  est  similem  conditionalem  esse 
verissimam  de  omnibus  sufficienter  vocatis, 
quod,  si  aperuerint,  Deus  intrabit  ad  illos.  Hac 
enim  ratione,  de  omnibus  adultis  peccatori- 
bus  verum  est  quod^  si  pceuitentiam  egerint, 
justificabuntur ;  ergo  promissio  ilia  conditio- 
nalis  non  fit  tantum  efficaciter  vocatis,  sed 
etiam  sufficienter  vocatis ;  ergo  de  illis  omni- 
bus  verum  est  habere  in  potestate  sua  effica- 
ciam  sna3  vocationis,  cum  tamen  non  habeant 
in  potestate  sua  prsedeterminationem  ;  ergo 
efficacia  non  pendet  ex  prsedeterminatione, 
sed  ex  cooperatione  liberi  arbitrii,  seu  habi- 
tudine  ad  illum.  Et  eodem  modo  induci  pos- 
sunt  similia  testimonia  :  Convertimini  ad  me, 
etc,  Zachar.  A,  Joel  2  ;  Projicite  iniqtiitates 
vestras,  Facite  voiis  cor  nomm,  Ezechiel  28  et 
33^  ubi  similes  habentur  promissioues. 

CAPUT  XXVIII. 

ALIA    SGRIPTURiE    TESTIMONIA    CONTRA    PHYSICAM 
PR^DETERMINATIONEM  EXPENDUNTUR. 

1 .  Afferuntiir  testimonia  Scripturce  qucB 
directe  fliysicw  frcedet&rminationi  repugnant. 
—  Tertio,  principaliter  aS^erre  possumus  testi- 
monia  quse  directe  physicse  pradeterminationi 
repugnant,  nam  illa  consequenter  probant 
auxilium  efficax  in  congrua  vocatione  consis- 


tere,  quia,  exclusa  prsedeterminatione ,  non 
potest  aliter  explicari  auxilium  efficax.  Inter 
ha?c  autem  testimonia.  queedam  ostendunt  au- 
xilium  efficax,  qnod  simpliciter  necessarium 
est  ad  singula  opera  pietatis,  non  esse  ponen- 
dura  in  praedeterminatione  efficaci,  seu  (quod 
perinde  est)  prsedeterminationem  physicara 
non  esse  per  se  necessariam  ad  singula  opera 
pietatis^  sed  ad  illa  iraplenda  sutficere  liomini 
vocato  liberara  determinationem  ejus.  Et  hanc 
partem  probant  satis  efficaciter  rnulta  ex  tes- 
timoniis  in  duobus  punctis  praecedentibus  ad- 
ductis.  Quia  dum  probant,  per  vocationem 
sufficientem  ita  poni  consensum  in  potestate 
voluntatis  ut  immediate  valeat  in  efFectum 
prodire,  et  per  illam  stare  ut  non  sit  efficax 
vocatio,  vel  ut  liabeat  efiectum  cum  simulta- 
neo  auxiho  oblato  ex  parte  Dei,  consequeuter 
convincunt  non  esse  simpUciter  necessariam 
hujusmodi  prsedeterminationem  ad  talem  con- 
sensum. 

2.  Et  ad  hoc  ipsum  probandum  valent  om- 
nia  testimonia  quibus  libro  praecedeuti,  cap.  2 
et  sequentibus,  probavimus  dari  hujusmodi 
auxihum  sufficiens,  quod,  licet  interdum  sit 
remotum  respectu  ahcujus  actus,  reducendum 
semper  sit  ad  aUquid  cujus  comparatione  sit 
proximum,  ita  ut  per  ilhid  et  cum  illo  possit 
voluntas  in  ahquem  bonum  actum  prodire, 
vel  pravum  vitare.  Hsec  enim  proxima  suffi- 
cientia  auxilii  nunquam  esse  potest  respectu 
alicujus  actus,  si  prsedeterminatio  est  necessa- 
ria,  quia  si  prsedeterminatio  data  est,  jam  non 
est  sola  sufficientia,  sed  efficacia;  si  vero  non 
est  data,  eo  ipso  quod  data  noii  est^  auxihum 
non  est  proxime  sufficiens,  quia  deest  aliquid 
necessarium,  quod  prius  obtinendum  est,  non 
comitanter  tantum,  sed  praevie  et  antecedcn- 
ter.  Unde  etiam  fit  ut  non  sit  in  proxima  po- 
testate  activa  hominis,  sed  tantum  in  rece- 
ptiva.  Semperergo  potentia  illa,  in  statu  suf- 
ficientioe  concepta,  est  tantum  remota.  Et  con- 
sequenter  ulterius  fit  quod  non  sit  sufficientia 
libera  et  moraliSj  quia  receptio  tahs  prsedeter- 
minationis  nullo  modo  est  in  activa  potestate 
hominis,  quia  neque  ad  illam  praedetermina- 
tionem  efficiendam  potest  effective  vel  libere 
concurrere ,  neque  etiam  potest  aliquid  hbere 
agere,  quo  illam  obtineat  vel  non  impediat. 
Sic  ergo  testimonia  Scriptura3,  quae  probaut 
dari  auxihum  vere  ac  proxime  sufficiens,  pro- 
bant  auxilium  necessarium  ad  pie  operandum 
non  consistere  in  physica  pra;determinatione. 

3.  Quibusaddi  potest  illudDeuter.  30  :  Man- 
datum  quod  ego  prcecipio  tiii  hodie  noji  supra 


536 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^E  DEI. 


te  est,  neque  procul  positim,  vel  m  coslo  situm, 
ul  possis  dicere  :  Quis  nostrum  valet  ad  ccdum 
ascendere,  ui  deferat  ilhtd  adnos,  ut  audiamus, 
et  opere  impleanms'?  Ubi  considerandiim  est 
verba  illa  dirigi  ad  populum  a  Deo  vocatum, 
et  supernaturaliter  illuminatum,  aliisque  au- 
xiliis  gratice  sufiicienter  instructum.  Quamvis 
enim  illa  lex  vetus  populo  illi  gratiam  non 
conferrct,  tamen  Deus,  qui  legem  illam  dabat, 
necessaria  etiam  gratise  auxilia  ad  illam  im- 
pleudam  propter  Christum  oSerebat,  et  ideo 
dicit  :  Mandaturn  non  supra  te  est,  iion  quia 
non  esset  supra  naturse  vires,  vel  quia  sine 
gratia  posset  impleri,  cum  statim  ibi  propo- 
natur  summum  preeceptum  diligendi  Deum 
super  omnia,  sed  quia  non  erat  supra  vires  il- 
lius  populi  sub  tali  providentia  gratioe  consti- 
tnti.  At  si,  inter  vires  necessarias  ad  mandatum 
impleudum,  est  illa  determinatio,  quam  Deus 
solus  facere  potest,  et  tribuit  illam  cui  vult,  et 
cui  vult  negat ,  profecto  mandatum  Dei  est  supra 
hominemquantumvisgratia  instructum,  side- 
terminationem  illam  non  habet ;  quia  talis  de- 
terminatio  supra  hominem  est,  et  in  ccelo  est 
(ut  sic  dicam),  nec  habet  modum  aut  viam 
qua  illuc  ascendat  ad  illam  obtinendam.  De- 
claratur  exemplis  :  nam  si  Deus  praecipiat  milii 
prophetare  autmiracula  facere,  etnon  detdo- 
num  prophetise  aut  gratiam  miraculorum,  nec 
modum  obtinendi  illam,  profecto  merito  di- 
cetur  tale  mandatum  esse  supra  hominem,  et 
esse  procul  et  in  ccelo  situm,  etc.  At  non  ma- 
gis  potest  voluutas  hominis  determinari  ad 
diligendum  Deum  sine  preedeterminatione  Dei, 
quara  prophetare  sine  dono  ;  ergo,  si  Deus  nec 
dat  talem  determinationem,  nec  modum  ob- 
tinendi  illam,  dat  praeceptum  supra  hominem, 
quia,  in  prsecepto  dihgendi  Deum,  continetur 
ut  voluntas  determinetur  ad  dihgendum  illum. 
Atque  ita  reliqua  omnia,  quaa  in  illo  capite 
subsequuntur  de  propositione  boni  et  maU, 
vitce  et  mortis,  et  pracepto  ehgendi  vitam, 
eamdem  veritatem  confirmant. 

-i.  Aha  denique  sunt  testimonia ,  quse  non 
sohim  probant  auxilium  praedeterminans  non 
esse  necessarium  ad  opera  pia ,  sed  etiam  re- 
puguare  ilUs,  quatenus  esse  debent  opera  hu- 
maua,  et  quse  in  laudem  et  meritum  ipsius 
hominis  operantis  cedant.  Hsec  autem  testimo- 
nia  eadem  sunt  cum  illis  quibus  in  proleg.  \, 
et  in  cap.  4  hujus  hbri,  contra  Calvinum  pro- 
bavimus  auxilium  efficax  non  consistere  in 
motioue  necessitante  vohmtatem.  Praecipuum 
vero  est  illud  Ecclesiast.  15  :  Deus  ab  initio 
^onstituit  hominem,  et  reliquit  eum  in  manu 


consilii  sui.  Adjecit  mandata,  et  prcBcepta  sua. 
Si  volueris  mandata  servare,  conservahunt  te. 
Apposuit  tihi  aquam  et  ignem  .-  ad  quod  volue- 
ris  porrige  manum  tuam.  Ante  liominem  vi- 
ta  et  mors,  honum  et  ^nalum,  quod  voluerit  da- 
hitur  illi;  quem  locum  in  dicto  cap.  4  late  trac- 
tavi,  et  imprimis  ostendi  non  esse  limitandum 
ad  statum  innocentise,  sed  absohite  de  omni 
statu  esse  intelligendum.  Quia  hcet  ea  omnia 
dicautur  de  homine  ab  initio  creato,  continent 
tamen  intrinsecam  hominis  proprietatem,  quse 
per  peccatum  non  amittitur.  Deinde  certum 
est  illa  omnia  non  solum  dici  de  actibus  or- 
dinis  naturalis,  sive  civilibus,  sive  morahbus, 
sed  etiam  de  supernaturalibus,  quiahomoest 
relictus  iu  manu  consilii,  in  ordine  ad  conse- 
quendum,  vel  amittendum  finem  ultimum 
propter  quem  creatus  est,  qui  finis  supernatu- 
ralis  est,  et  per  actus  supernaturales  compara- 
tur.  Unde  cum  dicitur  :  Si  volueris  mandata 
servare,  conservahunt  te,  non  solum  de  natura- 
libus,  sed  maxime  de  supernaturalibus  intelli- 
gitur,  quia  horum  observantia  imprimis  ne- 
cessaria  est  ad  vitam  animoe  (de  qua  ibi  etiam 
maxime  sermo  est)  obtinendam  et  conservan- 
dam.  Unde  tandem  fit  ut  illa  intelligantur  de 
homine  non  solum  naturalibus  viribus  instru- 
cto,  sed  etiam  supernaturaliter  vocato,  et  in  eo 
statu  constituto  in  quo  possit  de  supernatu- 
raliter  agendis  consiliari,  et  de  observatione 
prseceptorum  etiam  supernaturalium  deli- 
berare,  et  quae  ad  vitam  vel  meritum  du- 
cunt  eligere.  Hinc  ergo  argumentamur,  si- 
CTit  ex  his  verbis  colligitur  libertas  arbi- 
trii  in  supernaturalibus,  ita  etiam  probari 
usum  libertatis  consistere  in  determinatio- 
ne  voluntatis  proveniente  ab  ipsa  adhuc  in- 
difierente,  et  nondum  ab  alio  determinata,  ac 
proinde  prcedeterminationem  repugnare  modo 
operandi  voluntatis,  quem  ex  dono  Creatoris 
habet  voluntas,  et  quo  iu  operibus  gratise  non 
privatur.  Probatur  hsec  illatio  ex  ponderatio- 
ne  singulorum  verborum.  Nam  illud,  in  manu 
consilii  sui,  significat  proximam  potestatem 
cum  indifFerentia,  quammagisexplicatcondi- 
tio  illa,  si  volueris,  et  augetur  cum  dicitur,  ad 
quod  volueris  liorrige.  Nam  verbum  hoc  aper- 
tissime  significat  determinationem  voluntatis 
ab  ipsa  habente  simul  proximam  potestatem 
porrigendi  manum  ad  aliud,  quod  etiam  satis 
coufirmat  verbum  quod  placuerit. 

5.  Respondent  vera  esse  haBc  omnia,  et  his 
verbis  significari,  nihilominus  tamen  per  illa 
non  excludi  prsedeterminationem  Dei;  nam 
hcet  voluntas  humana  praedeterminetur  a  di- 


CAP.  XXIX.  AN  EX  LOCIS  SCRIPTUR/E  QVJE  DEPENDENTIAM,  ETC. 


o37 


vina  prius  natura,  nihilominus  ipsa  in  poste- 
riori  signo  naturse  se  etiam  determinat,  et  por- 
rigit  manum  ad  id  quod  vult^  quia  licet  se  li- 
bere  determinet,  non  est  tameu  primum  libe- 
rum  a  se  primo  determiiians,  sed  sub  primo  li- 
bero  a  quo  prfedeterminatur.  Et  ad  lioc  indu- 
cuntD.  Thomam^  1  p.,  q.  22,  art,  2.  ad  A,  di- 
centem  per  illa  verba  distingui  hominem  ab 
agentibus  naturalibus,  quae  nou  ducuntur  con- 
silio,  quia  habent  virtutem  operativam  deter- 
minatam  ad  unum ;  non  tamen  excludi  quin 
liberum  arbitrium  et  tota  providentia  Immana 
subdatur  divinse.  Unde  alii  dicuutper  iila  ver- 
ba  excludi  quidem  a  vohjutate  determinatio- 
nem  ad  unum ,  innatam  et  intrinsecam  naturse 
suse,  non  tamen  excludi  praedeterminationem 
ab  auctore  naturse  vel  gratise  extrinsecus  im- 
missam  modo  accommodato  suse  naturae,  ita 
ut  nec  vim  consiliandi  aut  eligendi  auferat. 

(i.  Fxpenduntiirilla  verla,  constituit  liomi- 
nem  et  reliquit  eum. —  Sed  lisec,  in  superiori- 
bus,  variis  modis  impugnata  sunt,  etcertedic- 
tis  verbis  Sapientis  non  bene  accommodantur. 
Et  imprimis  considero  duo  illa  verba :  Consti- 
tuit  hondnem,  et  reliquit  eum  ;  nam  verbum 
conslituit  ad  creationem  hominis  pertinet  per 
quam  constitutus  est  talis  naturse  et  libertatis  ; 
verbum  autem  reliquit  ad  providentiam  perti- 
net  per  quam  ita  Deus  gubernat  liominem,  ut 
ilii  offerens  objecta,  proponensque  mandata, 
et  virtutem  ad  consiliandum  et  operandum  tri- 
buens,  illum  itarelinquitinmanu  consilii  sui, 
ut  ei  integrum  sit,  cum  generali  concursu  si- 
multaneo  et  proportionato,  ad  hoc  vel  illud 
manum  porrigere  pro  sua  voluntate.  Ergo  in 
verbo  illo  relinquendi  includitur  quod  illum 
non  prsedeterminet,  nam  si  jam  praidetermi- 
natus  porrigit  manum,  id  est,  efficit  volitio- 
nem  ad  quam  est  praedeterminatus  ab  alio, 
profecto  jam  nonipse  sedeterminat,  sed  efficit 
id  ad  qiiod  jam  determinatus  est.  Confirmatur 
ac  declaratur,  nam  cum  Sapiens  dicit :  Si  vo- 
lueris,  vel :  ^^  quod  volueris porrige,  vel  loqui - 
tur  ad  hominem  constitutum  in  solo  statu  suf- 
ficientiee,  velad  hominem  jam  prsedetermina- 
tum.  Si  primum  dicatur,  immerito  illidicitur : 
Porrige  wanum,  quia  non  potest  illam  exten- 
dere,  nisi  prius  ab  alio  applicetur  et  prcedetej- 
minetur,  quod  non  est  in  ejus  potestate.  Si 
vero  dicatur  secundum,  frustra  illi  dicitur : 
Si  volueris,  etc,  quia  sic  prsedeterminatus 
non  potest  nisi  unum  velle,  nec  potest  non 
velle. 

7.  Declaratur. —  Declaratur  ad  hominem, 
nam  illi  auctores  dicunt  auxilium  quo  Deus 


prsemovet  voluntatem,  ut  operetur  si  velit,  non 
satis  esse  ut  velit,  nisi  ultra  illud  accipiat  au- 
xilium  quo  pra^determinetur  ut  velit,  vel,  ut 
alii  etiam  aiunt,  quo  infallibiliter  et  inevitabi- 
liter  velit.  Ergo  in  priori  statu  sufficientiaf  fru- 
stra  dicitur  homini :  Porrige  manum  ad  id  quod 
volueris,  quia  nondum  habet  id  sine  quo  velle 
non  potest,  nec  illud  habet  in  sua  morali  po- 
testate.  In  altero  vero  statu,  frustra  et  irriso- 
rie  dicitur  ei :  Si  volueris,  cum  jam  omuino 
ex  necessitate  sit  voliturus.  Non  minus  ergo 
probant  dicta  verba  constitutum  ac  relictum 
esse  hominem  in  potestate  vera,  et  quse  possit 
reduci  in  actum,  volendi  sine  preevia  deter- 
minatione,  quam  in  potestate  volendi  sine 
preevia  necessitate  ;  neque  ad  hoc  refert  quod 
homo  non  sit  primum  liberum,  quia  ad  Iioc 
satis  est,  quod  in  sua  determinatione  pendeat 
ab  alia  priori,  et  prima  voluntate  libera,  ut 
jam  ssepe  explicatum  est.  Nec  locus  D.  Thomse 
facit  ad  causam  ;  clarum  est  enim  voluntatem 
creatam  semper  constitui  sub  providentia  Dei, 
et  a  divina  voluntate  et  consilio  principaliter 
regi,  ita  tamen  ut  ejus  indiffereutia  et  electio 
non  Isedatur,  nam  hoc  ipsum  pertinet  ad  pro- 
videntiam  Dei,  quoe  sine  causa  ad  illum  mo- 
dum  providendi  per  prsedeterminationem  co- 
arctatur.  Denique  jam  supra  ostensum  est  de- 
terminationem  ad  unum  ab  extrinseco  prove- 
nientem,  et  necessitatem  antecedentem,  etiam- 
si  sit  ab  extrinseca  causa^  non  minus  repu- 
gnare  libertati  quam  determmatiouem  ab  in- 
trinseco.  Imo  rnagis  quodammodo,  in  quan- 
tum  induci  possunt  alia  testimonia,  quibus  li- 
bertas  arbitrii  et  usus  ejus  comprobari  solet. 

GAPUT  XXIX. 

AN  LOGA  SGRIPTUR^  QU^  DEPENDENTIAM  LIBERI 
ARBITRII  A  VOLUNTATE  ET  OMNIPOTENTIA  Dl- 
VINA  TESTANTUR,  PHYSIGAM  PRiEDETERMINA- 
TIONEM  OSTENDANT. 

1.  Respondetur  iestimoniis  ScrifturcB  quce 
defensores  physicce  prcedeterminationis  in  sucb 
sententice  confirmatione  adducunt. — Ad  nostrse 
sententiee  confirmationem ,  non  satis  est  os- 
tendisse  quam  sit  Scripturis  divinisconformis^ 
sed  etiam  explicare  oportet  nihil  in  divinis 
Scripturis  reperiri,  quod  vel  probabiliter  illi 
officiat ,  vel  auxilium  physicse  prsedetermina- 
tionis  suadeat  :  hoc  autem  praestare  melius 
non  possumus,  quam  respondendo  testimoniis 
Scripturse  quse  defensores  physicse  praedeter- 


538  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

minationis  in  suse  senteutiee  confirmationera 
inducuut.  De  quibus  imprimis  geueratim  dici- 
mus  iu  luillo  illorum  verbum  prcecleterminan- 
di,  vel  aliud  ajquivalens  reperiri.  Et  primum 
qiiidem  cx  formalibus  verbis  ipsorum  testi- 
mouiorum  coustat,  ideoque  neque  ab  ipsis  ar- 
guentibus  iu  illo  sensu  testimouia  proferuu- 
tur  :  secundum  partim  in  superioiibus  a  nobis 
indicatura  est,  quia  s^epe  sumuntur  argumenta 
a  verbo  generali  ad  gpeciale,  ac  si  essent 
ffiquipollentia^  ut  a  verbo  pramovendi  ad  ver- 
bum  prcedetcrminandi ,  et  similibus.  Et  hoc  est 
prffi  oculis  babeudum,  nam  omnia  testimonia 
per  similes  illationes  inducuntur. 

2.  Deinde  advertimus  Calvinum  eisdem  uti 
testimoniis  ad  probaudum  Deum^  voluntate 
sua  et  motione  preevia,  necessitatem  inferre 
voluutatibus  hominum  iu  omnibus  earum  ac- 
tionibus,  quibus  cathoHci  respondent  male  in- 
ferre,  quia  omnia,  quae  ilhs  locis  docentur,  po- 
test  facere  Deus  absque  necessitate,  et  salva 
hbertate,  quam  in  ahis  locis  eadem  Scriptura 
preedicat,  Si  ergo  nos  ostendimus  omnia  illa^ 
quae  in  eisdem  testimoniis  dicuntur;,  optime 
consistere  sine  prcedeterminatione^  et  cum  iu- 
tegra  indiJSerentia  in  operando,  et  cum  omni 
sufficientia  et  efficacia  ac  necessitate  gratiee 
quam  in  eadem  Scriptura  invenimus,  pro- 
fecto  convincemus  taha  testimonia  non  magis 
ad  probandam  dictam  praedeterminationem , 
quam  ad  suadendum  Calvini  necessitatem  va- 
lere.  Quod  majorem  vim  habebit,  si  conside- 
retur  vix  posse  mente  concipi,  nedum  verbis 
declarari,  quid  in  re  ipsa  inter  hanc  necessita- 
tem  et  illam  pra3deterrainatiouem  intersit. 
Sed  jam  ad  singula  testimonia  vcniamus ;  quia 
vero  quamplura  multiphcantur,  ad  pauciora 
capita  et  ad  certam  argumentorum  seriem  illa 
reducere  conabimur. 

3.  Primo  adducunUir  loca  qiiCB  docent  depen- 
deniiam.  liheri  arhitrii  a  divina  voluntate. — 
Primo,  inducuut  illa  testimonia  qua^  docent 
dependentiam  essentialem  in  operando  liberi 
arbitrii  creali  a  divina  voluntate,  et  maxirae 
in  operibus  gratia?.  Hujusraodi  sunt  iha  I.-ai. 
26  :  Domine,  clahis  pacem,  nobis ,  omnia  enim 
opera  nostra  operatus  es  in  nolns ;  et  i  Corint. 
12  :  Operatur  omnia  in  omnihus,  et  simiha 
multa  qu»  in  lib.  3  adduximus.  Et  de  operi- 
bus  gratiae.  maxime  ponderari  solent  verba  ad 
Phihp.  i  :  Qui  ccepit  in  vobis  honum  opms,  ipse 
per/iciet ;  et  cai^.  2  :  Deus  est  qui.opcratur  in 
vobisvelle  et  perflcereprohonavoluntale.  Hiuc 
ergo  ita  in  virtute  cohigunt  :  Vohmtas  nostra 
ita  pendet  essentiahter  a  Deo  in  suis  hberis 


EFFICACI  GRATL^  DEI. 
actibus,  ut  eos  Deus  ipse  in  nostra  vohmtate 
operetur ;  ergo  efficacissima  poteutia  sua  praj- 
determinat  Deus  voluntatera  ad  talia  opera. 
Itera  peculiariter  tribiiitur  Deo  in  operibus 
gratia?,  quod  ipsum  vehe  in  nobis  faciat  et  in  - 
choet  pro  sua  bona  voluntate ;  ergo  id  facit 
per  efficacem  vohmtatem  suam,  nostram  prfe- 
determinando.  In  his  testimoniis  (quod  de  se- 
quentibus  etiam  iutelhgatur),  ut  prohxitatem 
nou  necessariam  evitem,  non  expeudam  accu- 
rate  au  testimonia  in  sensu  htterah  asseran- 
tur,  necne,  sed  eum  in  quo  ahegantur  facile 
admittam,  ut  ad  punctura  argumenti  quod, 
ut  dixi,  in  illatione  consistit  statim  respon- 
deam :  quod  dico,  quia  iha  verba  Isaise :  Omnia 
opera  nostra  operatus  es  iji  7iohis,  ad  htteram 
fortasse  intchiguntur  de  flagelhs  diviuis,  ut 
exponit  Hieronymus^  vei  de  beneficiis  mirabi- 
hbus,  ut  Cyrilhis  et  D.  Thomas  ibi  volunt; 
nuuc  vero  admittimus  iha  verba  de  omnibus 
operibus  nostris,  quia  de  omnibus  vera  sunt , 
et  ab  Scholasticis  passim  in  eo  sensu  affe- 
runtur,  ut  patet  ex  Divo  Thoma ,  3  contr. 
gent.,  cap.  67,  et  ad  Romanos  9,  lectione  3, 
et  aliis  frequenter.  Respondetur  ergo  negando 
consequentiam,  nulhim  enim  habet  sohdura 
priucipium  in  quo  hmdetur.  Nam  imprimis  in 
1.  3  osteusum  est,  Deum  non  dici  operari  opera 
nostra  propter  prcevium  concursura,  sed  propter 
concoraitantera.  Deinde  certum  est  Deum  nou 
dici  facere  opera  hberi  arbitrii,  quia  sohis 
iha  facit  in  nobis,  sed  quia  iha  nobiscum  ope- 
ratur;  nam  quod  Deus  nobiscum  operaudo 
facit,  vere  ipse  operatur,  et  simpliciter  illi  tri- 
buitur,  quia  principahter  operatur,  et  sua  vir- 
tute  a  nemine  pendente,  et  omnibus  dat  ope- 
randi  virtutem.  Igitur  ex  iha  locutione  gene- 
rali,  et  sirailibus,  non  potest  inferri  prsedeter- 
minatio  in  operibus  liberi  arbitrii,  neque  in 
operibus  bonis,  magis  quam  in  mahs.  Et  eo- 
dem  modo  de  generali  concursu  exponit  D. 
Tliomas  priora  verba  Pauli  in  epistola  ad  Co- 
rinth.  Imo  etiam  ita  interdum  expouit  poste- 
riora  verba  ad  Pliihpp.,  ut  videre  licet  ia  Com- 
mentar.  ad  cap.  26  Isaia?.  Concedamus  autera 
uhiraa  verba  PauU  de  operibus  gratise  intelh- 
genda  esse,  sed  non  propterea  in  ihis  proba- 
bihter  fundatur  illatio  :  quia  Deus  operatur 
vehe  gratuitum  in  nostra  voluntate  sine  prse- 
deterrainatione,  quia  voluntatem  nostram  prce- 
parat  adjuvandam,  et  acljiivat  prce.paratam. 

4.  Unde  D.  Thomas  ibi  ait  illis  verbis  repro- 
bari  non  tantum  errorem  Pelagianorum,  sed 
etiam  eorum  qui  dixeruut  vohmtatem  nostram 
necessitari  a  gratia  :  Q;u,ia  hoc  excludit  (inquit) 


CAP.  XXIX.  AN  EX  LOCIS  SCRIPTUR/E  QUvE  DEPENDENTIAM,  ETG. 


539 


Aposiohis  cim  dicit  :  Operatur  vi  nobis  ;  quia 
interins  per  instioictiim  monet  voluntatem  ad 
lene  operandum ;  quod  perfectissime  fieri  po- 
test  sine  prsedeterminatione.  Imo  ita  fieri  satis 
indicat  Apostolus  in  eodem  loco,  cum  pra^mit- 
tit  :  Ctm  metu  et  tremore  vestram  salutem  ope- 
ramini,  et  proxime  subdit  :  Deus  est  enim  qui 
operatur  in  voiis ,  ac  si  diceret  :  Non  vestris 
viribus,  sed  divino  auxilio  potestis  vestram 
salutem  operari ;  et  ideo  eam  cum  timore  ope- 
ramini,  ne  Deus  auxilium  suum  subtrahat  ad 
perficiendum  bonum  opus,  quod  per  idem  au- 
xiliimi  in  vobis  inchoaverat,  bonam  volunta- 
tem  et  propositum  inspirando^  sicut  cap.  1 
dixerat,  et  exposiiit  Augustinus,  lib.  de  Grat. 
et  liber.  arbitr.,  cap.  9,  et  lib.  de  Don.  perse- 
ver.,  cap.  13,  et  serm.  94  de  Tempore,  cap.  3. 
Qni]>us  in  locis,  et  in  multis  ahis  docet  illa 
verba  exhortationis  et  tacitte  comminationis 
ostendere  quidem  hominem  debere  suam  salu- 
tem  operari,  sed  principaliter  illam  operari 
Deum^  et  e  converso  ita  Deum  operari  hominis 
saUitem,  ut  oporteat  ipsum  hominem  illam  li- 
bere  operari,  habentem  in  potestate  sua  non 
perficere  quod  Deus  incipit;,  vel  impedire  au- 
xilia  quibus  velle  et  perficere  operatur  in  no- 
bis.  Hfec  autem  omnia  vix,  aut  ne  vix  quidem 
possunt  in  auxilium  prsedeterminans  conve- 
uire  ;  quia  ilhid  non  subest  ullo  modo  potestati 
nostrae^  vel  ut  detur,  vel  ut  auferatur.  Unde 
non  est  quod  timeamus  ne,  aut  propter  opera 
nostra  negetur^  aut  si  detur^  quod  effectu  cjus 
careamus. 

5.  Secundo,  adducuntur  loca  in  quihis  dici- 
tur  Deus  lialere  lilerurn  arbitonum  liominis  in 
tnanu  sua.  —  Secundo  loco  adducuntur  loca  in 
quibus  dicitur  Deus  habere  hberum  arbitrium 
hominis  in  manu  sua,  ut  quocumque  vohierit 
vertat  iUud^  sicut  dicitur  de  corde  regis,  Pro- 
A'erb.  1\,  ubi  fit  mirabihs  comparatio,  quod  : 
Sicut  divisiones  aquarimi,  itavor  regis  in  manu 
Domini ;  q^iocimque  voluerit  incli^iaiit  illud. 
Ubi  non  sohim  est  sermo  de  potestate  Dei  in 
voluutatem  regis,  quoad  executionem  ejus^, 
quam  Deus  facile  potest  impedire  et  mutare, 
sed  etiam  de  potestate  in  internam  ipsam  vo- 
htionem,  seu  electionem,  ut  verba  ipsa  convin- 
cunt.  Nam  potestas  supra  executionem  non 
est  potestas  in  cor,  sed  in  manum ,  vel  aliam 
similem  facultatem,  nec  impediendo  executio- 
nem  mutatur  interna  vohmtas  per  se  loquen- 
do;  ent  ergo  cor  hominis  in  manu  Dei  quoad 
ipsam  internam  voHtionem;  ergo  et  cpioad 
prsedeterminationem.  Hanc  ergo  verbo  iucU- 
nandi  significavit  Sapiens ,  quia  loquitur  de 


incUnatione  efficaci,  seu  in  actu  secundo  et 
deUberato,  per  illam  enim  cor  mutatur.  Et  U- 
cet  de  rege  loquatur,  idem  a  fortiori  de  quo- 
cumque  homine  intelUgit.  Nam  quia  reges 
magis  videntur  esse  sui  juris  et  potestatis,  ideo 
quasi  per  exaggerationem  in  eis  ponit  exem- 
pUim ;  de  toto  autem  populo  simiUter  dicitur 
2  ParaUp.  30  :  In  Juda  tero  facta  est  manus 
Domini,  ut  daret  eis  cor  iinum,  ut  facerent  jux- 
ta  prceceptum  regis.  De  quo  etiam  scriptum 
est  Esther  \  5  :  Converlit  Deus  spiritum  regis 
in  viansuetudhwn,  Et  simiUs  est  locus  Eccle- 
siastes  9  :  Sunt  justi  atqiie  sapientes  et  opera 
eortcm  in  onanu  Dei ;  ubi  Chakiaica  paraphrasis 
addit  :  Et  al  eo  decretum  est  omne  quod  erit  in 
dielus  eorum.  Quasi  dicat,  quidquid  homines 
deUberent,  esse  in  manu  Dei,  ut  ex  decreto 
ejus  omnia  succedant. 

6.  Respohdetur  nuUum  cathoUcum  posse 
dubitare  quin  omnium  hominum,  non  sohim 
potestates,  sed  etiam  vohmtates  sint  in  manu 
Dei;,  et  nihilominus  de  modo  est  inter  eos  ma- 
gna  contentio.  Unde,  ex  eo  quod  Scriptura  di- 
cat  cor  regis  esse  in  manu  Dei^  non  recte  in- 
fertur  hoc  esse  inteUigendum  ratione  praede- 
terminationis,  sicut  nou  sequitur  esse  inteUi- 
gendum  ratione  necessitatis.  Dico  ergo,  quoad 
actus  bonos  cor  hominis  esse  in  manu  Dei, 
quia  per  cogitationes  sanctas  et  eongruaS;,  et 
per  inspirationes  et  affectiones  iUis  cogitatio- 
nibus  proportionatas^  ita  potest  voluntatem 
hominis  movere,  ut  quocumque  voUierit  ver- 
tat  illam.  Unde  Beda,  in  Proverb.,  de  soUs  jus- 
tis  locum  iUum  inteUigens,  ait :  Cor  regis  in 
manu  Dei  ;  quia  sicut  divisiones  gratiarum 
juxta  suam  vohmtatem  et  Angelis  et  liommihus 
trihiit,  ita  etiam  corda  Sanctorum  quibuscum- 
que  voluerit  digna  donationibus  reddit.  Neque 
ullum-  habet  Pelagianista  locum,  quo  alsque 
Dei  gratia  quis  salvus  fieri  possit.  Et  sequitur 
ibi  Gloss.  ordin.  Et  Hieronymus  solet  de  soUs 
bonis  regibus  vel  justis  liominibus  verba  iUa 
exponere^  ut  videre  Ucet  Jerem.  4,  Ezecliiel 
28^  et  Daniel  5 ;  nunquam  tamen  id  putat  esse 
dictura  propter  praedeterminationem^  sed  ad 
summum  propter  Dei  perfectam  gubernatio- 
nem. 

7.  At  vero  D.  Augustinus,  Ub.  de  Grat.  et  U- 
ber.  arbit.,  c.  21,  etiam  de  corde  peccatoris, 
et  de  incUnatione  ejus,  etiam  ad  opera  mala, 
verba  iUa  interpretatur ;  quod  est  consenta- 
neum  generaUtati  verborum,  et  nostram  sen- 
tentiam  non  infirmat,  sed  potius  confirmat. 
Nam  certum  est  non  inclinarc  Deum  directe  et 
positive  voUmtates  hominum  ad  mala  opera^ 


5i0 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^E  DEI. 


multoque  minus  prsedeterminare  aut  prasdes- 
tinare  illa,  ut  in  libr.  3  osteusum  est.  Ergo  si 
verba  Sapientis  comprehendunt  etiam  pravos 
regeS;,  et  prava  consilia  et  decreta  illorum, 
non  intellexit  Deum  inclinare  corda  preedeter- 
minando,  sed  aliquid  aliud  operando,  vel 
operari  sinendo^,  juxta  materise  capacitatem. 
Et  ita  AugustinuSj  ex  illo  et  aliis  testimoniis 
qu8e  congesserat,  ita  concludit :  His  et  talihus 
testiinoniis  divinomm  eloq^ciorum,  qiice  omnia 
commemorare  nimis  longum  est,  satis,  quantum 
existimo,  manifestatur  operari  Deim  in  cordi- 
hus  Jwminum  ad  inclinandas  eortm  volimtates 
quocumque  voluerit,  sive  ad  bona,  pro  sua  mise- 
ricordia,  sive  ad  mala,  pro  meritis  eorum-.  Quod 
ultimum  verbum  non  potest  intelligi  de  prse- 
determinatione,  tum  propter  absurditatem 
sententise,  tum  quia,  si  determinaret  volunta- 
tem  ad  malum,  non  semper  id  faceret  propter 
demeritum;,  sed  sua  tautum  voluntate,  ut  iu 
libro  etiam  tertio  ostensum  est  ;  tum  denique 
quia  in  fme  capitis  ait  Deum  id  facere  per  An- 
gelos  bonos,  vel  onalos,  sive  quocumque  alio  modo 
operando  in  cordiius  malorwn,  pro  oneritis  eo- 
rum.  Si  autem  Deusprsedeterminat  voluntatem 
hominis,  certe  id  non  facit  variis  modis,  sed 
uno  etdeterminato  modo,  neque  facit  per  An- 
gelum  bonum  vel  malum,  sed  per  seipsum.  An- 
geli  euim  operantur  in  cordibus  immittendo 
cogitationes,  et  per  illas  excitando  aifectiones  ; 
ergo  si  Deus  per  Angelos  inclinat  vokmtatem, 
non  inclinat  prsedeterminando ;  ergo  etiam 
quando  per  seipsum  iuclinat,  non  oportet  ut 
id  faciat  praedeterminando,  sed  in  bonis,  ut 
dixi,  congruas  cogitationes  immittendo,  quee 
per  se  et  cum  effectu  in  bonum  a  Deo  inten- 
tum  inducant;  in  malis  autem,  vel  operando 
ea  quse  per  se  bona  sunt^  cum  praescientia 
quod  ipsi  male  sint  eis  usuri,  vel  permitten- 
do,  ut  maU  A-Ugeli  eos  ad  malum  inducant. 

8.  Et  per  hsec  responsum  ad  alia  loca  quae, 
per  se  spectata,  nullam  habent  difficultatem  ; 
nam  facile  potuit  Deus  tribui  Judee  dare  cor 
unum,  congrue  totum  illum  populum  excitan- 
do  et  movendo,  ut  iufallibiliter  regi  consenti- 
ret,  et  tamen  libere  et  sine  pra?(leterminatione, 
licet  non  sine  adjutorio  divino  consentiret.  Et 
ita  Augustinus,  libr.  1  contra  duas  epistolas 
Pelagianor.,  cap.  2,  ex  h/s  et  similibus  locis 
nihil  aliud  quam  efficacis  gratise  auxihum  col- 
hgit.  Et  similiter  exponit  iocum  Estlier,  nam 
eodem  modo  potuit  Deus  siue  praedetermina- 
tione  convertere  iu  mansuetiidinem  cor  As- 
sueri,  per  cognitiones  menti  et  phantasise  ob- 
jectas,  et  excitando  bonum  et  maguum  afiec- 


tum  in  cor  ejus  erga  Esther.  Unde  cum  ipsa 
Estlier,  cap.  14,  petiisset :  Converte  consiliam 
eorim.  super  eos,  statim  subjecit :  Tribue  ser- 
monem  in  ore  meo  i?i  conspectu  leonis,  et  trans- 
fer  cor  illius.  Nam  quia  illa  mutatio  non  per 
coactionem,  vel  necessitatem,  nec  certe  per 
pliysicam  prsedeterminationem  ,  sed  moraU 
modo  facienda  erat,  petit  sermonem  composi- 
tum,  id  est,  aptum  et  accommodatum  ad  mo- 
vendum  cum  effectu  cor  regis,  adjuvante  Deo 
interius,  rationes  congruas  proponendo,  et  af- 
fectiones  aptasadpersuasionem  excitando.  Al- 
ter  vero  locus  ex  Ecclesiaste  eamdem  habet  re- 
sponsionem,  etiamsi  intelligamus  operajusto- 
rum  dici  esse  in  manu  Dei,  eo  quod  ex  ejus 
liberali  gratia  et  praedestinatione  pendent, 
quia  niliilominus  non  pendent  ex  pra^determi- 
natione,  sed  ex  prsemotione  et  vocatione  con- 
grua,  vel  generallter  ex  Dei  speciali  providen- 
tia  et  ordinatione,  ut  Hieronymus  ibi  insi- 
nuat,  qui  nou  solum  de  operibus  bonis,  sed 
etiam  de  malis  poense  quse  justi  patiuntur,  ver- 
ba  illa  interpretatur,  quia  omnia  justis  eve- 
niunt  juxta  divinffi  providentise  dispositionem. 
Potest  etiam  ille  locus  aliis  modis  exponi  de 
operibus  justorum,  quia,  licet  magna  circum- 
spectione  ab  eis  fiant,  in  manu  Dei  sunt,  id 
est,  in  ejus  potestate,  et  judicio,  et  trutina,  et 
ipsos  justos  latet  qualia  sint,  et  ideo  nesciunt 
an  amore  vel  odio  digni  sint.  Et  aliis  modis 
hic  locus  exponitur,  sed  prior  expositio  nobis 
sufTicit,  estque  responsio  dicta  pree  oculis  ha- 
benda,  quia  mulla  similia  loca  per  illam  ex- 
ponuntur,  de  quibus  consuli  potest  Augusti- 
nus  dicto  lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  c.  20 
et  II. 

9.  Tertio,  ex  efficacia,  et  omnipotentia  di- 
vincE  voluntatis. — Tertius  locus  argumentandi 
est  ex  efiicacia  et  omnipotentia  divinaa  volun- 
tatis,  ita  enim  dicit  Deus  per  Isaiam,  cap.  46  : 
Judicium  meum  stalit,  et  omiiis  votuntas  mea 
fiet ;  et  in  Psalmis  dicitur  :  Omnia  qucccimque 
voluit  fecit ,  utique,  quse  absoluta  voluntate 
voluit,  de  qua  etiam  dicitur  Esther  13  :  Do- 
mine  Rex  omnipotens,  in  ditione  tua  cuncta 
.mnt  posita,  et  non  est  qui  possit  resistere  vo- 
luntati  tuce.  Et  similia  sunt  in  Scriptura  fre- 
quentia,  ex  quibus  tale  conficitur  argumen- 
tum  :  Decretum  divinae  voluntatis  semper  an- 
tecedit  deliberationem  voluntatis  humanre, 
quia  illud  est  eeternum,  hoc  temporale  ;  illud 
est  causse  primse,  a  qua  pendet  et  determina- 
tur  omnis  effectus  causai  secundee  ;  sed  decre- 
tum  Dei  illud  est  efficacissimum,  nec  illi  valet 
resistere  humana  voluntas  ;  ergo  semper  prse- 


CAP.  XXX.  AN  SCRIPTURA  DICAT 
determinat  voluntatem^  vel  per  seipsum,  pro- 
pter  naturalem  suborclinationem  et  subjectio- 
nem  humanse  voluntatis  ad  divinam,  vel  per 
motiouem  aut  qualitatem  aliquam,  quam  per 
suam  omnipotentiam  potest  voluntati  humanae 
imprimere,  ut  suum  decretum  infalhbiliter 
exequatur.  Ergo  in  hac  prsedeterminatioue  po- 
nendum  est  auxilium  efficax^  quia  iUa  semper 
est  efficax,  et  sine  illa  nullum  auxihum  potest 
esse  efficax  magis  quam  sine  divina  vohmtate. 

40.  Respondetur  quatuor  cathohca  dogmata 
ad  Deum  pertinentia  in  ihis  testimoniis  conti- 
neri,  de  quibus  nuUa  potest  inter  cathohcos 
esse  controversia.  Primum,  consihum  divinum 
semper  stare,  id  est,  nec  deficere,  nec  frustrari 
posse,  quia  semper  est  prudens  et  rectum^  et 
in  scientia  certa  et  infalhbih  fundatum.  Se- 
cundum  est  voluntatem  divinam  efficacem  et 
absolutam  semper  impleri.  Tertium,  quod  est 
prsecedentis  fundamentum,  in  manu  omni- 
potentiae  divinse  omnia  esse  constituta.  Quia 
enim  Deo  subest  cum  voluerit  posse,  et  quia 
nihil  absolute  vuh  nisi  prudeutissimo  consilio, 
habensque,  in  thesauris  scientise  et  potentise 
suae,  media  quibus  possit  infahibihter  exequi 
quidquid  absohite  vult,  ideo  tahs  omnis  vo- 
luutas  ejus  infahibihter  fit.  Quartum  dogma 
est  neminem  posse  resistere  tah  voluntati  di- 
vinse,  quod  sequitur  ex  duobus  prsecedentibus; 
nam  si  posset  quis  resistere  voluntati  Dei,  pos- 
set  efficere  ut  vohmtas  Dei  non  impleretur. 
His  addi  debent  aha  ad  hominem  pertinentia, 
quaha  sunt,  primo,  divinee  voluntatis  effica- 
ciam,  et  omnipotentiam  non  auferre,  neque 
impedire  humanarum  operationum  seu  elec- 
tionum  hbertatem;  secundo,  ssepe  executio- 
nem  divini  consihi  ac  decreti  pendere  a  hber- 
tate  hominis.  Tertium  est  ea  qufe  a  Deo  de- 
creta  sunt,  ut  per  hberum  arbitrium  fiant, 
non  fieri  ab  jeo  inevitabiliter^  simphciter  et 
absohite  loquendo;  quia  quod  est  inevitabile 
non  est  hberum,  ut  ex  terminis  per  se  notum 
videtur;  quia  quod  evitari  non  potest  sub  hu- 
manam  potestatem  non  cadit,  ac  subinde  nec 
sub  hbertatem.  Quartum  est,  vohmtatem  Dei 
decernentem  de  actibus  a  hbero  arbitrio  prse- 
standis,  non  auferre  veram  et  proximam  po- 
tentiam  ejus  ad  agendum  et  non  agendum, 
quia  hsec  est  necessaria  ad  actus  hbertatem,  ut 
in  prolegomeno  primo  probatum  est. 

H.  Cum  ergo  hsec  nobis  omnibus  commu- 
nia  esse  debeant,  etiam  difficuhas  dictorum 
testimoniorum  omnibus  communis  est.  Unde 
quidam  ihis  oppressi  negant  posse  Deum  prse- 
defimre  absolute  et  efficaciter  actus  voluntatis 


DEUM  DARE  NOBIS  VELLE,  ETC.  541 

humanse  in  particulari  et  cum  omnibus  cir- 
cumstantiis,  ejus  salva  hbertate,  quod  nobis 
nuho  modo  probari  potest,  ut  ahbi  ostendi- 
mus,  et  in  hoc  opere  ssepe  diximus.  Suppositis 
ergo  decretis  prcefinientibus  ad  intra,  quia 
nobis  iha  testimonia  objiciunt,  putant  non 
posse  mandari  executioni  efficaciter,  nisi  per 
prsedeterminationem  ad  extra,  qute  tahs  sit  ut^ 
iUa  supposita,  non  rehuquat  in  humaua  vo- 
luntate  potestatem  ahter  volendi  quam  a  Deo 
decretum  sit,  quia  hoc  putant  necessarium  ut 
non  possit  resistere  vohmtati  divinaj.  Sed  non 
possunt  nobis  exphcare  quomodo  tahs  volun- 
tas  maueat  hbera  ad  operandum,  si  ad  unum 
prEedeterminatur,  et  privatur  potestate  ahter 
operandi.  Unde  (quod  majus  est  inconveniens) 
ipsa  voluntas  divina  sibi  ipsi  repugnaret,  vo- 
lendo  ut  humana  voluntas  operetur  sine  hber- 
tate,  id  est,  sine  potestate  ahter  volendi.  Nos 
autem  dicimus  decretum  Dei  non  auferre  a 
voluntate  potestatem  simphciter  ahter  volendi 
aut  operandi,  etiam  tah  suppositione  posita, 
quia  non  est  decretum  ita  antecedens  quin 
supponat  prsescientiam  conditionatam  fuluri 
consensus  hberi,  si  tah  vocatione  voluntas  ho- 
minis  prceparetur  et  adjuvetur.  Et  consequen- 
ter  negamus  ad  efficientiam  tahs  decreti,  esse 
necessarium  et  accommodatum  medium,  vo- 
luntatem  prsedeterminare  ad  unum,  sed  po- 
tius  iham  ita  dirigere,  ut  infahibiliter  faciat 
quod  Deus  decrevit,  et  hoc  satis  esse  ut  consi- 
hum  Dei  stet,  et  omnis  ejus  voluntas  fiat,  et 
ut  in  vohmtate  humana  non  sit  potestas  resis- 
tendi  divinse,  quia  nunquam  valet  ad  effec- 
tum  perducere  oppositum  ejus  quod  Deus  de- 
crevit.  Quod  totum  provenit  ex  divina  omni- 
potentia  cum  infinita  sapientia  conjuncta,  et 
non  repugnat  hbertati,  quia  supponit  ihius 
usum  prsevisum,  et  ad  ihum  dicit  formalem 
vel  virtualem  habitudinem,  ut  explicatum  est, 
et  iterum  in  capite  penuUimo  hujus  hbri  di- 
cetur. 

CAPUT  XXX. 

AN    SGRIPTURA    DIGAT    DEUM    DARE    NOBIS    VELLE 
PROPTER  PHYSIGAM   PR^DETERMINATIONEM . 

4.  Quartus  locus,  ex  his  quibus  dicitur  Deus 
non  solum  dareposse,  sed  etiam  velle,  vel  agere. 
—  Quartus  locus  argumentandi  sumitur  ex 
his  Scripturse  testimoniis,  in  quibus  dicitur 
Deus  in  operibus  pietatis  non  sohim  dare  pos- 
se,  sed  etiam  vehe,  vel  agere.  lu  quo  puncto 
preecipue  ponderautur  verba  Pauh  Rom.  4, 


u^ 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 


ubi  de  promissione  facta  Abrahse  :  Sic  erii  se- 
men  tuum,  ait :  Ideo  ex  fide  iit  sectindum  gra- 
tiam  firma  sit  promissio ;  et  infra  subjungit  : 
Confurtatus  est  fide  daiis  gloriam  Deo,  ^J^snissi- 
me  sciens,  quia  quod  promisit,  potens  est  et  fa- 
cere;  quae  A^erba  ponderans  Augiistinus,  libro 
de  Prat'.destinalione  sanctorum,  cap.  10,  ait  : 
Quando  promisit  Abralue  in  semine  ejus  fidem 
gentium,  non  de  nostra  vohmtatls  potestate,  sed 
de  sua  prwdestinatioiie promisit .  Promisit  enim 
quod  ipse  facturus  erat,  non  quod  liomines,  t^tc. 
Qute  late  prosequitur  D.  ThomaS;,  etiam  super 
Paulum;  imitatus  Augustinumait:  Ideo  ex  fide 
ut  secundum  gratiam  firma  sit  promissio,  non 
quidem  per  operationes  hominum,  quce  possunt 
deficere,  sed  secundum  gratiam-,  quce  infallihilis 
est.  Est  ergo  argumentum  Pauli  et  Augustini: 
Dei  promissio  est  certa  ex  his  quse  ipse  factu- 
rus  est.  non  quse  homines;  sed  Deus  promisit 
fidem  gentibus  in  Abrahamo;  ergo  ipse  est 
qui  facit  illam;  non  ergo  dat  tantum  posse  cre- 
dere,  sed  etiam  credere. 

2.  Atque  ita  videmus  impletum  in  illa  Lydia 
purpuraria,  de  qua  dicitur  Actor.  16  :  Deum 
aperuisse  cor  ejus  intendere  his  quce  dicebantur 
a  Paulo  ;  nam  aperuisse  cor  nihil  aliud  signi- 
ficat  quam  illi  dedisse  credendi  vokmtatem. 
Et  similiter  Actor.  13,  ubi  de  gentibus  chcitur  : 
Crediderunt  quotquot  prceorcUnati  erant  in  vi- 
tam  ceternam;  quod  perinde  est  ac  si  diceretur  : 
Crediderunt  qui  erant  prcedestinati,  ut  secun- 
dum  gratiam  firma  sit  promissio.  His  conso- 
nant  verba  Christi  Joan.  5  :  Qui  ex  Deo  est, 
verla  Dei  audit ;  propterea  vos  non  auditis, 
quia  ex  Deo  non  esiis.  Ubi  audire  idem  est  quod 
obedienter  audire,  et  suscipiendo  fidem.  Et  hoc 
tribuitur  determinationi  provenienti  ex  divina 
prffidestinatione,  nam  ob  fidem  non  potest  quis 
dici  esse  ex  Deo,  nisi  secundum  prsedestina- 
tionem.  Preeterea  hoc  confirmatur  ex  illo  Joan. 
18  :  Sicui  palmes  non  potest  ferre  fructum  a 
semetipso,  nisi  ?nanserit  in  vite,  ita  nec  vos  nisi 
i7i  me  rnanseritis;  juncto  illo  Roman.  11  :Non 
turadicem  portas,  sedradix  te.  Quibus  verbis 
significatur,  sicut  fructus  palmitis  totus  est 
ex  virtute  vitis,  ita  omuem  pietatis  fructum 
seu  actum  esse  ex  gratia  efficaci  determinante 
tempus,  modum,  et  quahtatem,  ac  quantita- 
tem  fructus.  Et  eodem  modo  solent  hic  induci 
testimonia  omnia  quae  sunt  de  necessitate 
gratice,  ut  Joaun.  15  :  Sine  me  niliil  potestis 
facere;  2  Corinth.  3  :  Non  sumus  sufficientes 
cogitare,  etc;  et  ad  Hebr.  13  :  Deus  pacis  aptet 
vos  in  omni  bono,  faciens  in  vobis  quod  placitum 
est  coram  se. 


3.  Respondetur  ad  loca  Scripturce.  —  Ad 
hfec  omnia  uno  verbo  responderi  potest,  ilHs 
recte  probari  necessitatem  auxihi  efficacis  ad 
credendum,  vel  pie  operandum.  non  tamen 
probari  modum  efficacise  per  prsedetermina- 
tionem,  quia  alio  modo  suaviori  et  magis  con- 
sentaneo  divinas  providentise,  et  satis  efficaci, 
et  infallibili,  fieri  et  impleri  possunt.  Ut  au- 
tem  hoc  evidentius  fiat ,  adverto  duo  tangi  in 
his  testimoniis.  Unum  est  Deum  non  sohim 
dare  posse  efficere  opera  pietatis,  sed  etiam 
dare  ipsum  facere,  seu  ipsa  opera.  AUud  est 
non  solum  dare  ipsa  opera  eo  tempore  quo 
fumt,  sed  etiam  in  priori  tempore  ilia  promi- 
sisse,  et  in  seternitate  prsedestinasse.  Et  utrum- 
que  horum  verissimum  et  certissimum  est,  ex 
neutro  autem  recte  vel  apparenter  coUigitur 
prsedeterminatio.  Nam  si  illud  primum  prae- 
cise  spectetur,  ex  eo  sufficienter  verum  inve- 
nitur,  quod  ad  opera  gratiee  Deus  non  solum 
dat  dona  supernaturalia,  quibus  homo  fit  po- 
tens  ad  talia  opera  efficienda,  sed  etiam,  cum 
illa  fiimt  per  eadem  dona,  influit  actu  in  ea- 
dem  opera,  ac  deinde  per  seipsum,  et  per  ge- 
neralem  concursum  ordinis  gratiae,  physice  ac 
immediate  efficit  in  nobis  et  nobiscum  eadem 
opera,  quse  omuia  subsistere  possunt  sine  prse- 
determinatione,  ut  per  se  patet,  et  satis  super- 
que  sunt ,  ut  Deus  dicatur  dare  nobis  talia 
opera,  vel  illa  efficere  in  nobis.  Ut  enim  hoc 
verissimum  sit,  non  est  necesse  ut  solus  Deus 
illa  opera  faciat  in  nobis,  ut  ex  fide  constat ; 
ergo  faciendo  illa  uobiscum^  vere  facit  illa ; 
quin  potius,  licet  Deus  faceret  in  voluntate 
hominis  prseviam  determinationem  in  actu 
primo ,  ex  vi  ilUus  non  diceretur  per  se  et 
proprie  facere  ipsum  velle,  nisi  alio  modo  im- 
mediate  influeret  in  ipsummet  actum  ;  ergo  e 
contrario,  etiamsi  non  det  talem  determina- 
tionem,  si  dat  supernaturalem  virtutem,  et 
cum  illa  per  se  et  immediate  facit  ipsum  opus 
influxu  quodam  gratuito  et  supernaturali,  ve- 
re  facit  in  nobis  talia  opera.  Quocirca  ex  vi 
hujus  prioris  locutionis,  quod  Deus  facit  in  no- 
bis  ipsum  velle,  non  infertur  nec  probatur 
aliud  auxilium  efficax  nisi  simultaneum,  nam 
hoc  est  per  se  ac  simpliciter  necessarium, 
quia  efficacia  actus  pii  in  ipso  et  per  ipsum 
consummatur,  et  ideo  ex  tali  efficientia  pr^- 
cise  spectata,  non  solum  non  prasdetermina- 
tionis,  verum  etiam  nec  alicujus  prsevenien- 
tis  auxilii  efficacis,  necessitas  coUigitur,  nisi 
aliunde  ostendatur. 

ht.  Aliud  vero  principium  in  illis  testimoniis 
contentum,  optime  ostendit  esse  necessarium 


CAP.  XXX.  AN  SCRIPTURA  DICAT 
auxilium  efficax  prreveniens,  quo  Deus  impleat 
fidei  aut  piorum  operum  promissionem  et  prse- 
destinationem,  non  tamen  probat  hoc  auxilium 
debere  esse  physice  preedeterminans ,  quia  ut 
divina  promissio  et  prsedestinatio  infallibiliter 
impleatur,  vocalio  ejffiicax  seu  congrua,  prout 
a  nobis  explicata  est,  sufficit ;  et,  ut  per  actus 
libere  factos  sicut  ordinata  est  fiat,  necessa- 
rium  est  ut^  non  per  physicam  prsedetermina- 
tionem^  sed  per  auxilium  ,  cui,  secuudum  se 
spectato,  voknitas  hominis' possit  resistere, 
impleatur^  sicut  per  vocationem  congruam  fit. 
Neque  ex  posteriori  testimonio  aliquid  amplius 
colligunt  Sancti  Patres;  nec  \ evhnm.  prmleter- 
minandi,  aut  sequivalens  in  eis  invenitur^  sed 
sohim  docent  Deum  non  promittere  ea  quae 
homo  ex  se  suisque  viribus  facturus  est  et  in- 
dustria ,  sed  ea  quee  ex  pecuhari  Dei  auxilio^ 
prseparatioue,  et  indechnabiU  directione  reci- 
piet  ac  facietj  et  hoc  modo  dat  Deus,  per  voca- 
tionem  congruam^  fidem  et  pia  opera  quse 
promisit.  Non  enim  ita  iha  promisit,  ut  non 
sint  homines  ea  facturi,  nam  hoc  ipsum  in 
promissione  inchtditur^  sed  ( ut  Augustinus 
citato  loco  dixit)  qtcia  etsi  faciant  homines  bo- 
na  qiice  acl  colendum  Deum  pertinent,  ipse  fa- 
cit  ut  illi  faciant ;  hoc  autem  facit  Deus  per 
vocationem  congruam,  ut  sgepe  est  dictum^  et 
mox  ampHus  expHcabimus. 

5.  Verda  illa  esse  ex  Deo^  qtiomodo  intelli- 
genda.  —  Ex  testimouiis  autem  secundo  loco 
adductis ,  primum ,  in  quo  Christi  verba  afi^e- 
runtur  :  Qid  tx  Deo  est ,  verha  Dei  audit,  uon 
oportet  ita  intelhgi ,  ut  esse  ex  Deo ,  sit  esse 
preedestinatum^  quia  fortasse  multi  tunc  non 
credentes  erant  prsedestinati ;  tum  etiam  quia 
causa  non  credeudi  non  potest  in  Deum  non 
prsedestinantem  refundi,  ideoque  altera  cau- 
salis  :  Propterea  vos  non  auditis,  qioia  ex  Deo 
non  estis,  Yel  iu  rigore  falsa,  vel  impropriissima 
esset.  Igitur,  esse  ex  Deo,  est  adhcerere  Deo,  et 
regi  spiritu  ejus,  juxta  illud  Roman.  8  :  Qui 
spiritu  Dei  aguntur,lii  sunt  filii  Dei.  Unde,  e 
contrario,  iUi  dicuntur  ex  Deo  non  esse^  qui 
Deo  non  adheerent,  nec  motiones  ejus  sequun- 
tur.  Sicut  ibidem  isti  qui  non  sunt  ex  Deo^  di- 
cuntur  esse  ex  diaioto ,  non  preedestiuatione 
aut  reprobatione,  sed  prava  ipsorum  volun- 
tate.  Ita  ergo  dicuntur  non  esse  ex  Deo^  quia 
sua  voluntate  ei  resistunt,  et  diabolo  adhaerent; 
ergo,  6  contrario,  dicuutur  esse  ex  Deo,  qui 
divinam  inspirationem  sequuntur^  et  ideo  Am- 
monius  Leontius ,  et  Theodorus,  apud  Maldo- 
natum^  ibi  dixerunt  hominem  esse  vel  non  esse 
ex  Deo^  non  natiira,  sed  etectione.  Ex  quo  vero 


DEUM  DAF.E  NOBIS  VELLE,  ETG.  543 

sensu  tantum  abest  ut  physica  prsedetermi- 
natio  coUigatur^  ut  potius  libertas  in  obtem- 
perando  vel  resistendo  gratise  prievenienti  sta- 
bihatur. 

6.  Quia  vero  Augustinus^  tract.  -42,  secun- 
dum  praedestinationem  locum  illum  interpre- 
tatur,  respondemus  etiam  huuc  sensum  uon 
obstare  nostrse  sententise  (quidquid  sit  an  Ut- 
teree  quadret),  quia  Ucet  donum  fidei  ex  prse- 
destinatione  procedat,  iUa  proedestinatio  per 
vocationem  congruam  impletur,  non  per  proe- 
determinationem  physicam.  Potest  autem  illa 
prsedestinatio  aut  esse  simpUciter  ad  seternam 
sakitem,  si  fides  viva  sit  usque  ad  finem  vitae 
permansura,  vel  tantum  secundum  quid  per 
quamdam  prsedestinationem  ad  fidem  solam, 
vel  ad  credendum  aUquando,  si  fides  sit  tem- 
poraUs.  Si  autem  aUera  pars  :  Propterea  vos 
non  auditis,  quia  ex  Deo  non  estis ,  ad  caren- 
tiam  electionis  ex  parte  Dei  referatur,  non  po- 
test  sumi  iu  sensu  causali,  quia  Deus  nuUo 
modo  est  causa  incredulitatis ;  dicit  ergo  solam 
consecutionem  secuudum  praescientiam ,  ut 
etiam  idem  Augustinus  exponit. 

7.  Respondetur  ad  loca  ex  Actibus  desimpla. 
—  Ad  loca  ex  Actibus  desumpta,  fatemur  in 
priori  de  Lydia  indicari  efficaciam  preevenien- 
tis  gratise,  illam  vero  dicimus  fuisse  per  divi- 
nas  illuminationes  et  inspirationes  illi  feminse 
congruenfces.  Et  ita  Prosper.  lib.  de  Vocat. 
gent.,  cap.  23,  alias  8,  nihil  aliud  ex  illo  loco 
colligit,  nisi  fidem  esse  ex  inspiratione  divina. 
Alter  vero  locus  de  prseordinatis  ad  vitam 
seternam  varie  exponitur,  sed  nunc  damus 
sermonem  esse  de  prfedestinatis ,  ut  sensit 
Prosper.  in  epist.  ad  Ruffinum.  InteUigendum 
vero  est  vel  simpliciter  ad  vitam  eeteruam, 
sive  secundum  quid  ad  credendum,  ut  sentit 
Chrysostomus ,  homil.  30,  exponens  prceordi- 
nati,  id  est,  prcefiniti  a  Deo ;  non  enim  opor- 
tebat  omnes,  qui  tunc  crediderunt,  fuisse  prse- 
destinatos  ad  gloriam,  neque  etiam  omnes 
prsedestinatos  qui  ibi  aderaut,  tunccredidissc ; 
crediderunt  ergo  qui  pro  tunc  prsedestinati 
erant  ad  credendum.  lUa  autem  pradefinitio 
potest  exponi,  ut  solum  denotet  seternam  an- 
tecessionem,  etiamsi  non  fuerit  ante  prsescien- 
tiam  absolutam  futurse  determinationis  volun- 
tatis,  vel  potest  intelligi  de  praedefiuitione  an- 
te  prsescientiam  absolutam  futurorum  ;  quem 
sensum  etiam  concedimus ,  et  nihilominus 
uihil  inde  coIUgitur,  quia  illa  praedefiuitio  non 
excludit  conditionatam  prsescientiam  futuro- 
rum,  et  ita  per  vocationem  congruam  execu- 
tioni  mandatur.   Csetera  vero  testimonia  sine 


544 


UB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.f;  DEI. 


caiisa  allegantur;  probant  enim  humanam  vo- 
luntatem  sine  auxiliis  gratise  nihil  valere  ad 
opera  pietatis,  nec  posse  illam  iuchoare ,  nisi 
gratia  prsecedat  et  incipiat ;  inde  tamen  nulla 
probabilitate  inferri  potest  vohmtatis  hberta- 
tem  obtundi,  seu  prsedeterminari  per  gratiam, 
aut  hoc  esse  necessarium  ad  opera  pietatis,  vel 
simul  esse  posse  cum  eorum  hbertate.  Neque 
Augustinus  vel  ahi  Patres  in  illo  sensu  his  tes- 
timoniis  utuntur,  sed  tantum  ut  necessitatem 
gratise  ante  omne  meritum  persuadeaut.  Et 
speciahter  verba  ultima  Pauh  ad  Hebreeos  in- 
dicant  modum  quo  Deus  in  nobis  facit  qu£B  ihi 
sunt  placita^  aptando  nos  in  omni  hono,  per 
vocationem  utique  congruam,  ut  supra  exph- 
catum  est. 

CAPUT  XXXI. 

AN  SOLI  DEO  TRIBUANTUR  IN  SCRIPTURA  OPERA 
PIETATIS  PROPTER  PHYSIGAM  PRuEDETERMINA- 
TIONEM. 

1 .  Quintus argumentandilocus,exIocis quibus 
Jioniinis  salus,  et  omnia  opera  qucc  ad  illam  con- 
ferunt,  soli  Deo  triiuuntur.  —  Quiutus  argu- 
mentandi  locus  ex  ihis  testimoniis  sumitur,  in 
quibus  hominis  sahis,  et  omnia  opera  quoe  ad 
illam  conferunt,  soh  Deo  tribuuntur^  vel  in  so- 
lam  ejus  vohmtatem  revocantur.  Prsecipuum 
testimonium  est  ihud  Roman.  9  :  Non  est  vo- 
lentis,  neque  currentis,  sed  Dei  miserentis;  et 
ibidem  :  Cujus  vult  miseretur,  et  quem  vult 
indurat.  Ubi  totum  tribuitur  voluntati  Dei, 
quod  non  potest  aha  ratione  fieri,  nisi  quia 
voluntas  ejus  sola  est  quse  voluntates  humanas 
determinat.  Ahud  testimonium  vulgatissimum, 
est  ihud  1  ad  Corinth.  4  :  Quis  enim  ie  discer- 
nit  ?  Ubi  significat  Paulus  Deum  solum  esse 
qui  justum  a  peccatore  discernit,  determinan- 
do  utique  ihius  vohmtatem  ad  bonum ;  pro- 
pter  quod  ei  etiam  dicitur  :  Quid  liabes  quod 
non  accepisti  ?  Ex  his  enim  locis  ssepe  probat 
Augustinus  hanc  discretionem  esse  ex  sola  mi- 
sericordia,  non  ex  hominum  hbertate,  prseser- 
tim  qusest.  2  ad  Simphcian.,  et  hb.  de  Prse- 
destinat.  Sanctor.,  capit.  4et  5.  Tertium  testi- 
monium  huic  loco  accommodatum,  esse  potest 
ihud  Jerem.  iO  :  Scio,  Domine,  quia  non  est 
in  homi7ie  via  ejus,  nec  viri  est  ut  ambulet  et 
dirigat  gressus  suos.  Ex  quibus  testimoniis 
ita  solent  argumeutari  propugnatores  praide- 
terminationis  physicse  :  In  operibus  gratise  to- 
tum  est  tribuendum  Deo  ;  sed  non  potest  tri- 
bui  totum  Deo,  nisi  ratioue  physicse  prsedeter- 
minationis;  ergo.  Major  patet  ex  dictis  testi- 


moniis,  prsesertim  ex  illo  :  Non  est  volentis  ; 
Ideo  enim  negatur  homini  ut  totum  Deo  tri- 
buatur  ;  quia,  ut  dicitur  4  Corinth.  12  :  Omnia 
operatur  unus  ntque  idem  spiritics,  dividens  sin- 
gulis  prout  vult.  Et  idem  probant  multaex  su- 
perius  tractatis,  et  ita  etiam  loquuntur  Patres, 
prsesertim  Augustinus  et  Anselmus,  quorum 
testimonia  postea  tractabimus.  Minor  autem 
probatur,  quia,  cum  sit  certum  hominem  per 
liberum  arbitrium  concurrere  ad  opus  pietatis, 
nihilominus  dicitur  totum  esse  Deo  tribuen- 
dum ;  ergo  id  esse  non  potest,  nisi  quia  ipse 
concursus  vohmtatis  humanse  reducitur  in  di- 
vinam  prsedeterminantem  iham.  Item  quia,  h- 
cet  vohmtas  humana  proxime  operetur,  tamen 
uhima  resolutio  fieri  debet  in  divinam  volun- 
tatem;  vuU  enim  homo,  quia  Deus  vult  ut  ve- 
lit ;  ergo  quia  prsedeterminatur.  Denique  hoc 
sensu  ait  Pauhis  :  Non  est  voleiitis,  neque  cur- 
rentis,  non  quia  ipse  non  veht,  sed  quia  quod 
veht  non  est  imputandum  ilh,  sed  gratise  prse- 
determinanti.  Ahoqui  si  quod  veht  homo  ipsi 
in  suo  genere  uhimate  attribuatur,  sicut  dici- 
tur  :  No7i  est  volentis,  sed  Dei  miserentis,  quia 
in  uno  genere  Deus  incipit,  et  ita  dici  poterit 
non  esse  Dei  miserentis,  sed  hominis  volentis, 
quia  in  aho  genere  hberum  arbitrium  est  ul- 
tima  ratio  se  determinandi.  Quo  argumeuto 
utitur  fere  Augustinus  in  Enchirid.,  cap.  32. 

2.  Sed  hsec  testimonia  ad  summum  probant 
necessitatem  divinse  prsemotionis,  et  congruse 
vocationis,  gratuito  et  ex  voluntaria  electio- 
ne  et  prsedeterminatione  cohatse.  Unde  in  me- 
moriam  revocanda  est  distinctio  supra  data, 
de  duphci  ordine  sub  quo  possunt  hsec  opera 
pietatis  et  gratise  considerari,  scilicet,  sub  or- 
dine  executionis  et  prsedestinationis.  Priori 
modo,  certum  cst  taha  opera  non  esse  a  sola 
gratia,  nec  a  solo  hbero  arbitrio,  sed  ab  utra- 
que,  juxta  ihud  Augustini,  serm.  15  de  Verb. 
Apost.,  capit.  11  :  Ncn  partim  gratia,  partim 
Ubencm  arbitrium,  sedtotumsingula  opere  indi- 
viduo  peragunt.  Posteriori  autem  modo  omnia 
in  solum  Deum  ejusque  voluntatem  reducun- 
tur.  Qua  doctrina  supposita,  facile  dicta  testi- 
monia  intelhguntur,  et  argumento  ex  ilhs 
formato  satisfit. 

3.  H(BC  verba,  Non  est  volentis  etc,  de  ecoecu- 
tione  ipsa  intellexisse  videtur  Nazianzenus. — 
Quod  ergo  attinet  ad  verba  Pauh  :  Non  est  vo- 
lentis,  etc,  Nazianzenus,  orat.31,  de  executio- 
ne  ipsa  intehexisse  videtur,  et  ideo  exposuit : 
Id  est,  non  solum  volentis,  nec  currentis  sotum, 
sed  etiam  Dei  miserentis.  Et  subdit :  Ita  quo- 
niam  velle  quoque  ipsum  a  Deo  est,  optimo  jure 


CAr>.  XXXI.  AN  SQLI  DEO  TRIBUANTUR  IN  SGRIPTURA  OPERA,  ETC. 


545 


toHcm  Deo  assignavit.  Contra  lianc  vero  expo- 
sitionem  objicit  Augustinus  in  Enchirid.,  ca- 
pit.  32j  qiiia  eacleni  ratione  dicere  possumus  : 
Non  est  Dei  miserentis,  scd  homims  tolentis 
subintelligendo  solius  et  eiicm,  quia  non  est 
solius  miserentis  Dci,  sed  etiam  volentis  homi- 
uis :  id  antem  admittendum  non  est  ;  aliquid 
enim  singulare  vohiit  Paidus  misericordias  Dei 
tribuere,  ut  ex  contextu  manifestum  est.  Addit 
ergo  et  recte  Augustinus  :  Restat  ul  propterea 
recte  dictum  intelligatur:  Non  volentis  hominis 
sed  miserentis  est  Dei,  ut  totum  Deo  detur,  qui 
homirds  volimtatem  ionam  et  frwfarat  adjti- 
vanddm,  et  adjuvat  prceparatam.  Eamdem  doc- 
trinam  habet  quaest.  2  ad  Simphcian.,  et  con- 
chidit :  Non  igittir  ideo  dictum putandum  est: 
Non  volentis,  neque  currentis,  sed  miserentis 
est  Dei,  quia  sine  ejus  adjutorio  non  fossumus 
adipisciquodvolumus,  sedpotiits,  quia  sine  ejus 
vocatione  non  volumus.  Et  sic  etiam  dixit  in  hb. 
Proposit.  epist.  ad  Roman.,  c.  61 :  Quia  neque 
velle  possumus,  nisi  vocemur,  ideo  verissim^im 
est  miserentis  Dei  esse  quod  hene  velinms  et 
operemur.  Quod  approbat  L  1  Retract..  c.  23: 
Sed  parum,  inquit,  de  ipsa  vocatione  disserui, 
quce  fit  secnndum  propositmn  Dei,  ac  si  dice- 
ret^  ideo  soh  Dei  miserenti  tribui  bonum  vel- 
le,  quia  es  sola  ejus  misericordia  vocatio  con- 
grua  praecedit.  De  qua  intehigitur  etiam  ab 
eodem  Augustino  dictum  1.  83  Quajstion.,  q. 
69  :  Licet  quis  possit  siii  attribuere  quod  ve- 
niat,  non  talis  tamen  potest  sibi  tribuere  quod 
vocatus  sit.  Igitur_,  quia  necesse  est  ut  vocatio 
congrua  prgecedat,  et  hsec  datur  ex  sola  mise- 
ricordia  Dei,  ideo  soh  Deo  et  misericordiaB  ejus 
nostrum  bonum  velle  attribuitur.  Falsum  er- 
go  est  non  posse  hoc  soh  Deo  tribui,  nisi  quia 
prsedeterminat  hominis  voluntatem,  cum  Au- 
gustinus  doceat  iUi  tribui,  quia  congruenter 
vocat^  id  est,  quia  excitat  voluntatem  homi- 
uis^  sicut  oportet  ut  iUa  consentiat.  Et  hanc 
expositionem  declarat  ct  confirmat  optime  D. 
Anselmus,  hb.  de  Goncord.,  q.  3,  cujns  verba 
iufra  in  proprio  capite  latius  tractabimus. 

4.  Addo  prffiterea  quod  verba  Pauh,  etiam 
secundum  ordinem  executionis  intehecta,  non 
excludunt  quin  hbertati  .vohmtatis  tribuenda 
sit  conversio  in  suo  generC;,  et  ut  proximse  cau- 
sse,  sed  docent  non  ita  tribuendam  esse  vo- 
luntati,  sicut  gratise,  quod  neque  Nazianzenus 
negavit,  ut  infra  ostendam,  et  Anselmus  his 
verbis  declaravit :  Licet  justitia  servetur  (vel 
recipiatur)  per  liherum  arbitrlum,  non  ta- 
men  tantum  est  imputandum  libero  arbitrio 
quantum  gratice,  cfuoniam  illam  liberum  arbi- 

VIII. 


trium,  non  nisi  per  gratiam  frcevenientem  et 
subsequentem,  habet  et  servat.  Non  est  ergo 
propter  gratiam  prsedeterminantem,  sed  pro- 
pter  ■prcevenientem,  id  cst,  propter  vocationem, 
ut  Augustinus  dixit,  et  propter  subsequentem 
principahus  cooperantem.  Qnamvis,  loquendo 
secundum  ordinem  praedestinalionis  et  elec- 
tionis  gratise,  muUo  magis  tribuatur  vohmta- 
tis  consensus  soh  Deo,  faciendo  uUimam  reso- 
hitionem  in  ipsum.  Consentit  enim  voluntas 
cum  adjutorio  gratise,  quia  prius  vocata  est 
congruenter  per  solam  gratiam ;  ideo  autem  sic 
vocata  est,  quia  iUam  Deus  elegit,  vel  ad  sahi- 
tem,  vel  ad  fidem,  aut  poenitentiam ;  ideo  ve- 
ro  illam  elegit,  quia  voluit,  juxta  iUud :  Mise- 
rebor  cujiis  miserebor,  et  ^nisericordiam  prce- 
stabo  cujus  miserebor.  Et  ita,  sicut  supra  osten- 
sum  est,  ob  prcedestinationem  non  esse  neces- 
sariam  prtedeterminationem,  quia  per  voca- 
tionem  congruam  sufEcientissime  et  accom- 
modatissime  impletur,  ita,  ut  uUima  resolutio 
in  divinam  vohmtatem  ehgentem  fiat,  et  ea 
ratione  dicatur,  non  esse  volentis^  neque  cur- 
rentis,  sed  Dei  miserentis  in  sua  seterna  dilec- 
tione,  non  est  ergo  necesse  ut  per  physicam 
prsedeterminationem  toUatur  a  voluntate  hu- 
mana  indiflferentia  quam  habere  debet,  prius 
natura  quam  se  determinet,  sed  oportet  so- 
him  ut  vohmtas  sic  indilierens  congruenter 
vocetur  et  excitetur,  ut  cum  adjutorio  gratiee 
comitante  infaUibiliter  sc  determinet, 

5.  Et  hsec  responsio  apphcanda  est  ad  se- 
cundum  testimonium  de  discretione  inter 
eum  qui  gratiee  consentit,  et  eum  qui  resistit ; 
nam  si  resohitio  fiat  ad  ordiuem  divinse  inten- 
tionis,  sic  fuit  ex  sola  misericordia  Dei,  huic 
potius  quam  iUi  vocationem  ex  proposito  seu 
congruam  praeparare ;  in  usu  autem  et  execu- 
tione  conjungi  necessario  debet  Ubertas  arbi- 
trii ;  iste  enim  consentit,  quia  nunc  vuU  pro 
sola  sua  vohmtate.  Et  simiUter  inter  justos 
iste  est  sanctior  quam  iUe,  quia  pro  sua  Uber- 
tate  magis  conatur  cum  adjuvante  gratia,  h- 
cet  hic  major  conatus  ex  divina  electione 
media  congrua  vocatione  descendat.  Et  ita 
utrumque  conjunxit  Concihum  Trident.,  sess. 
6,  c.  1,  dicens  :  Unumquemquc  accipere  justi- 
tiam,  secundum  mensuram  quam  Spiritus  San- 
ctus  partitur  singulis,  prout  vult,  et  secundum 
propriam  cujusque  dispositioiiem  ac  coopera- 
tionem.  Et  sic  etiam  verissimum  est  quod  Pau- 
his  in  citato  loco  1  Gorinth.  4,  intendit,  nemi- 
nem  scihcet  discerui  ab  aUo,  nisi  per  ea  quai 
accepit,  quia,  hcet  ex  adductis  unus  uon  dis- 
ceruatur  ab  aUo,  uisi  per  Uberam  sua3  hiditle- 

35 


U6 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI/E  DEf. 


rentis  voluntatis  operationem,  tamen  ratio  cli- 
versitatis  in  ipso  usu  manat  ex  gratia^  non 
media  prEedeterminatione,  quee  indifFerentiam 
in  operando  auferat^  sed  media  vocatione  con- 
grua,  quse  gratis  datur,  et  ex  divina  electione 
omnino  voluntaria  manat. 

C.  Notanda  Damasceni  docirina.  —  Circa 
tertium  testimonium,  notanda  est  Damasceni 
doctrina,  lib.  2  de  Fide,  cap.  26,  discrimen 
esse  inter  electionem  et  actionem  liberam, 
quod  electio  semper  est  in  nostra  potestate, 
et  ideo  semper  est  libera ;  actio  vero  non  sem- 
per  est  in  nostra  potestate^  sed  interdum  defi- 
cit,  vel  ex  impotentia  nostra,  vel  ex  ordine  di- 
vinse  providentiai.  Et  ratio  esse  videtur^  quia 
electio  est  per  se,  ac  proxime,  ac  formaliter 
libera,  et  ideo  non  privatur  suo  intrinseco  et 
connaturali  modo,  quo  fieri  postulat ;  actio 
vero  cst  libera  per  denominationem  ab  elec- 
tionis  imperio,  quod  est  illi  extrinsecum^  et 
ideo  extrinsecus  etiam  potest  impediri.  Et  ideo 
ad  conservandam  libertatem  necessarium  est 
et  sufficit  cpiod  in  electione  seu  volitione  usus 
libertatis  servetur,  etiamsi  executio  impedia- 
tur,  vel  non  sit  in  hominis  potestate  ;  tunc 
enim  voluntas  pro  facto  reputabitur,  et  defec- 
tus  executionis  homini  non  imputabitur.  Hoc 
supposito,  dico  verba  Jeremise  intelligi  posse 
de  executione  et  actione;,  et  sic  in  eis  commen- 
datur  gratia  subsequens  ad  nostram  electio- 
nem,  seu  propositum.  Quamvis  enim  homo, 
cum  priori  gratia,  optima  eligat  et  proponat, 
iudiget  divina  gubernatione  et  directione,  ut 
illa  exequatur,  vel  quia  longe  major  in  exe- 
cutione  invenitur  difficultas,  vel  quia  non  est 
in  potestate  hominis  omnia  impedimenta  prse- 
cavere,  etc. 

7.  Hac  ergo  ratione  merito  dicitur  :  Non  est 
VI  homiM  via  ej^is,  qui  Ucet  illam  ingredi  et 
ambulare  proponat,  oportet  ut  Deus  det  vires 
ad  ambulandum,  et  dirigat  gressus  ejus.  Gui 
consonat  illud  Proverb.  2 :  A  Do7nino  dirigun- 
tur  grcsstcs  viri,  qids  autem  Jiomimim  j)otest 
intelligcre  viam  suam  ?  Et  ideo  dixit  Paulus 
Deum  non  soium  dare  velle,  sed  etiam  perfi- 
cere,  pro  voluntate,  vel  hominis  proponentis 
cum  gratia,  vel  Dei  ad  utrumque  gratiam  con- 
fcrentis.  Unde  etiam  dixit  Hieronymus,  dial.  3 
contra  Pelagian.  :  In  Domini  potestate  est,  ut 
id  guod  capimus,  qiiodqiie  lahorare  adnilimtir, 
illius  ofe  et  auxilio  adimplere  valeamus.  Et  sic 
ctiam  multi  exponunt  illud  Proverb.  16  :  Ho- 
minis  est  prceparare  animam,  et  Domini  guber- 
nare  linguam  ;  nam  licet  se  praparet  et  propo- 
nal  liomo  lo(|ui,  si  iu  ipso  usu  Deus  non  djrigat 


mentem  et  gubernet  linguam,  facilc  labitur. 
Simili  modo  in  eodem  Proverb.  dicitur  :  Cor 
hominis  disponit  viam  suam,  sed  a  Domino  gres- 
sus  ejusdiriguntur;s\mt  strenuus  dux  optime 
disponit  exercitum^  et  nihilominus  successus 
victoriai  ex  divina  providentia  et  adjutorio 
maxime  pendet,  quia  non  potest  industria  hu- 
mana  omnia  providere  quoe  possunt  victoriam 
juvare  vel  impedire ;  juxta  hunc  ergo  sensum, 
nihil  haec  testimonia  pertinent  ad  praeparatio- 
nem  vohmtatis  in  actione,  vel  in  volitione  li- 
bera,  quia  respectu  talis  gratiae  jam  ha3C  elec- 
tio  vel  prseparatio  supponitur  facta  per  aham 
gratiam  pra3venieutem  et  adjuvantem^  et  heec 
ulterior  gratia  subsequens,  quatenus  ad  novum 
actum  seu  vohmtatis  usum  et  executionem 
datur,  etiam  confertur  per  gratias  excitantes, 
aut  internas,dirigendo  mentem  et  confortando 
vohmtatem,  influendo  ilii  suavitatem,  vel  quid 
simile  ;  quatenus  vero  ad  actiones  et  faculta- 
tes  executivas  exteriores  spectat,  datur  aufe- 
rendo  impedimenta,  vel  adjutoria  etiam  cor- 
poraUa  executioni  accommodata  tribuendo. 
8.  AUter  vero  possunt  verba  Jeremise  intel- 
hgi  de  via  hominis,  etiam  quoad  ipsam  elec- 
tionem  hberam,  seu  cjuoad  interiorem  consen- 
sum,  seu  propositum  nostrse  voluntatis.  Et  sic 
dicitur  non  esse  in  hominis  potestate  via  ejus, 
quia  non  est  in  illius  potestate  habere  voca- 
tiouem  et  excitationem,  sed  divini  hoc  est 
muneris_,  quem  sensum  ibi  Hieronymus  am- 
plexus  est.  Sunt  tamen  duo  notanda.  Unum 
est,  quod,  hcet  prima  excitatio  non  sit  in  ho- 
minis  potestate,  tamen  habere  secundam  et 
tertiam,  et  omnes  aUas  necessarias  ut  ambulet 
et  dirigantur  gressus  ejus,  est  aliquo  modo  in 
ejus  potestate,  quia  si  bene  utatur  prioribus, 
posteriores  accipict.  AUud  est,  quod,  Ucet 
proeparatio  cogitationis  vel  congruse  vocatio- 
nis  ex  sola  Dei  misericordia  sit,  nihilominus 
ex  culpa  hominit)  est  quoJ  vocatio  iUius  con- 
grua  non  sit.  Et  utrumque  significat  Augusti- 
nus,  lib.  2  de  Peccator.  merit.^  cap.  17,  cum 
dixit  :  G-ratia  Dei  est  quce  adjuvat  hominum 
voluntates,  qua  iit  non  juveniur,  in  ipsis  iiidem 
causa  est,  non  in  Deo.  Quod  ex  ipso  loco  Jere- 
mioe  colUgitur,  quia  in  eo  statim  subjicit : 
Verumtamen  corripe  me  in  judicio,  etc.  Igitur, 
juxta  Augustinum,  Ucet  non  sit  in  homine  via 
ejus  quantum  ad  excitationem,  est  quantum 
ad  determiuationem  et  cooperationem_,  et  ita 
quando  Deus  actu  non  juvat  et  dirigit  viam 
ejus,  ab  hominis  liberlate  et  culpa  provenit,  et 
ideo  necesse  est  ut  oret  :  Corripe  me,  Domine 
inj^idicio,  etc. 


CAP.  XXXII.  AN  DEUS  FACIAT  UT  VELISmS  ET  FACIAMUS,  ETC. 


>i7 


CAPUT  xxxir. 

AN  DEUS  FACIAT  UT  VELIMUS  ET  FACIAMUS,  PER 
rilYSICAM  PrtzEDETERMINATIONEM  ,  AUT  EFFl- 
CIENTIAM. 

1.  IlespondeluT  acl  loca  m  qiiihus  dicitur 
Deus  facere  ut  velimus  et  faciamus.  —  Sextiis 
arguendi  locus  maxime  sumi  solet  ex  illis  tes- 
timoniis,  in  quibus  dicitur  Deus  facere  ut  veli- 
mus  et  faciamus ;  et  ad  eadem  reducuntur  illa, 
in  qnibus  dicitur  Deus  trahere  homines,  ne- 
que  ahter  posse  ad  eum  venire.  Sic  inducun- 
tur  verba  Ezechiel.  II  et  36  :  Dalo  vohis  cor 
novuvi,  et  spiritum  novum  poyiam  in  medio  ves- 
tri,  et  faciam  ut  in  'prcoceptis  meis  amhuletis; 
quibus  consonant  illa  verba  Rom.  8  :  Qui  spi- 
o-itu  Dei  aguntur,  hi  sunt  filii  Dei.  Item  addu- 
cuntur  verba  Isai.  50  :  Dominus  meus  aperuit 
milii  aurem,  oion  contradico,  quasi  aperire  au- 
rem  sit  cor  ad  consentiendum  determinare. 
Item  illa  Joann.  6  :  Nemo  potest  venire  ad  me, 
nisi  Pater,  qui  misit  me,  traxerit  eum;  quibus 
consonat  ilhid  Canticor.  1  :  Trahe  me  post  te. 
Ex  quibus  sic  argumentatur  :  Si  Deus  expectat 
determinationem  nostram  nt  nobiscum  ope- 
retnr^  nos  potius  ilhim  trahimus  ut  nostram 
conversionem  operetur,  quam  ipse  nos  trahat 
ut  ilhim  sequamur.  Et  simihter  potius  nos 
facimus  ut  ipse  faciat,  quam  e  converso.  Ahi 
sic  urgent ,  quia  verba  Scripturce  sunt  in  omni 
proprietate  intelhgenda;  sed  verbum  facere 
significat  physicam  efficientiam^  nam  morahs 
metaphorica  est ;  ergo  cum  Deus  dicitur  facere 
ut  faciamus,  vcl  ut  velimus,  intelhgendum  est 
physice  id  facere;  ergo  facit  prsedeterminando 
vohmtatem ,  nam  sola  prsedeterminatio  phy- 
sica  facit  per  propriam  efficientiam  ut  volun- 
tas  faciat. 

2.  Respondetur,  ex  dictis  testimonhs  et  si- 
mihbus,  sohim  probari  necessitatem  divinse 
gratise  et  efficaciam  ejus,  modum  autem  effi- 
ciendi  per  physicam  prBedeterminationem  nul- 
lo  modo  posse  ex  ilhs  locis  cohigi,  quod  bre- 
viter  ostendo.  Primo  enim  uon  est  necesse  ut 
promissio  illa  per  Ezechiel.  :  Da.ho  vohis  cor 
novum  et  spiritum  novum,  intehigatur  stricte 
de  sola  gratia  efficaci,  nedum  de  sola  prssdeter- 
minante,  sed  in  universum  de  abundantia  gra- 
tiae,  quse  in  lege  nova  danda  erat,  quae  inchi- 
dit  non  solum  auxilia  efficacia,  sed  etiam  suf- 
ficientia  et  copiosa,  quoe  abundantius  hoc  tem- 
pore  omnibus  ofFeruntur,  vel  per  internas 
inspirationes,  ut  indicant  iha  verba  :  Ponam 
spirltum  meum  in  medio  vestri;  vel  per  sacra- 


monta,  ut  indicant  illa  verba  :  Effundam.  sic- 
pervos  aquam  mundam,  ut  cgrcgie  expendit  et 
interpretatur  Augustinus,  hb.  3  de  Doctrin. 
Christian.,  cap.  3-4,  et  hb.  18  contraFaustum, 
cap.  4.  Quia  vero  in  ihis  verbis  non  sohim 
promittitur  spiritus ,  seu  virtus  gratice,  scd 
etiam  effectus  et  fructus  ejus,  qui  in  observa- 
tione  mandatorum  Dei  consistit,  ideo  verum 
etiam  est  ibi  maxime  promitli  gratiam  effica- 
cem,  quce  liomines  ad  Deum  cnm  cffectu  con- 
vertat,  et  ita  corda  eorum  rcnovet, 

3.  Duplex  autem  distingui  potest  cordis  re- 
novatio,  habituahs  scihcet  et  actualis.  Prior  fit 
per  infusionem  habituum  gratice,  quam  solus 
Deus  facit  in  nobis  sine  nobis  proxime  concur- 
rentibus,  quia  illa  infusio  in  se  ac  formaliter 
non  est  nobis  libera.  Quia  vero  illa  renova- 
tio  non  ht  in  homine  adulto,  nisi  praivia  dis- 
positione  ejus  libera,  ideo  aliter  intehigitur 
Deus  dare  cor  novum,  per  actus  fidei  et  dile- 
ctionis  cor  hominis  ad  se  convertendo.  Hsec 
autem  facit  ita  ilhus  mentem  congrue  vocan- 
do  et  excitando,  ut  infdllibihter  illius  consen- 
sum  inducat.  Et  eodem  modo  aufert  cor  lapi- 
deum,  ita  movendo  ejus  voluutatem  per  pias 
aflectiones,  ut  propter  duritiem  non  resistat. 
Quia  vero  hajc  novitas  non  fit  in  homine  si- 
ne  ihius  libera  determinatione,  ideo,  non  ob- 
stante  dicta  promissione  ex  parte  Dei,  et  ab 
ipsis  hominibus  per  eumdem  Prophetam  pos- 
tulat  :  Projicite  a  voMs  prcevaricationes  ves- 
tras,  et  facite  vohis  cor  novum  et  spiritum  no- 
vim.  Ergo  ex  priori  promissione  non  cohigi- 
tur  prsedeterminatio,  quam  solus  Deus  in  vo- 
luntate  hominis  faciat,  sed  ad  summura  con- 
grua  excitatio  et  vocatio,  quse  omnino  liberam 
reliuquat  hominis  determinationem,  ratione 
cujus  ab  ipso  postuletur  ut  faciat  sibi  cor  no- 
vum,  et  ut  avertat  se  al  injustitia  sua,  ut  ibi- 
dem  dicitur.  Nam  quia  hoc  non  fit  pra3deter- 
minatione,  sed  morali  inductione,  ibidem  ad- 
ditur :  Cum  averterit  se  impiics  ab  iinpietate 
sua,  quam  operatus  est,  et  fecerit  judicium  et 
justitiam,  ipse  animam  sua?n  vivificahit.  Et  ad 
hunc  fere  modum  expendit  ha^c  loca  D.  Au- 
gustinus,  libr.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap.  14 
et  15,  et  in  aliis  soepe  dicit  Deum  facere  ut 
velimus,  per  vocationem,  quam  proplerea  ef' 
fectricem  honce  voluntatis  appellat,  ut  videre 
licet  in  qusestione  secunda  ad  Simphcian.,  et 
in  aliis  locis  statim  citandis. 

4.  Brigere,  seu  aperire  aurem  Christi,  fuit 
osiendere  voluntatem  Patris. — Ad  verba  Isaia?, 
dicimus  vel  nihil  probare,  vel  contrarium  sua- 
dere.  Nam  illa  vcrba  ad  litteram  intelligunlur 


548  LiB.  Y.  DE  AUXILIO 

de  CliristO;,  qui  a  Propheta  introducitur  dicens 
de  se  :  Domimcs  erigit  mane,  mane  erigit  miJii 
aiLrem,  ut  aucliam  quasi  magistrum  ;  Domimts 
mcus  aperuit  onilii  aurem,  etc.  Erigere  autem, 
seu  aperire  aurem  Cbristi,  fuit  ostendere  illi 
voluntatem  Patris  de  redimendo  geuere  liu- 
mano_,  et  ideo  mane,  quia  statim  in  principio 
suae  conceptionis  manifestata  illi  est ;  cui  sta- 
tim  ipse  obedivit,  aeceptando  illam;,  et  boc  est 
quod  ait :  JEgo  autem  non  contradico,  et  ideo 
subjungit:  Corpus  oneutn  dedi  percutietitibus, 
etc.  In  illo  ergo  loco  sokim  docetur  summa 
Cbristi  obedientia,   quam  ex  amore  prgestitit^ 
non  ex  prgedeterminatione^  neque  in  verbis 
illis  ullum  ejus  indicium  invenitur.  Possumus 
autem  pie  verba  illa  per  amplificationem  vel 
similitudinem  ad  omnes  Sanctos  extendere;,  et 
nec  isto  modo  quidquam  probant,,  sed  opposi- 
tum  suadent.  Nam  dicitur  Deus  aperire  aurem 
alicujus  per  ilhiminationes  et  inspirationes^ 
quas  Augustinus  vocat  doctrinam  altam  et  se- 
cretam,  quam  Spiritus  Sanctas  interius  docet 
in  scbola  a  sensibus  remota.  In  omnibus  ergo 
ilHs  verbis  prioribus,  neque  umbra  prsedeter- 
minationis  physicee  cogitari  potest,  nam  per 
illam^  si  daretur^  non  audiretur  Deus  quasi 
magister,  sed  quasi  motori  pbysico  cederetur  ,• 
significatur  ergo  in  illis  verbis  divina  vocatio. 
Et  cum  illa  congrua  est,  illud  sequitur  quod 
adjungitur  :  Ji^go  autem  non  contradico,  in  quo 
ctiam  propria  determinatio  bominis  vocati, 
qua3  immediate  subsequitur  vocationem  sine 
alia  prsedeterminatione^  quai  a  vocante  fiat^  si- 
guificatur,  Et  ad  eumdem  modum  interpretan- 
dum  est  verbum  agitur,   in  testimonio  Pauli, 
Rom.  8,  de  quo  et  de  verbis  Augustini  in  fine 
capitis  aliquid  commodius  addam. 

5.  Ad  verba  JoanniS;,  certum  est  ibi  esse  ser- 
monem  de  tractione  morali ;  nam  hsec  tractio 
duplex  esse  potest,  juxta  doctrinam  superius 
datam :  una  sufficienS;,  altera  efficax,  et  de 
utraque  potest  ille  locus  intelligi.  Primo  qui- 
dem  de  sufficientej  uam  Cbristus  dicit :  Nemo 
potest  venire  ad  me,  nisi  Pater  meus  traxerit 
eum.  Ergo  e  converso  qui  potest  venire  jam 
trabitur;  sed  qui  sufficienter  vocatui-  potest 
venire;  ergo  trahitur;  ergo  illa  verba  de  trac- 
tione  etiam  sufficiente  verificanda  sunt.  Cer- 
tum  est  autem  tractionem  hanc  sufficientem, 
non  esse  nisi  moralem  ;  nou  enimdistinguilur 
a  gratia  excitante,  seu  vocatione  sufficiente , 
per  quam  Deus  voluntatem  bomiuis  invitat  et 
allicit,  ac  proindc  quantum  est  in  se  trahit  il- 
lam.  Exhis  ergo  verbis  in  hoc  sensu  intellec- 
tis^.  nibil  aliiid  concludilur^  nisi  gratiam  prceve- 


EFFICACI  GRATI/E  DE[. 
nientem  et  moraliter  excitantem  esse  nccessa- 
riam  ad  consensum  liberum,  per  quem  homo 
venit  ad  Christum.  Et  ita  Augustinus,  hb.  1 
contra  duas  Epistolas  Pelagian.,  cap.  3^  exhis 
verbis  probat^  per  gratiamnobis  dari,  non  so- 
lum  venire,  sed  etiam  posse  venire  ad  Chris- 
tum;  et  in  cap.  19,  probat  ex  eisdem  verbis 
non  solum  adjuvantem^.  sed  etiam  excitantem 
gratiam  nobis  dari  gratis. 

6.   Secundo,  intelligitur  ille  locus  de  trac- 
tione  efficaci  quee  infallibiliter  habet  efi^ectum, 
et  hunc  sensum  frequeutius  probat  Augusti- 
nusj  tum  ibi  tract.  26,  tum  in  lib.  de  Prsedes- 
tinat.  Sanctor.^  cap.  8  et  d6_,  et  de  Grat.  et  li- 
ber.  arbitr.,  cap.  5;  et  est  satis  consentaneus 
contextui,  et  verbis  Christi.  Protulit  euim  illa 
verba  Dominus  adversus  Judeeos,  qui  non  cre- 
dentes  contra  ipsum  murmurabant ,  eosque 
dicit  non  fuisse  tractos  a  Patre ;  at  illi  suffi- 
cienter  erant  per  Christi  prsedicationem  vo- 
cati  et  excitati ;  ergo  jam  sufficienter  trahe- 
bantur_,  et  tamen  Christus  ait  non  fuisse  tra- 
ctos  a  Patre;  ergo  loquitur  de  tractione  ef- 
ficaci.  Item  verbum  ipsum  traJwuli  non  po- 
testatem   veniendi ,  sed  effectum   significat. 
Unde  statim  de  illo  qui  trahitur  subdit  Chri- 
stus :  Et  ego  ressuscitabo  eum  in  novissimo 
die ;  ergo  qui  trahitur  credit,  non  enim  sus- 
citabitur  ad  vitam,  nisi  qui  crediderit;  ergo 
tractio  tabs  est,  ut  hominem  faciat  credentem ; 
est  ergo  efficax.  Et  fere  omnia  verba,  quae  cou- 
sequenter  ibi  Ghristus  dixit,  Iiuuc  sensum  con- 
firmant  usque  ad  illa  :  jSunt  quidem  ex  vohis 
qui  non  credunt :  propterea  dixi  vohis,  quia 
nemo  potest  venire  ad  me,  nisi  fuerit  ei  datum 
a  Patre  meo,  ubi  pro  verbo^  traxerit  euon,  po- 
nit  illud,  fuerit  ei  datum.  Unde  sicut  de  omni- 
bus  qui  non  credunt,  verum  est  illis  non  esse 
datum  credere,  ita  etiam  verum  est  ipsos  non 
esse  tractos  a  Patre^,  etiamsi  multi  sint  suffi- 
cienter  vocati.  Cum  ergo  Christus  ait :  JSemo 
potest  venire,j\\\Q\\\^\.i\xv  de  potestate  quse  ef- 
fectum  veniendi  habeat_,  seu^  quod   perinde 
est,  de  impotentia  composita^  id  est,  fieri  non 
potest  ut  aliquis  veniat^  qui  non  sit  tractus.  In 
hoc  ergo  sensu  ait  neminem  posse  actu  veuire^ 
nisi  elQcaciter  a  Patre  trabatur. 

7.  Hoc  ergo  sensu  posito^  Manichsei  olim, 
et  nunc  etiam  Calvinistoe,  colligunt  tractionem 
Patris  necessitatem  inferre  voluntati,  et  au- 
ferre  libertatem  homiuis  in  actu  veniendi  ad 
Christum.  Isti  vero  Catholici  Doctores,  cum 
quibus  disputamus^  ex  eodem  verbo  colligunt 
prffideterminationem  physicam^  quam  negare 
nou  possuuL  esse  uecessitatem  quamdam,  sed 


CAP.  XXXIJ.  AN  DEUS  FACIAT 
dicnnt  esse  in  sensii  composito,  ct  negant  tol- 
lere  libertatem^  etiamsi  necessitas  illa  ex  snp- 
positione  antecedente  simpliciter,  et  ex  intrin- 
seca  efficientia  ipsius  tractionis  oriatur,  et  in 
boc  ultimo  ab  hccreticis  distant.  Verumtamen 
Patres ,  respondendo  heereticis ,  plane  osten- 
dunt  tractionem  illam,  nullam  vim  aut  neces- 
sitatem  antecedentem  inferre  voluntati.  Quod 
maxime  necessarium  nobis  est^  cum  supra  os- 
tenderimTis  non  posse  talem  necessitatem  non 
esse  hbertati  contrariam. 

8.  Dicimus  ergo  imprimis  cum  Patribus^  il- 
lam  tractionem ,  ut  est  a  gratia  prseveniente^, 
esse  moralem  per  internam  ihustrationem^ 
afTectionem,  et  similes  excitantes  motiones. 
Ita  exponit  expresse  Augustinus,  tract.  26  in 
Joan.,  et  variis  exemphs  declarat^  quffi  vulga- 
ria  sunt.  Item  Cyrillus ,  lib.  A  in  Joannem, 
cap.  5,  sicinquit  :  GratiaDei  cognilionem  sui 
lialeri  ostendit,  cum  dicat  neminem  ad  se  Denire 
posse,  qui  Patris  mmitionihus  non  traliatuT ; 
ubi  vox  monitionihus  ponderanda  est^,  nam 
aperte  significat  moralem  causalitatem^  et  ex- 
cludit  aliam  physicam  tractionem ,  seu  deter- 
minationem  mediam  inter  prseviam  motionem 
et  actum  veniendi.  Et  ut  significet  in  potestate 
hominis  esse  trahi,  si  velit,  subjungit  :  Ila 
eis  iKrsuadet  pmiitentia  et  lacrymis  veniam  de 
Ms,  qtue  fecerunt  et  dixemnt,  a  Deo  patre  pos- 
tulare,  ut  per  fidem  in  seipsum  consilio  Patris 
atq^te  auxitio,  meliore  itinere  facto,  ad  salutem 
retocentur.  Item  Chrysostomus,  homil.  45  in 
Joan. :  Quoviodo  traliat  (inquit),  Jioc  PropJieta 
prcedixerat ,  quod  erunt  omnes  docihiles  Dei, 
Latius  vero  quam  CEeteri  id  exposuit  Prosper^ 
contra  CoIIator.,  cap.  44,  ubi  varios  modos 
trahendi  ponit,  qui  omnes  ad  excitantem  gra- 
tiam  pertinent,  nulla  praedeterminationis  fa;cta 
mentione.  Trahit  (inquit)  contemplatio,  trahit 
rerum  gestarum  cognitio,  trahit  timor,  trahit 
desiderium,  trahit  delectatio,  etc. 

9.  Verhu?n  trahendi  ut  exponat  Bernardus, 
—  Denique  Bernardus,  in  lib.  de  Grat.  et 
liber.  arbitr.,  eodem  modo  verbum  traJiendi 
exponit_,  vocatque  illum  spiritualem  tractio- 
nem,  et  adducit,  inter  alia,  verba  sponsee  in  ar- 
gumento  citata  :  Trahe  me  post  te,  et  illa  ex- 
ponit  per  verba  :  In  odorem  unguentorum  tuo- 
rum  currem,us ,  et  deinde  id  exponit  a  simili 
variis  modis  quibus  per  tentationes  trahimur 
ad  consensum  peccati.  Est  etiam  usus  illius 
verbi  frequens  in  Scriptura  in  illa  significa- 
tione,  ita  enim  accipitur  Jerem.  31  :  In  chari- 
tate  perpetua  dilexi  te,  ideo  attraxi  te  miserans, 
utique  beneficiis  allicieus,  fiageliis  te  admo- 


UT  VELIMUS  ET  FACIAMUS,  ETG.  549 

nens,  ut  omnes  exponunt;  et  Osece  \i  :  In 
funiculis  Adam  traliam  eos,  id  est  beneficiis 
et  amore ,  quibus  trahi  solent  homines.  Sic 
etiam  Joan.  \\,  dixit  Christus  :  8i  exaltatus 
fuero  a  terra,  omnia  traliam  ad  meipsum,  ut 
late  Leo  Papa  declarat,  serm.  28  de  Passione 
Domini,  et  Apocal.  42  dicitur  de  Dracone : 
Traxit  secum  tertiam  partem  stellarum,  utique 
exemplo  suo  et  suasione.  Quod  autem  tra- 
here  significat  physice  prsedeterminare,  aut 
quod  Deus  isto  modo  trahat  _,  nullo  modo  po- 
test  ex  Scriptura  ostendi.  Ergo  omnino  prte- 
ferenda  est  dicta  expositio  ;  trahit  enim  Pater 
homines  ad  Filium ,  vocando  illos ,  et  illumi- 
nando,  ac  suavitatem  infundendo,  et  tuuc  effi- 
caciter  illos  trahit,  quando  hsec  omnia  confert, 
prout  prsevidet  unicuique  congruere,  ut  Au- 
gustinus  ssepissime  docet,  et  infra  videbimus. 
40.  Ad  primam  vero  instantiam,  quia,  si 
post  vocationem  nostra  determinatio  expecta- 
tur  iit  trahamur,  potius  nos  trahimus  Deum, 
respondetur  negando  sequelam  ;  primo,  quia, 
ut  det  nobis  vocationem  congruam;,  nullo  modo 
trahimus  Deum ;  nam  ejus  vocatio  omnia  noS' 
tra  opera  antecedit.  Nec  refert  quod  libera 
nostra  determinatio  sub  conditione  preeco- 
gnoscatur ,  quia  illa  praescientia  talis  deter- 
minationis  sub  conditione  futurse  non  alli- 
cit  Deum,  nec  movet,  ut  det  nobis  cognitio- 
nem,  sed  potius  dat  nobis  Deus  vocationem, 
ut  illam  determinationem  habeamus,  quod  fa- 
cit  ex  sola  misericordia,  quam  aliis  non  prse- 
stat,  licet  similem  prsescientiam  conditiona- 
tam  de  illis  habeat,  ut  in  Tyriis  et  Sidonii5 
manifestum  est.  Denique,  neque  cooperatio 
nostra  ad  determinationem  liberam  proprie 
dici  potest  trahere  Deum  ad  cooperandum  au- 
xilio  simultaneo  ad  eamdem  determinationem. 
Quia  neque  in  nostra  cooperatione  prsecise 
spectata  aliqua  ratio  meriti  inveniri  potest, 
maxime  respectu  cooperationis  Dei  quam  es- 
sentialiter  includit ;  neque  etiam  talis  coope- 
ratio  potest  ex  parte  Dei  esse  ratio  motiva 
concurrendi,  quasi  invitando  illum,  et  tra- 
liendo  ad  auxilium^  cum  talis  cooperatio  sine 
ipso  auxilio  esse  ,  aut  intelligi  non  possifc. 
Deus  ergo  ipse  ex  eeternitate^  sola  sua  libe- 
ra  voluntate  gratuita,  omnino  prsparavit  il- 
lud  auxilium  simultaneum,  quasi  sub  ea  con- 
ditione,  si  homo  ex  parte  sua  suum  etiam  ad- 
hiberet  concursum.  Et  ideo  in  tempore  non 
influit  quidem  Deus  illo  auxilio  sine  libero  ar- 
bitrio,  et  hoc  influente,  etiam  Deus  omnino 
simul  concurrit^  non  tractus  ab  homine,  sed 
prsecise  non  sine  homine  ut  pura  conditione^ 


550 


LIB.  y.  DE  ALIXILIO  EFFICACl  GRATI.f:  DEI. 


vel  potius  ut  concausa  necessaria,  Non  est  ergo 
similis  ratiO;,  nam  nos  non  antecedimus^  et 
ideo  non  trahimus  illum^  Deus  autem  antece- 
dit  vocando  nos^  et  ideo  nos  traliit. 

11.  DiffiaiUas.  —  Sohitur.  —  Dices  :  ergo 
per  auxilium  simultaneum  non  dicetur  Deus 
nos  traliere.  Respondetur^  etiamsi  lioc  detur^ 
nullum  esse  incouveniens,  supposita  signifi- 
catione  dicta  verbi  traliendi.  Ad  majorem  vero 
claritatem  et  doctrinee  complementum,  distin- 
gui  potest.  Nam  si  trabere  solum  significet 
allicere  et  preemovere,  verum  est  id  non  fa- 
cere  Deum  per  auxilium  simultaneum  ;  si  au- 
tem  significat  idera  cjuod  convertere;,  sic  etiam 
per  auxilium  simultaneum  Deas  hominem  tra- 
hit ;  nam  sicut  homo  venit  efficiendo  es  parte 
sua  consensum^,  ita  Deus  trahit  illum^  eum- 
dem  consensum  faciendo.  Et  in  hoc  sensu 
Deus  nos  trahit^  non  tantum  moraliter,  sed 
etiam  physice^  et  ad  hanc  tractionem  non  est 
necessaria  antecessio  influxus  Dei;  imo  hffic 
repugnat^  sed  sufficit  antecessio  vokmtatis^ 
qua  ex  se  nobis  talem  concursum  praeparavit. 

12.  Instantia.  ■ —  Occurritur.  —  Sed  instabis 
rursus^  quia  saltem  poterit  homo  per  suum 
consensum  trahere  Deum  ad  gratiam  sibi 
prcestandam;,  quod  videtur  inconveniens.  Res- 
pondeo  :  ad  illum  actum  liberum  efficiendum, 
ad  quem  Deus  proxime  nos  vocando  trahit, 
non  possumus  nos  illum  trahere;,  ut  dictum 
est;  tamen  per  unum  actum  supernaturalem, 
ad  quem  jam  tracti  sumus^  bene  possumus 
Deum  ad  aliud  beneficium  nobis  prajstandum 
trahere  :  nam  ccrte  per  orationem  trahimus, 
ut  convertatur  ad  nos^  iufundendo  justitiam^ 
in  virtute  illius  promissionis  :  Convertimini  ad 
me,  et  ego  convert^r  ad  vos,  Zach.  4;  et  illius  : 
Si  quis  diligit  me,  etc.  Et  qui  sancte  vivit, 
trahit  Deum^  ut  se  magis  amet;  unde  est  illud : 
Vulnerasti  cor  meum,  et  illud  :  Averte  ociilos 
tuos  a  me,  ipsi  enim  me  avolare  fecerunt.  Imo 
Augustinus  de  ipsa  tractione  Dei  dixit;,  tract. 
26  in  Joan.  :  Si  tion  iraJieris,  ora  itt  traliaris, 
quod  debet  necessario  iutelligi  respectu  divcr- 
sorum  ;  nemo  enim  potest  convenienter  orare^ 
nisi  trahatur  saltem  ad  orandum ;  fieri  tamen 
potest  ut  aliquis^  vocatus  ad  poeuitentiam^  non- 
dum  ita  vocetur;,  ut  illam  perfecte  agere  va- 
leat ;  vocatur  autem  ita  ut  saltem  orare  possit^ 
et  tunc  homo  tractus  ad  orationem  potest  tra- 
here  Deum,  ut  se  trahat  ad  conversionem.  Et 
ita  etiam  sponsa Jam  tracta  ad  gratiam^  utique 
per  priorem  gratiam,  adhuc  petebat :  Tralie 
me  post  te,  vel  ad  consortium  glorise,  vel  ad 
majorem  fructum  gratiee,  Ratio  est^  quia  per 


priorem  gratiam  et  actum  ejus  possumus  me- 
reri  vel  impetrare  auxilium  ad  posteriorem 
actum  perfectiorem.  Illud  autem  trahere  non 
dicit  aliquam  imperfectionem ,  quia  nihil  est 
aliud  quam  impetrare^  aut  mereri,  vel  placere 
Deo,  et  ita  illum  movere  sine  ulla  mutatione 
in  ipso^  et  omni  alia  seclusa  imperfectione. 

13.  Verkum  faciendi  vel  agendi  in  Scriptu- 
ra  sig7iificat  moralem  cavsalitatem.  — Ad  ulti- 
mam  ponderationem  verbi  faciendi  vel  agen- 
di,  imprimis  dico  verbum  faciendi  in  Scriptu- 
ra  frequentissime  significare  inoralem  causali- 
tatem,  qu^e  per  moralia  consilia^  vel  alias  si- 
miles  excitationes  aut  motiones  fit.  Est  opti- 
mus  locus  Jacob.  ultim.  :  Fratres  mei,  si  quis 
erraverit  a  veritate,  et  converterit  quis  eum, 
scire  delet  quoniam  qui  converti  fecerit  peccato- 
rem  a  via  sua  mala,  salvahit  animam  ejus  a 
morte.  Homo  autem  non  facit  convertere  pec- 
catorem  preedeterminando  ^  sed  docendo  et 
movendo  exterius ,  qui  est  influxns  valde  re- 
motus  et  per  accidens ,  propter  quod  dixit 
Paulus :  Neque  qui  plantat  est  aliquid,  neque 
qui  rigat,  et  nihilominus  Jacobus  illum  expli- 
cat  per  verbum  faciendi  ut  convertatur.  Item 
Christus^  Matth.  5^  de  illo  qui  indcbite  uxo  - 
rem  dimittit,  dixit :  Facit  eam  moecliari,  quia 
illi  occasionem  prsebet.  Et  cap.  9  dixit  mulieri 
quaj  fluxum  sanguinis  patiebatur  :  Fides  tua 
te  salvam  fecit,  quod  certe  non  fecerat  physice. 
Et  similiter  Luc.  16  clixit  :  Facite  voMs  ami- 
cos  de  mammona  iniquitatis ,  utiquc  benefa- 
ciendo ;  et  de  Pharisaiis  dicit  Matth.  23  :  Cir- 
cuitis  mare  et  aridam.,  ut  faciatis  nnum  prose- 
lytum,  et  cim  fuerit  factus,  facitis  illim  fi- 
lium  geliennce  duplo  quam  tos ;  utrumque  au- 
tem  fiebat  moraliter  ab  eis,  primum  dicendo 
et  monendoj  secundum  pravo  exemplo.  Quo- 
modo  etiam  dicitur  2  Regum  12  :  Quia  llas- 
pJiemare  fecisti  nomen  Domini.  Et  eamdem  vim 
habet  illud  3  Reg.  12  :  Averterunt  m^dieres 
cor  cjus;  et  illud  ibidem  :  Certissime  avertent 
corda  vestra;  et  4  Reg.  14  :  Peccare  fccit  Is- 
rael.  Denique  daemon^  propter  inductionera 
moralem,  dicitur  operari  in  filiis  diffidentice  ; 
Ephes.  2;  idem  autem  est  operari  quod  facere. 

14.  Non  est  ergo  novum  nec  alienum  a 
communi  et  proprio  sermone  humano^  nec  ab 
usitata  Scripturee  phrasi,  quod^  cum  eadem 
Scriptura  dicit,  Deura  lacere  ut  velimus,  vel 
ut  ad  ipsum  convertamur,  vel  ut  pra^cepta 
ejus  servemuSj  interpretemur  id  facere  per 
sanctam  cogitationem,  illuminationem,  et  ins- 
pirationem,  seu  (quod  perinde  est)  per  con- 
gruam  vocationem,  Imo  etiam  potest  id  col- 


CAP.  XXXII.  AN  DBUS  FACIAT  DT  VELIMUS  ET  FACIAMUS,  ETC. 


551 


ligi  ex  modo  loqnendi  Dei  per  Jeremiam, 
cap.  32  :  Ddbo  eis  corimum,  et  viam  unam,  iLt 
timeant  me  ^miversis  diehcs;  et  infra  :  Timo- 
rem  meum  daho  in  corde  eoruyn,  ut  non  recedant 
a  me.  Per  timorem  ergo  datnr  liomini  nt  non 
recedat  a  Deo^  quod  non  physice,  sed  morali- 
ter  per  timorem  fit.  Et  ad  liunc  modum  simi- 
les  locutiones  exponit  Augustinus^  preesertim 
libr.  de  PraBdestinat.  Sanctor.;,  cap.  8^  d5^  16 
et  19^  et  Epistol.  107  ad  Vitalem  :  Vocatio 
(inquit)  illa  alta  atque  secreta  sic  movet  sen- 
sum,  ut  accommodet  assensum,  et  aliis  quse 
postea  in  proprio  capite  ponderabimus. 

15.  Deinde  addo,  licet  causalitas  moralis, 
respectu  physici  effectus  seu  entitatis,  minus 
propria,  et  quasi  metaphorica  sit,  nihilominus 
respectu  moralium  operationum,  ut  tales  sunt, 
esse  propriam,  ut  docuit  Cano,  hb.  2  de  Lo- 
cis,  a  cap.  4  usque  ad  8;  et  optime  Soto,lib.  1 
de  Natur.  et  grat.,  cap.  18,  in  fine,  dicens:  In 
moralihus  ille  prorsns  est  vere,  judicaturque 
causa  qui  lege,  ope,  consilio,  favore,  vel  persua- 
su  movet  quemque,  sive  ad  ionum,  sive  ad  ma- 
lum.  £t  similem  sententiam  habet  Vega,  lib.  2 
in  Trident.,  cap.  15,  circa  finem.  Et  ratio  est, 
quia  unusquisque  effectus  proprie  attribuitur 
causse  sui  ordinis.  Unde  si  Deus  consihis  vel 
inspirationibus  nos  instigaret  ad  malum,  vere 
diceretur  facere  nos  peccare;  et  e  converso, 
cum  ConciUum  Tridentinum,  sess.  6,  can.  6, 
definit :  Deim  non  operari  in  ?ioMs  peccatum 
proprie  etper  se,  certe  etiam  definit  non  cau- 
sare  illud  moraliter,  nec  excitare  ad  ilhid ;  er- 
go,  e  contrario,  cum  definit  Deum  operari  bo- 
na,  non  tam  physice  quam  moraliter  id  intehi- 
git.  Nam  revera  in  tah  modo  et  respectu  tahum 
efFectuum  vix  potest  moralis  causalitas,  ut  ad 
genus  causEe  efficientis  pertinet,  alio  verbo  pro- 
prius  explicari  quam  verbo  faciendi.  Nec  pos- 
tulaudum  est  ut  semper  addatur  determinatio 
seu  limitatio  faciendi  moraliter,  aut  morali 
modo,  quia  id  neque  communi  neque  usitato 
sermone  accommodatum  est,  neque  est  neces- 
sarium ;  quia  sermo  accommodatur  rebus  et 
materlae  a  qua  sufficienter  determinatur.  Unde 
cum  de  morali  actu  agitur,  eo  ipso  quod  dici- 
tur  una  causa  facere  ut  aha  faciat,  intelligi- 
tur  non  facere  necessitando,  seu,  quod  idem 
est,  praedeterminando,  sed  inducendo.  Unde 
D.  Thomas,  qusest.  6  de  Malo.,  artic.  unic, 
ad  15,  generaliter  ait  :  Causa  illa  qiue  facit 
voluntatem  aliquid  velle,  non  oportct  quod  ex 
necessitate  id  faciat,  ex  necessitate,  scilicet, 
etiam  supposita  motione,  et  in  sensu  compo- 
sito ;  subdit  enim  :  Q,uia  potest  per  ipsam  vo- 


luntatem  i^npedimentum  prcestari,  vel  removen- 
do  talem  co?isiderationem,  vel  considerando  op- 
positum.  Ubi  etiam  supponit  D.  Thomas  talem 
motionem  esse  moralem,  et  ita  facere  volun- 
tatem  velle,  ut  possit  per  eamdem  volunta- 
tem  impediri. 

16.  Denique  assero  per  lianc  moralem  cau- 
salitatem  divinse  gratios  non  excludi  physicam 
Dei  efficientiam ;  imo,  non  unam  tantum ,  sed 
multiplicem  ibi  intervenire.  Nam  primo  Deus, 
cum  excitat  et  vocat  interius  hominem  phy- 
sice ,  in  intellectu  ejus  et  voluntate  operatur 
actus  illos  quibus  formaliter  hoe  potentioe  ex- 
citantur.  Deinde,  quando  liber  consensus  vo- 
luntatis  fit,  Deus  immediate,  physice,  ac  per 
se  illum  efficit  influendo,  saltem  ut  causa 
prima  ordinis  gratia^.  Et  prsetcrea  per  dona 
gratiae  data  per  modum  actus  primi,  sive  sint 
ipsi  actus  gratise  excitantis,  sive  aliquid  aliud 
creatum,  sive  ipsemet  Spiritus  Sanctus  ut  pe- 
culiaris  adjutor,  physice  influit  cum  voluntate 
in  eumdem  actum  ;  ergo  omnibus  modis  ne- 
cessariis  et  convenientibus  Deus  facit  nos  fa- 
cere,  et  dando  vires  efficacissimas  voluntati, 
et  physice  cum  illa  et  in  illa  operando.  Ergo 
propter  physicam  efficientiam  non  est  necessa- 
rium  aliud  genus  auxilii  prasdeterminantis. 

17.  Quod  tandem  ita  declaro,  nam  in  illo 
auxilio  quod  alii  auctores  excogitarunt,  duo 
distinguere  oportet ;  unum ,  quod  physice  ef- 
ficit  actum,  aliud,  quod  id  facit  cum  determi- 
natione  sibi  naturali  et  intrinseca  ad  unum, 
rationecujus  sibi  subjicit  poteutiamToIuntatis, 
et  illi  non  subjicitur  quoad  usum  vel  exerci- 
tium.  Primum  horum  pertinet  ad  proprieta- 
tem  physicam  verbi  faciendi,  quam  'nos  ve- 
rissime  et  proprissime  tribuimus  vocationi 
congruae,  quatenus  includit,  vel  supponit,  aut 
secum  trahit  principia  gratifs  physice  adju- 
vantia  voluntatem  in  sua  determinatione.  Se- 
cundum  autem  non  pertinet  ad  physicam  effi- 
cientiam,  sed  ad  modum  efficiendi  intrinsecuiB. 
tali  ausilio,  quem  modum  communicat  illud 
auxilium  quasi  formaliter  voluntati,  ut  in  su- 
perioribus  explicavi.  Hicautem  agendi  modus 
non  pertinet  ad  veritatem ,  vel  .proprietatem 
locutionum  Scripturse,  cum  sine  illo  modo 
omnis  efficientia  propria,  tam  moralis,  quam 
physica,  salvetur,  ut  explicavi.  Imo  talis  mo- 
dus  agendi  locutionibus  ejusdem  Scripturee  re- 
pugnat,  tum  in  aliis  locis,  tum  in  his  quse  trac- 
tamus,  in  quibus  ita  est  physica  efficientia  ad- 
mittenda,  ut  moralis  non  excludatur,  ut  iidem 
auctores  fatentur ;  posito  autem  illo  modo  effi- 
ciendi,  omnis  aha  efficientia,  scilicet  moralis. 


552 


LIB.  V.  BE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.E  DEI. 


excluditur^quia  non  poterit  liabere  efiectum  mo- 
ralem  liber^e  actionis,  ut  a  nobis  ostensum  est. 

48,  Quomodo  intelligenda  hcec  Pauli  verha: 
Quieumque  Spiritu  Dei  aguntur,  etc.  —  Per 
verium  aguntur  significatur  JSpiritus  Sancti 
onotio.  —  Et  juxta  hsec  facile  intelligimtur  ver- 
ba  Pauli  :  Qmcumque  Spiritu  Dei  aguntur, 
lii  sunt  filii  Dei,  quee  sine  dubio  non  fuerunt 
ab  ipso  scripta  propter  physicam  prsedetermi- 
nalionem,  sed  propter  ductum  et  rcgimen  Spi- 
ritus  Sancti :  nulhis  enim  antiquorum  Patrum 
illum  locum  aliter  interpretatus  est.  Sed  phi- 
res  eorum  simphciter  exponunt.  agi  Spiritu 
Dei;,  nihil  aliud  esse  quam  mtam  spiritualiter 
instituere,  ut  ibi  ait  Theodoretus^  vel  sancte  et 
spiritualiter  vivere ,  ut  ait  Cyprianus,  lib.  de 
Zelo  et  hvore,  versus  finem.  Quia  vero  nemo 
spirituahter  vivit;,  nisi  qui  motionem  Spiritus 
Sancti  sequitur,  ideo  non  sohim  dixit  Paulus : 
Qui  sancte  vel  secundum  spiritum  vivunt,  sed  : 
Qui  aguntur  spiritu  Dei  :  Hoc  est  ( ait  Theo- 
phylact.)  gubernantur,  reguntu^r,  ceu  a  guier- 
natore  quopiam,  Ireeneus  autem,  hb.  5,  c.  iO;, 
ponit  verbum  ducuntur  pro  aguntur.  Et  idem 
habetur  in  versione  quam  interpretatur  Chry- 
sostomus,  homil.  \h:,  et  ipse  similiter  exponit : 
Ostendit  quod  sic  vuU  illum  (utique  spiritum) 
vit(e  nostrce  domimm  esse,ut  guhernatorem  na- 
vigii,  et  atirigam,  et  infra  :  Quamvis  haplisma 
acceperis ,  nisi  Spiritu  postea  ducaris,  vitam 
pcrdidisti.  Nihil  ergo  aUud  per  verbum  agtcn- 
tur  significatur,  nisi  Spiritus  Sancti  motio  et 
dircctio  per  divinas  inspirationes  et  motiones, 
quas  nos  sequi  oportet ;  et  quando  iUas  sequi- 
mur,  dicimur  agi  a  Spiritu  Sancto,  non  quia 
ab  illis  prajdeterminemur,  sed  quia  ab  ilhs  ve- 
hcmeuterinclinamur.  Et  eodem  modo  D.  Tho- 
mas  ibi  verbum  agendi  per  verbum  regendi 
exphcavit ;  addit  vero  positum  esse  ad  iudi- 
candum  filios  Dei  peculiari  modo  Spirittis 
Sancti  instinctu  guhernari.  Et  Cajetanus  ibi- 
dem  dixit  illud  verbum  positum  esse  a  Paulo, 
ad  insitiuandam  promptissimam  ohedientiam 
qua  filii  Dei  Spiritus  Sancti  inspirationihus 
ohsequi  dehent.  Uude  etiam  recte  Adam  verbum 
agendi  per  verbum  trahendi  declaravit. 

19.  Hoc  autem  non  esse  extra  verbi  agendi 
proprietatem  et  usum  manifestum  est.  Nam 
idem  Paulus  ad  Galat.  5  ait :  Si  Spiritu  duci- 
mini,  non  estis  sith  lege,  ubi  in  gra^co  est  idem 
verbum.Et  similiter  1  Gorinth.  12,  ubiPauIus 
ad  Christianos  ex  gentibus  conversos  ait :  Sci- 
iis  quia  czm  gentes  essetis,  ad  simulacra  mu- 
ta  prout  ducehamini  euntes,  graece  habetur  : 
Prout  agebamini_,  et  itu  legitOrigen.,  hb,  7  in 


ad  Roraan.,  in  principio.  Unde  colligit  quod 
etiam  gentes  ad  idola  aguntur  aliquo  spiritu, 
quem  esse  malum  spiritum  dubium  non  est,  a 
quo  tamen  gentes  non  physice  prasdetermi- 
nabantur,  sed  inducebantur.  Et  quando  homo 
aliqua  passione  ducitur,  ab  illa  agi  dicitur. 
Unde  Lactantius,  Ub.  6,  cap.  19:  l^m,  inquit, 
sunt  affectus  qui  homines  in  omnia  facinora 
prrecipites  agunt,  ira,  cupiditas,  lihido,  quse 
certe  ad  consensum  vohmtatem  non  physice 
praedeterminant,  sed  per  quamdam  sympa- 
thiam  movent  et  attrahunt  moraliter.  Et  ad 
hominem  probare  possumus  non  loqui  Paulum 
de  physica  praideterminatioue;  alioqui  quoties 
vohmtas  nostra  consentit,  Juxta  illorum  Theo- 
logorum  sententiam,  dicenda  esset  spiritu  di- 
vino  agi,  quia  ab  illo  prsedeterminatur  phy- 
sice.  Quomodo  ergo  verum  est  omnes  qui  spi- 
ritu  Dei  aguntur  esse  filios  Dei  ?  Nam  omncs 
qui  per  vohmtatem  suam  agunt,  sallem  qua- 
tenus  agunt,  aguntur  spiritu  Dei;  ergo  etiara 
qui  aguntur,  cura  fornicari  vel  furari  volunt, 
erunt  filii  Dei.  Si  ergo  hoc  non  potest  audiri, 
etiam  in  eorum  sententia  dici  uon  potest  lio- 
mines  dici  agi  a  Spiritu  Sancto,  quia  physice 
prasdeterminantur  ab  illo  ;  aguntur  ergo  mo- 
raliter,  quia  moventur  et  inclinantur. 

20.  Verhum  aguutur  qua  ratione  exponat  Au,- 
gustinus.  —  Neque  aliud  sensit  Augustinus 
etiam  in  illo  loco  qui  ponderatur  ;  non  enim 
sine  causa  addidit  particulara  illara  vice,  tit 
in  citato  prolegomeno  aniraadverti,  ubi  alia 
etiaraloca  Augustini  adjunxi.Quibus  addi  po- 
test  optiraus  Augustlni  locus  in  Enchirid.,  cap. 
G^,  ubi  de  justis  sic  inquit :  Quamvis  de  it- 
lis  sit  veraciter  dictum  :  Quotquot  spiritu  Del 
aguntur,  hi  filii  simt  Dei,  sic  tatnen  spiritu 
Dei  excitantur,  et  tanquam  filii  Dei  proficiunt 
ad  Deum,  ut  etiam  spiritu  stw  quib^isdam  mo- 
tihus  humanis  deficiant.  Ubi  aperte  verbiim 
aguntur  exponit  per  verbura  excitantur,  de 
quo  raanifestum  est  prwdeterminationem  non 
includere  ueque  indicare.  Ui  sermone  vero  43 
de  Verbis  Domin.,  cap.  7,  de  adjutorio  Spiritus 
illa  verba  exponit,  dicens :  Agis  si  ageris,  et 
hene  agis  si  a  hono  ageris  ;  et  infra  :  Si  spiritio 
Dei  aguntur,  pugnant,  quia  magmtm  hahent 
adjutorem.  Itaque  ex  illo  loco  ad  summum  ha- 
bemus  necessitatem  gratio^  excitantis  et  adju- 
vantis,  etiara  ex  sententia  Augustini;  quia  ve- 
ro  htec  est  prima  causa  nostrarura  piarura  ac- 
tionum,  et  quia  poteuter  nos  inclinat,  et  inde- 
clinabiliter  gubernat,  quando  vult,  ideo  dixit/ 
Augustinus  hoc  regimen  Spiritus  Sancti  pe'/ 
verbum  agendi  significari,  quasi  nos  vix  al/- 


CAP.  XXXIII.  EX  CAriTE  QUINTO 
quid  agamus,  Quia  vero  non  ita  agimur  quin 
moraliter  agamus,  ideo  non  preedetermina- 
mur.  nec  in  eo  modo  agimur,  ut  ipsum  agi  a 
libertate  et  actione  nostra  non  pendeat.  Unde 
Tlieophyl.  ibi  recte  dixit :  Agi  a  spiriUc  neces- 
sarium  noMs  esse  per  omnem  viiam,  id  vero  a 
nohis  tanquam  nostrmi  exigi,  quia  in  manu 
nostra  est  agi  et  non  agi  quoad  consentiendi 
cffectum,  etiam  postquam  excitati  sumus. 

21.  Admonitio  ad  studiosim  veritatis  inda- 
gatorem.  —  Quod  ergo  ad  hunc  locum  argu- 
mentandi  ex  Scripturis  pertinet^  sohim  super- 
est  studiosum  lectorem  ac  veritatis  diligen- 
tem  indagatorem  admonere,  ut  testimonia 
Scripturee  pro  utraque  sententia  adducta  simul 
consideret  et  inter  se  conferat ;  nam  ex  dictis 
ad  minimum  colliget  ex  vi  Scripturse  praede- 
minationem  physicam  non  esse  necessariam, 
ac  proinde  hinc  sumi  saltem  argumentum  ne- 
gativum  ex  Scriptura,  nimirum,  talem  phy- 
sicam  prsedeterminationem  non  habere  in 
Scriptura  fundamentum.  Quod  argumentum 
est  in  hac  materia  magni  momenti,  ut  in  su- 
perioribus  dixi ;  tum  quia  Patres  et  Couciha 
in  hac  materia  non  docent,  nisi  quai  ex  Scri- 
pturis  coufirmari  possunt,  ut  in  Augustino  in 
libris  omnibus  contra  Pelagianos  maxime  ob- 
sarvari  potest ;  tum  etiam  quia  res  adeo  dif- 
ticilis  intellectu,  ut  vix  possit  mente  concipi, 
nedum  ratione  suaderi^  cum  per  traditionem 
non  habeatur,  si  in  Scripturis  non  invenitur 
revelata^  non  habet  unde  hde  digna  fieri  pos- 
sit.  Ex  prioribus  vero  testimoniis  videtur  ul- 
terius  probabihssime;,  imo  efficaciter  ostendi^ 
ea  quee  de  aUis  dogmatibus  liberi  arbitrii  et 
sufficientis  auxihi  Scriptura  docet,  non  posse 
cum  iho  dogmate  de  physica  prsedetermina- 
tione  concihari.  Unde  cum  utraque  sententia 
illationibus  ex  Scriptura  nitatur,  quae  contra 
nos  propositse  sunt  ita  solvuntur,  ut  non  solum 
quiescat  intehectus,  verum  etiam  directe  con- 
vincatur  non  recte  tales  illationes  aut  induc- 
tiones  fieri.  At  vero  qnee  a  nobis  in  contrarium 
objectee  sunt;,  non  solum  non  improbanturj 
verum  etiam  iiec  ahquid  ad  eas  respondetur , 
quod  intellectui  satisfaciat. 

CAPUT  XXXIII. 

EX  CAPITE  QUINTO  ET  GANONE  QUARTO  SESSIONIS 
0  CONGILII  TRIDENTINI^  VERITAS  CONFIRMA- 
TUR^    ET   QU^DAM   EVASIO   REFELLITUR. 

1 ,  Scopus  et  partes  capitis. — Quamvis  ante 
hoc  Concilium  aha  nonnulla  doctrinam  de  gra- 
tia  nobis  tradiderint^  quia  ex  generahbus  et  ap- 


ET  CANONE  QUAHTO  SESS.  6,  ETC,  553 

probatis  hoc  sohim  fuse  materiam  hanc  decla- 
ravitac  defmivit^  ac  fere  in  summam  redegit 
qua3  Pontifices  et  antiquiora  Concilia  tradide- 
runt^  ideo  post  Scripturse  testimonia,hujus  Con- 
cilii  auctoritatem  expendendam  proponimus. 
De  quo  duo  quse  de  Scriptura  diximus  ostendere 
conabimur,  Unum  est^  Concilium  Tridentinum 
pro  nobis  stare,  quia  multa  quae  docet  non  vi- 
dentur  cum  efficacia  auxilii  ex  se  pra^determi- 
nantis  componi ;  ahud  est,  nihil  esse  in  hoc 
Concilio  quod  efficacitati  vocationis  congruce 
aliqua  ex  parte  repugnare  videatur, 

2,  Prolatur  prior  pars.  —  Priorem  partem 
prsecipue  probamus  ex  sess,  6^  cap,  5^  in  prio- 
ribus  ejus  verbis ,  quse  taha  sunt :  Declarat 
prceterca,  scilicet,  sancta  Synodus,  ipsius  jus- 
tificationis  exordium  in  adultis  a  Dei  per  Chri- 
stum  Jesum  prceveniente  gratia  sumendum  es~ 
se,  hoG  est,  ah  ejics  vocatione,  qua  nullis  eorum 
existentihus  meritis  vocantur,  ut  qui  ger  pec- 
cata  a  Deo  aversi  erant,  per  ejus  excitantem  at- 
que  adjuvantem  gratiavi  ad  converiendum  se  ad 
stcam  ipsorum  justificationem,  eidem  gratice  li- 
lere  asseniiendo  ei  cooperando  disponaniur ;  ita 
ut,  tangenteDeo  cor  hominisper  Spiritus  Sancti 
illuminaiionem,  neque  homo  ipse  nihil  omnino 
agat,  inspiraiionem  illam  recipiens,  quippe  qui 
illam  ei  ahjicerepotest,  neqtie  tamen  sine  gratia 
Dei  movere  se  ad  justitiam  coram  illo  libera 
sua  voluntaie  posset.  Quibus  verbis  respondet 
can,  ^,  cujus  ha3c  sunt  verba  :  Si  quis  dixerit 
liherum  hominis  arhitriiim,  a  Deo  motum  et  ex- 
citaium,  nihil  cooperari  assentiendo  Deo  exci- 
tanti  atque  vocanii,  quo  ad  ohtinendam  jusiifi- 
caiio7iis  graiiam  se  disponat  ac  prceparet,neque 
posse  disseniire,  si  velit,  sed  vetuti  inanime 
quoddamnihil  omnino  agere,mereque  passive  se 
hahere,  anathema  sii. 

3,  Colligit^ir  argumenium.  —  Ex  his  igitur 
verbis  hoc  argumentum  coUigimus:  Goncilium 
docet  vocationem  iUam  quam  homo  recipere 
potest,  si  veht<,  quamque  interdum  recipit,  ta- 
lem  esse  ut  possit  iUi  resistere,  si  velit ;  ergo 
tahs  vocatio,  hcet  efficax  sit,  non  preedetermi- 
nat  physice  vohmtatem,  Vel  aliter :  docet  Con- 
cihum  potestatem  illam  resistendi,  aut  dissen- 
tiendi  esse  necessariam,  ut  homo  libere  opere- 
tur  ;  ergo  docet  vocationem  efficacem  semper 
debere  esse  talem  ut,  licet  habeat  effectum^ 
possit  homo  illi  resistere,  si  veht ;  ergo  docet 
vocationem  eflicacem  non  esse  prsedetermi- 
nantem,  nam  auxilio  preedeterminanti  physice 
nemo  resistere  potest,  quia  de  ratione  illius 
esl  utj  determinando  ad  unum,  toUat  potesta- 
tem  agendi  oppositum,  vel  non  agendi  ilhid 


554 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  Gf.kllJE  DEI. 


stante  tali  motione.  Atque  ita  lioc  testimonio 
convincuntur  omues  nostraj  sententiae  aucto- 
res,  et  convictus  etiam  fuit  Joannes  Vincentius 
apud  Ledesm.,  art.  10,  in  fine.  Ab  aliis  autem 
idem  Concilii  testimonium  variis  modis  eludi- 
tur,  quos  in  aliis  libris  tetigi  et  refutavi;  idein- 
que  postea  exactissime  preestitit  i  Franciscus 
Diotalevius^  in  suo  primo  opusculo  theologico; 
sed  non  possumus  illos  in  preesenti  opere  omit- 
tere,  ne  maximum  nostrse  sententiae  funda- 
mentum^  quod  ex  boc  Goncilio  sumitur,  tan- 
quam  miuus  firmum  et  solidum  prceterire  vi- 
deamur. 

A.  Eespondetnr  primo.  —  Prolatur  assim- 
ptum. — Responsio  aliorum  .—  Vvimdi  responsio 
est^  falsum  esse  primum  antecedens  a  nobis 
assumptum,  quia  Concilium,  ut  aiunt,  loqui- 
tur  de  sola  gratia  excitanti  per  Spiritus  Sancti 
illuminationem  et  inspirationem,  quae  tantum 
est  sufficiens^  et  de  hac  sola  dicit  Concilium 
posse  hominem  illi  resistere  seu  dissentire,  non 
autem  dicit  posse  hominem  resistere  efficaci 
auxiUo.  Assumptum  probatur  ex  verbis  Con- 
cihi ;  nam  in  cap.  5  solum  dixerat  prseveniri 
hominem  per  Spiritus  Sancti  ifiuminationem 
et  inspirationem_,  ut  per  illam  se  disponat  li- 
bere  agendo^  et  subdit :  Quippe  qui  illam  et  al- 
jicerepotest,  illamutiqueinspirationem.  Undej 
quando  in  can.  4  dicit,  lihenmi  ariitrium  a 
Deo  moium  et  ezcitatum,  posse  dissentire,  sive- 
lit,  sokim  loquitur  de  arbitrio  moto  et  excita- 
to^  modo  tradito  in  e.  5,videlicet^^dr  Bpiritus 
Sancti  ilhmi^iationem  et  inspirationem.  Unde 
quidam  modernus  scriptor  ausus  est  dicere 
aUenum  esse  a  mente  Goncihi  Tridentini  dicere 
posse  hominem  resistere  auxiho  efficaci,  quia 
ConciHum  uunquam  dixit  gratise  adjuvanti  aut 
efficaci  resisti  posse,  sed  excitanti  et  vocan- 
ti  duntaxat.  Ahus  ponderat  dixisse  Goncilium 
posse  dissentire,  si  velit,  quia  in  hoc  videtur 
supponere  nondum  velle.  Sed  hoc  valde  frivo- 
kim  est,  nam  sensus  est  kberum  arbitrium, 
motum  et  excitatum^  posse  dissentire,  si  vekt, 
quia,  kcet  interdum  consentiat^  ex  vimotiouis 
posset  dissentire^vel  prius  natura  quam  consen- 
tiat,  vel  in  posterum,  si  jam  nunc  consensit. 

5.  Retorquentur .  —  Ut  ergo  ostendam  hanc 
responsionem  non  satisfacere^  suppono  inten- 
tionem  Gonciki  fuisse  damnare  errorem  heerc- 
ticorum  hujus  temporis,  et  preeseitim  Calvini. 
Ita  docent  Doctores  calhokci;,  (jui  post  Conci- 
kum  contra  hoereticos  scripserunt,  et  ipsemet 
Calvinus  ita  sentit  in  Antidoto  apud  Ruard., 
art.  1,  et  ex  actis  ejusdem  Goncikiquae  Romee 
habentur,  milu  compertum  est.  Rem  ex  fine 


Goncilii^  qui  praecipue  fuitEcclesiam  defendere 
et  purgare  a  novis  haeresibus,  prtesertim  in 
materia  de  justificatione,  quam  in  ika  sessione 
tractat.  Unde  cum  in  primo  et  secundo  canone 
hffiresim  Pelagii  brevissime  damnasset,  et  ter- 
tium  canonem  contra  Semipelagianos  statuis- 
set_,  statim  in  quarto  damnat  Calvinum  et  se- 
quaces^  quod  in  coeteris  prosequitur.  Ideoque, 
si  attente  expendantur  verba  canonis,  cum 
proportione  respondent  verbis  Calvini  ad  dam- 
nanda  ika.  Nam  quia  iUe  dicebat  post  divi- 
nam  motionem  non  liabere  liherum  ariitrium 
suas  partes  in  agendo,  Concikum  definit,  vere 
agere  lilerum  arHtrium;  et  quia  ille  negabat 
nos  operari,  Concilium  definit  hominem  co- 
operari;  ac  denique,  quia  iUe  dicebat  mo^io- 
nem  Dei  nohis  necessitatem  inferre,  Goncikum 
definit  liberum  arbitrium.,  motum  et  excita- 
tum^  posse  dissentire,  si  vekt.  Ex  quibus  ma- 
nifeste  constat  Concikum  uti  omnibus  his  ver- 
bis  in  sensu  contradictorio  ad  verba  Calvini; 
itaque  loquitur  de  actione  morak,  de  kbera 
cooperatione,  et  de  vera  potestate  resistendi, 
akas  nihil  ageret_,  neque  haereticorum  sensum 
damnaret. 

6.  lllatio.  —  Prohatur. —  Ex  quibus  infero 
non  fuisse  mentem  Concilii  tantum  definire, 
unum  vel  aliud  auxikum  non  inferre  neces- 
sitatcm  voluntati  ad  consentiendum^  sed  sim- 
pkciter  docere  ac  definire  voknsse  consensum 
nostrum,  licet  cum  gratia  fiat,  kbere  fieri,  ac 
proinde  nec  ab  uno,  vel  ab  ako  preeveniente 
auxiko^  neque  ab  omnibus  simul^  quae  ad  il- 
kim  necessaria  sunt^  vel  quoquo  modo  sua  sola 
virtute  praemoveat,  necessitari  voluntatem  ad 
consensum.  Probatur  primo^  quia  absokite  de- 
finit  consensum  kbere  fieri^  ut  ex  dictis  c.  5^ 
et  can.  4,  atque  etiam  5^,  est  manifestum ;  ergo 
definit  a  nuko  tali  auxiko  neque  a  tota  cokec- 
tione  auxikorum  necessitari  vohmtatem,  quia 
hoctotum  necessarium  est  adkbertatem  actus. 
Secundo  probatur  ex  intentione  Conciki  Tri- 
dentini  jam  dicta.  Nam  Calvinus  non  dixit 
quodkbet  auxikum  gratiae  necessitare  vokuita- 
tem,  sed  quoddam  pecukare_,  quod  omnibus  et 
soks  consentientibus  datur,  ut  supra  c.  4  retuk- 
mus,  et  ex  Ruardo,  a.  7,versus  fiuem_,  et  Bellar- 
mino,  ac  aliis  inteUigimus;  ergo  oportuit  ut 
ConcUium  contradictoriam  veritatem  definiret, 
nimirum,  auxikum  nuUave  gratiee  auxilia  ita 
preemovere  vokmtatem;,  ut  toUant  kbertatem; 
akas  Galvinus  et  Concilium  subcontraria  tan- 
tum  docuissent  quee  possunt  esse  simulvera,  et 
sic  Concikum  nihil  eflecisset.  Tertio,  quia  ad 
doctrinam  de  kbero  arbitrio,  per  se  ac  maxi- 


CAP.  XXXIII.  EX  CAPITE  QUINTO 
me  refert  quod  libertas  iii  ipso  usu  auxiliorum 
gratite  integra  et  illsesa  servetur ;  nam,  si  per 
aliquod  auxilium  prsevium  usus  liber  tollere- 
tur^parum  ad  dogmata  fidei  referret^,  quod  per 
hoc  vel  illud  auxilium  id  tieret ;  Concilium  au- 
tem  hoc  dogma  definire  voluit^  et  quidquid  ad 
illiid  necessarium  est ;  ergo  non  tantum  defi- 
uit  non  necessitari  voluntatem  per  unum  vel 
aliud  auxilium^  sed  simpliciter  libere  consen- 
tire^  ac  proinde  a  nullo  auxilio^  sive  illud  sit 
unum^  sive  phira^  necessitari. 

7.  Asserikcr  et  prohatur  ConcUum  loqui 
de  auxilio  sufficiente,  ct  alsolute  de  prceve- 
niente,  nec  mimis  de  auxilio  efficaci  quam  de 
sufficiente.  —  Hoc  supposito^  facile  admitto 
ct  concedo  Concilium  tantum  docere  in  dic- 
to  cap.  5  voluntatem  a  Deo  excixatam  ita 
agere  prsebendo  consensum,  iit  fossit  di- 
vinam  inspirationem  et  iUuminaiionem  alji- 
cere.  Dico  tamen  inde  non  intelligi  ipsum  lo- 
qui  de  auxilio  tantum  sufficiente^  sed  absohite 
de  auxiho  praevenientej  quodcumque  illud  sit, 
et  sive  habeat  effectum,  sive  non  habeat,  at- 
que  adeo  non  minus  loqui  de  auxiho  efficaci 
quam  de  sufficiente.  Ut  hoc  autem  probem  ex 
eisdem  Concilii  verbis,  prius  sumo  ipsum  non 
agnovisse  aUam  prajvenientem  gratiam  neces- 
riam  ad  hberam  conversionem,  preeter  voca- 
tionem^  excitationem,  illuminationem  et  in- 
spirationem_,  quse  omnia  sub  nomine  gratice 
exeitantis  comprehenduntur;,  ut  hb.  3  exph- 
catum  est.  Quod  ergo  aham  proemotionem  non 
agnoverit^  probatur  primo  ex  taciturnitate ; 
si  enim  aha  esset  necessaria.  illam  non  prseter- 
iissetj  ahoqui  insufficientem  doctrinam  tra- 
didisset.  Secundo,  ac  maxime,  quia  non  recte 
inde  probasset  hominem  hbere  assentire  vo- 
cationi  seu  inspiratioui,  ex  eo  quod  iham  ab- 
jicere  potest;  illa  enim  causalis  nota^  quippe 
qui,  vim  habet  rationis  ac  probationis  ;  esset 
autem  invalida,  si  aha  prsemotio  esset  neces- 
saria.  Diceret  euim  Calvinus  quod^  licet  posset 
abjicere  inspirationem,  non  vero  aham  mo- 
tioncm^  et  ideo  non  hbere  consentire.  Ut  ergo 
processus  Concilii  sit  solidus,  oportet  ut  intel- 
lexerit  in  prcecedenti  doctrina^  quam  in  eodem 
capite  tradiderat,  prajmotionem  gratiee  neces- 
sariam  comprehendisse^  ac  proinde  cum  sub- 
dit :  Quippe  qui  et  illam  adjicere  possit,  perinde 
fuisse  ac  si  diceret :  Quippe  qui  omnem  prge- 
motionem  necessariam  ad  consensumabjicere 
potest. 

8.  Tertio  probatur^  quia  etiam  ipse  Calvi- 
nus  ita  intehexit  Concilium  Tridentinum^  et 
ideo  seutit  ihud  sibi  contrariumj  et  deinde  il- 


ET  CANONE  QUARTO  SESS.  6,  ETC.  555 

hid  impugnare  conatus  est.  Ut  enim  Ruardus 
refert,  prius  in  hoc  reprehendit  Patres  Concilii 
Trideutini^  quod  docuerint  gratia  Dei  nosprce- 
parari  ad  percipiendam  justitiam,  et  qicod  Imic 
gratice  partes  assignant  excitandi,  et  adjuvan- 
di,  ut  ipsi  lilere  cooperemur,  quse  revera  est 
doctrina  Concilii,  contra  quam  impius  htere- 
ticus  prius  objicit  Scripturse  testimonia  capite 
superiori  tractata ;  et  postea  sic  inquit :  In  eo 
hallucinantur ,  quod  motum  oioMs  offerri  som- 
niant  cjui  mediam  electionem  nohis  relinquat,  ni- 
Jiil  autem  de  efficacia  illa  cogitant,  qua  cor  ho- 
minis  renovatiir,  ut  ex  pravo  fiat  rectum.  In- 
tehexit  ergo  Calvinus  in  eo  sibi  esse  contra- 
rium  Cencihum  Tridentinum,  quod^,  nulla  ha- 
bita  ratione  efficacis  motionis  prsevenientis 
necessitantis,  quam  ipse  confinxit,  solam  gra- 
tiamexcitantem  etadjuvantemdocuit  esse  ne- 
cessarias.  In  quo  certe  non  erravit  ille  hoere- 
ticusj  quia  non  ignoravit  vohiisse  Concilium^ 
ipsum  ejusque  doctrinam  damnare,  et  ideo 
solam  prseviam  inspirationem  posuisse^  cui 
voluntas  possit  dissentire  si  veht^  et  hoc  ad 
libertatem  actus  sufficere  docuisse,  quod  ihe 
haereticus  refutare  non  potuit,  nisi  admittendo 
aham  motionem  necessitantem,  quam  divinam 
efficaciam,  et  efficaciter  efficientem  vocat ;  il- 
lam  ergo  motionem  et  omnem  aham  toUentem 
potestatem  dissentiendi  Concihum  reprobare 
voluit.  Male  vero  et  subdole  hsereticus  ihe  in- 
de  coUigit^  absohite  negasse  Concihum  effica- 
ciam  iham  Dei^  qua  cor  hominis  renovatur: 
nam  si  sermo  sit  de  renovatione  habituah,  il- 
lam  postea  docuit  in  c.  7 ;  si  de  actuali,  illam 
quidem  posuit^  non  tamen  preevenientem  per 
motionem  aliam  a  gratia  excitante  distinctam;, 
et  mediam  inter  inspirationem  et  consensum^ 
sed  per  cooperantem  et  adjuvantem  physice_, 
et  per  veram  efficientiam  ad  ipsum  consen- 
sum,  ut  ssepe  explicatum  est. 

9.  Concluditur  Coiicilium  loqui  simul  de 
gratia  efficaci,  et  prohatur.  —  Hinc  ergo  con- 
cludo  Concilium  loqui  etiam  de  gratia  efficaci, 
seu ,  quod  perhide  est ,  de  excitatione ,  etiam 
quando  suum  consequitur  effectum.  Probatur 
primo  ex  verbis ,  sic  enim  ait  :  Ut  tangente 
Deo  cor  hominis  per  Spiritus  Sancti  illumina- 
iionem,  neqice  homo  ipse  nihil  omnino  agat  inspi- 
rationem  illani  recipiens.  Ubinon  dicit:  Neque 
homo  nihil  omnino  possit  agere  ;  sed  dicit : 
Nihil  omnino  agat;  quando  autem  homo  ali- 
quid  agit;,  tactus  profecto  Dei  efficax  est ;  ergo 
loquitur  Concilium  etiam  de  tactu,  seu  voca- 
tione  efficaci.  Secundo,  quia  Concilium  non 
docet  actum  esse  liberum  quando  potesl  fieri. 


556  LID.  V, 

sed  quando  fit^  vel  (quod  perinde  est)  nou 
tantum  docet  liominem  esse  liberum  ad  agen- 
dum ,  quando  potest  agere ,  sed  etiam  cum 
agit^  et  recipit  inspirationem  Dei;  tunc  autem 
inspiratio  est  efficax;  ergo  loquitur  Concilium 
etiam  de  vocatione  efficaci.  Tertio,  est  hoc  ne- 
cessarium  ad  efficaciam  et  veritatem  doctri- 
nse ;  nam ,  ut  notavi^  universalis  est^  et  conti- 
net  hanc  generalem  definitionem^  consensum 
S7ipernaturalem  voliintatis,  cimi  datur,  esse  li- 
lenm,  non  olstante  influxu ,  et  motione  auxi- 
liorum  gratice;  ergo  necesse  est  ut  ConciKum 
etiam  auxilium  efficax  compreliendat ,  quod- 
cumque  ifiud  sit,  alioqui  diminuta  esset  doc- 
trina^  et  indebite  ac  sine  consequenti  tunda- 
mento  proposita^,  et  contra  baereticos  ineificax 
esset.  Quarto,  quia  Calvinus  de  solo  auxilio 
efficaci  dixit  inferre  necessitatem  voluntati; 
ergo  oportet  ut  Concilium  etiam  illud  com- 
prebendat,  cum  negat  inferre  necessitatem, 
alioqui  non  contradiceret  Calvino  ;  sed  istius 
error  posset  cum  Mefinitione  Concilii  consis- 
tere.  Quocirca^  sicut  ex  illa  Concilii  definitione 
omnes  Catbolici  colligunt  contra  Calvinum 
non  esse  necessarium  ad  consensum^  neque 
dari  auxilium  efficax  necessitans  voluntatem ; 
ita  nos,  contra  quoscumque  contrarium  asse- 
rentes,  inferimus  auxibum  efficax^  quodcum- 
que  illud  sit^  non  auferre  potestatem  abjiciendi 
ilbid.  seu  non  consentiendi  stante  illo.  Ex  quo 
nlterius  colHgimus  ex  mente  Concilii  auxilium 
efficax  non  esse  prasdeterminans ,  quia  auxi- 
lium  pbysice  preedeterminans  non  rebnquit 
potestatem  dissentiendi,  cum  impossibile  sit, 
illo  posito,  non  conseutire. 

40.  Vrolatur  etiam  auxilitm  efficax  et  frw- 
teniens  non  esse  aliquicl  distinctim  a  vocatio- 
ne.  —  Atque  hinc  possnmus  ex  boc  loco  Con- 
ciUi  directe  probare  auxilium  efficax ,  etiam 
praevenienSj  non  esse  aliquid  distinctum  a  vo- 
catione,  ac  proinde  esse  non  posse  nisi  voca- 
tionem  congruam.  Primo  quidem^  argumento 
facto,  quod  Concilium ,  ex  eo  quod  voluntas 
potest  abjicere  inspirationem  cui  consensit, 
infert  libere  consentirC;,  quoj  consecutio  non 
esset  bona  nisi  supponeret  non  dari  jaliam  prae- 
viam  motionem  prajter  inspirationem ;  ergo 
necesse  est  ut  in  ipsamet  vocatione,  quatenus 
per  inspirationem  datur,  quee  efi^ectum  babeat^ 
licet  resisti  possit ,  gratiam  efficacem  prteve- 
nientem  ponat,  Secundo,  quia  motio  per  so- 
lam  excitationem  vel  ilhiminationem  non  po- 
test  prcedeterminare  pbysice  vohintatem  ,  ut 
m  superioribus  ostensum  est;  sed  Goncihum 
non  pouit  ahum  modum  preemovendi  volun- 


DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATLE  DEf. 

tatem ,  nisi  per  inuminationem  et  inspiratio- 
nem,  ut  ostensum  est ;  ergo  non  potuit  ponere 
auxihum  efficax  in  motione  physice  prasdeter- 
minante ;  ergo  in  vocatione  congrua,  ut  a  suf- 
ficienti  partium  enumeratione  ex  communi 
consensu  proposuimus. 

11.  Respondetur  supra  factce  oljectioni.  — 
Neque  contra  hoc  obstat  quod  supra  objicitur, 
quia  Concihum  nunquam  dixit  nos  posse  re- 
sistere  auxiho  efficaci  veladjuvanti;  nam,  h- 
cet  de  efficaci  hoc  non  dixerit  per  iUa  verba 
expressa,  satis  tamen  id  dixit^  cum  docuit  eura 
qui  ahquid  agit  recipiens  inspirationem  posse 
dissentire;  quia,  qui  recipit  inspirationem, 
gratiam  efficacem  habet ;  ergo  habet  etiam  po- 
testatem  resistendi  tah  gratiaa,  quatenus  prffi- 
veniens  est.  De  adjuvante  vero  nihil  speciale 
in  hoc  dixit  Concilium,  quia  necessarium  non 
erat.  Aut  enira  est  sermo  de  gratia  actu  adju- 
vante^  et  iUa,  ut  sic,  non  est  gratia  praemo- 
vens,  sed  cooperans,  quaa  intrinsece  inchidit 
hberum  consensum  vohmtatis.  Ideoque,  eo 
ipso  quod  vohmtas  habet  potestatem  abjicien- 
di  inspirationem,  non  consentiendo  illi,  habet 
etiam  potestatem  non  admittendi,  nec  reci- 
piendi  in  se  auxilium  adjuvans  cooperans  , 
non  per  modum  resistentise,  quia  tale  auxi- 
hum  nondum  est,  sed  impediendo  ut  actu 
detur,  utique  per  modum  negativum,  non  co- 
operando,  seu  non  ponendo  conditionem  ne- 
cessariam,  sub  qua  tale  auxihum  offertur.  Si 
vero  sit  sermo  de  gratia  adjuvante  sohmi  per 
modum  principii,  vel  ut  oblata  in  actu  primo, 
sic  eadem  est  ratio  de  illa  qua3  de  omni  motio- 
ne  prseveniente,  seu  excitante,  quia  vel  iha 
gratia  adjuvans  non  est  distincta  ab  excitante, 
ut  muhi  volunt,  et  ideo  seque  potest  ihi  resis- 
ti,  vel  est  ahquis  habitus,  vel  aliquid  oblatum 
per  modum  habitus,  et  sic  minus  potest  neces- 
sitare  vel  praedeterminare  omnino  vohmtatem 
quoad  exercitium. 

CAPUT  XXXIV. 

ALTERI  EVASIOiNI  OGGURRITUR. 

1 .  Scopus  et  scnsus  capitis.  —  Secunda  res- 
ponsio  esse  solet,  Concihum  quidem  locutum 
esse  de  auxilio  efficaci ;  tamen  cum  dixit  hbe- 
rum  arbitriura  motum  et  excitatum  posse  dis- 
sentire  si  veht,  locutum  fuisse  de  potestate  in 
sensu  diviso,  non  in  sensu  composito,  ita  ut 
sententia  Concilii  sit,  cum  illa  motione  Dei 
manere  et  conservari  in  vohmtate  potestatem 
dissentiendi,  nou  tamen  potestatem  illam  ex- 
tendi  ad  componendum  dissensum  cum  tali 


CAP.  XXXIV.  ALTERI 

motione ,  itaqiie  (ut  aiunt)  est  simultas  potes- 
tatis  dissensus  cum  eodem  auxilio,  et  ideo  non 
de  liac  sed  de  priori  locutum  fuisse  Concilium. 
Fundamentum  proprium  istorum  auctorum 
est^  quia  putant  doctrinam  Concilii  in  sensu 
composito  intellectam  essefalsam.  Ut  autem  in 
Concilio  videautur  aliquod  habere  fundamen- 
tum,  ad  regulas  dialecticorum  recurrunt^  ar- 
guentes  quod  propositiones  Concilii  non  lia- 
bent  formam  modalis  compositae^  ut  late  pro- 
sequitur  P.  Alvarez^  qui  etiam  addit  aliam  pro- 
bationem,  quia  sensus  divisus  sufficit  ad  in- 
tentionem  Concilii;  nam  per  illum  salvatur 
sufBcienter  efEcacitas  gratiee^,  et  liberum  arbi- 
trium :  primum  per  se  patet  ;  secundum  pro- 
bat^  quia  potestas  in  sensu  diviso  sufficit,  ut  in 
eodem  instauti  in  quo  recipit  voluntas  auxi- 
lium  efficax^  maneat  in  eo  libera  et  expedita 
facultas,  qua  potest  non  operari^  si  velit. 

2.  TertiO;,  sumo  abam  probationem  ex  eo- 
dem,  disput.  93;,  quia  Concilium  Tridentinum 
nunquam  dixit  voluntatem  a  Deo  motam  pos- 
se  resistere^  sed  posse  dissentire^,  quia  nimirum 
verbum  resisiendi  aperte  includit  sensum  com- 
positum,  quem  non  includit  verbum  dissen- 
iiendi.  Nam  verbum  mi^^ewfZnmportat  quam- 
dam  renitentiam  respectu  auxilii,  vel  volun- 
tatis  Dei  moventis  actu ;  verbum  autem  dissen- 
tiendi  illam  non  dicit ;  ergo  signum  est  voluis- 
se  Concilium  loqui  in  sensu  di\iso_,  et  non  in 
composito.  Quarto,  contrauosad  hominemob- 
jiciunt^  quia  nos  cogimur  ita  explicare  Con- 
cihum  quoad  auxilium  simultaneum,  nam 
etiam  illo  posito  vokmtas  hbere  operatur ;  er- 
go  potest  dissentirC;,  si  veht ;  non  potest  au- 
tem  in  sensu  composito^  seu  potestate  simul- 
tatis^  componendo  dissensum  cum  tali  auxiho 
simultaneo_,  ut  per  se  notum  est;  ergo  debet 
exponi  Concihum  in  sensu  diviso.  Item  ad  ho- 
miuem  contra  me  argumentatur  Ledesma, 
quia  ego  assero  auxihum  pra?veniens  posse 
morahter  prsedeterminare  vohmtatem;,  ita  ut 
infahibiliter  sequatur  actio;  tuuc  ergo  non  po- 
test  vohuitas  dissentire  componendo  dissen- 
sum  cum  tah  auxihO;,  ahas  nou  esset  iufaUibihs 
consecutio  consensus  a  tah  auxiho ;  ergo  so- 
lum  potest  dissentire  iu  seusu  diviso ;  ergo  hoc 
satis  est  ad  hbertatem^  ac  proinde  ita  est  in- 
tehigendum  Concihum.  Item  objicit  Alvarez^ 
quia  nos  dicimus  esse  impossibile  dissensum 
componi  cum  vocatioue  congrua,  et  ideo  non 
posse  qui  illam  habent;,  dissentire  in  sensu 
composito^  sed  tantum  in  diviso. 

"i.Assertio  mctoris  de  potestate  simultatis. 
—  Prolatur  asserlio.  ~  Nihilomiuus  assero 


EVASIONl  OCGURRiTUR.  557 

negari  non  posse  quin  Goncihum  in  sensLi  com- 
posito  loquatur  de  potestate  simultatis,  ita  ut^ 
non  obstante  motione  iha  antecedente;,  de  qua 
loquitur  Concihum  nomine  vocationis  ct  in- 
spirationis,  in  potestate  vokmtatis  sit^,  iha  mo- 
tioue  perseverante^  et  actu  instigante,  non  con- 
sentire^  sed  illam  a  se  abjicere.  Hanc  senten- 
tiam  ex  patribus  Dominicanis  tenuit  Joannes 
Vincentius,  supra  citatus,  et  ex  his  qui  eos  in 
sententia  de  prsedeterminatione  sequuntur  , 
Cabrera^  3  part.,  q.  18^,  disput.  2^  §  8^,  num. 
313  et  sequentibus.  Eamdem  iusinuat  Vega^ 
hb.  4  in  Tridcnt.,  cap.  2^,  in  fine ;  et  Soto,  hbr. 
4  de  Natur.  etGrat.^cap.  16.  Probatur  primo, 
quia  Concihum  loquitur  de  potestate  ad  dissen- 
tiendum  non  obstante  motione,  quse  ad  hber- 
tatem  sufficiat ;  sed  iha  potestas  in  sensu  divi- 
so  respectu  tahs  motionis  non  sufficit  ad  hber- 
tatem;ergo.  Major  certa  est^nam^  ut  dixi^  Con- 
cihum  docet  hominem  hbere  operari  ,  et  ut 
hoc  probet_,  dicit:  Quippe  qui  et  illam  ahjicere 
poiest ;  ergo  loquitur  de  posse  per  potestatem 
sufficientem  ad  usum  hbertatis.  Minor  autem 
probanda  est  ex  dictis  in  prolegomeno  4 .  Nam 
Concihum  loquitur  de  motione  prseveniente^ 
quse  est  suppositio  antecedens  usumhbertatis; 
tahs  enim  est  vocatio  et  inspiratio^  de  qua  lo- 
quitur^  ut  ipsemet  definit  in  can.  3  ;  unde  est 
ex  conditionibus  prcerequisitis,  ut  homo  possit 
supernaturaliter  consentire.  In  dicto  autem 
prolegomeno,  ostensum  est  potestatem  ad  non 
agendum,  posita  tali  antecedente  suppositio- 
nC;,  debere  esse  ad  componendam  cum  iha 
carentiam  actus_,  quia  potestas  in  solo  sensu 
diviso  ad  non  agendum^  positis  omnibus  re- 
quisitis  ad  agendum^,  communis  est  potentiis 
etiam  uaturahter  agentibus_,  et  nou  hbere ; 
ergo. 

4.  Arguitur  secundo.  —  Unde  argumentor 
secundO;,  quia  etiam  Calvinus  non  negarct  po- 
testatem  dissentiendi  in  sensu  diviso_,  etiamsi 
motionem  necessitautem  poneret.  Reperio  qui- 
dem  in  P.  Alvarez^,  ad  conhrmationem  quinti 
argumenti,  Calvinum  arbitratum  esse,  cum 
auxiho  efficaci  non  posse  simul  esse  potentiam 
ad  oppositum  actum_,  nec  facuhatem^  qua  ho- 
mo  possit  dissentire,  si  velit_,  utique  etiam  in 
sensu  diviso  :  nam  in  hoc  sensu  aperte  loqui- 
tur,  id  enim  ait  negasse  Calvinum  quod  ipse 
affirmat.  Non  ahegat  autem  ubi  in  Calvino  hoc 
legerit,  uec  aliquem  qui  de  Calvino  hoc  refe- 
rat.  Nec  video  cjuomodo  in  mentem  homiuis 
cadere  potuerit  auxilium  efficax  ita  mutare 
naturam  voluntatiS;,  et  determinare  illam  ad 
consensum;  ut  non  maneat  in  illa  potestas  ad 


558  LtB.  V.  DE  AUXILIO 

dissentiendiim,  etiamsi  auxilium  auferatur. 
Nec  etiam  est  verisimile  credidisse  Deum  non 
posse  desistere  a  motione  semel  data,  vel, 
etiamsi  desistat,  non  posse  voluntatem  velle 
oppositum  ejus  quod  antea  per  auxilium  vo- 
luerat.  Imo  alias  docuit  voluntatem,  dum  a 
Deo  uon  movetur  ad  bonum^  a  concupiscen- 
tia  necessitari  ad  malum,  ac  subinde  in  vo- 
luutate  esse  potentiam  ad  utrumque  in  sensu 
diviso.  Et  alibi,  lib.  3  contra  Pigbi.,  se  excu- 
sat_,  dicens:  Quasi  ego  suistantiam  voluntatis 
redigi  in  nihilim  oportere,  vel  docuerim,  tel 
ego  somniaverim.  Frustra  ergo,  ad  faciendam 
vim  definitioni  Goncilii,  imponitur  Calvino 
quod  negaverit  potestatem  dissentiendi  in 
seusu  diviso,  cum  haec  niliil  aliud  sit  quam 
potestas  habendi  contrarium  actum,  si  motio 
auferatur. 

5.  Preeterea,  quamvis  nos  asseramus  Deum 
posse  necessitare  voluntatem_,  nibilominus  fa- 
temur  quod  postea,  motione  necessitante^  ad- 
buc  potest  vohmtas  non  operari  in  sensu  di- 
viso ;  tum  quia  carere  potest  motione,  et  illa 
ablata^,  carere  operatione,  vel  habere  contra- 
riam ;  tum  quia  per  illam  motionem  etiam  ne- 
cessitantem  non  destruitur,  nec  in  se  mutatur 
voluntas ;  ergo  sub  illa  motione  retinet  potes- 
tatem  ad  oppositum;,  si  tahs  motio  auferatur. 
Ergo  juxta  illam  interpretationem^  omnino 
inutihs  redditur  definitio  contra  Calvinum,  et 
insufficiens  ad  veram  hbertatem  stabihendam. 
Confirmatur,  quia  beatus  necessario  amat 
Deum,  et  tamen  in  sensu  diviso  potest  non 
amare  ;  ergo  per  iham  potestatem  non  salva- 
tur  hbertas  preesentis  actus.  Quo  exemplo 
pressus  Alvarez,  dicta  disput.  92,  num.l2,  di- 
cit  amorem  beati  esse  simphciter  necessarium, 
et  non  necessitate  tantum  suppositionis  :  Unde 
(inquit)  noih  solum  non  liaheUt  actum  contra- 
riwn  dilectio7ii,  sed  nec  poterit  illum  halere; 
qu»  propositio,  juxta  dialecticam  ihius  aucto- 
ris,  facit  sensum  divisum;  at  in  iUo  sensu  fal- 
sa  est  propositio ;  nam  qui  est  beatus,  potest  in 
sensu  diviso  non  amare  Deum,  si  visione  Dei 
careat.  Unde  falsum  etiam  est  necessitatem 
amoris  in  patria  non  esse  suppositionis,  eham- 
si  sit  necessitas  ex  suppositione  antecedente 
simpliciter,  id  est,  libertatem  excludens,  ut 
in  prolegom.  \,  et  supra  in  hoc  libro  decla- 
ravi.  Et  ideo  cum  necessitate  simpliciter  sub- 
sistit  potestas  ad  oppositum  in  sensu  diviso. 
Et  ita  frustratur  mtentio  Concilii,  si  de  illa 
sola  potestate  verba  ejus  interpretemur. 

6.  Arguitur  tertio.  —  Prohatur.  —  Tertio, 
hoc  ipsum  exphcatur  in  huuc  modum,  quia  si 


EFFICACI  GRATL-E  t)Ei. 
vera  est  sententia  de  necessitate  physicce  prra- 
determinationis ,  tali  auxilio  posito  in  vohm- 
tate,  potentia,  quae  relinquitur  in  voluntate  ad 
disseutieudum  in  sensu  diviso_,  non  est  poten- 
tia  proxima,  sed  remota;  et  proxime  est  po- 
tentia  passiva  et  non  activa  ad  contrarium 
actum,  vel  ad  suspensionem  actus  ad  quem 
vohmtas  est  prffideterminata  ;  ergo  non  est 
potestas  ad  libertatem  sufficiens,  nec  est  illa 
de  qua  Concilium  loquitur.  Major  declaratur 
et  probatur,  quia,  stante  illa  motione,  volun- 
tas  sic  affecta  non  potest  immediate  prodire 
in  dissensum,  nec  ex  interno  dominio  suspen- 
dere  actum,  alias  posset  simul  componere  ca- 
rentiam  consensus  cum  illa  preeraotione^  quod 
repugnat  prsemotioni,  ut  ipsi  dicunt ;  necessa- 
rium  ergo  est,  ut  prius  auferatur  motio,  ut  sic 
possit  in  vohmtate  esse  dissensus,  seu  carentia 
consensus.  Ergo,  posita  motione,  potentia  ad 
dissensum  solum  est  remota ;  potentiam  enim 
remotam  respectu  alicujus  actus  illam  voca- 
mus,  quee  non  potest  immediate  in  illum  re- 
duci.  nisi  prius  aliqua  dispositio  in  illa  mute- 
tur.  Et  hinc  facile  intelligitur  et  probatur  mi- 
nor,  quia^  priusquam  voluntas  sic  praemota  sit 
capax  dissensus,  oportet  ut  illa  prsemotio  ces- 
set  et  auferatur  ;  hoc  autem  non  est  in  potes- 
tate  activa  voluntatis,  sed  tantum  passiva. 
Quod  probatur,  quia  impressio  talis  motionis 
a  solo  Deo  fit  in  voluntate  hominis  passive  se 
babente,  ut  in  principiis  illius  sententise  supra 
probatum  est;  ergo,  sicut  in  fieri  non  pendet 
illud  auxilium  a  nostra  voluntate,  nisi  passive, 
ita  ueque  in  conservari ;  ergo,  sicut  voluntas 
antequam  illud  reciperet,  tantum  erat  in  po- 
tentia  passiva  ad  recipiendum  illud  auxilium, 
ita,  postquam  illud  recipit,  tantum  manet  in 
potentia  passiva  ad  carendum  illo. 

7.  Confirmaticr.  —  Et  confirmatur,  quia  ef- 
fective  solum  pendet  illud  auxilium  a  volun- 
tate  et  potentia  Dei,  et  non  a  vohmtate  homi- 
nis.  Confirmatur  prEeterea,  quia  niliil  potest 
voluntas  hominis  efficere,  ut  a  se  illam  praii- 
motionem  expellat^  quia  ( ut  defensores  ejus 
dicunt)  non  subjicitur  voluntati,  sedihamsibi 
subjicit,  ut,  statim  ac  illi  imprimitur,  consen- 
tiat ;  ergo,  posita  illa  prcemotione,  non  potest 
aliquid  facere  voluntas  quo  tollatur.  Declara- 
tur  in  habitu  charitatis ;  nam  in  via  postquam 
homo  habet  habitum  charitatis ,  potest  homo 
aliquid  facere  quo  illum  a  se  expellat,  quia  per 
inum  non  necessitatur  ad  actum  amoris,  etiam 
in  sensu  composito ;  at  vero  in  patria  non  po- 
test  habitum  illum  a  se  active  expellere,  quia 
ibi  hal)itus  non  separatur  a  suo  actU;,  cum  quo 


CAP.  XXXIV.  ALTERi 
impossibilis  est  actus  contrarius  habitui ;  ma- 
net  tamen  homo  in  potentia  passiva  ad  caren- 
dum  tali  habitu^  et  media  tali  carentia  jam 
poterit  actum  contrarium  efficere.  Sic  ergo 
cum  auxilium  prsedeterminans  tale  sit,  ut  re- 
pugnet  esse  sine  consensu  aotuali^  eo  ipso  quod 
imprimitur  voluntati,  non  potest  voluntas  ali- 
quid  agere,  quo  illud  auxilium  a  se  expellat; 
ergo  solum  manet  in  potentia  passiva  ad  ca- 
rendum  illo,  ac  subinde  seque  ad  carendum 
consensu. 

8.  Ex  quo  tandem  probatur  prima  conse- 
quentia  in  argumento  facta,  quod  talis  potes- 
tas  ad  libertatem  non  sufficiat,  quia  libertas 
nou  est  in  potentia  passiva,  ut  passiva  est,  sed 
ut  est  activa ;  et  ideo  usus  libertatis  agendo 
debet  inchoari,  ut  in  prolegom.  1  osteusum 
est.  Sed  postquam  homo  recipit  talem  motio- 
nem,  nou  est  in  potestate  hominis  carere  illa, 
quia  solum  est  ad  hoc  in  potentia  passiva;  er- 
go  quamdiu  Deus  ex  se  non  aufert  illam  mo- 
tionem,  non  est  in  potestate  libera  voluntatis 
dissentire  illi  motioni;ergo  illa  potestas  in 
sensu  diviso  non  sufficit  ad  liberum  usum; 
ergo  non  loquitur  de  illa  Concilium. 

9.  Argnitur  quarto.  —  Unde  quarto  argu- 
mentor  ex  verbis  Concihi ,  nam  in  cap.  6 
ait,  tangente  Deo  cor  hominis  per  Spiritiis 
Sancti  illuminatiouem,  hominem  illam  libere 
recipere,  quippe  qui  illam  abjicere  potest; 
tribus  enim  modis  possumus  verbum  ahji- 
ciendl  interpretari;  primo,  ut  idem  sit  quod 
non  admittere  talem  motionem_,  seu  impedi- 
mentum  quasi  proeveniens  apponere,  ne  im- 
primatur.  Et  hic  sensus  non  habet  locum; 
tum  quia  hoc  nou  est  in  potestate  voluntatis; 
ut  supra  late  ostensum  est ;  tum  quia  Gouci- 
lium  evidenter  loquitur  de  inspiratione  jam 
in  homine  recepta,  de  qua  dicit  non  inferre 
necessitatem;,  quia  liomo  potest  illam  abjicere. 
Et  proprietas  verbi  aljiciendi  idem  requirit_, 
ut  per  se  constat.  Secundo  ergo  ahjiccre  idem 
significare  potest  quod  illam  motionem  a  se 
peliere  ;  tertio,  ut  sit  idem  quod  illi  non  cou- 
sentire,  etiamsi  insit.  Et  hic  posterior  est  re- 
vera  sensus  Concilii ;  tum  quia  id  satis  est 
ad  libertatem  consensus ;  tum  quia  in  can.  4 
hsec  verba  explicantur  per  illa,  posse  dissen- 
tiresi  velit.Ta.men,  licet  secundus  sensus  ad- 
mittatur,  non  potest  ad  auxilium  pr^determi- 
nans  applicari,  ut  ex  paulo  antea  dictis  mani- 
festum  est;  nam  verbum  ahjicere  non  signili- 
cat  solum  poteutiam  passivam  carendi  tali 
motione.  Quis  enim  dicat  hominem  videntem 
Deum  posse  abjicere  lumen  gloriae,   solum 


EVASIONI  OCCURP.ITUR.  559 

quia  potest  illo  privari  a  Deo  ?  Verbum  ergo 
ahjiciendi  activum  est,  et  requirit  potestatem 
activam  pellendi  a  se  talem  motionem  ;  hanc 
autem  non  habet  voluutas,  ut  explicavi. 

10.  Instantia.  — Solvitur.  —  Dices :  etiam 
hoc  modo  non  potest  voluntas  abjicere  inspi- 
rationem,  quia  est  actus  necessarius,  et  a  Deo 
solo  fit  libere.  Respondeo  primO;,  esto  ita  sit, 
non  referre,  quia,  ut  dixi,  Concilium  non  lo- 
quitur  de  hoc  modo  abjiciendi;  secundo,  dico 
esse  dissimilem  rationem;  nam  voluntas  ali- 
quo  modo  potest  a  se  abjicere  inspirationem, 
quia,  illa  non  obstante,  potest  velle  aliquid 
illi  repugnans ;  et  consequenter  potest  velle 
applicare  intellectum  ad  alia  objecta  creata , 
et  ita  mentem  a  sancta  illa  cogitatione  aver- 
tere,  utique  ponendo  illi  impedimentum.  At 
prsedeterminatio  non  permittit  hoc  voluntati, 
quia  inevitabiliter  facit  illam  adhaerere  con- 
sensui,  et  ita  non  permittit  illi  habere  actum 
consensui  contrarium,  nec  velle  aliquid  quo 
illi  prsedeterminationi  impedimentum  ponat. 
Prseterquam  quod,  juxta  illam  sententiam, 
voluntas  non  potest  se  vel  intellectum  ad  aliud 
applicare,  nisi  per  aliam  motionem  ad  id  prse- 
determinetur,  et  tunc  ipse  Deus  atifert  unam 
prsemotionem,  ut  aliam  imprimat,  voluntas 
autem  nunquam  potest  a  se  abjicere  preede- 
terminationem.  Unde  non  video  quomodo  in 
ejus  sententia  verum  esse  possit  quod  Ledesma 
supra  dicit,  voluntatem  suis  viribus  posse  ab- 
jicere  motionem  Dei  prsedeterminantem;  quid 
enim  faciet  ut  eam  a  se  abjiciat,  cum  eam  nec 
facere  nec  impedire  possit  ?  Nec  etiam  potest 
illam  abjicere  in  alio  sensu ,  quod  probatur 
primo,  quianon  potest  illamabjiceredumest, 
ex  aliorum  sententia^  quia  Iioc  includit  sen- 
sum  compositum;  sic  enim  homo  abjicit  inspi- 
rationem,  quando,  illa  stante  et  durante,  illi 
dissentit;  non  sic  autem  potest  abjicere  pra?- 
determinationem,  quia,  dum  est,  impossibile 
est  non  habere  consensum.  Nec  etiam  potest 
illam  abjicere  postquam  ablata  est,  quia  nemo 
abjicit  a  se  quod  non  habet  ;  quis  enim  dicat 
iiominem  abjicere  vestes  quibus  ab  alio  spolia» 
tus  est?  Unde  attente  est  ponderanda  in  verbis 
ConciUi  particula  illam,  nam  evidenter  facit 
sensum  compositum;  tunc  enim  quis  abjicit 
motionem  hoc  modo,  quando  illi  sua  volun- 
tate  se  opponit,  et  facit  ut  eflfectu  careat,  quod 
non  fit  nisi  stante  motione.  Nam  si  motio  ces- 
sat,  etiamsi  liomo  quippiam  aliud  operetur, 
jam  non  se  opponit  motioni,  nec  illam  suo  ef- 
fectu  privat,  cum  jam  non  sit;  ergo  non  abji- 
cit  illam;  nemo  euim  abjicit  quod  non  habet. 


560  LIB.  V.  DE  AUXILiO 

Unde  et  Aristoteles,  Metapb.^  cap,  5^,  text.  22  : 
Abjiciens  (ait)  Mhet  aliquid  ejus  quocl  ahjicit, 
ubi  idem  dicit  D.  Tbomas,  lect.  13. 

11.  Accedit  ratio.  — Acceditquod,  juxta  il- 
lam  senlentiam^  ablata  prasmotione  necessario 
cessat  consensus,  quia  impossibile  est  babere  il- 
kim  sine  prsedeterminatione;  ergo  tunc  non 
bomo  abjicit  motionem  Dei  per  carentiam  con- 
sensns^  sed  dum  a  Deo  ipso  privatur  prsemotio- 
ne,  privatur  consensu  :  ut  autem  vohmtas  con- 
traria  suboriatur,  alia  etiam  prsedeterminatio 
contraria  necessaria  est;,  quam  Deus  pro  sua 
sola  libertate  prajbet;  ergo  nec  tum  bomo 
abjicit  a  se  priorem  prsemotionem  per  talem 
vokmtatem^  quiajam  prsemotio  illa  cessave- 
rat^  et  aUera  successit,  cui  potius  tribuenda 
est  expulsio  quasi  formaks  aUerius  motioniS;, 
quam  voktioni^  quae  ex  iUa  secunda  preemo- 
tione  inevitabiliter  sequitur.  Ergo  ika  verba 
Conciki  :  Quippe  qui  etilla^n  aljicerepotest,  et 
intrinsece  includunt  sensum  compositum^  tam 
ratione  verbi  ahjicere,  quam  ratione  relativi 
illam,  et  nuko  modo  possunt  cum  proprieta- 
te  et  veritate  ad  prsedeterminantem  motio- 
nem  appkcari.  Idemque  est  de  illis  :  Potest 
dissentire  si  vellt ;  primo,  ratione  verbi  dissen- 
iiendi,  quod  non  verificatur,  nisi  respectu  mo- 
tionis  et  inspirationis  actu  moventis;  sicut  di- 
citur  quis  disseutire  tentationi,  quando  illa  ur- 
getur^  non  vero  postea  quando  jam  cessavit. 
Item  quia  magis  est  dissentire  quam  non  con- 
sentire  alicui;  sed  posse  non  consentire  inclu- 
dit  compositionem  cum  alterius  petitione^  aut 
suasione ;  ergo  eamdem  multo  magis  iuvolvit 
verbum  dissentiendi,  Item  quia  consentire  gra- 
tise  vel  tentationi  est  conjungere  proprium 
■velle  eidem  gratiae^  vel  tentationi;  ergo  et  dis- 
sentire  est  conjungere  nolle  cum  illa  gratia^ 
cui  bomo  dissentit.  Nec  refert  quod  in  can.  4 
non  addatur  relativum  illi;  subintelligendum 
enim  est  ex  mente  Conciki^  in  cap.  5  expkcata; 
et  addito  illo  relativo,  multo  certius  est  ne- 
minem  dici  dissentire  vocationi,  nisi  quando 
illam  in  se  sentit  et  kabet^  sicut  nec  dissentit 
tentationi^  uisi  quando  illa  urgetur. 

12.  Responsio  Alvarez.  — Ad  banc  iustan- 
tiam  virtute  rcspondet  Alvarez  dicta  disp.  42, 
num.  15;  objicit  enim  sibi,  quia  bsec  propo- 
sitio  est  falsa  :  Tlomo  potest  resistere  auxilio 
efftcaci,  quod  probat,  quia  bsec  propositio  est 
impossibilis  :  Tlomo  resistlt  auxilio  efftcaci, 
quia^  ut  sit  vera^  oportet  ut  cum  auxilio  effi- 
caci  simul  sit  resistentia  et  dissensus^  quod  est 
impossibile.  Respondet  vero  utramque  propo- 
sitionem  ,  tam  de  possibili  quam  de  messe^ 


EFFiCACI  GRATL^  DEL 
veram  esse ;  quia  licet  non  possint  esse  simui 
auxikum  efficax  et  actualis  resistentia.  nikilo- 
minus  bomo  resistere  potest  auxilio  efficaci, 
non  actu  dato^  sed  oblato,  quia  potest  ilk  obi- 
cem  ponere,  cum  offertur  per  gratiam  suffi- 
cientem.  Sed  bsec  responsio  repugnat  propriee 
doctrinoe  illius  auctoris,  et  fere  aliorum,  qui 
illam  sententiam  sequuntur;  quia  si  auxikum 
efficax  est  praedeterminans,  non  pendet  ex  dis- 
positione  liominis  negativa,  nec  positiva,  ut  su- 
pra  probatum  est^  unde  non  potest  illi  obicem 
pouere,  nec  iu  tali  auxiko  distinguuutur  dari 
et  oflerri,  quia  si  uon  datur,  uec  offertur,  cum 
nibk  possit  bomo  facere,  ut  detur.  Deinde  uon 
satisfacit,  quia  Coucikum  loquitur  uon  de  au- 
xilio  oblato,  sed  dato;  sic  enim  ait :  Si  quis 
dixerit  hominis  liherwn  arhitriuvi  a  Deo  mo- 
tum  et  excitatum.  Unde  tandem  cogitur  dictus 
auctor  admittere  kauc  propositiouem  :  Homo, 
a  Deo  efftcaciter  motus,  potest  dissefitire  auxi- 
lio  efficaci;  revertitur  autem  ad  sensum  di- 
visum,  qui  illam  destruit,  quia  si  aoferatur 
motio,  jam  liberum  arbitrium  uou  dissentit 
auxilio  efficaci,  sed  quia  illud  jam  uon  kabet, 
contrarium  operatur. 

13.  Quintum  argumentum.  —  Quinto,  hoc 
ipsum  valde  confirmat  particula  si  velit,  uam 
loquitur  Coucikum  de  libero  arbitrio  a  Deo 
moto  et  excitato,  ac  subinde  loquitur  facta 
suppositione  talis  motionis,  et  addit  posse  dis- 
sentire  si  velit ;  ergo  supponit  etiam  illam  vo- 
luntatem  disseutiendi  esse  possibilem.  Quis 
enim  dicat  bominem_,  ligatum  catenis  quas 
nou  potest  rumpere,  posse  fugere  si  velit,  so- 
lum  quia,  si  ab  alio  catense  auferautur,  tuuc 
poterit  fugere,,  si  velit?  Qui  ergo  simpkciter 
dicit  hominem  kgatum  catenis  posse  fugere 
si  vekt,  profecto  dicit_,  uon  obstautibus  ca- 
teuis,  posse  simul  fugere,  si  vekt.  Sic  ergo 
Concikum  ckceus  :  Potest  dissentire,  sivelit, 
aperte  dicit,  uou  obstante  tali  vocatioue  in 
komiue  recepta,  posse  komiuem,  si  velit,  aut 
motiouem  ipsam  pekere,  et  ita  dissentire,  vel^ 
quod  est  certius  et  simpkcius,  nou  obstaute 
motioue  iu  homine  existente,  posse  homiuem 
velle  nou  operari  secuudum  illam.  Et  confir- 
matur,  quia  potentia  in  sensu  diviso,  quando 
unus  actus  suppouitur.,  non  est  potentia  ad 
tempus  prsesens,  sed  ad  futurum;  nam  cum 
dicitur  :  Aqua  frigida  potest  esse  calida^,  non 
est  id  verum,  uisi  pro  tempore  futuro;  quando 
autem  Concikum  dicit  liberum  arbitriiim  et 
excitatum  posse  dissentire,  profecto  iutelkgit, 
pro  eodem  tempore  quo  movetur,  posse  sta- 
tim  dissentire.  Et  iiic  est  plauus  sensus  Conci- 


CAP.  XXXIV.  ALTERl 
lii,  omnisqiie  aliiis  sensus  est  profecto  valde 
violentus,  et  futilem  ac  inanem  reddit  Concilii 
doctrinam.  Quis  enim  unquam  dixit  volunta- 
tem  ita  necessitari  per  gratiam^  ut  neque  in 
sensu  diviso  possit  tali  actu  carere^  si  motio 
graticB  tollatur;  profecto  neque  stolidissimi 
haeretici  hoc  dixerunt;  quid  ergo  oportebat_, 
Concilium  nos  docere  potestatem  in  sensu  di- 
viso?  Aut  quid  hoc  contra  hsereticos  profi- 
ciebat  ? 

14.  Argumentum  sextmn.  —  Sexto,  addo  ex 
preedictis  verbis  colligi^  Concilium  non  loqui 
de  aliqua  motione  quam  homo  non  sentiat 
prius,  vel  tempore^,  vel  natura,  quam  consen- 
tiat^  ac  subinde  non  loqui  de  auxilio  efEcaci^ 
quod  nec  vitale  sit^  nec  in  homine  fiat,  ipso 
nou  cooperante  vitaliter,  sed,  ut  ita  rem  expli- 
cem_,  loqui  de  auiilio  quod  in  homine  fiat, 
ipso  sentiente ;  ergo  non  loquitur  de  auxilio 
quod  detur  per  modum  concursus  prsevii,  qui 
ab  ipso  percipi  non  posset.  Hoc  colligo  ex  vi 
verbi  ((■issentiendi,  et  consentiendi,  nam  relatio- 
nem  et  conjunctionem  dicunt  ad  aliquid^  quod 
prius  animadversum,  et  sensu  quodam  spiri- 
tuali  perceptum  est.  Et  hoc  significavit  Conci- 
lium  cum  dixit  :  Tangente  Deo  cor  Jiomi7iis, 
nam  ille  tactus  sentiri  debet,  ut  moveat,  sicut 
in  illo  :  .Ecce  sto  ad  oslium  et  pulso,  pulsus 
ille  vitalis  et  perceptibilis  ab  homine  esse  de- 
bet^  ut  homo  possit  aperire  vel  renuere.  Et 
ideo  addidit  Concilium  :  Per  Spiritus  Sancti 
illuminationem ,  vel  inspirationem ,  quia  heec 
sunt  motiones  perceptibiles  ab  homine.  At 
Concilium  loquitur  de  motione  efiicaci^  ut 
probavimus,  et  dicit  hominem  posse  illi  dis- 
sentire^  et  supponit  auxilium  efficax  tale  esse, 
ut  faciat  se  percipi ;  et  rfespectu  illius  dicit  ha- 
bere  locum  tam  dissensum;,  quam  consensum; 
ergo,  sicut  in  eonsensu  hoc  non  potest  esse 
verum,  nisi  respectu  auxilii,  quod  actu  existit 
et  percipitur,  ita  neque  in  dissensu,  quia  etiam 
includit  habitudinem  ad  motionem  existen- 
tem,  et  ab  homine  perceptibilem,  seu  perce- 
ptam,  licet  diverso  modo ;  nam  consensus  di- 
cit  habitudinem  conformitatis,  dissensus  dif- 
formitatis.  At  vero  respectu  motionis  impressse 
homini  sine  sensu  hominis,  non  est  proprie 
consensus,  quia  illa  motio  nou  sentitur,  sicut 
homo  non  consentit  habitui,  quando  per  illum 
operatur,  sed  consentit  inspirationi,  quam  ha- 
buit,  multoque  minus  respectu  talis  motionis 
habet  locum  dissensus,  quia  consensus,  licet 
hanc  denominationem  recipiat  respectu  iuspi- 
rationis,  saltem  potest  esse  simul  cum  preede- 
lermiuatione  (si  detur),  et  aliquo  modo  iili 

VIII. 


EVASIONI  OCCURRITUR.  561 

conformatur,  saltem  ut  actio  suo  principio; 
actus  vero  contrarius  nou  potest  esse  simul 
cum  prsedeterminatione  (si  detur),  unde  nec 
potest  haberi  repugnando  illi.  sed  repugnando 
inspirationi ;  ergo  auxilium  illud  cui  homo 
potest  dissentire,  si  velit,  non  est  praedetermi- 
natio,  sed  iuspiratio;  ergo  et  gratia  efiicax 
non  est  prtedeterminatio,  sed  inspiratio. 

15.  Argumentum  septimum.  —  Septimo, 
considero  quod,  licet  ConciUum  loquatur  de 
auxilio  efiicaci,  non  tamen  de  illo  solo,  sed  de 
sufiicienti,  id  est,  de  vocatione  et  inspiratione 
necessaria  quse  aliquibus  est  efiicax,  et  in  aliis 
inelficax.  Hoc  videtur  admitti  ab  omnibus 
auctoribus  citatis,  non  enim  dicunt  Concilium 
loqui  de  solo  auxilio  efficaci,  sed  loqui  etiam 
de  illo.  Item,  quia  Concilium  tradit  doctrinam 
generalem  de  necessitate  gratise,  cum  qua  et 
libere  consentitur,  et  libere  etiam  disscntitur  ; 
loquitur  ergo  de  auxilio,  tam  efiicaci  quam 
sufficiente.  Hinc  ergo  novum  argumentum  su- 
mo  :  nam  Concilium,  dicens  posse  hominem 
abjicere  inspirationem,  seu  posse  illi  dissen- 
tire,  si  velit,  abstracte  loquitur  de  inspiratio- 
ne^  tam  sutficiente  quam  efiicaci ;  sed  respectu 
sufiicientis,  verbum  potest  accipitur  in  sensu 
composito,  ut  Alvarez  fatetur  dicta  disput.  92, 
num.  8;  ergo  etiam  respectu  efiicacis.  Proba- 
tur  consequentia,  quia  idem  verbum  in  eadem 
simplici  propositione  uniformiter  accipiendum 
est,  et  non  sequivoce,  respectu  diversorum; 
id  enim  non  congruit,  praesertim  in  doctrina 
fidei  tradenda  ac  definienda ;  tum  etiam  quia 
Concilium  dicens  liberum  arbitriutti  aliquid 
agere,  inspirationem  illam  recipiens  :  Quippe 
qui  illam  ahjicere  potest,  per  relativum  illam 
refert  eamdem  omnino  entitatem  divinse  in- 
spirationis,  quatenus  habet  virtutem  movendi 
et  inducendi  arbitrium  in  consensum,  et  res- 
pectu  illius  dicit  voluntatem  posse  dissentire, 
eLiamsi  interdum  non  dissentiat;  ergo  semper 
facit  sensum  compositum  respectu  talis  auxilii 
secundum  se  spectati,  solum  ut  praeveniens  ac 
necessarium  est  :  ergo,  sive  in  re  tale  auxi- 
lium  sit  efficax,  sive  inefficax,  semper  potestas 
resistendi  illi  est  in  sensu  composito,  quamvis 
non  semper  resistentia  in  actum  redigatur. 
Et  augetur  vis  luijus  rationis,  quia,  ex  mente 
Concilii,  eadem  inspiratio  ejusdem  omnino 
entitatis  et  virtutis,  quam  nostra  voluntas, 
aliquid  agendo,  libere  acceptat,  posset  ex  ea- 
dem  libertate  voluntatis  frustrari  efi"ectu.  Ergo 
secundum  eutitatem  suam  eadem  inspiratio 
praeveniens  est,  quae  interdum  est  efficax,  in- 
terdum  sufiiciens;  ergo  etiam  quando  dicit 

36 


562  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

Concilium  posse  voluutateni  dissentire^  si  ve- 
lit,  eamdem  potestatem  tribuit  voluntati  res- 
pectu  utriusque  auxilii,  ut  proeveniens  est, 
etiamsi  non  semper  o^qualem  effectum  habeat; 
ergo  sic  illa  potestas  est  in  sensu  composito 
respectu  auxilii  efHcacis.  Qua3  ratio  in  dicen- 
dis  infra  in  queestione  de  operantibus  inaequa- 
liter,  cum  aliquali  auxilio  praeveniente^  evi- 
dentior  fiet. 

16.  Argwmentum  ultimmi.  —  Confirmatur. 
—  Octavo_,  ita  ex  dictis  argumentor^  quia  di- 
cere^  posse  dissentire  vocationi,  et  addere^  in 
sensu  diviso,  involvit  repugnantiam,  nam  per 
hoc  secundum  destruitur  primum.  Patet^  quia 
eo  ipso  quod  sensus  divisus  postulatur^  requi- 
ritur  ut  tollatur  motio^  ut  potestas  dissen- 
tiendi  in  actum  reduci  valeatj  at  tunc  illa 
cessatio  vel  opposita  voluntas,  non  est  dissen- 
sus,  ut  probavi;  ergo  potestas  illo  modo,  in 
sensu  diviso,  non  est  ad  dissentiendum,  sed  ad 
non  volendum,  ad  aliud  volendum  absque  dis- 
sensu  ad  gratiam,  quee  jam  non  movet.  Unde 
confirmatur,  nam  actu  dissentire  gratite  vo- 
cantij  est  cum  illa  actu  instigaute  componere 
dissensum ;  ergo  posse  dissentire  eidem  gra- 
tiae^  est  posse  cum  illa  componere  dissensum. 
Nec  per  hoc  fit  transitus  a  sensu  diviso  ad  com- 
positum^  ut  Alvarez  dicit  et  non  probat^  sed 
explicatur  objectum;,  et  actus  illius  potentiee^ 
qui  cum  in  se,  et  ex  propriis  rationibus,  extre- 
morum  compositionem  mvolvat,  non  potest 
attribui  alicui  facultati  ob  potestatem  in  sensu 
diviso_,  sed  in  composito,  alias  non  erit  poteu- 
tia  ad  talem  actum. 

17.  Confi,fmatur\ac  declaratur.  —  Et  con- 
firmatur  ac  declaratur^  nani  dissensus  de  quo 
loquitur  Concilium,  debet  esse  contrarius  con- 
sensui,  de  quo  idem  Concilium  loquitur ;  sed 
consensus  non  est  possibilis  nisi  componendo 
actum  conseutiendi  cum  motione  gratise;  quia 
cum  sit  conseusus  supernaturalis^  non  potest 
esse  nisi  cum  motione  gratite;  ergo  etiam 
dissensus  inchidit  compositionem  cum  eadem 
motionc  gratiiE.  Patet  cousequeutia^  quiacou- 
traria,  quatenus  opposita  sunt ,  debent  ver- 
sari  circa  idem  simile  et  dissimile ,  nam  re- 
spectu  diversorum  non  erunt  opposita,  et  ita 
est  in  proposito,  uam  disseusus  et  consensus 
dicuntur  quasi  relative  ad  giatiae  seusum^  ut 
supra  dicebam;  non  sumerentur  autem  respectu 
ejiisdem,  nisi  eamdem  motionem  supponerent 
in  vohmtate ,  et  cum  illa  uterque  compouere- 
tur.  Unde  si  quis  petenti  nunc  velit  dare,  di- 
cetur  consentire  petitioni,  et  si,  stante  eadem 
petitioue,  nolit;  dicetur  dissentire.  Si  autem 


EFFICACI  GP.ATI.f:  DEI. 
postea  eidem  non  petenti  noht  dare_,  erit  sim- 
plex  nohtio,  non  tamen  erit  dissensus ,  quia 
non  dicit  habitudinem  oppositam  eidem  ter- 
mino;  ergo  si  detur  motio  gratioB^  cum  qua 
conjungi  non  possit  carentia  actus  ad  quem 
movet^  neque  vohtio  iUi  opposita,  respectu  ta- 
hs  motionis  impossibihs  est  dissensus.  Ergo 
in  nuUo  seusu  verum  esse  potest  quod  homo 
possit  ihi  motioni  dissentire,  si  veUt_,  quia  ad 
impossibile  nuha  est  potentia. 

CAPUT  XXXV. 

AB    FUNDAMENTA    CONTRARI^    INTERPRETATIONIS 
RESPONDETUR. 

1.  Refutatur  dicta  evasio,  et  interpretatio 
de  sensu  diviso.  —  Tandem  refutamus  dictam 
evasionem  et  interpretationem  de  sensu  di- 
viso,  expendendo  fundamenta  in  quibus  niti- 
tur^  simulque  ostendendo  quam  sit  iUe  sensus 
ahenus  a  communi  more  loquendi,  non  tan- 
tum  in  vulgari  usu  hominum,  sed  etiam  iu 
Scriptura  et  iu  ipso  Goncilio.  Et  quidem  pri- 
mum  fundamentum  dialecticum  dignum  pro- 
fecto  non  erat  ut  in  tam  gravi  puncto  et  ma- 
teria  adduceretur,  ut,  quiaverbum^o^te^iJ  iuter 
extrema  propositionis  positum  est^  seusus  sit 
divisus^  et  non  compositus.  Igitur  quia  Pauhis 
dixit  :  Sine  fide  impossibile  est  placere  Deo, 
non  erit  id  verum  in  sensu  composito,  sed  iu 
diviso,  quod  aperte  falsum  est,  nam  iha  duo 
componere,  carere  fidC;,  et  placere  Deo^  im- 
possibile  est :  in  sensu  autem  diviso,  homo 
carens  fide  potest  placere  Deo.  Item  Esther  13: 
JYon  est  qui  possit  resistere  volunlati  tuce, 
quod  est  verum  iu  sensu  composito,  nou  in 
diviso.  Similia  habentur  Job.  9  et  41,  et  sem- 
per  fere  verbum  potest  interponitur_,  quia  hic 
est  communior  modus  enuntiandi.  Et  idem 
Concihum  Tridentinum,  iu  simili  forma  lo- 
quendi,  saepe  utitur  verbo  posse  in  sensu  com- 
posito,  ut  in  cap.  14  et  15,  can.  2  et  3,  dili- 
geuter  observat  Diotalev.,  cap.  6.  Ubi  etiam 
recte  notat,  in  commuui  sermone  cum  dici- 
mus  feminam  quantumvis  rogatam  posse  non 
consentire,  et  hominem  acriter  teutatum  posse 
resistere,  intehigimus  haec  dici  iu  sensu  com- 
posito,  quouiam  alias  ridiculae  essent  similes 
asseverationes.  Sicut  etiam  quod  Christus  Do- 
minus  dixit,  Luc.  10  :  Q,uis  rex  iturus  commit- 
tere  Ullum  adversus  alium  regem,  non  sedens 
prius  cogitat,  si  possii  occurrere  ei  qui  cum 
viginti  millibus  venit  ad  se?  certe  in  seusu 
composito  inteUigendum  est.  Nam  potestas  in 


CAP.  XXXV.  AD  FllNDAMENTA  CONTRARI/E  INTERPRETATIONIS,  ETC. 


563 


sensu  diviso,  id  est,  ad  occurrendum  alteri,  si 
desistat  venire  cum  vigiuti  millibus,  et  cum 
paucioribns  veniat,  inutilis  esset  et  imperti- 
nens  ad  deliberandum  de  bello  committendo. 
Et  confirmatur^  nam  si  regula  illa  dialectica 
firma  est^  crit  vera  haec  propositio  simpliciter 
prolata :  Voluntas  Christi  unita  Verio  potuit 
peccare,  quia  faciet  sensiim  divisum^  nimirum 
si  dimittatur  a  Verbo^  quse  tamen  in  communi 
sensu  omnino  falsa  judicatur.  Ergo  hnjusmodi 
propositiones,  simpliciter  et  sine  alia  declara- 
tibne  prolatee ,  communiter  faciunt  sensum 
compositum,  quando  in  similibus  materiis 
proferuntur;  ergo  incredibile  est  Concilium 
in  alio  sensu  fuisse  locutum. 

2.  Negatur  sensum  dimsum  sufficere  ad 
inte?iiionem  Concilii.  —  Ad  secundum,  nega- 
mus  sensum  divisum  sufficere  ad  intentionem 
Concilii,  satis  enim  a  nobis  ostensum  est  po- 
testatem  ad  carentiam  actus,  vel  ad  actum 
oppositum  in  seusu  tantum  diviso,  non  suffi- 
cere  ad  libertatem,  nam  talis  potestas  inveniri 
potest  etiam  in  potentiis  naturaliter  agenti- 
bus^  et  in  ipsa  voluntate^  respectu  illorum 
actuum  quos  interdum  necessario  et  non  li- 
bere  producit,  ut  de  amore  beatifico  diximus, 
et  de  actibus  indeliberatis,  qui  motus  primo 
primi  dicuntur,  est  evidens.  Nam  illos  facit 
voluntas  ex  quadam  necessitate  contraria  li- 
bertati^  et  nihilominus  potest  voluntas  in  sen- 
su  diviso  suspendere  talem  actum  et  ab  illo 
dissentire;  nam  licet  in  sensu  composito, 
stante  illa  indehberatione  ex  parte  intellectus^ 
non  possit  cum  illa  conjungere  suspensionem 
illius  actus^  vel  habere  dissensum  illi  contra- 
rium^  nihilominus  cum  illa  indeliberatione 
seu  inadvertentia  ex  parte  intellectus  retinet 
voluntas  intrinsecam  potestatem^  ut  possit 
suspendere  et  tollere  a  se  illum  actum,  si  ex 
parte  intellectus  consideratio  antecedat^  atque 
adeo  in  sensu  diviso.  Simile  est  de  illo  qui 
aliquid  operatur  ex  ignorantia  invincibili  an- 
tecedente^  nam  in  eo  non  libere,  sed  necessa- 
rio  operatur;,  et  ideo  in  eodem  non  peccat.  Et 
nihilominus  retinet  potentiam  in  sensu  diviso 
ad  cavendum  tale  opus^  quia  ignorantia  illa 
non  abstulit  nec  diminuit  voluntatis  potesta- 
tem  in  actu  primo,  ratione  cujus  potest  illud 
opus  vitare ,  si  ex  parte  intellectus  ignorantia 
tollatur,  et  cousideratio  accedat_,  ac  subinde 
in  sensu  diviso.  Hoc  ergo  argumentum  ad 
hominem  retorquetur^  supposito  illo  principio 
quod  in  eo  supponitur;,  nimirum  Concilium 
loqui  de  illa  potestate^  quse  in  voluntate  suffi- 
cit,  et  necessaria  est  ad  usum  liberum ;  sed 


potestas  in  sensu  diviso  ad  hoc  non  sufficit, 
ut  satis  superque  ostensum  est;  ergo  loquitur 
in  sensu  composito. 

3.  Ad  tertium  respondetur  circa  verba  dis- 
sentiendi  ac  resistendi.  —  Ad  tertium,  res- 
pondeo  verba  dissentiendi  Qiresistendi  in  prse- 
senti  materia  sequipollentia  esse^  quia  nihil 
aliud  est  resistere  vocatioui  divinse,  nisi  illi 
non  consentire,  vel  dissentire;  sicut  non  est 
aliud  resistere  tentationi ,  quam  non  consen- 
tire,  vel  dissentire  illi;  nec  aliter  consulimus 
alicui  ut  resistat,  nisi  dissensum  consulendo. 
Idem  ergo  est  de  resistentia  vocationi  Dei. 
Unde  quod  Christus  ad  Jerusalem  dixit,  Matth. 
23 :  Qicoties  volui  congregare  filios  tuos,  et 
noluisti.  Stephanus  dixit^  Act.  7  :  Vos  sem- 
per  Spiritui  Sancto  resistitis.;  sicut  patres 
vestri,  ita  et  vos.  Et  in  eodem  capite,  prius  de 
Moyse  loqueus,  subdit  :  Cid  noluerunt  ohedire 
Patres  vestri,  sed  repnlerunt,  et  aversi  sunt  cor- 
dilus  suis ,  in  quibus  verbis  nolle  obedire  est 
dissentire,  repellere  autem  est  resistere,  et 
unum  per  aliud  explicatur.  Denique  satis  a  no- 
bis  declaratum  est  quomodo  in  ipso  verbo  dis- 
sentiendi  includatur  renitentia  qusedam,  ac 
subinde  resistentia^  quia  dissensus  dicit  habi- 
tudinem  contrariam  cui  dissentitur_,  eumdem- 
que  sensum  compositum  involvit. 

■4.  Mens  Concilii  plurilus  argumentis  com- 
prolatur.  —  Et  prseterea  ex  eodem  Concilio 
potest  mullis  argumentis  ostendi  hanc  fuisse 
illius  mentem.  Frimo,  quia  non  est  verisimile 
ex  industria  vitasse  verbum  resistendi,  sed  po- 
tius  voluisse  non  solum  in  actu  signato  et  con- 
fuso,  sed  etiam  in  actu  exercito  et  specifico 
explicare  modum  resistendi,  qui  est  per  dis- 
sensum.  Secundo,  quia  verbum  aljicere  satis 
aperte  involvit  resistentiam,  sicut  verbum  re- 
mendi,  quod  habetur  Proverb.  21  :  Vocaxi,  et 
remcistis ,  et  facile  possunt  inveniri  similia 
sequivalentia.  Tertio,  Concilium,  ut  diximusj, 
generatim  loquitur  de  vocatione,  tam  suffi- 
cienti,  quam  efficaci ;  sed  dissentire  vocationi 
sufficienti  est  illi  resistere  ;  ergo  posse  dissen- 
tire  efficaci  est  posse  illi  resistere.  QuartOj  Cal- 
vinus  ipse  confessus  est,  multis  sajculis  tradi- 
tum  esse  in  Ecclesia^  et  creditum  :  G-ratiam 
ita  movere  voluntatem,  ut  nostrce  postea  sit  elec- 
tionis  motioni  aut  oltemperare,  aut  refrago.ri ; 
et  in  eo  hsereticus  fuit,  quod  quam  agnovit 
esse  antiquam  Ecclesise  fidem ,  ausus  est  ne- 
gare.  At  Concilium  voluit  antiquam  fidem  re- 
linere  ac  defmire  et  Calvino  resistere;  ergo 
voluit  docere  posse  voluntatem  refragari  mo- 
tioni  gratise;  at  refragari  idem  estquod  resis- 


56-4 


LiB.  V.  DE  AUXiLIO  EFFICACl  GRAtliE  DEL 


tere.  Addo  ultimo  Patres  Concilii  Senonensis, 
cujus  doctrinam  tacite  approbavit  Concilium 
Trideutinum ,  expresse  usos  esse  verbo  resis- 
tendi ,  ut  infra  videbimus  ,  ubi  doctrinam  hic 
datam  amplius  confirmabimus. 

5.  Notatur  coniradictio  Alvarez.  —  Solum 
hic  adnotabo  contradictionem  quam  in  senten- 
tia  illius  auctoris  invenio;  sentit  enim  hanc 
propositionem  :  Liherum  arUtrium  a  Deo  mo- 
ium,  et  excitatum,  potest  resistere,  si  velit,  in 
omni  sensu  falsam  esse,  juxta  suam  senten- 
tiam,  quia  non  potest  facere  sensum  divisum, 
quia  verbum  resistendi  compositionem  invol- 
vit.  Quod  non  aHunde  colHgi  potest^  nisi  quia 
resistentia  in  re  et  actu  non  fit  nisi  facta  com- 
positione  cum  motione  gratise,  quia,  non  exis- 
tente  contrario,  vel  adversario,  non  est  resis- 
tentia.  Igitur  quia  resistentia  actuaUs  respectu 
motionis  prsedeterminantis  est  impossibilis, 
infert  potestatem  ad  resistendum  esse  impossi- 
bilem,  et  consequenter  illam  propositionem  : 
Homo  potest  resistere  efficaci  motioni,  in  omni 
sensu  esse  falsam,  imo  non  esse  capacem  sen- 
sus  divisi ,  et  ideo  falsam  esse.  Deinde  etiam 
fatetur,  actualiter  dissentire  motioni  efEcaci 
Qsse  impossibile,  quia  idem  est  quod  actuahter 
componere  cum  illa  actum  dissentiendi.  Et  ni- 
hilominus  contendit  propositionem  iham  :  Zi- 
ierum  arUtrium  a  gratia  motum  potest  illi 
dissentire,  adnaittere  posse  sensum  divisum^,  et 
in  eo  esse  veram.  Quod  quidem  solum  dixit, 
quia  non  potuit  repugnare  Conciho  Tridenti- 
no;  non  est  tamen  consequenter  locutus,  quia 
non  est  minus  de  re  impossibiU  potestas  dis- 
sentiendi  motioni ,  quam  potestas  resistendi, 
nec  disse7iiiendi  verbum  minus  involvit  iham 
compositionem ,  quam  verbum  resistendi ,  ut 
ostensum  est.  Imo  ipse  fatetur  seque  falsas  esse 
has  duas  propositiones  de  inesse  :  Homo  resis- 
iit  motioni  efflcaci,  et:  Dissentit  eidem  motioni, 
vel  :  Homo  ahjicii  illam  ;  ergo  etiam  hee  pro- 
positiones  de  possibili  :  Homo  potest  resistere 
moiioni,  poiesi  illi  dissentire,  poiest  illam  ahji- 
cere,  sunt  eeque  falsaa,  et  in  omni  sensu  quem 
possunt  admittere;  vel  si  duse  posteriores  sunt 
verse ,  ut  revera  sunt ,  ex  doctrina  Concilii, 
etiam  prima  est  vera,  et  propositiones  de  inesse 
non  sunt  impossibilcs. 

(3.  Uliimi  argumenti  adversariorum  pars 
prima,  de  concursu  simulianeo.  —  Ultimum  ar- 
gumentum,  quo  nos  redarguunt^  quia  eadem 
dilEcultas  habct  locum  iu  uostra  sententia, 
quam  nos  per  sensum  compositum  ct  divisum 
dissolvimus,  tres  habet  partes,  quibus  sigilla- 
tim  respondendum  est.  Prima  est  de  concursu 


simultaneo,  quee  non  est  ad  rem;  tum  quia 
ConciUum  expresse  loquitur  de  motione  prae- 
via,  quse  tempore  vel  natura  antecedit  liberam 
determinationem  voluntatis ;  tum  etiam  quia 
est  longe  diversa  ratio,  nam  auxilium  simulta- 
neum  involvit  liberum  influxum  voluntatis. 
sunt  enim  simul  natura,  imo  et  iudiyisibiUter 
eadem  actio,  et  ideo  nihil  mirum  est  quod,  illo 
posito,  voluntas,  et  libere  operetur  simpUciter, 
et  necessario  ex  suppositione,  quia  positio  ilUus 
involvit  liberum  usum ,  et  ita  suppositio  iUa 
non  est  antecedens,  sed  comitans.  Et  conse- 
quenter  necessitas  non  est  absoluta,  nec  repu- 
gnans  libertati,  quia  est  consequens  ad  usum 
ejus. 

7.  Declaraiur  differentia  inter  concursum 
simultaneum  et  motionem  prceviam.  —  In  quo 
est  evidens  differentia  inter  concursum  simul- 
taneum  et  motionem  praBviam ,  quse  ita  bre- 
viter  potest  declarari,  quia  sensus  compositus 
inter  simultaneum  concursum  ad  consensum, 
cum  dissensu,  iucludit  formalem  compositio- 
nem  inter  consensum  et  dissensum,  et  ideo  qui 
dixerit :  Consentiens  potest  dissentire,  statim 
intelligetur  in  sensu  diviso,  quia  alias  diceret 
impossibilia,  et  quia  ncc  consensus  dicit  habi- 
tudinem  conjunctionis  cum  dissensu,  nec  e 
contrario,  sed  potius  dicunt  habitudinem  re- 
pugnantiee  inter  se,  et  uterque  dicit  habitudi- 
nem  conjunctionis  cum  eadem  gratia^  vel  ten- 
tatione.  At  vero  sensus  compositus  inter  voca- 
tionem  vel  motionem  prseviam  et  dissensum, 
non  dicit  compositionem  inter  conseiisum  et 
dissensum,  sed  inter  principium  consensus  et 
dissensum^  adquod  principium^  tam  consensus 
quam  dissensus  dicunt  habitudinem  conjunc- 
tionis,  et  ideo  ille  sensus  compositus  non  so- 
lum  non  includit  formalem  repugnantiam,  sed 
potius  est  necessarius  ad  veritatem  propositio- 
nis,  in  qua  simpUciter  dicitur  arbitrium  voca- 
tioni,  inspiratioui,  consilio,  petitioni,  vel  mo- 
tioni  simpUci  posse  consentire,  vel  dissentire, 
si  velit.  Immerito  ergo  nos  arguunt,  quod  ea- 
dem  distinetione  sensu  compositi  et  divisi, 
quam  in  iliis  impugnamus,  ad  nostram  defen- 
sionem  utamur.  Respondemus  enim  esse  eam- 
dem  verbis,  non  sensu,  vel,  quod  perinde  est, 
nos  non  impugnare  distinctiouem  secundum 
se,  et  absolute  spectatam,  sed  abusum,  vel  ma- 
lam  applicationem  ejus  sine  ullo  delectu.  Nam 
ad  motionem  preeviam,  ex  qua  sequitur  neces- 
sitas  antecedens,  male  applicatur  ;  ad  motio- 
nem  autem  concomitantem,  ex  qua  solum  se- 
quitur  necessitas  consequeus,  optime  accom- 
modatur.  In  praesenti  autem  puncto,  maxime 


CAP.  XXXYI.  EX  ALIIS  LOCIS  EJUSDEM  CONCILII  TniDENTINI,  ETG. 


568 


reprobamns  usiim  illius  distinctionis  ad  espli- 
cationem  Concilii^  cxijus  doctrina  per  malam 
applicationem  illius  distinctionis  plaue  everti- 
tur^  cum  Concilium  aperte  in  sensu  composito 
loquatur  ;  quod  nobis  non  obstat,  quia,  ut 
dixi,  quando  dicit  :  Potest  illi  dissentire,  vel 
ahjicere  illam ,  non  refert  auxilium  simulta- 
neum,  sed  preeviam  motionem;  ut  iu  littera 
manifestum  est. 

8.  Pars  secwida,  de  prcedeterminatione  mo- 
rali.  —  Secunda  pars  erat  de  prsedetermina- 
tione  morali,  de  qua  possumus  imprimis  re- 
spondere,  illam  objectionem  nihil  referre  ad 
esplicationem  Concilii,  quia  illud  uon  loqui- 
tur  de  motione  prsedeterminante,  sive  pliysice, 
sive  moraliter,  sed  simpliciter  de  vocatione, 
qua  Iiomo  converti  potest,  et  ei  resistere.  Quia 
vero  doctrina  Concilii  habere  potest  locum, 
etiam  in  vocatione  moraliter  prffideterminante, 
et  ut  res  ipsa  explicetur,  dicimus  ulterius  pree- 
determinationem  moralem,  prout  in  superio- 
ribus,  et  lib.  3  de  Auxiliis,  declarata  est,  nou 
esse  preedeterminationem  simpliciter,  ideoque 
absolute  non  repugnare  cum  illa  conjungi 
dissensum,  ac  proinde  etiam  in  sensu  compo- 
silo  verum  esse,  posse  homiuem  illam  abji- 
cere,  et  illi  dissentire,  si  velit.  Satis  enim  efii- 
cax  ad  prsedetermiuandum  moraliter  fuit  vo- 
catio  Pauli,  et  tamen  Anselmus,  exponens 
verba  Orationis  Dominicee  :  Fiat  noluntas  tua, 
de  illa  sic  ait :  In  Paulo  videtur  cogens  volun- 
tas  Dei,  sed  no7i  est,  quia  licet  sit  prccvisus, 
tamen  voluntas  erat  lihera,  et  ei  resisteret,  si 
vellet,  quia  illa  vocatio,  secundum  se  et  abso- 
lute  spectata,  non  inferebat  necessitatem  etiam 
in  seusu  composito,  ad  quod  fatendum,  etiam 
Concilium  Tridentinum  cogit,  quia  indiflFe- 
renter  et  universaliter  de  vocatione  divina  lo- 
quitur.  Unde  fit  ex  tali  auxilio  moraliter  tan- 
tum  prffidetermiuante  non  sequi  infallibiliter 
consensum,  utique  per  se  et  simpliciter^  sed 
tantum  secundum  quid,  id  est,  moraliter.  Eo 
tamen  modo  quo  illa  prffideterminatio  est  an- 
tecedenter  moraliter  efficax,  minuit  profecto 
libertatem,  sicut  concupiscientia  antecedeus 
minuit  illam,  et  ideo  licet  sic  vocatus  possit 
simpliciter  dissentire,  moraliter  autem  non  po- 
test.  Et  ita  nuUa  est  repugnantia  in  doctrina, 
sed  magna  consecutio,  et  tota  doctrina  Conci- 
lio  est  consentanea. 

9.  Pars  tertia,  de  vocaiione  congrua. —  Ter- 
tia  pars  erat  de  vocatione  congrua,  quse  ex  dic- 
tis  in  superioribus  expedita  est.  Distinguenda 
enim  vocatio  illa  vel  per  se  et  secundum  en- 
titatem  absolutam,  vel  prout  involvit  habitu- 


dinem  congruitatis.  Priori  modo  spectata,  non 
habet  per  se  ac  necessario  quod  sit  efficax. 
Unde  illi  homo  potest  resistere  et  dissentire, 
si  velit,  idque  velle  potest,  simpliciter  loquen- 
do,  etiam  in  sensu  composito,  quia  absolute 
non  repugnat  dissensum  conjuugi  actu  cum 
tota  illa  vocatione,  totaque  ejus  entitate  et 
virtute  secundum  se  spectata,  nec  ex  vi  illius 
est  infallibile  quod  sequatur  consensus.  Et  ita 
omnia,  quse  docet  Concilium,  in  illa  locum  ha- 
bent,  in  eodem  sensu  composito  quem  tradi- 
dimus,  neque  propter  vocationem  congruam, 
seu  efficacem,  nos  explicamus  Concilium  in 
sensu  diviso,  etiam  respectu  illius,  neque  ad 
hoc  utimur  illo  modo  illa  distinctione  sensus 
compositi  et  divisi ,  at  vero  considerando  vo- 
cationem  congruam,  ut  congruam,  et  sub  ha- 
bitudine  quam  sub  ea  ratione  involvit ;  et  sub 
hac  formalitate  talis  vocatio  est  gratia  efficax, 
et  illi  resisti  non  potest,  et  simpliciter  homo 
non  potest  illi  dissentire,  quia  jam  involvit 
sensum  compositum.  In  quo  sensu  etiam  est 
impossibile,  homiuem  cum  illa  vocatione  non 
consentire  ;  sine  praejudicio  tamen  libertatis, 
quia  illa  suppositio  sub  illa  formalitate  non 
est  suppositio  antecedens  simpliciter,  sed  con- 
sequens,  quia  supponit  usum  libertatis  futu- 
rum  cum  auxilio  simultaneo.  Et  licet  vocatio 
congrua,  etiam  ut  congrua,  preecedat  influ- 
xum  liberi  arbitrii,  ut  in  re  ipsa  datur,  nou 
tamen  prsecedit  illum  iit  futurum,  imo  suppo- 
nit  illum  in  preescieutia  prsesentem,  et  ex  liac 
parte  est  suppositio  concomitans,  ex  qua  solum 
sequitur  necessitas  consequens,  quse  libertatem 
quam  supponit  non  aufert.  Concilium  autem 
Tridentinum  non  est  locutum  de  vocatione 
hac  sub  illa  formalitate  congruitatis,  sed  sim- 
pliciter  de  vocatione,  et  inspiratione  quam  ho- 
mo  libere  recipit,  et  ideo  de  illa,  et  de  omni 
vocatione  verum  est,  iu  sensu  composito,  posse 
hominem  illi.  dissentire,  si  velit. 

CAPUT  XXXVI. 

EX  AIIIS  LOGIS  EJUSDEM  CONCILII  TRIDENTINI  EA- 
DEM  YERITAS  CONFIRMATUR  ,  ET  ALIIS  OBJEG- 
TIONIBUS   OCCURRITUR. 

\.  Quod  hactenus  tractavimus  est  pra?ci- 
puum  testimonium  quo  ad  confutandam  phy- 
sicam  prsedeterminationem,  et  consequenter 
nostram  sententiam  fundandam,  uti  solemus. 
Nec  eorum  reprehensionem  veremur,  qui  mi- 
rantur  adeo  nos  hoc  testimonio  permoveri, 
cum  res  (  ut  aiunt)  sit  clarissima,  et  facilli- 


566 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI/E  DEI. 


me  dissolvaUir.  Hactenus  enim  nullam  respon- 
sionem  cogitare  potuimus^  nec  in  eorum  libris 
legimus  preeter  eas  quas  retulimus^  quee  an 
sint  clara3,  vel  satisfaciant,  judicio  aliorum 
sapientium  remittimus.  Existimoque  rem  esse 
dignam  Pontificis  Summi  declaratione ;  nam 
agitur  de  intelligentia  ejusdem  definitionis  fi- 
dei  coutra  bsereticos  bujiis  temporis,  ex  cujus 
vera  interpretatioue  ^  et  Concilii  gravissimi 
auctoritas,  et  sincera  doctrina  in  articulis  de 
gratia  et  libero  arbitrio  pendet.  Possumus  au- 
tem  hoc  abis  testimoniis  et  verbis  ejusdem 
Concilii  confirmare,  quia^  licet  per  se  non  con- 
vincant^  juvant  tamen,  tum  ad  intelbgendum 
mentem  ConciHi  esse  quam  diximus,  tumetiam 
ad  confirmandam  veritatem  quam  intendi- 
muSj,  per  illationes  valde  urgentes  ex  princi- 
piis  fidei  ab  eodem  Concilio  traditis. 

2.  Expendiiur  locus  Concilii,  qtwd  umts- 
quisque  justificatus  accipiet  suam  justitiam 
juxta  mensuram.  —  Prcedeterminatio  fliysica 
adunum,  in  re  ipsa  non  diffiert  a  7iecessitate . — 
Primo,  expendimus  quod  ConciUum,  cap.  7 
ejusdem  sessionis,  ait  unumquemque  justi- 
ficatum  suam  justitiam  recipere  secundum 
mensuram^  qiiam  Spiritus  Sanctus  partitur 
sioigulis  prout  'Dult,  et  secundum  propriam 
cujusque  dispositionem  et  cooperationem.  In 
quibus  vcrbis  sobim  ponderamus  duas  causas 
seu  mensuras  assignare  ConciUum  quantitatis 
gratiffi  _,  quse  unicuique  bomini  in  sua  justi- 
ficatione  tribuitur.  Primaria  est  voluntas  Dei ; 
secundaria  est  bbera  vobmtatis  nostree  co- 
operatio ;  frustra  autem  ConciUum  banc  se- 
cundam  partem  adjunxisset,  si  modus  coope- 
rationis  nostrae  in  pbysicam  prsedeterminatio- 
nem,  tanquam  in  unicam  radicem  et  causam, 
reducenda  esset.  Nam,  licet  verum  sit  gratiam 
infimdi  unicuique  juxta  mensuram  dispositio- 
nis  suse^  et  dispositionem  esse  majorem  vel 
minorem  juxta  uniuscujusquecooperationem^ 
nibilominus^  juxta  illam  sententiam,  in  uno- 
quoque  cst  major  vel  minor  cooperatio,  quia 
majori  praevia  motione  praedeterminatur,  quia 
sicut  homo  conatur  ad  volendum  ,  quia  prae- 
determinatur  pbysice^  ita  magis  conatur,  quia 
intensius  et  fortius  prasdeterminatur  :  pr«de- 
terminatio  autem  datur  major  vel  minor,  non 
ex  bominis  dispositione^  sed  ex  sola  Dei  vo- 
huitate.  Imo  (ut  ipsi  aiunt )  entitas  ipsa  auxi- 
lii  praideterminantis  non  habet  illam  efficaci- 
tatem,  nisi  ut  est  instrumentum  divinse  vohm- 
tatis  etiicacis  et  proefinientis_,  ut  voluntas  crea- 
ta  tanto  couatu,  et  non  majori  neque  minori 
operetur;  ergo  supervacaueum  et  frivolum  est 


illas  duas  mensuras  tanquam  distinctas  assi- 
gnare ;  sed  oportet  dicere  solam  Dei  vohmta- 
tem  distribuentem  unicuique  prout  vult,  et 
gratiam^  et  dispositionem,  et  conatum  ad  il- 
lam^  et  preedeterminationem  ad  conatum,  esse 
mensuram  justitiee  quse  unicuique  infuuditur, 
quod  certe  valde  alienum  videtur  ab  iUo  modo 
loquendi  Concilii.  Unde  etiam  ipse  Calvinus 
in  ihis  verbis  intellexit  voluisse  ConciUum 
suam  efficacem  motiouem  damnare^  quse  ne- 
cessitet  voluntatem  ad  cooperandum,  ut  refert 
Ruardus^  dicto  artic.  7  ;  ostendimus  autem 
preedeterminationem  physicam  ad  unum  in  re 
ipsa  non  differre  a  necessitate. 

3.  ConprmatuT.  —  Quod  ita  confirmari  po- 
test  ex  prasdicta  definitione.  Nam  si  prce- 
via  gratiee  motio  necessitaret  voluntatem , 
etiam  coefficientia  voluntatis  posset  esse  ma- 
jor  vel  minor  cum  eadem  necessitate,  et  con- 
sequenter  actus  posset  esse  intensior  et  remis- 
sior^  et  iUi  posset  etiam  respondere  babilTLiaUs 
forma  gratise  intensior^  tanquam  dispositioni 
pbysicce^  non  vero  ut  dispositioni  morali,  quse 
cooperationi  ipsius  homiuis  tribueretur,  quia 
ipse  non  esset  causa  morahs  illius  majoris  vel 
minoris  conatus^  sed  sola  motio  diviua.  At  vero 
eadem  ratio  est,,  si  voluntasphysice  prsedeter- 
minatur  ad  tantum^  vel  tantum  conatum^  quia 
eo  ipso  quantitas  potestatisnon  est  in  potestate 
morali  ac  libera  vohmtatis,  quia  si  prasdeter- 
minatur  ad  conatum  ut  sex^  impossibile  est 
non  conari  ad  illos  gradus,  et  impossibile  est 
plus  conari ;  ergo  superflue;,  et  nomine  potius 
quam  re  diceretur  mensura  gratise  reduci  in 
suo  genere  ad  quantitatem  cooperationis  ho- 
minis,  si  illa  non  est  in  ejus  potestate  morali, 
sed  a  sola  extrinseca  motione  ejusque  quanti- 
tate  pendet.  Quocirca^  cum  Concilium  duas 
quasi  mensuras  quantitatis  justitise  ponit^  divi- 
nam  scilicet  voluntatem,  et  conatum  humanse 
voluntatis,  tacite  nobis  innuit  mirabilem  virtu- 
tem  ct  sapieutiam  Spiritus  Saucti.  Nam^  licet 
sua  voluutate  in  ordine  suce  prsedestinationis 
seu  intentiouis  praefiniat  quautitatem  gratiee^ 
quam  unicuique  infundere  vult ;  nihilominus 
in  executione  hujus  voluntatis  ita  se  accom- 
modat  libertati  humanae  vohmtatis,  ut  illius 
libertati,  per  cooperantem  et  simultaneam 
gratiam  adjuvaudae^  determiuationem  ejus  et 
modum  determinationis  cum  tanto  vel  tanto 
conatu  committat.  Et  ut  unusquisque  homo 
hoc  f aciat^  ut  ab  intentione  suae  voluntatis  uon 
discrepet,  uniuscujusque  voluntatem  praepa- 
rat,  non  prsedeterminaudo,  sed  vocando  unum- 
quemque  prout  novit  ei  congruere^  ut  se  dis- 


CAP.  XXXVI.  EX  ALirS  LOCIS  EJUSDEM  CONCILII  TRIDENTINI,  ETG. 


567 


ponat  ad  eam  gratiee  quaiititatem  obtinendam^ 
quam  Spiritus  Sanctus  eam  habere  decreverat. 

A.  Expeiiditiir  secundo  locus  Concilii,  uhi 
docet  'pnvcepta  Dei  non  esse  Jiominihus  servatu 
impossiiilia.  —  Secundo^  espendi  pro  nostra 
sententia  possunt  verba  ejusdem  Concilii^  in 
cap.  \\,  et  can.  18,  ubi  docet  ac  definit  prse- 
cepta  Dei  non  esse  hominibus  ad  servandum 
impossibilia.  Nam  hsec  veritas  cum  necessitate 
physicse  praedeterminationis  non  potest  subsi- 
stere  respectu  illorum  bominum,  qui  de  facto 
proecepta  non  servant.  Quod  ita  breviter  de- 
claro  :  nam  ut  observatio  prsecepti  sit  possibi- 
lis  homini^  necesse  est  ut  in  eo  instanti^  in 
quo  homo  servaturus  est^  vel  pro  sua  hberta- 
te  violaturus  praeceptum,  prius  natura  quam 
consensum  vel  dissensum  circa  observationem 
prsecepti  ehciat,  simpHciter  et  proxime  sit  po- 
tens  ad  ehciendum  actum  vohmtatis^  quo  ob- 
servet  prseceptum ;  sed  nulhis.  qui  in  eo  ins- 
tanti  prseceptum  violat,  habet  in  iho  priori 
uaturee  talem  potestatem  ad  servandum  pree- 
ceptum ;  ergo  nuhi  homini^  de  facto  non  ser- 
vandi  prceceptum,  est  possibile  facere  illud. 
Consequentia  evidens  est.  Major  autem  est 
manifesta;,  quia^  ut  actus  sit  hber,  oportet  ut 
potentia  sit  hbera^  ac  proinde  potens  ad  utrum- 
Ubetj  pro  eodem  instanti  pro  quo  actus  fit, 
nam  quod  antea  fuerit  hbera^  parum  confert 
ad  hbertatem  preesentis  actuS;,  si  in  hoc  jam 
potentia  sua  hbertate  privata  est ;  ergo  debet 
esse  hbera  in  ipsomet  instanti  in  quo  hbere 
operatur ;  ergo  etiam  debet  esse  potens  ad 
utrumhbet.  Non  potest  autem  heec  indifferen- 
tia  esse  in  potentia^  ut  jam  composita  cum 
uno  actu  in  eodem  instanti,  ut  per  se  patet ; 
ergo  debet  esse  pro  aho  instanti^  ut  intehigi- 
tur  facuhas  esse  prius  natura^  quam  unum 
vel  ahum  actum  ehciat.  Nec  sufiQcit  quaehbet 
potentia^  sed  debet  esse  proxime  suflQciens  ad 
utrumque^  quia  remota  potentia  simphciter 
non  est  potentia,  cum  novo  complemento  in- 
digeat,  et  ideo  hbertas  consideratur  in  po- 
tentia  cum  omnibus  requisitis  ad  agendum^ 
quae  est  potentia  proxima,  quse  omnia  ex  dic- 
si  in  prolegomeno  1  manifesta  sunt. 

b.  Jam  ergo  probatur  minor  ex  duphci  ca- 
pite  seu  principio  in  aUorum  sententia.  Pri- 
mOj  quia^  qui  in  hoc  instanti  non  servat  prse- 
ceptum^  prius  natura  quam  habeat  actum  vel 
omissionem  hberam  contrariam  prsecepto^  ca- 
ret  praedeterminante  auxiho  ad  actum  quo 
servandum  esset  prseceptum;  ergo  caret  po- 
testate  proxima  ad  ihud  servandum;  hanc 
enim  complet  auxilium  pra^determiuans^  dat 


enim  posse^  ut  ihi  negare  non  possunt.  Et  hcet 
non  daret  posse,  sed  tantum  esset  necessarium 
ad  agere,  qui  lUud  non  habet  datum,  non  ha  - 
bet  etiam  oblatum,  neque  uUo  modo  iUud  ha- 
bet  in  sua  potestate  proxima ;  ergo  ex  hac 
etiam  parte  caret  potestate  proxima  ad  ser- 
vandum  pr^ceptum,  Et  consequenter  e  con- 
verso  preeceptum  est  iUi  ad  observandum  im- 
possibile.  Secundo,  ex  aUocapite,  quia  illemet 
homo,  prius  uatura  quam  in  aUerutram  par- 
tem  servandi  vel  violandi  pra^ceptum  determi- 
netur,  prsedeterminatur  a  Deo  ad  actum  no- 
lendi  servare  prseceptum  ;  ergo  eo  ipso,  in  iUo 
priori  naturse  caret  potestate  proxima  ad  ser- 
vandum  prseceptum,  et  estiUi  ad  observandum 
impossibile.  Probatur  hsec  consequentia,  quia 
cum  tali  praedeterminatione  est  impossibile 
conjungere  volitionem  servandi  prseceptum, 
quia  impossibile  est  cum  tah  prsedetermina- 
tione  uon  conjungi  actum  ad  quem  prsedeter- 
minat,  qui  actus  est  incompossibilis  cum  aUo 
quo  servandum  esset  prseceptum. 

6.  Neque  hic  potest  applicari  distinctio  de 
actu  materiali ,  vel  formahtate  peccati ,  quia 
satis  est  prsedeterminatio  ad  actum  mate- 
rialem  nolendi ,  ut  vohtio  contraria  sit  in- 
compossibiUs  cum  tali  prsedetermiatione.  Nec 
etiam  hic  liabet  locum  distinctio  de  sensu  com- 
posito  et  diviso,  quia  potentia  in  sensu  tantum 
diviso  non  est  potentia  proxima,  neque  est 
sufUciens  ad  hbertatem^,  ut  satis  jam  ostensum 
est.  Hoc  ergo  argumeutum  efficaciter,  ut  cre- 
do,  convincit  necessitatem  prsedeterminatio- 
nis  pliysicce  esse  contrariam  possibilitati  mau- 
datorum^  quam  Concilium  definit.  Verumta- 
men  si  quis  consideret,  lioc  argumentum  coin- 
cidit  cum  supra  facto  de  sufUcientia  auxilii^, 
quia  si  necessarium  est  auxihum  pra^determi- 
nans,  sine  iUo  non  datur  auxilium  sutUciens, 
et  liinc  consequenter  fit  ut  prsecepti  observa- 
tio  fiat  impossibilis  non  servanti  iUud .  Sohim 
ergo  in  prsesenti  additur,  illud  consequens  es- 
se  contra  doctrinam  Concilii.  Addi  etiam  po- 
test  inde  sequi  transgressionem  prsecepti  non 
esse  liberam,  nec  posse  ad  culpam  imputari, 
quia  si  consistat  in  omissione,  necessario  se- 
quitur  ex  carentia  prsedeterminationis  ;  si  ve- 
ro  sit  in  actu  positivo,  liic  necessario  habetur, 
posita  prffideterminatione,  quam  vitare  non 
potest  homo_,  si  Deus  illam  imprimat.  Et  hsec 
argumenta  variis  modis  urget  et  locupletat 
Diotalevius,  cap.  5. 

7.  Ponderatur  locus  Concilii,  Deum  non  de- 
sererejustum,  nisi  prius  deseratur  ab  ipso.  — 
TertiO;,  ponderari  potest  quod  idem  Goncilium;, 


568 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL-E  LEI. 


in  eodem  cap.  H,  dicit :  Deicm  non  deserere 
justum,  nisi  'prius  deseratur  ab  ipso,  quod 
etiam  repetit  idem  Concilium  in  cap.  43;  quod 
dogma  verum  esse  quoad  auxilium  efficax  , 
praacedenti  lib.  i,  c.  2,  ostendimus.  At  si  au- 
xilium  efficax  in  prsedeterminatione  consiste- 
ret,  negaret  illud  Deus  justis  antequam  dese- 
reretur  ab  ipsis^  sicut  negavit  illud  Adamo, 
priusquam  peccaret,  et  negat  illud  parvulo 
baptizato  cum  primum  venit  ad  usum  ratio- 
nis  et  primum  peccatum  committit,  et  inuni- 
versum  negat  illud  cuilibet  prius  justificato, 
in  illo  primo  peccato  quo  gratiam  amittit, 
quia,  in  omnibus  his  casibus^  in  illo  instanti 
in  quo  qui  erat  justus  primo  peccat;,  prius 
natura  quam  peccet,  caret  praedeterminatio- 
ne  ad  non  peccandum,  et  consequenter  sine 
culpa  sua.  Imo^  quod  gravius  est,  habet  prse- 
determinationem  ad  actum,  cum  quo  non  po- 
test  preeceptum  servare  ;  ergo  tale  auxilium 
efficax,  et  ejus  necessitas^  est  contra  mentem 
Concilii,  et  contra  alia  verba  quee  in  eodem 
cap.  13  de  justis  ait :  In  Dei  auxilio  fortissi- 
mam  spem  coUocare  et  reponere  omnes  deient. 
Nam  in  auxiho  sufficiente  solo^  et  per  se  spec- 
tatOj  nuUus  potest  spem  ponere^  si  prseter  il- 
lud  est  ahud  necessarium  ex  parte  Dei_,  et  non 
datur  vel  nou  speratur  eadem  firma  spe.  Pa- 
rumque  ibi  refert  dicere  illud  aliud  auxilium 
esse  necessarium  ad  operari,  non  ad  posse. 
Nam  Concihum  loquitur  de  spe  auxilii  neces- 
sarii  ad  operandum  et  perseverandum  actu,  et 
non  tantum  ad  posse  perseverare. 

8.  At  vero  si  auxihum  efficax  in  iha  prsede- 
terminatione  consistit,  quam  Deuspro  sua  sola 
voluntate  dat  cui  vuU,  et  negat  cui  vult,  non 
expectata  ex  parte  eorum  ratione  vel  coopera- 
tione,  profecto  nemo  potest  tale  auxilium  spe- 
rare  iha  firmissima  spe ;  ergo  nec  potest  in  tah 
auxiho  spem  suam  firmissimam  cohocare,  quia 
firmissima  spes  fundatur  in  promissione  divi- 
na  :  nemini  autem  Deus  tale  auxihum  promi- 
sit.  Nam  vel  est  promissio  particularis,  et  de 
hac  siue  revelatione  constare  non  potest,  vel 
est  generahs  facta  omnibus^  et  hsec  vel  est  ab- 
sohite  facta,  et  hoc  non^  ahas  in  omnibus  ha- 
beret  eflectum ,  vel  sub  ahqua  conditione  ne- 
cessaria  ex  parte  hominis,  et  ex  ejus  libertate 
dependente,  et  hoc  etiam  non  potest  dici^,  quia 
supra  latissime  ostensum  est  auxilium  prsede- 
terminans  non  posse  pendere  ex  libera  dispo- 
sitione^  vel  obice  hominis.  Ergo,  juxta  iham 
sententiam,  nuUo  modo  potest  homo  firmissime 
confidere  in  divino  auxiho,  sed  potius  semper 
timere  ne  ab  ipso,  pro  sola  sua  voluntate^  de- 


seratur,  per  negationem  tahs  auxihi,  vel  etiam 
per  impressionem  preedeterminationis  ad  ac- 
tum  mahim,  quee  summa  est  desertio,  etiamsi 
actus  ihe  materiahter  consideretur.  Unde  etiam 
concluditur,  ex  mente  ConcUii  auxilium  effi- 
cax  tale  cogitari  debere,  ut  a  Deo  fuerit  pro- 
missum  sub  illa  saUem  conditione,  quod  nisi 
ipsi  gratice  defuerimus,  sicut  coepitopus  lomm, 
ita  perficiet ,  operans  velle,  et  perficere,  quse 
conditio  non  potest  esse  alia  nisi  actuahs  coo- 
peratio  ex  parte  liberi  arbitrii,  quam  respicit 
auxUium  efficax ,  et  quoad  eflfectus  executio- 
nem  per  iUam  consummatur.  Et  quia  illa  coo- 
peratio  semper  est  homini  libera ,  ideo  dicit 
Concihum  esse  in  potestate  hominis  illam  con- 
ditionem  implere,  quse  necessaria  est  ut  ab 
ipso  Deo  non  deseratur.  Atque  hoc  etiam  argu- 
mentum  prosequitur  late  Diotalev.j  d.  cap.  S. 
Nos  autem ,  in  dict.  cap.  2  hbri  prsecedentis^ 
omnia  quse  ad  Ulud  confirmandum  conducere 
possunt,  diximus. 

9.  Solvtmtur  oljectiones. — Objectio  prima. — 
Exertitur. — Ex  his  satis  probatum  credimus  il- 
him  modum  auxilii  efficacis  preedeterminantis,- 
vel  contrarium  esse  Concilio,vel  certe  a  mente 
ipsius  alienum.  Nunc  breviter  alteram  partem, 
quam  proposui,  ostendo,  nimirum  nihil  esse 
in  Concilio  quod  auxilio  efficaci  congruse  voca- 
tionis  repugnet,  aut  minus  consonum  videri 
possit.  Tria  enim  loca  solent  nobis  ex  illo  ob- 
jici.  Primum  est  in  can.  3,  in  quo  definit,  sim 
prceveniente  Spiritus  Sancti  inspiration^,  at- 
que  ejus  adjutorio,  neminem  posse  credere,  spe- 
rare,  diligere,  aut  posnitere  sicut  oportet,  sub 
quo  subsumitur,  si  voluntas  hominis  non  prae- 
determinatur  a  gratia,  seipsam  ad  actum  sine 
adjutorio  gratise  se  determinare,  ac  proinde 
se  disponere  ad  gratiam,  quod  est  contra  verba 
canonis.  Sed  frivola  est  illa  subsumptio,  nam 
quasi  principium  in  nostra  sententia  est,  vo- 
hmtatem^  divina  inspiratione  excitatam,  sine 
adjutorio  gratioe  etiam  physice  efficientis,  non 
posse  velle,  aut  se  determinare  ad  agendum 
aliquid,  sicut  oportet  ad  salutem.  Unde  effica- 
cius  nos  convertimus  argumentum  ex  illo  cano- 
ne  sumptum :  nam  si  doctrina  Concilii  suffi- 
ciens  est,  ut  esse  debet,  inde  colhgimus  ad  hos 
actus  non  requiri  praedeterminationem.  Nam 
sicut  dixit  sine  inspiratione  et  adjutorio  non 
posse  actus  illos  fieri ,  ita  significavit  cum  in- 
spiratione  et  adjutorio  posse  fieri,  neque  aliam 
gratiam  esse  necessariam.  Sed  potest  dari  in- 
spiratio  et  adjutorium  sine  determinatione,  ut 
in  superioribus  probatum  est,  quia  potest  dari 
principium  adjuvans,  et  non  prsedeterminans 


CAP.  XXXVI.  EX  ALIIS  LOCIS  EJUSDEM  CONCILII  TRIDENTINI,  ETG. 


569 


physice  potentiam,  etpotest  dari  actnale  auxi- 
lium  adjuvans,  quod  non  sit  inspiratio,  nec 
prseveniens  motio,  ac  proinde  neque  praide- 
terminans,  Ergo  quidquid  additur  est  prseter 
doctrinam  datam  a  Concilio  in  illo  loco ;  quod 
potest  confirmari  ex  cap.  16,  ubi,  numerans 
auxilia  quse  Cliristus  in  justificatos  influit,  et 
optime  possunt  sine  preedcterminatione  sub- 
sistere^  addit  Concilium,  illis  positis,  nihil  jus- 
tificatis  deesse  ad  bene  operandum  et  meren- 
dum. 

40.  Semnda  ohjectio.  — Alter  locus  est  ca- 
non.  4;.  Nam  quia  Concilium  ibi  dicit :  Libe- 
rum  arbitrhm  a  Deo  moUm,  et  exciiatum,  etc. , 
■posse  dissentire,  si  velit,  et  aliquid  agere,  ne- 
que  mere  passive  se  lialere,  inferunt^  cum  di- 
cit :  motum  et  excitatum,  prseter  excitationem, 
ponere  motionem^  quse  non  potest  esse  nisi 
prgedeterminatio;  ac  subinde  cum  dicit :  Posse 
dissentire,  si  velit,  solum  docere  per  illam 
motionem  non  auferri  a  vokmtate  libertatem, 
quam  habet  innatam;,  ac  proinde  posse  dissen- 
tire  in  sensu  diviso.  Ac  denique,  ex  eo  quod 
Concilium  contra  Lutherum  docet,  aliquid 
agere  liberum  arbitrium,  quia  non  mere  pas- 
sive  se  habet,  colligunt  sensisse  Concilium  lioc 
satis  fuisse  ad  damnandum  etiam  Calvinum, 
quia  si  voluntas  agendo  consentit^  et  cum  po- 
testate  dissentiendi ,  non  potest  non  libere 
agere. 

d  1 .  Eliditur.  —  Sed  heec  quam  sint  con- 
traria  verbis  et  intentioni  Concilii ,  satis  a 
nobis  ostensum  est ,  et  breviter  declaratur. 
Nam  imprimis  cum  dicit :  Motim,  et  excita- 
tum,  gratis  fingitur  particulam  molum,  idem 
significare  quod  pra'determinatum.  Nam  si  at- 
tendamus  ordinem  litterte ,  prius  dicit  mo- 
tum  quam  excitatum  :  cum  tamen,  si  detur 
preedeterminatio,  excitatio  debeat  illam  pree- 
cedere ;  si  vero  vim  vocis  spectemus,  motum 
universalior  est  quam  prwdeterminatum ,  vel 
excitatum.  Non  oportet  ergo  per  illas  duas  vo- 
ces,  duas  distinctas  mutationes  intelligere,  sed 
quod  per  unam  dictum  fuerat  generali  verbo, 
per  alteram  magis  in  specie  declaratur.  Vel 
certe,  quia  liberum  arbitrium  dicitur  moveri 
objective  per  intellectus  illuminationem  et 
objecti  propositionem,  quee  motio,  quoad  vo- 
luntatem,  est  quodammodo  metaphorica,  for- 
tasse  insinuare  voluit  Concilium,  liberum  ar- 
bitrium  non  sohim  habere  esse  motum,  uti- 
que  illo  modo,  sed  etiam  excitatum  per  ali- 
quam  aifectiouem  in  illo  formaliter  receptam, 
ut  lib.  3  explicatum  est. 

12.  Forte  tamen  sine  ullo  mysterio  duas 


voces  posuit  Concilium  ad  majorem  rei  expres- 
sionem,  sicut  ibidem  subjungit:  Assentiendo 
Deo  excitanti  aique  voca^iii,  quos  duse  voces 
fere  sequipollentes  sunt,  vel  eamdem  rem  sub 
diversis  respectibus  significant,  et  de  neutra 
earum  fingi  potest,  quod  praedeterminationem 
significat.  Unde  quod  Concilium  addit,  posse 
dissenlire,  si  velit,  evidenter  destruit  prsedeter- 
miuationem^  quia  necesse  est  loqui  de  potes- 
tate  in  sensu  composito,  ut  probatum  est,  qui 
sensus  est  impossibilis,  et  contradictionem  in- 
volvit  cum  physica  prsedeterminatione,  ut  in 
cap.  11  ostensum  est.  Quapropter  quod  tan- 
dem  addit  Concilium,  liherum  arliirium  ali- 
quid  agere,  non  physice  tantum,  sed  etiam 
moraliter  intelligendum  est,  prout  agere  dici- 
tur  qui  est  dominus  suse  actionis.  Unde  in 
cap.  5  inde  probat  liberum  arbitrium  aliquid 
agere  recipiendo  inspirationem ,  quia  illam 
abjicere  potest.  Quia  nisi  ageret  ut  habens  do- 
minium  sui  actus,  non  posset  inspirationem 
abjicere.  Unde  in  hoc  etiam  distiuguit  homi- 
nem  a  brutis  vel  inanimatis,  quge,  comparata 
ad  hominem,  non  aguut,  licet  efficieutiam 
physicam  habeant. 

13.  Ohjectio  tertia.  —  Tertius  locus  est  in 
cap.  16,  ubi  Concilium  ait :  IVon  halere  liomi- 
nem  unde  in  se,  et  non  in  Domhio  gloonelur,  cu- 
jus  tanta  est  honitas  erga  Jiomines,  ut  eorum 
velit  esse  merita,  quce  sunt  ipsius  dona.  At  ve- 
ro,  si  determinatio  ad  consensum  esset  ita  pro- 
pria  humanaj  voluntatis,  et  nou  esset  ex  prse- 
determinatione  Dei,  jam  haberet  homo  aliquod 
omnino  proprium,  unde  in  se,  et  non  in  Domi- 
no  gloriaretur,  utique  in  sua  determinatione, 
quse  magni  momeuti  est  ad  meritum.  Imo,. 
cum  actus  solum  imputetur  Iiomiui  ad  meri- 
tum  ratione  illius  determinatiouis,  non  rectc 
diceretur  Deus  imputare  nobis  ad  meritum 
sua  dona,  sed  determinationem  nostram  nobis 
omnino  propriam. 

l.i.  Solvitur.  —  Respondemus  etiam  in  hoc 
argumento  tacite  involvi  illam  pessimam  illa- 
tionem,  quod  determinatio  nostra  libera,  si 
non  sit  ex  prcedeterminatione  physica  Dei, 
non  sit  donum  Dei,  quod  falsum  omnino  est, 
quia,  ut  actus  nostri  sint  dona  Dei,  non  opor- 
tet  quod  sint  ex  preedeterminatione  divina, 
sed,  ut  idem  Concilium  dicit,  satis  est  quod 
si7it  ex  virtute  a  Christo  infusa,  qu(je  talia  ope- 
ra  antecedit,  comitatur,  et  suhsequiiur,  sine  qua 
Deo  grata  esse  non  possent,  quas  omnia  habent 
nostra  bona  opera  sine  praedeterminatione, 
nam  illa  antecedit  virtus  gratise  excitantis,  co- 
mitatur  virtus  gratiaa  adjuvantis;  subsequitur 


570 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


vero^  qiiatenus  ad  perseverandum  in  gratia, 
bona  opera  multiplicando,  eadem  antecedens 
et  comitans  virtus  necessaria  est.  Cum  ergo 
tota  lifficvirtus  optimesine  prsedeterminatione 
subsistat,  non  est  necessaria  ex  mente  Goncilii 
preedeterminatio,  ut  nostra  bona  merita  dona 
sint  Dei. 

15.  Et  ob  eamdem  causam,  non  sequitur 
posse  nos  in  nobis,  et  non  in  Deo  de  aliquo 
nostro  bono  gloriari :  nam  ipsa  libera  deter- 
minatio,  etiamsi  a  nobis  sit,  est  donum  Deij 
quia  ab  ejus  vocatione  congrua,  et  auxilio  nos 
adjuvante  procedit,  et  qui  sic  de  illa  gloriatur, 
non  in  se,  sed  in  Domino  gloriatur.  Scriptura 
enim  (quod  attente  considerandum  est),  cujus 
verba  Concilium  usurpat,  non  prohibet  sim- 
pliciter  gloriari,  sed  in  se  et  non  in  Domino, 
ut  Jerem.,  cap.  9,  significavit,  et  exposuit 
Paulus,  1  Corintb.  d,  et  2  Corinth.  40,  ubi  si- 
mul  prohibemur  gloriari  in  nobis,  concedi- 
tur  autem  nobis  in  Domino  gloriari.  At  vero 
sicut  ex  Pelagiano  errore  sequitur  gloriatio 
hominis  in  seipso,  ita  ex  prsedeterminatione 
physica  tolhtur  omnis  gloriatio  in  Domino, 
quia  tribuitur  opus  gratiae,  ut  nulla  gloria 
possifc  ex  eo  in  hominem  redundare,  etiam  in 
Domino,  quia  determinatio  ad  bonum  opus 
nuho  modo  est  a  libertate  ipsius  hominis,  sed 
ex  sola  impressione  divina.  Concilium  autem 
cum  Paulo  ita  conjungit  gratiae  influxum  cum 
operatione  nostra  hbera,  ut  non  possit  homo 
in  se  gloriari,  in  Deo  autem  possit. 

CAPUT  XXXVII. 

EXPENDUNTUR  CANONES  QUATUOR  GONGILII  MILE- 
VITANI  ET  ARAUSICANI,  ET  AN  DEUS  EXPEGTET 
HOMINIS  VOLUNTATEM  EXPONITUR. 

d .  Prseter  Concihum  Tridentinum,  nulla  ge- 
neralis  Synodus  ahquid  de  gratia  in  particu- 
lari  definivit;  nam,  licet  Epliesina  Synodus  Pe- 
lagianos  damnaverit,  non  tamen  ex  professo 
doctrinam  fidei  tradidit,  sed  sohim  Cffilestiui 
Papse  sententiam  amplexa  est,  ut  in  5  pro- 
legomeno  retuli.  Et  ideo  solum  de  Concihis 
provincialibus  dicendum  superest;  nam  illo- 
rum  etiam  auctoritas  magni  ponderis  est,  et 
ita  iha  utitur  saepe  Augustinus  in  hac  materia, 
ut  videre  hcet  in  Epist.  90  et  sequentibus ,  et 
in  105,  et  hb.  3  contra  Juhanum,  cap.  1,  et 
saepe  ahas.  Inter  Conciha  autem  provincialia 
qua3  de  gratia  scripseruut,  Milevitanum  et 
Arausicanum  sunt  firmioris  auctoritatis,  quia 
et  a  Sede  Romana  probata  sunt,  et  antiquissi- 


ma  traditione,  et  consensu  totiu*  Ecclesiee  simt 
roborata,  ut  in  6  prolegomeno  visum  est,  et 
unum  contra  Pelagianos,  aliud  contra  Semi- 
pelagianos  pugnavit. 

2.  ConciUum  Milemtanum  quoacl  gratiam 
in  prcesenti  expe^iditur .  —  Ex  his  vero  Conci- 
lium  Milevitanum  octo  tantum  habet  canones 
ad  gratiam  spectantes,  ex  quibus  duo  primi 
de  peccato  originali  ejusque  remissione  per 
Baptismum  definiunt;  in  tertio  vero,  quarto  et 
quinto,  necessitas  gratise  adjuvantis  ad  ca- 
venda  peccata  docetur.  De  quo  adjutorio  in 
sexto,  septimo  et  octavo  traditur,  in  hac  vita 
non  esse  tale,  ut  ad  vivendum  sine  ullo  pec- 
cato  sufficiat.  Ex  omnibus  ergo  illis  capitibus, 
tantumhaec  verba  quoe  in  can.  4  leguntur  ali- 
quid  possunt  ad  preesentem  causam  conferre  : 
Per  gratiam  non  solum  noiis  revelari  quidap- 
petere,  quid  vitare  deheamus,  sed  etiam  noiis 
prcestari  ut,  quod  faciendum  cognoverimus , 
etiam  facere  diligamus  atque  valeamus.  Quee 
possunt  in  hunc  modum  pro  physica  prsede- 
terminatione  induci,  quia  cum  illud  Concilium 
ait,  per  gratiam  preestari,  non  intelligit  tan- 
tum  moraliter,  sed  etiam  vere  efficienter  ac 
physice  ;  ergo  efficit  in  nobis  gratia,  et  ut  va- 
leamus  dihgere,  et  ut  diligamus  :  primum 
autem  praestat  per  gratiam  sufficientem;  ergo 
secundum  prsebet  per  efficacem ;  ergo  per  gra- 
tiam  prsedeterminantem.  At  vero  in  hac  in- 
ductione,  cseteris  omnibus  concessis ,  hsec  ul- 
tima  consequentia  nullius  momenti  est ;  prse- 
stat  enim  nobis  Deus,  tam  moraliter  quam 
physice,  ut  ipsum  amemus;  moraliter  quidem, 
per  gratiam  efficacem  prcevenientem  congrue 
nos  vocando;  physice  vero,  per  gratiam  con- 
comitantem  et  simultaneam  physice  nos  ad- 
juvando,  quod  optime  fit  sine  ulla  preedeter- 
minatione,  ut  seepe  est  a  nobis  explicatum. 
Cum  ihud  Concilium  non  aliud  gratise  adjuto- 
rium  requirat,  potius  ex  illius  negativa  auc- 
toritate  contra  preedeterminantis  gratiee  ne- 
cessitatem  argumentamur  :  nec  in  illo  Conciho 
aliud  in  hac  causa  consideratione  dignum  in- 
venio. 

3.  Expenditur  Concilium  Arausicanum.  — 
Oijectio.  —  Solvitur.  —  Ex  Conciho  Arausi- 
cano  generaliter  objiciuntur  nobis  illee  locu- 
tiones :  Ipsa  gratia  facit  ut  invocetur  a  noMs, 
can.  3;  Quoties  hona  agimus,  Deus  in  noUs 
atque  noUscum,  ut  operemur,  operatur,  can.  9; 
Nemo  ex  eo  quod  videtur  liahere  glorietur,  tan- 
quam  non  acceperit,  can.  46;  Multainhomi- 
ne  hona  fiunt  quce  non  facit  Jiomo  ;  nulla  vero 
facit  Jiomo  hona  qucB  non  frcestd  Deus  ut  fa- 


CAP.  XXXVII.  EXPENDUNTUR  CANONES  QUATUOR  CONCILII,  ETC. 


571 


ciat  Jiomo,  can.  20;  Prorsus  donuni  Dei  est 
diligere  Deum,  ipse  ut  diligereUir  dedit.  Ac 
denique  addnnt  illa,  in  quibus  necessitas  prffi- 
venientis  auxilii  defiuitur.  Verumtamen  liaec 
omnia  confirmant  potius  nostram  sententiam 
quam  oppugnent ,  quatenus  tantum  docent 
nos  moveri  et  juvari  a  gratia  per  inspiratio- 
nes  prsevenienteSj  et  adjutorium  comitans  et 
simultaneum ,  nec  alicujus  auxiliiprsedetermi- 
nantis  motionem  faciunt.  IUa  enim  duo  auxi- 
liorum  genera  per  illa  verba  indicantur  :  Deus 
in  noMs  atque  noliscum  operatur.  Dicitur  enim 
Deus  operari  in  nobis^  quando  solus  ipse  nos 
movet;  operatur  autem  hoc  modo^  illumina- 
tiones  et  inspirationes  sanctas  nobis  infun- 
dendo,  \\i  idem  Concilium  dicit  can.  45,  et  6, 
et  1,  et  per  easdem  dicit  facere  Deum  ut  ip- 
sum  invocemus ,  oremus ,  amemus,  seu  veli- 
mus,  ef^sicut  oportet  operemur  :  per  inspira- 
tiones  autem  et  illuminationes  non  prsedeter- 
minatur  physice  voluntas,  ut  jam  ostensum 
est.  Quod  si  vis  fiat  in  verbis  faciendi  et  ope- 
randi,  quee  significant  efficientiam  physicam, 
idem  respondemus  quod  de  similibus  verbis 
Scripturae  diximus  ;  nam  Concilium  loquitur 
imitando  Scripturam ,  et  proxime  imitatur 
Augustinum,  de  quo  postea  dicemus.  Ac  de- 
nique  ipsummet  Concilium  sensum  suorum 
verborum  satis  explicuit  per  verba  iltunii- 
nandi  et  inspirandi ;  per  quee  dicit  in  can.  7, 
dare  Deum  suatitatem  in  consentiendo,  et  cre- 
dendo;  et  can.  17  dixit:  Foriitudinem  Christia- 
norum  Cliristiana  cliaritas  facit,  ubi  verbum 
facit  moralem  certe  causalitatem  significat; 
et  can,  23  inquit  :  Qaando  Jiomines  ita  fa- 
ciuntquodvolunt,  ut  dlvince  serviant  vokintati, 
quamvis  volentes  agant  quod  agunt,  illius  ta- 
men  voluntas  est  a  quo  prceparatur  et  juietur 
quod  volunt ,  quse  est  sententia  Augustini, 
tract.  19  in  Joan.,  et  apud  Prosper.  336,  alias 
338.  Apud  Augustinum  autem  vohmtatem 
praeparari  a  Domino,  non  est  praedeterminari, 
sed  congrue  vocari,  ut  in  proprio  capite  os- 
tendemus.  Sed  aiunt  :  Concilium  dicit  hoc 
fieri  in  nobis  per  operationem  divinam ;  opc- 
ratio  autem  divina  quid  physicum  est.  Res- 
pondeo  :  etiam  inspiratio  est  quid  physicum, 
nam  est  divina  operatio,  et  non  ideo  praede- 
terminat. 

4.  Adducuntur  et  expenduntur  duo  alii  ca- 
nones  ejusdetn  Concilii.  —  Prseter  hsec,  quae 
generaha  sunt,  expenduntur  contra  nos  duo 
ahi  canones  ejusdem  Concihi.  Prior  est  can.  4, 
ubi  Concilium  damnat  :  Si  quis  dixerit,  ut  a 
peccato  purgemur,  voluntatem  nosiram  Demn 


expectare,  etc.  ;  nam  ex  nostra  sententia  se- 
quitur  Deum  expectare  vohmtatem  nostram, 
ut  eam  a  peccato  purget ;  hoc  autem  est  con- 
tra  dicta  verba  Concihi,  ut  patet :  ergo.  Major 
seu  sequela  probatur,  quia  Deus  non  purgat 
vohmtatem  a  peccato,  nisi  jam  consentientem 
et  determinatam ;  sed  Deus  (ut  nos  dicimus) 
uou  efiicaciter  facit  ut  determinetur ;  ergo  ex- 
pectat  illam  ut  se  determinet,  et  sic  a  peccato 
purgetur.  Ad  hunc  canonem  respondi  hb.  3 
de  Auxihis,  cap.  15,  Deum  non  expectare  vo- 
hnitatem  hominis  non  vocati,  ut  illum  vocet ; 
expectare  tamen  voluntatem  hominis  jam  vo- 
cati,  ut  consentiat. 

5.  Ohjectiones.  —  Hoc  vero  responsum 
acriter  reprehenderunt,  qui  postea  pro  auxiho 
prsedeterminante  scripserunt.  Ex  quibus  Cu- 
meL,  dicto  Hbr.  1,  disput.  4 ,  sect.  3,  parum 
a  principio,  dixit  esse  sententiam  falsissimam. 
Ahi  vero  dicunt  esse  contra  ihud  Concihum, 
quia  sensus  iUius  canonis,  ut  aiunt,  est  quod, 
hcet  quis  habeat  auxilium  sufficiens  ad  con- 
versionem  et  purgationem  peccatorum,  Deus 
postea  non  expectat  nostram  vohmtatem,  ut 
actu  veht  purgari  et  converti.  Huuc  autem 
esse  sensum  Concihi  probat  Alvarez,  ex  con- 
trario  errore  Massihensium  ,  quod  Concihum 
damnat.  Massihensium  enim  sententia  erat^ 
postquam  Deus  vocat  hominem  ad  poeniten- 
tiam,  expectare  eum,  ut,  si  veht,  consentiat , 
non  autem  efficere  ut  efficaciter  et  infahibi- 
hter  praebeat  assensum;  ergo  hoc  est  quod 
damnat  Concilium.  Antecedens  probat  ex  Epis- 
tohs  Prosperi  et  Hilarii  ad  Augustinum,  et 
Epistola  107  Augustini  ad  Vitalem.  Et  ad  idem 
ponderat  verba  Concihi,  quia  non  damnat  di- 
centes  Deum  expectare  nostram  vohmtatem, 
ut  iham  excitet,  sed  non  expectare ,  ut  iham 
a  peccato  purget.  Et  addit  rationem,  quia, 
ut  purgari  velimus,  flt  in  nolis  per  Spiritus 
Sancti  illiminationem,  quae  debet  esse  opera- 
tio  physica  ,  de  qua  etiam  loquitur  Pauhis, 
quem  Concihum  aUegat  ad  Phihp.  2,  cum  di- 
cit  :  Deus  tst  qui  operatur  in  nohis.  Ubi  etiam 
ponderat  non  dicere,  operatur  nohisciovi,  sed 
in  nohis,  quod  antecessionem  quamdam  signi- 
ficat.  Denique  addunt  rationes,  nt  rem  ipsam 
suadeant,  quia  causa  efficiens  non  expectat 
suum  efi^ectum;  sed  Deus  per  auxilium  prse- 
operantis  gratise  est  causa,  quod  homo  veht ; 
ergo  non  expectat  ihum ,  ut  velit.  Alias  item 
rationes  ab  inconvenienti  inducunt,  quas  in 
sequenti  puncto  mehus  proponam. 

6.  I7i  quo  sensu  catholico  dicatur  Deus  ex- 
pectare,  vel  non  expectare  voluniatem  ^ecca(o^ 


m 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


ris,  ut  ewn  a  peccato  piirget.  —  Punctum  cano- 
ms.  — Assertio  prima. — Respondelitr. — Punc- 
tum  quod  in  intelligentia  hujus  canonis  at- 
tingitur,  est  unum  ex  prsecipuis  hujus  mate- 
rise,  in  quo  ecclesiastica  definitio  jure  ac  me- 
rito  desiderari  ac  postulari  potest ;  interim  ta- 
men  dum  Ecclesia  aliud  non  definit^  duo  milii 
videntur  omnino  vera^  eta  Tlieologis  asseren- 
da.  Unum  est,  postquam  Deus  vocavit  homi- 
nem  sufficienter  ad  pcenitentiam^  expectare 
voluntatem  ejus,  ut  eum  a  peccato  purget. 
Hanc  assertionem  probavi  in  loco  citato,  ver- 
bis  illis  Apoc.  3  :  Ecce  slo  ad  ostium,  et  'p%l- 
so  ;  si  quis  aperuerit,  intralo.  Quia  et  meta- 
phora  ipsa  et  modus  loquendi  aperte  osten- 
dunt,  postquam  Deus  pulsat,  expectare  respon- 
sum,  sicut  qui  pulsat  ad  ostium  amici,  expec- 
tat  responsum.  IUa  enim  conditionalis  aperte 
ostendit  Deum  non  intrare  donec  homo  res- 
pondeat,  et  consequenter  illum  expectare. 
Quod  eodem  verbo  dixit  Isai.  cap.  30  :  Expec- 
tat  Dominus  ut  misereatur  vestri,  et  Deus  per 
ipsum,  cap.  5,  postquam  numeravit  omnes 
gratias  quibus  vineam  suam  proeparavit^  in- 
quit :  Expectavi  ut  faceret  uvas,  fecit  aiitem 
lalruscas.  Ad  quse  loca  respondens  P.  Alvarez, 
sohim  ait,  in  illis  locis  per  illa  verba  tantum 
significari  exigere  Deum  ab  homine  quem  vo- 
cat,  et  a  peccatis  purgare  vult_,  cooperationem 
sui  liberi  arbitrii;  non  tamen  significari  expec- 
tare  Deum  talem  cooperationem  quse  sit  a  no- 
bis  ex  nobis^  sed  quse  sit  donum  Dei.  Probat- 
que  hanc  expositionem  ex  eodem  Propheta, 
dicente  :  Beati  omnes  qui  expectant  eum. 

7.  Rejicitur  illa  responsio.  —  Sed  haec  nobis 
non  satisfaciunt.  Nam  esto  verum  sit,  ut  re- 
vcra  est,  per  illa  verba  exphcari  Hberam  co- 
operationem  nostram,  non  est  minus  verum, 
per  illud  verbum  expecta7idi,  proprie  et  sine 
ulla  erroris  suspicione  aut  umbra  exphcari. 
Cur  ergo  in  me  reprehendunt  modum  loquen- 
di^  quem  ipsemet  Spiritus  Sanctus  docuit  ?  Aut 
qui  credibile  est  damnasse  ConciUum  Arausi- 
cauum  propositionem  in  Scriptura  expresse 
contentam,  et  non  sohim  in  uno  loco  per  Pro- 
phetam  a  Spiritu  Sancto  dictam^  sed  in  aHo 
etiam  ex  ore  ipsius  Dei  relatam?  Deinde  Scri- 
ptura  sacra  proprie  est  interpretanda,  ubi  vel 
evidens  ratio,  vel  cogcns  auctoritas  aHud  non 
docet;  per  verbum  autem  expectat  ita  signifi- 
catur  necessitas  nostrse  liberse  cooperationis, 
ut  etiam  significetur  debere  cum  determina- 
tione  nostroa  liberos  vohmtatis  inchoari,  ct 
hanc  expectare  Deum  ut  ilH  cooperetur.  AHo- 


in  nobis  auxiHum  efficax,  tum  quia  nemo  ex- 
pectat  quod  a  solo  suo  arbitrio  pendet ;  tum 
etiam  quia  de  vinea  sua  dicit  Deus  :  Expectavi 
ut  faceret  ;  ipsa  autem  non  est  factura  auxi- 
Hum  prccdeterminans.  Nec,  posito  illo  auxilio, 
est  quod  Deus  expectet  liberam  cooperatio- 
nem^  quia  necessario  sequitur  ex  iHo  auxilio 
sine  uHa  mora_,  et  in  eodem  puncto,  ita  ut  ab 
ipso  homine  impediri  non  possit.  Nec  etiam 
potest  Deus  expectare  cooperationem  ab  ho- 
mine  vocato  et  non  praedeterminato,  si  iUa 
prasdeterminatio  necessario  debet  antecedere 
sine  cooperatione  ad  illam,,  quia  expectaret 
rem  impossibilem ;  non  ergo  expectat  deter- 
minationem,  ut  a  se  solo  faciendam,  sed  ut 
non  potest  fieri  sine  nobis. 

8.  Verbum  ergo  expectandi  proprie  sum- 
ptum  (ut  sumi  debet  in  dictis  testimoniis, 
quantum  fieri  possit)  necessitatem  talis  praa- 
determinationis  excludit^  et  ostendit  talem  et 
tam  veram  ac  propriam  esse  nostram  liberam 
cooperationem,  ut  Deus  vere  dicatur  expec- 
tare  illam  immediate  et  proxime  post  suffi- 
cientem  vocationem.  Nam  etiam  hoc  includit 
verbum  expectatuU,  et  ideo  in  dicto  cap.  5 
Isaia3,  prius  describuntur  omnia  subsidia  praa- 
via,  et  necessaria  antecedenter  in  vinea^,  ut 
fructum  posset  ferre,  et  postea  merito  dicitur 
expectasse  Deum  ab  illa  ut  faceret  uvas,  fe- 
cisse  autem  labruscas,  quia  utramque  facere 
poterat,  labruscas  per  seipsam,  uvas  per  auxi- 
lia  gratiee,  quibus  jam  erat  sufficienter  in- 
structa.  Et  hoc  ipsum  satis  aperte  docet  Pau- 
lus,  cum  homines  jam  vocatos  monet  ne  in 
vacuum  gratiam  Dei  recipiant,  2  Corinth.  6; 
quem  locum  tractans  Augustinus ,  libr.  de 
Grat.  et  liber.  arb.,  ait :  Ut  quid  eos  rogat,  si 
gratiam  sic  susceperunt,  ut  propriam  perderent 
voluntatem.  Ubi  propriam  vocat,  id  est,  cui 
integrum  sit  in  hanc  vel  illam  partem  se  flec- 
tere,  non  obstaute  prsecedeute  gratia  et  voca- 
tione.  Quia  vero  hcec  proprietas  voluntatis  per 
gratiam  non  destruitur ,  ideo  merito  rogat 
Paulus,  et  per  illum  Deus,  ne  in  vacuum  gra- 
tiam  recipiamus;  ergo  a  fortiori  Koc  ipsum 
expectat  Deus,  nam  rogare  plus  est  quam  es- 
pectare. 

9.  Confirmatur  ex  Concilio  Tridentino. — 
Pra3terea  veritas  hoec  confirmari  potest  ex 
ConcilioTrident.,  sess.  6,  c.  1,  dicente,  unum- 
quemque  recipere  justitiam  secundum  meu- 
suram  voluntate  Dei  distributam,  et  secundum 
propriam  cujusque  dispositionem  et  cooperatio- 
nem.  Ex  quibus  verbis  colligo  quod^  licet  Deus 


qui  quid  expectat  Deus?  Non  quidem  ut  fiat    voluntate  sua  preefinierit  unicuique  mensuram 


CAP.  XXXVII.  EXPENDUNTUR  CANONES  QUATUOR  CONCILII,  ETC. 


573 


justitise,  qiiam  illi  dare  statuit^  nihilominus  si- 
mul  decrevisse  illam  dare  commensuratam  dis- 
posjtioni  etliberaj  cooperationi  uniuscujusque ; 
ac  proinde^  licet  in  ordine  intentionis^  quoad 
prsefinitionem;,  Deus  non  expectet  voluntatem 
hominis^  nihilominus^  quoad  executionem,  il- 
lam  ejusque  cooperationem  expectare;  nam 
ut  conferat  gloriam  expectat  merita  et  perse- 
verantiam;,  et  ut  conferat  habitualem  gratiam 
et  justitiam^  expectat  ut  homo  se  cum  divino 
auxiho  disponat ;  et  ut  conferat  dispositionem_, 
expectat  hberam  cooperationem  ad  illam^  quia 
statuit  non  dare  talem  dispositionem  sine  hbe- 
ra  cooperatione^  et  hoc  satis  est  ut  illam  ex- 
pectare  dicatur.  Unde  etiam  dixit  Hieronymus 
in  dictum  caput  30  Isaise  :  G-randis  rnisericor- 
dia  Dei,  ([uce  nostram  expectat  fCBnitentiam.  Et 
Prosper.,  hb.  2  de  Vocat.  gent._,  cap.  8_,  ahas 
2:  Terramves,  et  de  gratice  imbrejam  foecun- 
da  liabet  qiiod  ah  ipsa  expectetur,  ad  id  quod 
accepit  aiigendiim.  Eodem  modo  loquuntur 
Ambrosius  et  Hier<)nymus,  quos  in  dicto  hbro 
de  Auxiliis  aUegavi^  quibusP.  Alvarez  non  ah- 
ter  quam  ad  Scripturas  respoudet^  et  ideo  eva- 
sionem  ejus  prsetermitto. 

40.  Assertio  secunda. —  Prolmtur. —  Secun- 
do  ergo  assero  verum  sensum  illius  canonis  ^, 
esse  Deum  non  expectare  dispositionem,  aut 
meritum  aliquod  proprium  voluntatis  huma- 
n£e<,  id  est,  propriis  et  solis  viribus  suse  liber- 
tatis  factum^  ut  in  ea  opus  gratiee  suse  inchoet 
per  vocationem^  inspirationemj  et  alia  praeve- 
nieutia  auxilia;  non  tamen  negare  Concilium^ 
postquam  gratis  Deus  hominem  vocavit_,  ex- 
pectare  liberam  cooperationem  ejus  ad  con- 
sensum^  ut  eum  a  peccatis  purget.  Hanc  asser- 
tionem  probo  primo  ex  dictis;  haec  enim  pos- 
terior  pars  sequitur  ex  dictis^  quia  uon  potuit 
definire  Concilium  contra  expressam  Scriptu- 
rse  locutionem.  Ex  hac  autem  posteriori  parte 
sequitur  prior;,  quia,  excluso  hoc  posteriori 
sensu  falso^  nullus  alius  verus  relinquitur;,  ni- 
si  ille  prior.  Secundo  probatur  ex  verbis  Con- 
ciliij  tum  quia  non  loquitur  de  uno  vel  alio 
actu  iustificationis^  seu  purgationis  a  peccato^ 
sed  de  toto  negotio  gratisp,  quod  in  hujusmo- 
di  purgatione  intervenit,  et  ita  damnat  dicen- 
tes  expectare  Deum  voluntatem  hominiS;,  ut 
eum  a  peccato  purget.  Deinde  non  loquitur  de 
expectatione  cooperationis  Uberse  voluntatis 
a  gratia  prseventee^  sed  simpliciter  de  expec- 
tatione  voIuntatis_,  nimirum,  ut  per  se  quis- 
que  suis  viribus  aliquem  effectum  habeat^  per 
quem  Dei  gratiam  obtineat. 

il.  Expositio.  — Denique  in  probationem 


adducit  Concilium  sententiam  illam  Augustino 
familiarem;,  exProverb.  8^,  juxta  LXX  :  Prcs- 
paratur  voluntas  a  Domino.  Quod  facere  Deum 
per  vocationem  idem  Augustinus  exponit  libr. 
2  de  Peccator.  merit.^  capit.  48,  et  de  Prtedes- 
tinat.  Sanctor._,  cap.  46,  et  aliis  locis  ssepe  ci- 
tatis ;  ergo  non  loquitur  Concilium  de  volun- 
tate  jam  vocata  et  excitata,  nam  talis  volun- 
tas  jam  est  a  Deo  prseparata.  Et  ideo  testimo- 
nium  illud  nihil  facit  contra  veram  sententiam 
quam  defendimus;  nam  licet  Deus  expectet 
consensum  a  voluntate  post  vocationem,  ni- 
hilominus  ipse  est  qui  talem  voluntatem  ad 
consentiendum  prseparat.  Et  ideo  si  sensus 
Concilii  esset  quem  adversarii  illi  affigunt,  ex- 
tra  rem  fuisset  testimonium  illud.  Nec  plus  va- 
leret  aliud  ex  Paulo,  ad  Philip.  2  :  Deus  est 
qui  operatur  in  noMs  velle,  nam  hoc  facit  Deus 
in  nobis  per  vocationem,  teste  Augustino,  de 
Spiritu  et  litter.,  cap.  44,  et  aliis  frequentibus 
locis  infra  referendis ;  ergo  non  potest  loqui 
Concilium  de  homine  jam  vocato,  nam,  licet 
Deus  expectet  consensum  ejus,  nihilominus  ip- 
se  erit  qui  in  ipso  homine,  cum  vult,  operatur 
ipsum  velle.  Damnat  ergo  Goncilium  eos  qui 
dicebant,  velle  et  desiderare  sanitatem  anim^ 
pra3cedere  in  homine  sine  operatione  Dei,  et 
hoc  velle  expectare  Deum,  ut  in  ipso  salutis 
opus  incipiat,  et  contra  hunc  sensum  optime 
probant  dicta  testimonia. 

42.  Convincitur  se?iszcs  ex  errore  contrario. 
—  Prseterea  convincitur  hic  sensus  ex  errore 
contrario,  quem  Concilium  in  illo  cauone 
damnare  intendit.  Nam  Synodus  illa  directe 
impugnat  Semipelagianorum  errorem,  ut  in 
prolegom.  6  ostendimus.  IUorum  autem  error 
fuit,  initium  salutis  sumi  a  libero  arbitrio  ali- 
quid  per  se  merente^  saltem  volendo  et  desi- 
derando  sanitatem ;  et  ideo  dicebant  hanc  vo- 
luntatem  expectare  Deum_,  ut  hominem  a  pec- 
cato  purget.  Et  ita  tota  contentio  cum  illis  fuit 
de  prima  excitatione  et  vocatione  divina,  cur 
quibusdam  detur,  et  non  alhs,  vel  cur  huic  ma- 
jor,  aut  citius,  aut  magis  congrua,  quam  illi, 
quod  totum  referebant  in  solam  homiuis  vo- 
luntatem,  quam  dicebant  expectare  Deum,  ut 
juxta  ejus  affectum  eam  vocet.  Ut  autem  Cou- 
cilium  hunc  errorem  damnaret,  uecessarium 
fuit  loqui  in  sensu  a  nobis  exposito;  ergo  in  eo 
locutum  est.  Major  late  a  nobis  probata  est  in 
proleg.  5,  et  cum  res  consistat  in  facto,  testi- 
bus  probanda  est.  Producant  ergo  praidicti 
auctores  auctorem  aliquem  antiquum,  vel  mo- 
dernum,  qui  ante  ipsos  dixit  contentionem 
cum  Semipelagiauis  fuisse ,  de  cousensu  post 


57^  LIB.  V.  DE  AUXlLtO 

vocationem  ex  auxilio  gratice  libere  prsestan- 
dOj  an  DeuS;,  postquam  hominem  vocavit^  il- 
lum  expectet,  necne ;  non  potius  de  vocatione 
ipsa^  et  de  aliquo  bono  usu  liberee  voluntatis^ 
qui  praecedere  possit  aut  debeat.  Certe  qui  at- 
tente  legeret  epistolas  Prosperi  et  Hilarii^  et 
librum  Augustini  de  Preedestinat.  Sanctor., 
nihil  ahud  inveniet.  Sed  quia  hsec  in  dicto 
prolegom.  5  late  tractavi^  repetenda  hic  esse 
non  censui. 

43.  ProlaUir  ex  Augustino.  —  Tertio^  pro- 
bare  hoc  possumus  specialiter  ex  Augustino  in 
eadem  epistola  407  ad  Vitalem,  quse  in  con- 
trarium  allegatur^  ubi  in  principio  ita  refert 
errorem  Vitahs,  qui  credebat^  ante  internum 
sabitis  initium^  non  prsecedere  nisi  doctrinam^ 
et  legis  vel  fidei  propositionem^  reliqua  vero 
ex  solis  viribus  liberse  voluntatis  pendere. 
Unde  infra  objiciendo  illud  Psalm.  36 ;  A  Do- 
mino  gressus  ho^ninis  diriguntur,  et  viam  ejus 
volet ,  ponderat  Augustinus  non  dixisse ,  et 
viam  ejus  discet,  aut  aliquid  (inquit)  liujus- 
modi,  qiiod  posses  dicere  a  Domino  dari,  sed 
Jiominijam  vole7iti;ut,  scilicet,  leneficium  Dei, 
quo  gressus  hominis  dirigit,  ut  viam  ejus  dis- 
cat,  teneat,  gradiatur,  sua  homo  voluntate  prce- 
cedat,  et  hoc  Dei  donum  sua  prcecedente  volun- 
tate  mereatur.  Hic  ergo  fuit  error  Semipela- 
gianorum,,  contra  quem^  et  contra  Semipela- 
gianos  in  progressu  Epistolae  disputat  ex  locis 
Scripturse^  quee  necessitatem  gratise  non  so- 
him  ad  progressum^  sed  etiam  ad  initium  vo- 
luntatis  bonee  convincunt.  Et  inter  aha  dicit  : 
Detm  vocatione  alta  atque  secreta  'prcemovere 
hominem,  ita  movendo  sensim,  ut  accommodet 
assensum;  etinfra^,  circa  finem  epistolae,  ait  : 
Quomodo  dicitur  quod  per  Iege7?i  Dei  atque  doc- 
trinam  Scripturarum  fiat ,  quod  eadem  Scri- 
ptura  dixit :  Prceparatur  voluntas  a  Domino , 
ac  non  potius  per  occultam  inspirationem  gra- 
tice  Dei?  Et  infra  :  Qicomodo  expectat  volunta- 
tes  homifium ,  uf  prceve^iiant  eum  quihus  det 
gratiam.,  etc.  Hoc  ergo  est  quod  ab  Augustino 
damnatur^  scihcet,  quodDeus  expectet^  ut  vo- 
luntas  hominis  preeveniat  ipsum^  seu  quod 
expectct  meritum  vohmtatis  operantis  sua  so- 
la  naturali  libertate^  ut  ci  gratiam  suam  com- 
municare  incipiat.  Hoc  ergo  ipsum  est  quod 
Concihum  Arausicanum  in  illo  canone  decre- 
vit,  nam  eamdem  doctrinam  contra  eumdem 
errorem  tradere  vohiit. 

44.  Et  simih  modo  Petrus  Diaconus,  in  hb. 
de  Incarnat.  et  grat.,  c.  7,  referens  argumen- 
tationem  Massihensium,  lianc  dicit  fuisse  con- 
clusiouem  eorum  :  Restat  ut  non  ille  (scilicet 


EFFICACi  GRATL^  DEL 

Deus)  excitet  voluntatem  humanam,  sed  eam 
expectet  ai  homine,  ut  cequum  sit  in  volentilus 
prcemium,  in  nolentibus  autem  justa  damnatio. 
Non  sohim  ergo  dicebant  Semipelagiani  Deum 
expectare  consensum,  sed  dicebant  expectare 
voluntatem  ad  excitationem  gratise,  et  conse- 
quenter  illam  vohmtatem  esse  consensum 
quemdam  liberum,  a  sola  voluntate  sine  uho 
gratise  auxilio  conceptum.  Contra  quem  erro- 
rem  ipse  argumentatur  ex  verbis  Christi :  Vce 
tibi,  Corozain,  vce  tiii,  Bethsaida,  quia  si  in 
Tyro  et  Sidone,  etc.  Quod  exemplum  eviden- 
ter  ostendit  intentionem  ejus  contra  Massilien- 
ses,  fuisse  quod  Deus  non  expectet  praeviam 
bonam  voluntatem  hominis  ad  eum  vocan- 
dum.  Unde  in  cap.  8  sic  contra  eos  incipit : 
Sed  nos,  sequentes  eumdem  Apostolum,  om- 
nium  honarum  cogitationum  originem,  earum- 
que  confessionem  et  voluntatem  ex  Deo,  et  per 
Deum,  et  in  Deo  dicimus,  qui  praras  homi- 
num  voluntates,  et  terrenis  affectibus  implica- 
tas,  per  infusionem  et  operaiionem  intrinse- 
cus  Sancti  Spiritus  ahsolvit,  et  corrigit,  sicut 
scriptum  est :  Prceparatur  voluntas  a  Domino ; 
quod  infra  exponens  verbis  Coelestini  Papse, 
addit :  Et  ut  honi  aliquid  agant,  pateo-nis  in- 
spirationihus  suorum  ipse  tangit  corda  filio- 
Tum.  Affirmabant  ergo  Semipelagiani  Deum 
expectare  voluntates  hominum ,  ut  eorum 
corda  suis  inspirationibus  tangat,  et  hoc  non 
est,  quod  expectet  hominem  jam  vocatum^  ut 
consentiat. 

4  5.  Confirmat  Fulgentius.  —  Et  hoc  ipsum 
confirmat  Fulgentius  in  hbro  suo  de  Incaru, 
et  grat.,  cap.  30,  ubi,  respondens  Petro,  dicit : 
Ad  illud  quodvestra  eos  dicere  testatur  epistola, 
id  est,  quia  Deus  expectat  hominis  volunta- 
tem,  etc.  Et  in  eodem  sensu  errorem  illum  ac- 
cipit,  et  ita  iUum  impugnat  exemplo  parvulo- 
rum,  quibus  Deus  confert  gratiam  suam,  non 
expectata  eorum  voluntate,  quod  exemphim 
optime  nccommodatur  adultis  quoad  gratiam 
vocationis,  quam  Deus  solus  facit,  non  vero 
quoad  comitantem,  qua  post  vocationem  hbe- 
rum  consensum  nobiscum  operatur;  unde  in- 
quit  :  Si  ergo  ad  salvandos  homines,  sicut  isti 
volunt,  71071  excitat,  7ieque  inutat ,  sed  expectat 
ho77ii7ium  volu7itates,  quomodo  infaoites,  etc. 
Intellexit  ergo  Fulgentius  sententiam  Massi- 
hensium  fuisse,  Deum  non  preevenire  volunta- 
tes  hominum,  excitando  illas,  ut  eas  mutet,  et 
de  mahs  bonas  faciat ;  sed  expectare  illas  ut 
bonse  esse  incipiant,  et  sic  suam  excitationem 
mereantur.  Unde  infra  suam  argumentatio- 
nem  ita  coucludit :  Si  eniQn  Dei  honitas  salutem 


CAP.  XXXVII.  EXPENDUNTUR  CANONES  QUATUOR  CONCILII,  ETC. 


575 


non  incipU  hominis  operari,  nisi  bonam  ejus  in- 
venerit  xoluntaiem ,  iniquum  erit  condemfiari 
qui  lene  nec  telle,  nec  nolle  potuerit ;  et  infra  : 
Certissime  credendimi  est,  et  fiducialiter  confi- 
tcndum,  unam  eamdemque  Dei  gratiam  in  ma- 
joribus  salvandis  operari  lonce  voluntatis  ini- 
tium,  qiue  in  parvulis  sine  voluntate  operatur 
salvationis  effectum.  Ipsa  gratia  infantes  neqiie 
volentes,  nequenolentes  redimit,  quce  majores  il- 
hminando,  volenles  ex  nolentibus  facit.  In  qui- 
bus  omnibus  ponderanda  sunt  duo.  Unum , 
quod  tota  controversia  cum  Semipelagianis  erat 
de  initio  bonee  voluntatis ;  aliud,  quod  hoe  ini- 
tium  ponitur  in  inspiratione  et  illuminatione;, 
per  quam  Deus,  congrue  utique  datam^,  volun- 
tatem  ex  nolente  volentem  facit ;  unde  postea 
subjungit :  In  parvulis,  salutis  opus  sine  pro- 
price  voluntatis  assensu,  gratia  Dei  operante, 
perficitur;  quod  bonce  voluntatis  exordio  divini- 
tus  dato  in  majoribus  incJioatur,  ut  opere  solius 
graticB  voluntas,  quce  mala  fuit,  bona  fiat,  et 
deinceps  gratice  secum  operanti  servitium  obe- 
dientice  cooperafricis  exMbtat.  Ex  quibus  verbis 
colligo,  ad  illam  solam  gratiam^,  quam  Deus 
solus  operatur  in  nobis^  non  expectare  Deum 
voluntatem  nostram  ex  mente  Fulgentii^  qui 
lioc  asserit,  ut  Semipelagianis  contradicat;  in 
hoc  ergo  illi  errarunt,  et  hoc  est  quod  dam- 
nat  ConciUum  Arausicanum;  nam  ut  vokmtas 
cooperetur  gratiee  secum  cooperanti^  necessa- 
rio  est  ejus  obedientia  expectanda. 

16.  Accedit  Bellarminus.  —  Item  Vega,  et 
alii. —  Denique  graves  etiam  Tlieologi  illum 
canonem  ita  intellexerunt.  In  primis  Bellarmi- 
nus^  de  Grat.  et  Hber.  arbitr.,  capit.  6,  ubi  con- 
tra  quosdam,  qui  dicebant  Deum  non  semper 
nos  vocare,  sed  tamen  paratum  esse  ad  vocan- 
dum,  si  velimus,  dicit  eos  incidere  in  Semipe- 
lagianorum  errorem^  et  adjungit:  Expectat 
quidem  ille  qui  pulsat  ad  ostitm  cordis,  ut  ape- 
riatur,  et  ideo  dicit  .•  JSi  quis  mild  aperuerit, 
intrabo  ad  eum  ;  sed  non  expectat  ut  invitetur 
ad  pulsandum,  sed  ipse  prcevenit  fulsando  et 
vocando,  ut  definitum  est  in  Concilio  Arausica- 
no,  can.  A.  Similiter  Vega,  lib.  6  in  Trident,, 
c.  5,  inter  aha  quee  contra  nostram  liberam 
cooperationem  objicit,  quarto  loco  ponit  hunc 
canonem  -4  Goncilii  Arausicani  dicentis :  Deus, 
ut  a  peccato  purgemur,  voluntatem  nostram  non 
expectat.  Et  respondet :  Verum  hoc  ad  gratiam 
prcevenientem  referendum  est,  non  ad  justifi- 
cantem;  ideo  enim  dictum  est  Deum  voluntatem 
nostram  oion  expectare,  quia,  ut  justificemur, 
ipse  nos  prcevenit,  tit  velimus,  et  assentiamus, 
et  cooperemur  suce  vocaiioni.  Per  graiiam  au- 


tem  pnevenienfem  Vega  intelligit  excitantem, 
ut  iu  solutione  primse  objectionis  late  declara- 
verat;  ad  hanc  ergo  ait  non  expectare  Deum 
vohmtatem  nostram,  ad  cooperantem  autem 
aperte  vult  Deum  cooperationem  nostram  ex- 
pectare.  Quin  potius  etiam  Medina,  hb.  2,  q. 
109,  art.  6,  dub.  1,  idem  argumentum  quarto 
loco  proponens  contra  hbertatem  consensus, 
respondet  sensum  definitionis  Arausic.  Goncihi 
esse,  quod  nos  non  prcevenimus  Deum,  sed  ipse 
nos  prcevenit  in  benedictionibus  dulcedinis,  dan- 
do  consensum  libero  arbitrio,  quee  verba  veris- 
sima  sunt :  in  verbo  tamen  dandi  potest  esse 
oequivocatio,  possuntque  illud  defeusores  prse- 
determinationis  de  iUa  interpretari,  prsesertim 
cum  Medina  non  sit  ab  illa  senteutia  ahenus. 
Nihilominus  tamen  idem  auctor,  in  secundo 
dubio_,  uhimum  argumentum  ita  proponit: 
Deus  expectat  nostrum  consenstm,  ut  nos  con- 
vertat,  ut  supra  demonstratum  est.  Et  postea, 
in  solutione  non  negat  hoc  antecedens,  sed  ait : 
Respondetur  quod  Deus  expectat  nostrum  con- 
sensum;  nam  {ut  ait  Augustinus)  qui  creavit  te 
srnete,  non  salvabit  te  sine  te.  Verumnon  expec- 
fat  nostram  voluntatem,  quasi  ipsa  prceveniat, 
et  inde  sit  initium  boni,  sed  ut  sequatur,  et  obe- 
diat  divince  motio?ii.  Quae  est  vera  et  genuina 
intelhgentia  Goncihi.  Et  hcet  ultimum  verbum 
possit  ad  preedeterminationem  detorqueri,  ta- 
men  verbum  expectat  nuUo  modo  habet  locum 
respectu  illius,  ut  declaravi.  Unde  etiam  op- 
time  dixit  Soto,  hb.  de  Natur.  et  grat.,  cap. 
15  :  Cum  Deus  tam  sit  prcesto  qui  nobis  opitu- 
letur,  nimirum,  qui  irradiare  prhicijMm  corda 
sol  ipse  justitice  nunquam  cessat,  quid  causce 
esse  pofest,  cur  non  instauratur,  nisi  quia  as- 
sensimi  nostrum  expectat,  et  operari,  quod  tes- 
timonio  Apocalypsis  et  ahis  confirmat. 

17.  Occurritur  objectioniex  illo  cano7ie  sum- 
ptce.  —  Contenta  in  sententia  Massiliensium, 
quce  damnanturet  referuntur. — Adobjectionem 
ergo  ex  iUo  canone  sumptam,  respondemus 
negando  iUam  dicti  canonis  interpretationem. 
Et  ad  probationem,  similiter  dicimus  male  re» 
ferri  Semipelagianorum  sententiam  in  iUo 
canone  damnatam,  et  pejus  ad  nostram  com- 
parari.  Tria  enim  in  iUa  sententia  Massilien- 
sium  coutinebantur.  Primum,  expectare  Deum 
hominis  voluntatem,  ut  illam  vocet;  secun- 
dum,  id  quod  iu  illa  expectat,  esse  aliquale 
meritum  ,  vel  impetratio  primae  gratise  auxi- 
liantis ;  tertium ,  illud  meritum  esse  aliquod 
opus  liberum  solis  viribus  humanae  voluntatis 
factum  ;  et  hsec  sunt  quae  in  illo  canone  dam- 
nantur,  ut  in  dicto  prolegom.  5,  et  hic  iterum 


576  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

dixi.  Nos  aiitem,  contra  primiim ,  dicimus 
Deum  non  expectare  voluntatem  liominis  ut 
illam  excitet,  sed  vocare  illam  juxta  mensu- 
ram  voluntatis  suoe  et  gratice ;  nihilominus  ta- 
men  aftirmamus  expectare  voluntatem  homi- 
nis,  ut  gratiam  cooperantem  vel  suhsequentem 
actu  ilU  conferat.  Secundo,  addimus,  ut  Deus 
has  gratias  conferat,  non  expectare  aUquod 
meritum  fundatum  in  vohtioue  aUqua  Ubera, 
soUs  naturee  viribus  facta  ;  nam  hoc  etiam 
damnatum  est  in  dicto  ConciUo,  can.  3  et  6. 
Tertio  ,  dicimus  expectare  Deum  Uberam  co- 
operationem  nostree  vohintatis,  jam  vocatag;, 
ut  recipiat  divinam  inspirationem,  non  soUs 
viribus  ,  sed  per  divinam  gratiam  adjuta  ,  ut 
dixit  Concilium  Tridentinum,  dicto  cap.  5 ; 
undC;,  Ucet  quisquam  credat  esse  necessariam 
prseviam  excitationem  Dei,  ad  quam  Deus  non 
expectet  voluntatem  hominis,  si  diceret  post 
iUam  nihil  ampUus  operari  gratiam,  sed  ex- 
pectare  Deum,  ut  voluntas  soUs  suis  viribus 
naturaUbus  Ubere  consentiat,  cum  Pelagio 
quoad  hanc  partem  sentiret ,  quia ,  concessa 
excitante  gratia,  adjuvantem  negaret;  utram- 
que  autem  secundum  fidem  confiteri  necesse 
estj  ut  in  superioribus  est  ostensum.  Nunquam 
ergo  expectat  Deus  in  negotio  salutis,  ut  ho- 
mo  soUs  suis  viribus  operetur,  et  nihilominus 
expectat  ut  suum  arbitrium  cum  adjutorio 
gratiae  flectat,  et  iUi  sese  accommodet,  ad  in- 
spirationem  divinam  Ubere  recipieudam. 

18.  Corollarium.  —  Declaratur  prior  pars. 
—  Quarto ,  hinc  colUgimus  Deum ,  postquam 
hominem  vocavit,  ad  dandum  illi  gratiam 
cooperantem,  seu  auxiUum  simultaueumj  non 
expectare  ab  illo  aliquem  actum  vohmtatis  in- 
tegrum  (ut  ita  dicam),  qui  ordine  naturae  prse- 
cedat,  et  consequenter  non  expectare  ab  iUo 
aUquod  meritum  vel  dispositionem,  sed  solam 
quasi  partialem  concausationem.  Prior  pars 
declaratur,  quia,  post  vocationem  immediate 
expectatur  consensus,  qui,  ut  dixi,  non  fit  so- 
lis  viribus  voluntatis;  omnis  enim  aUus  actus 
soUs  viribus  naturae  factus,  et  est  impertinens, 
et  non  est  meritorius  auxiUi  voluntatis  ad  con- 
sensum  ;  ergo  nihil  hujusmodi  expectat  Deus. 
In  ipso  autem  consensu  licet  operetur  voluntas 
hominis  cum  gratia  adjuvante,  non  tamen  ope- 
ratur  prius  quam  illa,  et  ideo  non  potest  coope- 
rantem  gratiam  mereri,  nec  ad  illam  se  dispo- 
nere;  ergo  non  hoc  expectat  Deus,  sed  cum 
vocante  gratia  ex  se  gratis  offert  cooperantem. 
Quia  vero  ita  offeit  cooperantem  gratiam  vo- 
luntati  vocatse,  ut  nec  sine  illa,  nec  prius  quam 
illa,  operetur,  ideo  necesse  est  ut  liberum  in- 


EFFICACI  GRATI^  DEi. 

fluxum  simultaneum  et  concausantem  cxpec- 
tet.  Ultimo  addimus,  ad  dandam  aliquam  sub- 
sequentem  gratiam,  expectare  Deum  volunta- 
tem  hominis,  ut  prius  saltem  natura  aliquod 
opus  liberum  faciat,  non  sola,  sed  cum  coope- 
rante  gratia,  in  quo  opere  aliqua  ratio  meriti 
vel  dispositionis  inveniri  potest.  Sic  enim  ut 
infundat  gratiam  homini  vocato  ad  poeniten- 
tiam,  ab  illo  expectat  ut  consentiat  et  conver- 
•  tatur  ad  ipsum  libere,  juxta  illud  Zacharise  5  : 
Convertimini  ad  me ,  in  quo  libertatis  nostrce 
admonemur,  ut  dicit  Concilium  Tridentinum, 
libertatis  utique  non  per  se  operantis,  sed  gra- 
tiee  cooperantis  ad  conversionem,  quam  Deus 
expectat,  ut  per  sanctificantem  gratiam  ad  nos 
convertatur.  Contra  hos  ergo  modos  expectan- 
di  voluntatem  nihil  facit  canon  Goncilii  Arau- 
sicani. 

49.  Ohjectio.  —  Retorquetur. —  Nequeetiam 
obstat  quod  ex  Augustino,  in  dicta  epistola  ad 
Vitalem  objicitur,  nimirum,  quia  si  Deus  ex- 
pectat  voluntatem  excitatam,  ut  consentiat  si 
velit,  sequitur  non  facere  Deum  efiicaciter  et 
infallibiliter  ut  homo  consentiat ,  quod  est 
contra  Augustinum,  citato  loco,  Respondemus 
enim  concedendo  Semipelagianos  nihil  dis- 
tinxisse  inter  vocationem  congruam  vel  non 
congruam,  efficacem  vel  non  efficacem,  sed  ab- 
solute  dixisse  omnem  vocationem  dari  ex  ho- 
minis  merito,  prsevia  bona  voluntate  naturali, 
vel  prsecedente  in  re  ipsa,  vel  saltem  in  prse- 
scientia  divina ;  et  hoc  modo  posuisse  causam 
totius  praedestinationis,  etiam  primse  vocatio- 
nis  ex  parte  hominis  sua  libera  voluntate  ope- 
rantis.  In  quo  errarunt,  et  reprehenduntur  ab 
Augustino  in  illa  epistola,  et  aliis  locis.  Hic 
autem  error  non  sequitur  ex  hoc  quod  Deus, 
post  vocationem  gratis  datam,  expectet  homi- 
nis  liberam  cooperationem  ad  consensum,  quia 
etiam  illa,  cum  datur,  est  effectus  ipsius  voca- 
tionis  et  gratise  adjuvantis,  et  ideo  non  potest 
esse  meritum ,  aut  causa  vocationis  vel  prse- 
destinationis,  cum  sit  eifectus  ejus. 

20.  Neque  etiam  sequitur,  ex  dicta  Dei  ex- 
pectatione,  quod  Deus  non  vocet  quos  vult,  ita 
ut  efficaciter  eos  faciat  consentire;  quia  inter 
vocationes  datur  aliqua  efficax,  quam  Augus- 
tinus  ibi  altam  et  secreiam  vocat,  alibi  con- 
gruam  et  secundum  propositum,  et  sicut  ab- 
solute  gratis  vocat,  ita  etiam  gratis  sic  vel  sic 
vocat.  Et  nihilominus  etiam  quando  congrue 
vocat,  ad  perfectionem  operis  expectat  in  exe- 
cutione  cooperatiouem  liberam  voluntalis, 
quamvis  eam  certo  preesciat  infallibiliter  esse 
futuram ;  hoc  enim  non  est  contra  expectaudi 


CAP.  XXXVIi.  EXPENDUNTim  CANONES  QUATUOH  CONCILII,  ETC. 


b7t 


proprietatem.  Et  per  hanc  vocationem  simul 
operatur  Deus  ut  velimus,  et  expectat  ut  ad 
volendum  cooperemur ;  hsec  euim  duo  non 
sunt  repugnantia,  sicut  non  repugnant  Deum 
operari  in  nobis  velle,  et  expectare  ut  fiat 
etiam  a  nobis.  Et  ita  patet  etiam  responsum 
ad  aliam  verborum  ponderationem ,  nam  ver- 
bum  operandi,  et  physicam  efficientiam  signi- 
ficare  potest ,  quatenus  Deus  vere  et  physice 
efficit  in  vohmtate  inspirationem  per  quam  il- 
lam  vocat,  et  potest  causahtatem  etiam  mora- 
lem  signiticare,  quatenus  per  illam  excitatio- 
nem  allicit  voluntatem  ad  cousensum_,  ut  in 
superioribus  exphcatum  est. 

21.  Listantia.  —  Bemovetur.  —  Ad  ulti- 
mam  rationem^  quod  causa  non  expectat 
suum  effectum,  respondeo  Deum  proprie  non 
expectare  suum  effectum,  ut  illummet  effec- 
tum  producat;,  sed  expectare  concausam  libe- 
ram,  ut  secum  coefficiat.  Deus  enim,  per  suam 
prsevenientem  gratiam^  non  est  adaequata  vel 
unica  causa  efficiens  consensus  humanse  vo- 
luntatis,  seu  determinationis  ejus^  sed  est  pri- 
maria  cansa  quse  operari  non  vult  ipsum  con- 
sensum  sine  aha  causa  hbera^  et  ided  expectat 
cooperationem,  vel  (ut  ita  dicam)  condetermi- 
natioaem  ejus.  Quod  si  instetur^  quia^  hcet 
Deus,  ut  faciens  consensum^  non  sit  sola  causa 
ihius,  nihilominus,  ut  facit  vohmtatem  vehe 
per  gratiam  preeoperantem,  est  causa  unica^ 
respondeo  ut  sic  non  esse  causam  actuahter 
efficientem  consensum,  sed  solam  vocationem 
ad  consensum,  et  ad  illam  efficiendam  non 
expectare  voluntatem  hominis;  iha  vero  vo- 
catione  jam  facta,  per  iham  non  facit  actua- 
Hter  voluntatem  velle,  et  ideo  iham  jexpectat, 
ut  secum  faciat  determinationem^  seu  ipsum 
velle.  Unde  Augustinus^  in  dicto  cap.  de  Grat. 
et  hber.  arbitr.,  postquam  dixit :  Ut  quid  eos 
rogat,  si  gratiam  sic  susceperunt,  utpropriam 
perderent  voluntatem?  subjungit  ;  Tamen  ne 
ipsa  voluntas  shie  gratia  putetur  aliquid  posse 
continue,  cum  dixisset  :  Cfratia  ejus  in  me  va- 
cua  non  fuit,  sed  plus  illis  omnihus  labora- 
vi,  suhjungit,  et  ait :  Non  ego ,  sed  gratia  Dei 
mecum,  id  est,  non  solus,  sed  gratia  Dei  me- 
cum,  ac  per  lioc  nec  gratia  Dei  sola,  nec  ipse  so- 
lus,  sed  gratia  Dei  cum  illo.  Ut  autem  de  ccslo 
vocaretur,  et  tam  magna,  et  efficacissima  vo- 
catione  converteretur,  gratia  Dei  erat  sola.  Ad 
vocationem  ergo  nihil  est  quod  expectetur ;  ad 
effectum  autem  vocationis,  liberam  voluntatis 
cooperationem  expectari  necesse  est.  Unde  si 
determinatio  ipsa  hbera  voluntatis  considere- 
tur  ut  est  effectus  Dei,  sub  ea  ratione  nou  ex- 
vm. 


pectatur  a  Deo^,  sed  fit;  prout  est  vero  a  hbero 
arbitrio,  sic  expectat  Deus  ut  voluntas  humana 
secum  in  iham  influat.  Denique  addo^  quando 
una  causa  liabet  phires  effectus  inter  se  subor- 
dinatos^  recte  posse  expectare  unum  ut  faciat 
ahum^  et  sic  Deus  expectat  organisationem 
corporis  humani,  ut  creet  animam,  quamvis 
organisationem  etiam  ipse  faciat.  Et  ita  etiam 
ut  gratiam  sanctificantem  infundat^  expectat 
hominis  conversionem,  quamvis  hanc  etiam 
ipse  faciat.  Nunquam  tamen  dicitur  expectare 
ilhim  effectum,  ut  ab  ipso  est,  sed  ut  futurus 
est  ab  aha  coniRiusa  ;  et  proprie  tunc  habet  lo- 
CLim,  quando  efficientia  aherius  causas  non 
est  omnino  ad  unum  determinataj  ut  satis  de- 
claratum  est. 

22.  Auctor  scriptori  sili  imponenti  respon- 
det.  —  Uhimo,  in  hoc  puncto  adnotare  libet 
quemdam  modernum  scriptorem  mihi  hac  oc- 
casione  imposuisse  quod  in  Metaphys.,  dis- 
putatione  22,  sectione  ^,  dixerim  :  Provi- 
deniiam  Dei  expectare  determinationem  vo- 
hmtatis  liumance ,  et  in  hoc  dictum  invehi- 
tur,  quia  sic  subtraheretur  providentise  libera 
nostrae  voluntatis  determinatio,  quia  suppo- 
neretur  providentise ,  et  quod  alicui  causse 
supponitur,  ab  illa  non  fit.  Sed  iUa  propo- 
sitio  in  terminis  non  invenietur  in  dicto  loco 
INIetaphysicse,  nec  in  aliis  scriptis  meis.  Neque 
sequitur  ex  hoc  quod  Deus  expectet  volunta- 
tem  nostram  ad  ipsam  determinationem  cum 
illa  faciendam.  Neque,  ex  eo  quod  expectet 
voluntatis  consensum  ad  aham  subsequentem 
gratiam  conferendam,  sequitur  expectare  il- 
lum  ad  totum  ordinem  providentise  suae,  prout 
per  hlam  propositionem  significatur.  Quocirca, 
cujuscumque  sit  iUa  propositio,  ut  minimum 
est  ambigua,  et  non  simpliciter  proferenda, 
quia  providentia  est  seterna,  et  comprehendit 
utrumque  ordinem  intentionis  et  executionis, 
et  sub  utroque  cadunt  liberae  determinationes 
humanse.  Et  ut  Deus  per  suam  providentiam 
antecedenter  de  ihis  disponat,  non  expectat 
illas,  nec  cooperationem  voluntatis,  quia  dis- 
positio  providentiae  antecedit  executionem  et 
detei^minationem.  Et  Iioc  modo  simpliciter  lo- 
queudo,  libera  determiuatio  et  cooperatio  vo- 
luntatis  est  sub  providentia,  vel  prohibente, 
vel  permittente,  et  offerente  generalem  con- 
cursum,  ut  in  operibus  malis,  vel  ordinantC;, 
consulente,  pra?cipiente,  vel  etiam  prffifiniente 
in  operibus  gratise.  Et  ita  quoad  hffic  omnia 
providentia  non  expectat  cooperationem  libe- 
ram  voluntatis.  At  vero,  quoad  ea  quaj  perti- 
nent  ad  ordinem  executiouis,  providentia  vel 

37 


578 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFIGACI  GRATI/E  DEI. 


potius  gubernatio  divina  expectat  volunta- 
tetn  humanam;,  vel  ut  cooperetur  ad  facien- 
dum  consensum,  vel  ut  illi  tribuat  poenam  vel 
praemium,  juxta  ejus  cooperationem.  Et  sic 
in  prsesenti  materia  non  dicetur  vere  prsede- 
stinatio  divina  expectare  determinationem 
humanam,  et  consequenter  neque  vocatio^ 
quse  est  primus  proedestinationis ,  vel  su- 
pernatiu-alis  providentiae  effectus;  justificatio 
autem  divina  recte  dicetur  expectare  illam^, 
et  eadem  ratione  cooperatio  auxihi  divini  di- 
cetur  expectare  cooperationem  arbitrii;  quia 
isti  sunt  particulares  effectus  providentise  gra- 
tise,  qui,  secundum  ordinem  executionis,  a 
cooperatione  voluntatis  pendent,  quam  Deus 
perinde  expectat. 

CAPUT  XXXVIII. 

EXPENDUNTUR  CANONES  QUINTUS  ET  VIGESIMUS- 
QUINTUS  CONCILII  ARAUSICANI,  ET  AN  INITIUM 
BON.E  GPERATIONIS  SIT,  VEL  KON  SIT^  A  LIBERO 
ARBITRIO  DECLARATUR. 

1.  Inducitur   canon  quintus  et  mgesimus- 
quintus  Concilii  Arausicani.  —  Alter  cauon 
illius  Concilii,  qui  in  hac  causa  inducitur,  est 
canon  quiutus,  ubi  damuatur  qui  dixerit  ini- 
tium  fidei  esse  ex  uobis,  et  non  esse  ex  Deo^ 
quod  generahus  dicitur  in  canone  25  :  Hoc 
saluiriter  pro/ltemur  et  credimus,  quod  in  omni 
opere  lono  nos  non  incipimus.  Nam  hoc  (aiunt) 
intehigendum  est  de  initio  proximo,  nou  de 
remoto  tantum_,  seu  de  initio  efficaciae  gratise, 
non  tantum  de  sufficiente,  quia  sahis  non  in- 
choatur,  nisi  per  gratiam  efficacem,  nec  bo- 
num  opus  incipit  proprie,  nisi  cum  voluntas 
incipit  ad  consensum  determinari.  Ut  ergo 
vera  sit  universahs  iha  definitio  Concilii,  ne- 
cesse  est  ut  voluntas  nostra  in  suo  bond  con- 
sensu  a  Deo  praedeterminetur,  iit  sic  Deus  in- 
cipiat  in  nobis  bonam  voluntatem.  Alioqui  si 
voluntas  est  quee  se  determinat,  illa  inchoat 
bonum  opvis,  et  non  Deus,  et  sic  falsum  est 
quod  in  omni  opere  bono  nos  non  incipimus. 
2.  Propter  hoc  argumentum  solent  alii  auc- 
tores  nobis  tribuerC;,  quod  asseramus  initium 
bonse  operationis  ita  esse  nostrum,  ut  non  sit 
Dei  moventis;  eoque  progrediuntur,  ut  nos 
affirmare  dicaut  initium  cousensus  liberi  esse 
ex  nobis  sohs,  secluso  Deo^  ut  F.  Davila  ex- 
presse  dicit  locis  citatis,  et  Ledesma  sentit, 
dicens  ex  nostra  sententia  sequi,  quod  diviua 
voluntas    non   faciat  realitcr  in  uobis  quod 
vult;  sed  duntaxat  moraliter,  ut  per  nostrum 


liberum  arbitrium  nos  applicemus  ad  actio- 
nem,  et  simus  soli  causa  physica  applicandi 
illud  donum  ad  usum.  Unde  inferunt  etiam 
ulterius  sequi  ex  nostra  sententia,  gratiam. 
esse  pedissequam  nostrae  voluntatis^  et  ita 
contra  nos  inducunt  canonem  sextum  ejusdem 
Arausicani,  quatenus  damnat  eos  qui  Jmniili- 
tati  aut  ohedie7itice  humance  suhjungunt  gratice 
adjutorium.  Probatur  sequela,  quia  si  Deus 
non  preedeterminat  voluntatem  nostram,  ipsa 
preecedit  saltem  ordiue  naturee  inchoando 
suam  determinationem  et  obedientiam,  et  ap- 
plicando  se  ad  opus  (ut  Ledesma  milii  tribuit) 
prioritate  quadam  causalitatis  pliysicce,  et  rea- 
liter,  ut  statim  Deus  influat  ex  vi  suce  volun- 
tatis  antecedentis.  Est  ergo  gratia  pedissequa 
voluntatis,  non  e  contrario.  Nec  hoc  inconve- 
niens  vitatur  per  hoc  quod  gratia  antecedens 
preecedat,  quia,  licet  prgecedat  in  essendo  (ut 
Davila  objicit),  in  operando  est  posterior,  juxta 
nostram  opinionem. 

3.  Priori  ac  principali  argumento  usus  est 

Calvinus  in  suo  Antidoto  contra  Concilium, 

quod  docet  gratiam  infundi  unicuique  secun- 

dum  propriam  dispositionem  et  cooperatio- 

nem,  contra  quod  objicit  :  Quia  lioc  gratice 

initium  est,  ut  ex  noletitihus  faciat  volentes,  ut 

fides  tam  in  suis  exordiis,  quam  incremefitis 

usque  ad  ultimam  perfectionem  Dei  sit  donum. 

Cui  respondet  Ruardus^  dicto  art.  6,  circa  fi- 

nem,  aiens  :  Nec  gratice  ifiitimn  est  quod,  ex 

notentihus  ac  repugnantihus  faciat  volentes, 

sed  est  magnus  in  ea  progressus;  prcecedimt 

enim  sanctce  cogitationes,  etc,  quse  responsio 

continet  sensum  verum  Arausicani  Concilii, 

cujus  canones  sumpti  sunt  ex  doctrina  Augus- 

tini,  qui,  ad  redarguendos  Semipelagianos, 

initium  justitise  et  boni  operis  reducit  ad  sanc- 

tam  cogitationem,  ut  patet  lib.  de  Praedesti- 

nat.  Sanctor.,  cap.  2  et  sequentibus,  etlib.  2 

contra  duas  epistolas  Pelagianorum,  cap.  8, 

seu,  quod  idem  est,  ad  vocationem.  Unde  in 

qusest.  2  ad  Simplician.,  inter  alia  dicit  :  Quia 

non  prcecedit  voluntas  bonam  vocationem,  sed 

vocatio  bonam  voluntatem,  propterea  vocanti 

Deo  iriiuitur  quod  hene  volumus  ;  similia  ha- 

bet  lib.  83  Quaestion.,  q.  68.  Et  simihter  Coe- 

lestinus  Papa_,  epistola  1,  cap.  8,  hoc  initium 

vocat  instinctum  Dei,  cum  Zozimo  Papa_,  et 

Concilio  quodam  Afi'icano;  at  vero  non  est 

aliud  instinctus  quam  vocatio_,  vel  iuspiratio_, 

aut  excitans  gratia,  ratioue  cujus  bonorum 

operum  initium  Deo  tribuitur  :  Ideo  utique, 

ut  ibidem  dicitur,  cjuia  prccparatur  voluntas  a 

Domino,  et,  ut  honi  aliquid  agat,  paternis  in- 


CAP.  XXXVril.  EXPENDUNTUR  CANONES  QUINTUS  ET  YIGESIMUS,  ETG. 


579 


spirationibus  suonm  tangit  corda  fidelium,  Et 
eodem  modo  loquuntur  de  initio  salutis  pas- 
sim,  contra  Semipelagiauos,  Prosper;,  Fulgen- 
tius,  et  Petrus  Diaconus,  in  operibus  contra 
illos,  quibus  consonat  Bernardus,  lib.  deGrat. 
et  liber.  arbitr.,  in  principio,  dicens  :  Gratice 
operanti  salutem,  cooperari  dicitur  liberum  ar- 
hitrium,  dum  consentit,  hoc  est,  dum  salva- 
tur  :  consentire  enim  salvari  est.  Non  est  ergo 
initium  salutis,  scd  magnus  progressus,  ut  di-  " 
cit  Ruardus,  quod  pluribus  verbis  circa  finem 
libri  Bernardus  prosequitur,  quae  paulo  post 
commemorabo. 

-4.  Assertio  prima  de  initio  fidei,  vel  boni 
operis.  —  Primum  ergo  dicimus  Concilium 
Arausicanum  in  hoc  sensu  locutum  esse  de 
initio  fidei,  vel  boni  operis;  doctrina  enim  ejus 
contra  Semipelagianos  est,  et  fidem  et  volun- 
tatem  credendi  initium  in  nobis  sumere  ab 
inspiratione  divina  gratis  data,  et  non  ex  afi- 
quo  bono  desiderio,  vel  invocatione,  aut  obe- 
dientia,  qute  in  nobis  prsecesserit,  quod ^  prseter 
omnia  dicta,  ex  verbis  ejus  Hcet  intelligere. 
Nam  in  dicto  can.  5,  initium  fidei  dicit  fieri 
per  inspirationem  Spiritus  Sancti,  et  per  illud 
fieri  ut  velimus;  et  cap.  1,  repetit  :  Ahsque 
illuminatione  et  vispiratione  Spiritus  Sancti. 
Ac  tandem  in  cap.  25,  postquam  dixit  in  omni 
hono  opere  nos  non  hicipere ,  addit  :  Sed  ipse 
nohis  nullis  prcecedentihus  honis  meritis ,  et 
fidem  et  amorem  sui  ipsius  inspirat.  Et  juxta 
lianc  intelligentiam  locutum  est  de  exordio 
justificationis  ConciUum  Tridentinum,  dicta 
sess.^  cap.  5^  et  de  initio  fidei,  spei  et  charita- 
tis,  in  can.  3. 

5.  Suppositio.  —  Cum  ergo  nos  ante  om- 
nem  consensum  bonum,  et  ante  liberam  deter- 
minationem  ad  illum,  supponamus  preecedere 
initium  gratise  per  sanctam  cogitationem ,  et 
piam  excitationem  voluntatis,  quee  voluntatem 
inclinet  et  inducat  in  consensum,  superflue 
contra  nostram  sententiam  hse  definitiones  af- 
feruntur.  Et  ab  omui  recto  sensu  alienum  est, 
per  hoc  initium  prsedeterminatiouem  velle  in- 
telligere;  tum  quia  nec  Concihum  Arausica- 
num,  nec  ahi  Patres  tale  auxilium  explicarunt; 
tum  etiam  quia  ante  illam  prsecedit  vocatio^ 
tum  denique  quia  illud  initium  omnibus  ope- 
ribus  naturalibus  commune  est^  imo  etiam 
malis,  ut  actiones  positivse  sunt  (juxta  illam 
sententiam ),  atque  ita  si  illud  est  initium  ope- 
ris  boni,  de  quo  tractat  Concilium,  eadem  de- 
finitio  habebit  locum  in  operibus  quas  ad  gra- 
tiam  non  pertinent,  quod  absurdissimum  est. 
Prseterea  hoc  declaratur,  quia  Concilium  lo- 


quilur  de  initio  fidei,  vel  boni  operis,  quod 
Deus  in  nobis  sine  nobis  operatur ;  hoc  autem 
non  est  nisi  initium  quod  in  vocatione  seu 
excitatione  positum  est,  pertinet  enim  ad  illa 
bona  quee  sunt  in  homine,  et  ea  non  facit  lio- 
mo,  ut  supra  diximus.  At  vero  aliud  initium 
quod  in  ipso  consensu,  vel  determinatione  11- 
bera  consideratur,  non  fit  a  solo  Deo,  ut  jam 
diximus,  et  iterum  statim  dicemus.  Unde  est 
illud  Bernardi  in  dicto  libro,  in  fine  :  Deus  tria 
licBC  [hoc  est,  ho7ium  cogitare,  velle,  et  perficere) 
operatur  in  nohis,  prim.um  profecto  sine  nohis, 
sectmdimi  nohiscum,  tertium  pernos;  et  infra  : 
A  Deo  sine  duhio  fit  nostrce  salutis  exordium, 
nec  per  nos  utiqioe,  nec  nohiscum;  verum  consen- 
sus  et  opus,  etsi  non  ex  nohis,  nonjam  tamen 
sine  ?iohis. 

6.  Secunda  assertio  de  initio  proximo,  vel 
remoto.  —  Unde  addo  secundo  distinctionem 
illam  de  dupiici  initio  proximo  vel  remoto  in 
preesenti  supervacaneam  esse,  et  frustra  inven- 
tam  esse  ad  sensum  Goncilii  detorquendum. 
Quia  Concilium  non  tractat  de  initio  actus  bo- 
ni,  quod  sit  aliquid  intrinsecum  ipsi  actui,  et 
quasi  pars  ejus,  sed  de  initio  quod  hominem 
movere  incipitad  talem  actum,  quod,  perselo- 
quendo^  seu  ex  necessitate,  non  est  nisi  unum; 
quod  est  primum  gratiae  auxilium,  et  vocatur 
principium  causaliter,  et  efiective,  non  mate- 
rialiter.  Addo  etiam  in  ipsomet  actu  consensus 
non  distingui  initium  intrinsecum  et  proxi- 
mum  ab  actu,  nisi  forte  ipsa  actio  per  quam 
fit  qualitas  illa,  quse  est  actus,  vocetur  initium 
ejus;  quod  physice  considerari  polest,  morali- 
ter  autem  nihil  refert,  quia  in  ipsa  actioue 
consistit  moralis  ac  libera  determinatio,  cujus 
initium  est  divina  vocatio  et  inspiratio  :  ipsa 
autem  effectio  consensus ,  jam  est  ipsa  libera 
pietatis  operatio ;  ergo  non  datur  ibi  initium 
ab  actione  libera  et  a  vocatione  distinctum, 
quod  sit  medium  inter  utramque.  Solum  ergo 
ratione  vocationis  et  excitationis  preevise^  dic- 
tum  est  a  Concilio,  quod  in  omni  hono  opere 
nos  non  incipi^nus. 

7.  De  initio  sahitis,  vel  conversionis  ahsoluie, 
vel  efficacice.  — De  altera  vero  distinctione  ad 
eumdem  finem  inventa,  de  duplici  initio  sa- 
lutis,  vel  conversionis  absolute,  vel  de  initio 
efficacice,  quorum  primum  ponitur  in  voca- 
tione,  secundum  in  prffideterminatione,  dico 
imprimis  illam  distinctionem  in  Patribus  uon 
reperiri,  solum  eos  loqui  de  initio  saluiis,  vel 
bonce  voluntatis,  per  vocationem  et  inspiratio- 
nem  divinam,  et  consequenter  de  illo  intel- 
ligi  prsedicta  decreta.  De  alio  vero  initio,  qucd 


580  LIB.  V.  DE  AUXILIO  El' 

efficacicB  vocatur,  dico^  si  aliquid  est,  non  esse 
prasdeterminationem^  sed  vel  aliquam  vocatio- 
nem,  vel  actionem  ipsam  liberam,  quee  a  vo- 
luntate  vocata  cum  Dei  auxilio  fit.  Nam  cum  di- 
citur  initium  efficacice,  dupliciter  potest  sumi: 
uno  modo,  pro  initio  activo  efficaciter,  ita  ut 
semper  habeat  effectum,  in  quo  sensu  illud 
additum  efficacice  sumitur  in  vi  adjectivi,  ut 
idem  sit  quod  initium  efficax.  Et  tale  initium 
non  distinguitur  a  vocatione  congrua  et  effi- 
caci,  et  de  tali  initio  efficaci  etiam  loquitur 
Concilium  Arausicanum^  quia  illud  etiam  da- 
tur  a  solo  Deo^  et  mere  gratis,  et  prius  saltem 
natui-a  quam  homo  liJDere  determinetur.  Ex 
lioc  vero  sensu,  nullum  argumentum  sumitur 
ex  dicta  definitione  Concilii  contra  nos^imo  nos 
inde  argumentum  sumimus,  quod  hoc  initium 
efficax  sufficiat  ut  in  omni  bono  opere  nos  non 
incipiamus,  quia  semper  prsecedit  efficax  voca- 
tio  Dei.  Aho  igitur  modo  initium  efficacise  di- 
citur  initium  formale  (ut  sic  dicam)  ipsius  con- 
sensus,  quod  non  est  ahud  nisi  actio  ejus_,  quae, 
ut  dixi^  potest  dici  initium  intrinsecum  ipsius 
actus,  sicut  potest  actio  dici  initium  sui  termi- 
ui,  et  ad  hoc  significandum  dici  potest  effica- 
cice,  id  est,  actuaUs  eflectionis  ipsius  consensus. 
Et  ha^c  acceptio  initii  est  (ut  dixi)  extra  men- 
tem  Arausicani  Concihi,  et  ideo  quidquid  de 
iha  sit,  nihil  ad  prsesentem  difficultatem  refert. 
8.  Assertio  tertia  ie  initio  proximo,  seu  effi- 
cacia  consensus  voluntatis. —  Dico  igitur  tertio, 
loquendo  in  hoc  sensu  de  initio  proximo,  seii 
efficacise  consensus  voluntatis,  tale  initium  ab 
ipsa  voluntate  fieri^  non  tamen  sola,  sed  simiil 
cooperante  et  adjuvanteDeo  pliysice,  efficien- 
ter  ac  propriissime,  et  ideo  propter  tale  initium 
non  esse  necessariam  nec  possibilemprsedeter- 
minationem  salva  nostra  hbertate.  Hoc  satis 
probatum  est  in  superioribus_,  supposita  exph- 
catione  terminorum,  et  ideo  non  oportet  pro- 
bationes  repetere^  prsesertim  cum  hsec  sit  ex- 
pressa  sententia  Bernaidi  in  verbis  citatis,  et 
Auguslini  etiam  iu  locis  allegatis^  praesertim 
dicta  q.  2  ad  Simphcian.^  et  q.  68  ex  83,  et  \.  1 
Retract.,  cap.  23,  ubi  recognoscit  quod  dixe- 
rat  in  hbro  Quarumdam  propositionum  in 
epistola  ad  Roman.  {Nostrum  est  credere  et 
velle) :  Vermn  est  (inquit)  sed  eadem  regida,  sci- 
hcet,  qiLod  utrumque  (  utique  credere,  et  bene 
operari  aut  velle )  Dei  est,  quia  ipse  prcepa- 
rat  voluntatem,  et  utrumque  iiosir^m,  quia  non 
fit  nisi  volentibus  nohis.  Et  adjuugit :  Ac  per 
hoc  qitod  etiam  postea  dixi,  quia  neque  velle  pos- 
sumus  nisi  vocemur,  et  cum  post  vocationem  vo- 
hierimus,  non  sufficit  voluntas  nostra,  et  cur- 


FICACl  GRATLE  DEI. 

sus  noster,  nisi  Deus  et  vires  currentilus  prce- 
ieat,  et  perducat  quo  vocat,  etc,  verissimuyn  est, 
sed  parum  de  ipsa  vocatione  disserui,  quce  fit 
sectmdum  propositim.  Ubi  aperte  docet  quid- 
quid  post  vocationem  fit  in  nobis,nonfieri  sine 
nobis,  quamvis  etiam  non  fiat  sine  viribus  gra- 
tise,  neque  dixit  necessarium  esse  ahud  prin- 
cipium  efficaciaB,  quod  sine  nobis  fiat  preeter 
congruam  vocationem.  Quapropterlonge  ahe- 
num  est  a  nostro  sensu  dicere  initium  effica- 
cise  ita  esse  nostrum,  ut  non  sit  Dei,  quia  po- 
tius  asserimus  ita  esse  Dei,  ut  sit  etiam  nos- 
trum.  Nec  etiam  asserimus  esse  a  Deo  tantum 
morahter,  sed  etiam  physice  ;  sed  dicimus, 
etiam  physice  non  tantum  esse  a  Deo,  sed 
etiam  a  nobis,  neque  etiam  in  hoc  genere  cau- 
sahtatis  per  se  et  physice  est  prius  natura  a 
Deo  quam  a  nobis,  hcet  neque  prius  sit  a  no- 
bis,  quam  sit  etiam  a  Deo  per  propriam  et  si- 
multaneam  efficientiam.  Quoe  omnia  latissime 
sunt  a  nobis  in  superioribus  probata,  et  ste- 
pius  declarata.  Ac  denique  non  minus  doctri- 
nse  nostrse  repugnat  dicere,  ita  voluntatem 
nostram  se  ad  agendum  seu  volendum  apph- 
care  ,  nt  nos  soli  simus  causa  physica  appli- 
candi  prcevenientem  gratiatn  adusum;  nam  h- 
cet  nos  simus  causa,  non  tamen  sine  Deo,  et 
ideo  non  soh ;  parum  enim  refert  mutare  no- 
men  consensus  aut  determinationis  in  nomen 
applicationis,  nam  res  eadem  est,  et  quidquid 
est,  si  a  nobis  fit,  etiam  a  Deo  fit ;  et  si  est  ah- 
quid  supernaturale,  non  fit  sine  cooperatione 
et  influxu  alicujus  principii  gratiee  et  super- 
naturahs,  quod  dicitur  apphcari  a  nobis,  non 
quia  nos  soh  ahquid  in  ihud  efficiamus,  sed 
quia  veluti  ultima  concausa,  quee  ad  iUum 
usum  gratise  expectatur,  est  nostrum  arbi- 
trium,  ut  supra  declaravi. 

9.  Corollarium.  —  Unde  uhimo  coHigo  frus- 
tra  nobis  objici  quod  gratiam  faciamus  pedis- 
sequam  arbitrii,  vel  quod  iham  humanse  obe- 
dientiee  subjiciamus.  Quia  imprimis  obedien- 
tia,  quse  per  hanc  detcrminationem  hberam 
datur  Deo  vocanti,  non  fit  sine  adjutorio  gra- 
tise,  ut  dixi;  ergo  iha  non  potest  dici  obe- 
dientia  humana,  in  sensu  in  quo  loquebantiir 
Semipelagiani,  quos  damnat  Coucilium,  spe- 
cialiter  iha  voce  utens,  can.  3  et  6;  sed  di- 
cenda  est  obedientia  supernaturahs,  et  quo- 
dammodo  diviua,  sicut  vocatio  humana  dici- 
tur  quffi  sine  spiritu  fidei  fit ,  quse  autem  a 
divina  inspiratione  procedit  jam  non  est  hu- 
mana.  Deinde  ista  obedientia  supponit  gra- 
tiam  prffivenientem,  et  est  efiectus  ejus;  ergo 
determinatio  ex  partc  vohmtatis  est  pedisse- 


CAP.  XXXIX.  QUID  ALIA  CONCILIA  VEL  PONTIFICES  SUMMI,  ETC. 


S8I 


qua  illius  gratise,  et  non  e  converso.  Nam  per 
illam  gratiam  inducitur  voluntas,  dirigitur, 
et  gubernatur^  et  voluutas  illi  subjicitur.  Un- 
de  haec  gratia  non  tantum  prsecedit  in  essendo^ 
ut  objiciebatur,  sed  etiam  in  causando^  vel  for- 
maliter,  pbysice  afficiendo  intellectum  et  vo- 
luntatem,  vel  cfiectivej  moraliter  suadendo,  et 
excitando_,  ac  fmaliter  alliciendo.  Et  quatenus 
est  principium  adjuvans^  actualiter  etiam  prae- 
cedit  ordine  naturse.  Ipse  vero  influxus  gra- 
tiae  adjuvantis  est  omnino  simul^  et  ideo  nec 
respectu  illius  potest  gratia  adjuvans  dici  pe- 
dissequa^  sed  solum  comitans^  quod  verissi- 
mum  est.  Igitur  ex  eo  quod  prsedeterminatio 
physica  non  prsecedat^  non  sequitur  prsece- 
dere  nostram  determinationem  ad  influxum 
gratise  concomitantis,  et  ideo  nullo  modo  se- 
quitur  gratiam  esse  pedissequam  liberi  arbi- 
trii,  ut  sa3pe  responsum  ac  declaratum  est. 

10.  Epilog^cs  capitis.  —  Concludo  igitur 
nullum  argumentum  in  favorem  physicee  prse- 
determinationis  ex  illo  Concilio  sumi  posse. 
Ex  quo  imprimis  pro  nobis  resultat  argumen- 
tum  ab  auctoritate  negativa,  quod,  ut  saepe 
dixi ,  in  hac  materia  est  urgens,  quia  hsec 
Concilia  accurate  doctrinam  de  Gratia  tradi- 
derunt^  preesertim  quae  necessaria  erat  contra 
errores  quos  refellebant.  Secundo,  sumimus 
argumentum  etiam  positivum  valde  probabile, 
ex  verbis  quibus  illud  ConciUum  nobis  decla- 
rat  praevenientia  auxilia,  eorumque  causali- 
tatem  et  efiicientiam;  semper  enim  ulitur  no- 
minibus  significantibus  vitales  actiones  intel- 
lectus  et  voluntatis,  et  modum  moraliter  exci- 
tandi  et  movendi.  Talia  sunt  illa  verha  cano- 
nis  5,  per  inspirationem  Spiriius  Sancti  cor- 
rigentis  vohmtatem,  per  quae  expHcat  similes 
locutiones  Scripturse  ,  ad  Philipp.  \,  et  ad 
Ephes.  2.  Item  illa  canon.  6  :  Ut  hcec  omnia 
agere  valeanms,  per  infusionevi ,  et  inspiratio- 
nem  Spiritus  Sancti  in  noUs  fit.  Et  illa  can. 
7  :  Non  alsque  illnminatione  et  inspiratio- 
ne  Spiritus  Sancti,  qui  dat  omnihus  suavita- 
tem  in  co7isentiendo,  et  credendo  veritati.  NuUis 
enim  verbis  poterat  moralis  inductio  mehus 
declarari.  Nec  refertquod  utatur  etiam  verbis 
faciendi  et  operandi,  et  nomine  operationis, 
tum  quia  hse  voces  generales  sunt,  et  decla- 
rantur  per  ahas  proprias  et  specificaSj  tum 
quia  inspiratio  est  propria  operatio  et  efi^ectio 
Dei  in  nobis.  Unde  per  ifiam  facit  Deus  ut  ve- 
limus ,  ut  in  superioribus  declaratum  est.  UI- 
timo  expendimus  illa  verba  canonis  23  :  Hoc 
etiam  secundum  catJiolicam  fidem  credimus, 
quod,  accepta  per  Baptismum  gratia ,  omnes 


laptizati,  Cliristo  auxiliante  et  cooperante , 
quce  ad  salutem  pertinent  possint  et  debeant, 
si  fideliter  lahorare  voluerint,  adimplere.  Heec 
enim  verba  vera  esse  non  possunt^  nisi  auxi- 
lium  illud^  quod  necessarium  est  ad  consen- 
tiendum  gratiae,  eaque  bene  utendum  ad  ser- 
vanda  mandata^  sit  in  hominis  potestate,  quod 
esse  non  potest  si  sit  physice  prsedeterminans. 
Item  illa  conditio  :  Si  fideliter  lalorare  vo- 
luerint,  aperte  ostendit  hominem  posse  impe- 
dire  vel  non  impedire  efficax  auxilium^  quod 
tamen  de  prsedeterminante  dici  non  potest, 
et  ideo  ab  eodem  ConciUo  per  inspirationem 
declaratur^  dum  ait  :  Ipse,  miUis  prwcede^iti- 
hus  honis  meritis ,  fidem  et  amorem  sui  prius 
inspirat,  ut  et  Baptismi  sacramentum  fideliter 
requiramus,  etpost  Baptismum  cum  ipsius  ad- 
jutorio,  ea  quce  sihi  simtplacita,  implere possi- 
mus. 

■     CAPUT  XXXIX. 

QUID  ALIA  CONCILIA  VEL  PONTIFICES  SUMMI  DE  GRA- 
TIA  EFFICAGI  SENSEEINT. 

1 .  Post  superiora  Concilia  usque  ad  nostra 
tempora,  in  ceeteris  provincialibus  Conciliis 
nihil  fere  de  Gratia  traditum  est;  nam  licet 
anno  Domini  853;,  Concilium  Valentinum  Gal- 
liee^  tempore  Benedicti  III  celebratum,  con- 
troversiam  de  gratia  tetigerit,  solum  appro- 
bat  et  sequitur  quod  in  prioribus  Conciliis  de- 
finitum  fuerat;  quatenus  autem  in  cap.  2  de- 
finit  malos  ideo  perire,  quia  boni  esse  pos- 
sunt^  et  cap.  3  damnat^  cum  Concilio  Arausi- 
cano^  dicentes  aliquos  esse  prsedestinatos  ad 
malum,  potest  ejus  auctoritas  contra  prsede- 
terminationem  pliysicam  induci.  Sed  de  hoc 
satis  et  generaliter  dictum  cap.  i^,  expen- 
dendo  rationes  de  auxilio  sufficienti,  et  lib.  3, 
excludendo  'preedeterminationem  ad  malum. 

2.  Co7icilium  Senonense  expenditur.  —  Pro 
nostra  ergo  sententia  solum  expendimus  doc- 
trinam  Concilii  Senonensis,  de  cujus  auctori- 
tate  in  prolegom.  6  dixi.  Ilhid  ergo  Concilium, 
in  decretis  fidei,  cap.  13,  multa  docet  quai  ad 
prsesentem  causam  multum  referunt,  et  ideo 
accurate  expendenda  sunt.  Nam  qusedam  sunt 
verba  quae  nostram  sententiam  aperte  docere, 
alia  vero  quibus  physicam  pieedeterminatio- 
nem  omnino  refellere  videtur.  Priora  verba 
hujusmodi  sunt  :  Neque  lilerum  arhitrium  as- 
serentes,  divinam  excludimus  propterea  gra- 
tiam,  quod  illi  (id  est,  Novatores)  falso  toties 
imponere  non  verentur,  atque  lioc  fumo  credu- 


582  LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 

loTiim  oculos  perstringere  ;  sed  juxta  Scriptti-    variae  dantiir  evasiones 


rain  sacram  eo  exte^idimus ,  ut  voluntas  Im- 
mana,  misericordice  ^^rcgvenientis  anxiliis  suf- 
fulta,  et  interiori  quodam,  et  occulto  secretio- 
ois  inspirationis  afflatu  contacta,  sese  conver- 
tat  in  Deum,  Deo  appropinquet ,  et  ad  veram  " 
illam  gratiam  sese  prceimret,  qua  tandem  ac- 
cepta  sit  ad  vitam  ceternam.  In  quibus  verbis 
imprimis  advertimus  non  loqui  Concilium  so- 
lum  de  gratia ,  qua  voluntas  humana  se  po- 
test  converlere,  sed  de  gratia,  qua  se  conver- 
tit;,  et  ad  sanctificantem  gratiam  praeparat ; 
ait  enim  ad  lioc  extendi  libertatem  huma- 
nse  voluntatis,  ict  afflatu  divince  inspirationis 
contacta,  sese  convertat  in  Deum,  etc^  non  er- 
go  tantum  ut  possit,  sed  etiam  ut  sese  con- 
vertat.  Per  inspirationis  autem  afflatum  seu 
contactum ,  certe  non  intelligit  preedetermi- 
nationem,  sed  quod  Scriptura  illis  verbis  solet 
significare^  et  quod  Concihum  Tridentiuum 
dixit  :  Ita  ut,  tangente  Deo  cor  liominis  per 
SpioHtus  Sancti  illuminationem.  llla  ergo  in- 
spiratio  ex  parte  praevenientis  gratiae  sufiicit, 
juxta  Senonense  Concilium,  ut  voluntatis  h- 
bertas  ad  couversionem  in  Deum  extendatur, 
et  consequenter  ut  talis  inspiratio  eflfectum 
suum  consequatur,  ac  subinde  sit  eflQicax.  Ne- 
que  illud  Concilium  agnovit  aham  prsevenien- 
tem  motionem  distinctam  ab  inspiratione,  quse 
inter  contactum  ejus,  et  conversionem  neces- 
saria  sit. 

3.  In  sequentibus  autem  verbis  talem  prse- 
determinationem  excludere  videtur  :  Neque 
tamen  tanta  gratice  necessitas  lilero  prwjudi- 
cat  arlitrio  ,  cum  illa  semper  sit  in  prompiu, 
nec  momentum  quidem  prcetereat,  in  quo  Deus 
non  stet  ad  osiium,  et  pulset,  cui  si  quis  ape- 
rutrit  januam,  intraUt  ad  illum,  et  cmnalit 
cum  illo,  nec  de^iiqus  tale  sit  Jiujusmodi  tra- 
lientis  Dei  auxilium  cui  resisti  non  possit.  In 
quibus  verbis  multa  sunt  quae  sententiam  nos- 
tram  plurimum  confirmant.  Ultima  vero  plane 
videntur  contradictoria  assertioni  pliysicee 
praedeterminationis  ;  nam  qui  illam  astruunt, 
consequeuter  fatentur  non  magis  posse  volun- 
tatem  huraanam  resistere  auxiho  prsedetermi- 
nanti,  quam  voluntati  divinse^  absolute  eteflfi- 
caciter  volenti,  quia  heec  voluntas  in  iUo  auxi- 
lio  virtute  continetur.  Ita  affirmat  Bannez,  1 
p.,  quaest.  \\,  art.  13^  §  Sccundo  est  notan- 
dum;  Davila,  cap.  iO  et  37  ;  Alvarez  in  cap.  10 
Isaise,  et  de  Auxihis,  disputat.  93.  Verba  au- 
tem  Concilii  Senonensis  contradictoria  omnino 
sunt,  ut  ex  terminis  constat. 


quas  expendere  ne- 
cesse  est.  Prima  est  Conciiium  Seuonense  lo- 
qui  de  auxilio  efficaci  oblatoaDeo,non  autem 
de  auxilio  efficaci  recepto  in  ipso  arbitrio  ;  ita 
P.  Alvarez,  dicta  disp.  93,  ad  i,  in  fine^  num. 
4,  et  dicit  explieationem  cohigi  ex  ipso  con- 
textu  :  Nam  loca  ( inquit )  Scripturce  adducta 
a  Concilio  ostendunt  ipsum  loqui  de  cmxilio  ef- 
ficaci  oblato,  cui  restiterunt  Judcei.  Heec  vero 
responsio  refutatur  primo_,  quia  involvit  con- 
tradictionem  in  eadem  doctrina  ;  nam  si  auxi- 
hum  efficax  est  physice  preedeterminans^  vel 
datur,  vel  omnino  negatur,  ex  parte  Dei_,  cui  ac- 
tu  non  datur,  et  ideo  nunquam  ita  datur  ut  ei 
resisti  possit,  vel  potius  ut  possitobex  poni  ex 
parte  liominis  infusioni  ejus,utin  superioribus 
late  probavi,  non  sohim  ex  principiis  ipsius 
doctrinee.,  sed  etiam  testimoniis  auctorum  ejus, 
et  in  particulari  ejusdem  Alvarez,  qui  constan- 
ter  negat  posse  dari  ex  parte  hominis  disposi- 
tionem  liberam  ad  hoc  auxilium,  tam  negati- 
vam  quam  positivam.  Ex  quo  evidenter  sequi- 
tur  non  posse  hominem  ponere  obicem  huic 
auxilio^  cum  ex  hbera  ejus  dispositione  non 
pendeat;  ergo-etiam  repugnat  hoc  auxihum 
oflferri  cui  non  datur. 

5.  Unde,  quod  ad  nos  attinet^  libenter  ad- 
mitteremus  interpretationem  Concilii,  si  vera 
esset.  Quia  si  auxihum  efficax  tale  est  ut  vere 
possit  oflferri  ex  parte  Dei,  et  impediri  ex  parte 
hominis,  evidenter  sequitur  non  esse  auxilium 
prsedeterminans.  Ergo^  quacumque  ratione  di- 
cat  Concilium  Senonense  posse  hominem  re- 
sistere  auxilio  efficaci,,  sive  ne  introducatur  in 
homine,  sive  ne  introductum  operetur;,  optime 
infertur  non  esse  prsedeterminans.  Addimus 
vero  interpretationem  esse  contra  Concilii  con- 
textum;  nam  prius  ait  quod  voluntas  humana, 
misericordice  prcevenientis  auxilio  suffulta,  et 
interiori  inspirationis  afflatu  contacta,  lHere 
sese  cofivertit.  Hoc  autem  non  facit  voluntas 
per  auxihum  oblatum,  sed  per  auxihum  da- 
tum ,  nec  dici  potest  sufifuha  et  contacta  ,  do- 
nec  in  se  ahquid  recipiat,  et  tamen  de  illa  sic 
afflata  probat  Concilium  libere  operari,  quia  ta- 
le  est  hujusmodi  trahentis  Dei  auxilium,  ut  ei 
resisti  possit;  ergo  loquitur  de  auxiho  non 
tantum  oblato,  sed  recepto.  Probatur  sententia, 
tum  ex  contextu  et  consequentia  sermonis,  tum 
quia  alias  probatio  esset  oequivoca  et  futilis ;  nec 
testimonia  Scripturee;,  qua^  Concilium  adducit, 
loquimtur  de  resistentia,  quoe  fit  gratiffi  obla- 
tee,  sed  de  illa  quae  facta  est  a  Judseis  auxiliis 
sibi  collatis.  De  illis  enim  loauebatur  Christus 


4.  £!vasio. —  Huic  testimonio  es,  his  verbis    cum  dicebat,  Matth.  24 :'  Quoties  volui  congre- 


CAP.  XXXIX.  QUID  ALIA  CONCILIA  VEL  PONTIFICES  SUMMI,  ETC. 


583 


gare  filios  tuos,  etc,  et  noluisti;  preemiserat  au- 
tem  :  Jerusalem,  Jerusalem,  quce  occidis  Pro- 
flietas,  et  lapidas  eos  qiti  ad  te  missi  stmt,  per 
qnos  nimirum  Deus  vocaverat  eam^  et  non 
solum  obtulerat^  sed  etiam  contulerat  auxilia^ 
quibus  converterentur,  si  vellent;  et  eodem 
modo  loquitur  Stephanus,  Actor.  1,  dicens :  Vos 
semper  Spiritui  Sancto  resistitis ;  quae  testi- 
monia  Concilium  affert. 

6.  Respondebunt,  opinor,  restitisse  Judseos 
sufEcientibus  auxiliis  collatis^  et  efBcaci  obla- 
to.  Sed  responsio  supponit  efEcax  auxilium 
csse  distinctum  a  prseveniente^  cui  resisti  po- 
test;  quod  tamen  est  contra  doctrinam  illius 
Concilii;  expresse  enim  dicit  illudmet  auxi- 
lium  prseveniens^   quo  homo   convertitur  in 
Deum^  tale  esse  ut  ei  resisti  possit_,  et  ideo 
conversionem  esseHberam;  ergo,  etiam  re- 
spectu  auxihi  efhcacis^  requirit  ad  libertatem 
actus   resistendi  potestatem.   Imo   ( ut  supra 
circa  Concihum  Tridentinum  notavi ),  ut  ratio 
Concilii  sit  efficax^  et  uon  sit  ex  puris  particu- 
laribus,  necesse  est  utloquatur  de  omni  auxi- 
lio  preeveniente  necessario  ad  efiicaciam  auxi- 
lii^  ahoqui  non  recte  probaret  actum  esse  h- 
lierum^  quia  uni  auxilio  prsevenienti  potest 
homo  resistere,  si  alteri  non  possit  resistere. 
Unde  cum  singulariter  loquatur  de   auxilio 
prseveniente^  vel  sentit  esse  unum  tantum^ 
vel  collecfive  loquitur  de  toto  auxiho  praeve- 
niente  ac  trahente,  ac  de  illo,  etiam  quando 
actu  operatur^  dicit  posse  hominem  ilh  resis- 
tere,  etiam  quando  ihi  non  resistit.  Unde  con- 
sequenter  etiam  sentit  illud  idem  auxihum, 
cui  homo  resistit^  de  se  esse  efficaX;,  et  futu- 
rum  fuisse  efhcax,  si  homo  voluisset,  seu  si 
per  eum  non  stetisset.  Et  propterea  optime 
inducit  illa  testimonia,  ut  ex  eo  quod  homi- 
ni  imputatur,  quando  auxihum  manet  inef- 
ficax,  inferat,  etiam  quando  est  efficaX;,  posse 
hominem  ihi  resistere_,  quia  nimirum  idem 
omnino  auxiUum  prseveniens  est^  cui  homo 
interdum  resistit,  interdum  vero  non  resistit^ 
licet  possit.  Neque  in  aho  sensu  potest  tota  iha 
doctrina  firma  et  sohda  inveniri.  Qnod  verbis 
sequentibus  optime  confirmat,dicens :  Frustra 
Paulus  Thessalonicenses   admoneret  spiritiim 
ne  extinguerent,  si  divinis  inspirationihus  ho- 
mi7ies  inemtahiliter  raperentur  ;  quse  ratio  vim 
habet  in  proedeterminatione  _,  quia   respectu 
iUius  cui  datur  frustranea  esset  tahs  admoni- 
tio^  quifi  inevitabiliter  illum  rapiet;  magis  au- 
tem  vana  respectu  ejus  cui  non  datur,  quia 
esset  de  re  sibi  impossibih.  Non  agnoscit  ergo 
ConciUum  tale  genus  rapientis  auxilii,  nec 


ahud  prseveniens  agnoscit,  nisi  divinas  inspi- 
rationes  quse  sine  inevitabiU  raptu  efficaces 
esse  possunt.  Unde  subjungit  idem  Concilium: 
Trahit  quidem  Deus,  utique  efficaciter^  sed  in 
ejus  odorem  currimus ;  non  vi,  non  unco  rapta- 
muT^.  Certe  non  potest  voluntas  majori  vi  ra- 
ptari^  quam  physica  prsedeterminatione,  nec 
potest  cogitari  motio  cui  metapliora  unci  ma- 
gis  accommodetur.  Satis  ergo  aperte  docet  il- 
hid  Concihum  Deum  inspirationibus  trahere 
homines,  non  aUo  auxiUo^  quod  instar  unci 
eos  rapiat^  ita  ut  resistere  non  possiut. 

7.  AUter  respondet  idem  auctor,  distin- 
guens  in  iUo  auxiUo  entitatem  ejus  a  ratione 
instrumenti  primee  causse  ;  nam  priori  ratione, 
ait ,  est  causa  particularis^  et  ei  resisti  potest ; 
posteriori  autem  modo  continet  in  se  intentio- 
nem  voluntatis  divinse,  quse  est  causa  univer- 
saUs  omnium  entium,  et  ut  sic  ei  resisti  non 
potest.  Dicit  ergo  ConciUum  loqui  de  iUo  au- 
xilio  sub  priori  ratione,  non  sub  posteriori; 
hoc  autem  solum  ex  eo  coUigit,  quod  aUas  as- 
sertio  esset  falsa,  quia,  si  iUo  auxiUo,  posterio- 
ri  modo  spectato,  resisti  posset,  voluntati  Dei 
posset  resisti,  quod  falsum  est.  Sed  non  est  haec 
probabiUor  evasio.  Primo  ad  hominem,  re- 
pugnat  propriae  doctrinse;  docent  enim  iUi 
auctores  auxiUum  esse  per  se  efficax,  et  ex  vi 
suee  entitatis  et  naturse  voluntatem  ad  exerci- 
tium  physice  determinare  ;  ergo  fateri  debent 
tale  esse  iUud  auxiUum^  etiam  in  sua  entitate 
praecise  consideratum,  ut  iUi  non  possit  huma- 
na  voluntas  resistere.  Item  aiunt  entitatem 
iUius  auxiUi  non  subordinari  nec  subesse  do- 
minio  vohmtatis  creatae,  sed  potius  illam  sibi 
subjicere  ex  vi  suae  entitatis  ;  ergo  non  est  in 
potestate  voluntatis  affectae  iUa  entitate  taUs 
auxilii^  iUo  uti,  vel  non  uti,  sed  potius  auxi- 
lium  semper  iUa  utitur,  ita  ut  vohmtas  in  hoc 
uon  possit  ei  resistere.  Item  aiunt  frequentis- 
sime,  imphcare  contradictionem,  entitatem  il- 
lius  auxihi  conjungi  cum  carentia  actus  seu 
effectus  ejus ;  ad  id  autem  quod  implicat , 
nuUa  est  potentia;  ergo  non  est  in  voluntate 
potestas  conjungendi  carentiam  cnm  illo  auxi- 
lio,  vel  cum  entitate  ejus  praecise  spectata ; 
ergo  nec  est  potestas  resistendi  illi  enlitati. 

8.  Instantia.  —  Solmtur.  —  Dicent  fortasse 
entitatem  iUam  prodire  semper  a  voluntate 
Dei  absoluta,  et  non  posse  aliter  fieri^  et  inde 
provenire  ut  impUcet  coujungi  cum  carentia 
actus,  ac  proinde  illam  impotentiam  resistendi 
non  esse  solum  respectu  entitatis  auxilii,  sed 
provenire  a  voluntate  Dei.  Sed  in  hoc  etiam 
eequivocatio  committi  videtur,  quia  duee  vo- 


584 


LIB.  y.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI/E  DEI. 


luntates  Dei  absolutse  ibi  distinguendse  sunt : 
una  est  voluntas  faciendi  in  bumana  volun- 
tate  entitatem  talis  auxilii ;  alia  est  voluntas 
absobita,  quod  homo  convertatur ;  nam  cum 
conversio  actuabs,  et  auxilium  ad  illam^  in  re 
sint  distinctiE  entitates^  ut  supponitur,  etiam 
potest  vohmtas  divina  in  ordine  ad  ihas  se- 
cundum  rationem  distingui.  Quamvis  ergo 
iha  entitas  auxihi  non  possit  esse  in  rerum 
natura,  sine  vohmtate  Dei  absohUa  dandi  il- 
lam,  quia  est  causa  efficiens  ejus  unica,  nibilo- 
minus  si  tahs  entitas  per  se  non  est  tahs,  ut  ei 
vohmtas  humana  resistere  non  possit,  produ- 
cere  poterit  iham  Deus  ex  sola  ista  vohmtate 
absoluta  dandi  iham,  sine  vohmtate  abso- 
luta  de  actu  conversionis  bominis,  quia  hsec 
voluntas  non  est  per  se  causa  efficiens  il- 
hus  entitatis,  nec  repugnat  fieri  ex  alia  iuten- 
tione  divina^  pro  ihius  hbertate.  Neque  in  se 
habet  unde  repugnet  separari  a  tah  conversio- 
ue,  neque  id  recipit  ex  iha  sola  voluntate  di- 
vina^  per  quam  fit^  quia  ex  vi  ihius  solam  en- 
titatem  intrinsecam  recipit.  Hoc  autem  dici- 
tur  esse  impossibile  in  iha  sententia. 

9.  Alia  instantia.  —  Retorquetur.  —  Unde 
aiunt  entitatem  ihius  auxihi  necessario  proce- 
dere  a  voluntate  Dei_,  qua  vuU  ipsam  bominis 
conversionem.  Ergo  in  boc  necessario  suppo- 
nunt  entitatem  iham  talem  esse,  ut  ex  vi  suee  es- 
sentise  et  proprietatis  babeat  ita  determinare 
vohmtatem  humanam^  ut  habeat  inevitabilem 
connexionem  cum  actuah  ejus  consensu.  Non 
ergo  habet  iha  entitas  talem  efficientiam,  quia 
subest  vohmtati  Dei  de  consensu  vohmtatis 
creata3,  sed  potius  ideo  volendo  Deus  talem 
entitatem,  necessario  vult  efficaciam  iham 
consensuSj  quia  est  intrinseca  et  inseparabihs 
a  tali  entitate.  Tandem  ita  hoc  declaro,  quia 
vel  iha  entitas  de  se  et  natura  sua  habet  quod 
sit  instrumentum  absohitce  vohmtatis  Dei  de 
actu  voluntatis  bominis^  vel  solum  id  babet 
ab  extrinseco  ex  arbitrio  Dei ;  boc  posterius 
dici  non  potest  in  iha  sententia ;  tum  quia 
ahas  posset  poni  in  re  iha  entitas,  et  non  as- 
sumi  ut  tale  instrumentum ;  tum  etiam  quia 
queerendum  statim  erit  quid  addat  Deus  illi 
entitati,  volendo  iha  uti  ut  tah  instrumento ; 
nam,  si  nihil  addit^  impertineus  est  illa  enti- 
tas^  quia  sine  iha  posset  Deus  uti  inspiratioue 
ut  instrumento  ad  talem  eJBfectum^  et  uti  una 
inspirationC;,  et  non  aha,  pro  suo  arbitrio.  Si 
vero  iha  entitas  natura  sua  habet  innatam  et 
inseparabilem  iham  rationem  instrumenti , 
inutihs  est  distinctio,  quia  in  entitate  ihius 
auxihi  preecise  spectata  includitur  essentiahter 


ratio  instrumenti,  et  ita  non  potest  ihi  resisti 
magis  sub  una  ratione  quam  sub  aha. 

10.  Concilii  explicatio  rejicitur.  —  Secun- 
do,  binc  facile  ostenditur  ahenam  esse  expo- 
sitionem  a  mente  dicti  Goncihi.  Primo,  quia 
non  est  verisimile  Concihum  cogitasse  de  dis- 
tinctione  obscurissima,  et  quae  vix  possit  iutel- 
hgi,  minusque  credibile  est  ex  iha  pendere 
concordiam  hbertatis  cum  auxiho  efficaci  gra- 
tiae,  et  veritatem  ihius  propositionis,  quod  ho- 
mo  possit  ihi  resistere,  et  quod  Coucihum, 
tam  a})solute,  et  sine  distinctione  affirmaverit 
posse  vohmtatem  ilh  auxiho  resistere.  Secun- 
do  et  maxime^  quia  Goncihum  expresse  loqui- 
tur  de  iho  auxiho,  ut  est  virtus^  seu  ins- 
trumentum  Dei  ad  trabendam  vohmtatem. 
Hoc  aperte  probamus  ex  ihis  verbis  :  Interiori 
quodam  et  occuUo  secretioris  inspirationis  af- 
flatu  contacta,  et  ex  ihis  :  Nec  tamen  tale  sit 
Imjusmodi  trahentis  Dei  auxilium,  etc;  auxi- 
hum  enim,  quo  Deus  nos  trabit,  instrumen- 
tum  Dei  est;  unde  cum  a  Conciho  considere- 
tur  ut  per  ihud  nos  Deus  trahit,  evidenter  lo- 
quitur  de  iho  ut  instrumento  Dei.  Item  infra 
eodem  modo  considerat  divinas  inspirationes, 
quando  dicit^  non  rapere  nos  inevitaliliter ,  ac 
denique,  metapbora  unci,  apertissime  decla- 
rat,  et  sermonem  esse  de  auxiho,  ut  instru- 
mento  Dei^  et  Deum  non  rapere  nos  suo  auxi- 
ho,  neque  uti  iho  uttah  instrumento  quo  ve- 
hiti  unco  raptemur.  Tertio_,  per  iham  distinc- 
tionem  destruitur  doctrina  Concihi^  nam  qua- 
cumque  ratione  non  possit  resisti  ilh  auxiho, 
tohitur  hbertas  actus  ;  si  enim  ihi  entitati  se- 
cundum  se  spectatee  resistere  non  possemus, 
non  esset  consensus  noster  hber  ;  ergo  si  ihi 
ut  instrumento  Dei  resistere  non  possumus, 
consensus  non  erit  hber.  Probatur  consequen- 
tia,  quia,  quod  ad  nos  attinet,  tanta  necessi- 
tas  nobis  infertur  uno  modo  sicut  aho  ;  quod 
autem  ex  parte  agentis  boc  vel  illo  modo  fiat, 
nibil  ad  nostram  hbertatem  refert^  ut  in  pri- 
mo  prolegomeno  late  ostensum  est.  Et  confir- 
matur,  quia  iha  entitas  non  babet  rationem 
divini  auxihi,  nisi  quatenus  per  vohmtatem 
Dei  datur ;  ergo  si  illi,  ut  subest  vohmtati,  re- 
sistere  non  possumus,  simphciter  auxiho  di- 
vino  resistere  non  possumus^,  cujus  contrarium 
simphciter,  et  sine  addito  vel  declaratione  do- 
cuit  illud  Concihum. 

W.  Alia  ejusdem  CoJicilii  expositio.  — 
Bcripturam  interpretandi  regula.  —  Addunt 
ergo  tertiam  explicationem ,  dicentes  :  Vel 
potest  explicari  Concilium  de  resistentia  in 
generali  guadam  acceptione,  quatenus  posse 


CAP.  XXXIX.  QUID  ALIA  CONCILIA  VEL  PONTIFICES  SUMMI,  ETC. 


585 


resistere  est  idem  quodposse  dissentire,  si  velit, 
ut  loqtdtur  sanctum  Concilium  Tridentinum. 
Per  quse  verba  videutur  velle  liic  etiam  ap- 
plicare  explicationem  de  sensii  diviso.  At  pro- 
fecto,  si  liceret  hoc  pacto  Coneilia  interpretari, 
niliil  certi  in  illorum  definitionibus  ac  doctri- 
nis  baberemus.  Quoties  enim  aliquis  sentiret 
verba  Concilii  contraria  ei  opinioni  cui  ipse  af- 
fectus  est,  posset  ad  libitum  verba  ad  impro- 
prium  sensum  detorquere ,  vel  significatio- 
nem  novam,  et  communiter  non  usitatam  illis 
affingere.  Certe  si  lioc  licitum  est,  frustra  Au- 
gustinus^  ex  vi  et  proprietate  nomiuis  adjuto- 
ris,  quo  Deum  invocamus  :  Adjutor  meus  esto, 
ne  derelinquas  me,  Psalmo  78,  colligit  etiam 
nos  aliquid  agere  :  Na^n  si  niJiil  agis  (inquit), 
quomodo  juvaris,  tract.  4  in  1  epist.  Joan.^  et 
sermone  13  de  verb.  Apostoli ;  imo  universa 
Ecclesia,  ex  proprietate  verborum  :  Hoc  est 
corpus  meum,  colligit  realem  prsesentiam  cor- 
poris  Domini  in  Eucbaristia.  Et  simili  modo^ 
ex  proprietate  verborum  quibus  idem  Christus 
Deus  et  bomo  dicitur  in  Scriptura,  veritatem 
mysterii  Incarnationis,  secundum  substantia- 
lem  unionem  duarum  naturarum^  comproba- 
vit.  Et  in  universum,  hgec  regula  interpre- 
tandi  Scripturam,  ut  a  proprietate  verborum 
sine  auctoritate  certa,  vel  ratione  cogente  non 
recedamus.  Quae  in  Conciliorum  interpretatio- 
ne  servanda  est,  prtesertim  quando  doctrinam 
tradunt  contra  haereticos ;  tunc  enim  summa 
industria  omnem  sermonis  improprietatem  et 
ambiguitatem  vitare  student,  ne  hsereticis  oc- 
casionem  tergiversandi,  et  eludendi  doctrinam 
rehnquant,  quoad  fieri  possit. 

12.  Nullo  ergo  modo  admittenda  est  illa  in- 
terpretatio,  quse  a  proprietate  verbi  resistendi 
recedit.  Quid  enim,  quseso,  est  resistentia  in 
generali  quadam  acceptione  ?  Aut  quis  unquam 
intellexit  verbum  resistendi  habere  locum  ubi 
non  est  oppositio,  seu  contraria  motio  ?  Resis- 
teniia  ergo  intriusece  involvit  compositionem 
contrarise  motionis,  et  ideo  interpretari  potes- 
tatem  resistendi  in  sensu  diviso^  perinde  est 
ac  dicere  illam  non  esse  potentiam  resistendi, 
sed  cessandi  ab  opere,  si  motio  alias  cesset. 
Unde  recte  argumentatur  vir  ingeniosus  a  si- 
mili,  ex  verbis  Pauli,  Roman.  4  :  Ubi  non  est 
lex,  nec  prcevaricatio ;  nam  quia  preevaricatio 
includit  compositionem  cum  lege  cui  opponi- 
tur,  optime  conchidit,  ubi  est  praevaricatio , 
supponi  legem ;  et  cessante  lege,  non  habere 
locum  praevaricationem.  Ita  ergo  resistentia 
intrinsece  dicit  compositionem  cum  opposita 
motione,  et  ideo  si  liberum  arbitrium  dici- 


tur  posse  resistere  ausiho  gratise,  supponitur 
auxilium  movens  arbitrium ;  si  autem  non 
potest  impedire  opus  auxihi^  nisi  prius  au- 
feratur  auxihum^  illud  non  est  posse  resis- 
tere ;  destruitur  ergo  sententia  Concilii,  cum 
sensus  divisus  in  ea  cogitatur.  Quod  a  fortiori 
^^robant  omnia  dicta  in  simili  de  Concilio  Tri- 
dentino,  nam  verbum  resistendi  evidentius  fa- 
cit  sensum  compositum,  et  idem  sensus  seque 
necessarius  in  preesenti  est,  ut  sententia  Con- 
cilii  sit  hsereticis  contraria,  et  ut  ex  illa  po- 
testate  resistendi  recte  Ubertatis  usum  inferat, 
ut  satis  in  cap.  34  explicatum  est. 

13.  Auxilium  efficax  quale  sit.  —  Hinc  tan- 
dem  Ledesma,  art.  13^  ad  ^,  fatetur  auxilium 
efScax  non  esse  tale  ut  inevitabihter  inferat 
actum  :  Nam  auxilia  (inquit),  quce  inevitabili- 
ter  actus  inferrent,  tollerent  libertatem,  quia 
non  relinquunt  inpotentia  potestatem  qua  possit 
actus  vitare.  Et  de  talibus  auxiliis  (inquit)  lo- 
quitur  Concilium  Senonense.  Unde  consequen- 
ter  ait  ex  auxilio  efficaci  actum  sequi  infalli- 
biliter,  non  inevitabiliter ;  quia  cum  moveat 
potentiam  et  prsedeterminet  illam  juxta  natu- 
ram  et  conditionem  vohmtatis  hberi»,  semper 
manet  in  potentia  virtus  et  potestas  ad  actum 
vitandum,  si  vult.  Et  ad  lioc  suadendum,  ad- 
ducit  communem  doctrinam  distinguentem 
inter  illos  duos  terminos,  et  asserentem,  con- 
tra  Cajetanum ,  effectus  hberos  et  contingen- 
tes,respectu  divinse  voluntatis,  venire  infalhbi- 
hter,  non  inevitabihter,  quia  infallibihtas  re- 
spicit  scientiam,  inevitabihtas  dicit  ordinem  ad 
causas  secundas ,  quse  si  evitare  nequeunt,  in- 
quit,  effectus  productionem,  ad  illam  necessi- 
tantur.  Unde,  hcet  expresse  non  dicat  posse 
hominem  resistere  auxiho  eflicaci ,  id  aperte 
sentire  videtur;  tum  quia  per  illam  doctrinam 
vult  satisfacere  Concilio  Senonensi,  ut  ipsemet 
declarat ;  tum  etiam  quia  si  effectus  non  est 
inevitabihs ,  supposito  auxiho ,  ergo  potest  h- 
berum  arbitrium  illud  evitare  ;  ergo  potest 
impedire ;  ergo  potest  auxilio  resistere. 

14.  Uesponsio  Concilio  non  satisfacit.  — 
Haec  vero  responsio  imprimis  non  potest  Con- 
cilio  satisfacere  ;  tum  quia  manifeste  loquitur 
de  potentia  resistendi^  qu£B  respectu  ejus  au- 
xilii  potest  in  actum  reduci,  ut  patet  ex  testi- 
moniis  Scripturse,  quse  adducit ;  tum  etiam 
quia  non  agnoscit  auxihum  prseveniens,  uisi 
divinas  inspirationes,  quibus  immediate  con- 
jungi  dicit  consensum  vel  dissensum,  et  ta- 
men  respectu  illarum  ponit  resistendi  poten- 
tiam,  non  respectu  alterius  ausilii  praedetermi- 
nantis,  imo  sentit  non  dari,  quia  ilh  resistere 


586  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

non  posset,  quia  esset  veluti  uncus  volunta- 
tem  raptans.  Deinde  illa  responsio^  ut  supra 
late  ostendi ,  destruit  propriam  sententiam  ; 
nam  si  auxilium  tale  est^  ut  implicet  contra- 
dictionem  cum  illo  componi  carentiam  ac- 
tus,  quoraodo  actus  ille  est  evitabilis  supposito 
auxilio,  nam  evitabilitas  dicit  possibilitatem 
carentia3  actus,  non  obstante  auxilio,  qute  pos- 
sibilitas  fundari  debet  in  potestate  vitandi  ac- 
tum  in  sensu  composito,  et  stante  auxilio ;  vi- 
tare  autem  non  est  aliud  quam  carere  illo  ;  er- 
go  includit  potestatem  carendi  actu,  conjun- 
gendo  illam  carentiam  cum  tali  auxibo.  Quse 
autem  potentia  potest  esse  ad  id  quod  implicat 
contradictionem  ?  Prseterea^  distinctio  illa  in- 
ter  infallibile  et  inevitabile  optima  est,  si  in- 
fallibilitas  sobim  dicat  babitudinem  ad  scien- 
tiam  intuentem  veritatem  futuri  efiectus  in  se- 
ipsa ;  si  autem  oriatur  ex  causa,  involvit  re- 
pugnantiam,  nam  talis  infallibilitas  fundatur 
in  iuevitabilitate  effectus  a  tali  causa.  At  vero 
effectus  auxilii  efficacis  dicitur  esse  infallibilis 
ex  vi  auxilii  secundum  se  spectati,  ut  est  causa 
talis  effectus;  ergo  repugnat  dicero  effectum 
sic  infallibilem  non  esse  inevitabilem  respectu 
talis  auxilii.  Et  ideo  Davila,  in  suo  librO;,  ssepe 
dicit  hoc  auxilium  movere  voluntatem  infal- 
libibter  et  inevitaltiliter,  et  Gabezudo  dixit 
infallibiliter  et  immutabiliter,  quod  perinde 
est ;  qui  certe  magis  consequenter  loquuntur, 
tamen  nimis  aperte  contradicunt  Concilio  Se- 
noneusi,  et  id  admittunt  quod  directe  videtur 
coutrarium  libertati.  E  contrario  vero  Ledes- 
ma,  timens  hunc  lapsum,  a  propria  sententia 
invitus  recedit. 

15.  Dedaratur.  —  Illalio.  — -Et  declaratur 
amplius  ad  hominem,  nam  idem  auctor,  ar- 
tic.  2_,  ad  5,  circa  fmem,  ait  auxilium  prsede- 
terminans  appUcare  vohmtatem  ad  operan- 
dum,  et  omnino  non  subordinari  ipsi  poten- 
tice,  etiam  quoad  exercitiam  actus,  quia  tenet 
se  ex  parte  primee  causee ;  nam  est  motio,  qua 
mediante  Deus  movet  poteutiam,  et  ideo  non 
subordinatur  illi.  Ex  quo  evidenter  infertur 
voluntatem  non  habere  ullam  potestatem  su- 
pra  tale  auxilium,  ut  ilkid  impediat  ab  exer- 
citio  sui  actus;  nam  illa  duo  sunt  correlativa 
disquiparantise,  scilicet,  subesse  alteri,  et  hoc 
illi  prffiesse ;  crgo  ablato  uuo,  aufertur  aliud ; 
si  ergo  auxilium  non  subordmatur  potentiaj 
voluntatis  quoad  exercitium  actus,  nec  voluntas 
habet  potestatem  qua  ihi  prajsit  (ut  sic  dicam), 
vel  possit  impedire  cxercitium  sui  actus ;  ergo 
non  habet  potestatem  vitandi  talem  actam. 
Ergo  repugnant  illa  duo^   scllicet^  auxilium 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
non  subordinari  potentige,  et  potentiam  posse 
evitare  actum,  stante  auxilio.  Qiiod  si  forte 
dicat  hanc  potentiam  vitandi  talem  actum  es- 
se  tantum  in  sensu  diviso,  redimus  ad  priora 
absurda,  et  tantum  verbis  ludimus,  quia  hffic 
potestas  non  tollit,  quin  auxilium  simul  da- 
tum  inevitabibter  actum  inferat;  nulla  enim 
esse  potest  motio  adeo  necessitans,  quin  in 
sensu  diviso  relinquat  potestatem  vitandi  ac- 
tum,  vel  potius  carendi  illo;  quia  revera  posse 
carere  actu,  ablato  auxilio,  non  est  posse  vi- 
tare  illum,  quandoquidem  nec  potest  vitare 
quin  habeat  auxilium,  per  intrinsecam  potes- 
tatem  moralem,  sed  solum  potest  illo  carere 
ex  voluntate  extrinseca  Dei,  nec,  illo  auxiho 
posito,  potest  vitare  quin  actus  sequatur.  Nul- 
lum  ergo  subterfugium  linquitur,  quo  hgec 
definitio  Concilii  Senonensis  eludi  aut  vitari 
posse  videatur. 

46.  Ohjectio  ex  Concilio  Senonensi.  —  Eli- 
ditur. —  Contra  nos  vero  objici  solet  ex  eodem 
Conciho  Senonensi,  quia  de  bonis  operibus 
dicit  :  In  qtdbus  et  liberum  arbitriim  opera- 
tur,  et  gratia,  primo,  tamm  et  principalius 
gratia,  et  ut  Pelagianum  condemnat,  non 
solum  eum  qui  negat  necessitatem  gratiee,  sed 
etiam  qui  primatum  illi  denegat.  Sed  heeo 
quid  contra  nos,  qui  id  totis  viribus,  et  omni 
veritate,  et  proprietate  defendimus,  cum  ea- 
dem  proprietate  libertatem  servantes  et  de- 
clarantes,  quod  alii  in  hac  posteriori  parte  non 
prsestant,  et  ideo  potius  eisdem  verbis  per- 
stringi  possunt. 

17.  Alia  objectio  ex  Concilio  Moguntino. — 
Objiciunt  etiam  nobis  Concilium  Moguntinum, 
cap.  7,  in  quo  nihil  invenimus  nisi  quod  Con- 
cilium  Arausic,  et  Trident.  docuerunt,  scili- 
cet,  initium  justificationis  esse  ex  gratia,  et 
per  gratiam  nos  excitari,  et  adjuvari,  ut  con- 
sentiendo,  et  cooperando,  ad  justificationem 
disponamur.  Quse  omnia  nos  constanter  doce- 
mus,  idemque  quod  verbis  Concilii  Senonensis 
proxime  respondimus,  de  illis  dicere  possu- 
mus.  Et  quee  in  Concilio  Tridentino,  et  aliis 
expendimus,  in  hoc  ponderari  possunt,  quia 
tantum  ponit  gratiam  excitantem,  per  quam 
soius  Deus  operatur  in  nobis,  et  adjuvantem 
qua  nobiscum  operatur,  et  nos  illi  libere  co- 
operamur;  aliam  vero  prajdeterminantem  gra- 
tiam  nec  agnoscit,  nec  indicat. 

18.  Ohjicitur  iesti77ionium  aliquocl  suh  no- 
mi7ie  Concilii  Colon.  —  Distinctio  auxilii  p'ce- 
venientis  ihi  tradita  exJiihetur. — Denique  obji- 
ciunt  nobis  testimonium  aliquod  sub  nomine 
Goncilii  Colon.,  quod  revera  Goncilii  non  est. 


CAP.  XXXIX.  QUID  ALIA  CONCILIA  VEL  PONTIFICES  SUMMI,  ETC. 


587 


sed  Enchiridium  quoddam  non  magnse  aucto- 
ritatis,  ut  in  proleg.  6,  c.  22,  in  fine,  diximus; 
et  ideo  necessarium  nobis  non  esset  ad  illud 
respondere,  etiamsi  in  aliquo  nobis  contradi- 
cere  videretur.  Re  tamen  vera  nibil  babet  con- 
trarium^  imo  ssepe  dicit  in  bominis  vobmtate 
esse  ut  gratiam  sibi  oblatam  vel  recipiat,  vel 
repudiet,  et  preevenientem  gratiam  acceptare, 
vel  abjicere,  et  similia  nostrse  sententise  con- 
sentanea.  Neque  ibi  aliam  gratiam  operantem 
vel  prsevenientem  insinuat,  prsster  divinas  in- 
spirationes  et  iUuminationes.  Nibil  ergo  illi 
Encbiridio  respondere  necesse  est.  Utile  vero 
censeo  expUcare  quamdam  distinctionem  au- 
xilii  preevenientis,  quam  ibi  tradit ;  tum  quia 
esse  potest  usui,  tum  etiam  quia  posset  abquis 
ad  prsedetermiuans  auxiliura  illam  appUcare : 
JVam  gticpdam  dicitur  esse,  qua  Beus  prwvenit 
peccatorem  ut  resurgat,  alia  qua  peccator  frce- 
venienti  Deo  assentiens  resurgit.  Unde  prior  co- 
gilari  potest  esse  auxilium  praeveniens  sufH- 
ciens,  posterior  vero  auxiUum  efiicax  prcede- 
terminans,  quia  dat  non  tantum  posse,  sed 
etiam  consentire.  Et  ideo  hsec  posterior  voca- 
tur  ibi  justificans  gratia,  quia  infallibiliter 
pertrahit  ad  illam. 

■1 9.  Illa  datur  circa  gratiam  prcevenientem, 
ex  actiius  et  proximis  effectihcs.  — Alius  vero 
sensus  longe  fuit  ab  auctore  ilUus  libri  inten- 
tus.  Distinxit  enim  duplicem  gratiam  prseve- 
nientem,  non  ex  modo  determinandi,  seu  mo- 
vendi  vohintatem^  sed  ex  actibus,  et  proximis 
efFectibus  ad  quos  gratia  praeveniens  datur. 
Una  enim  datur  ad  actus,  qui  remote  dispo- 
nunt  ad  justitiam;  aha  ad  actum,  qui  est  ul- 
tima  dispositio;  et  prior  dicitur  dari  peccatori 
ut  resurgat,  posteriori  vero  jam  resurgit.  Unde 
utraque  ex  his  gratiis  potest  esse  sutficiens  et 
efhcax,  neutra  vero  est  physice  prsedetermi- 
nans  vobnitatem.  Nam  de  priori  gratia  ibi  di- 
citur  consistere  in  motu  cogitationis  sancta^,  et 
affectionis,  vel  timoris,  et  ex  illa  seepe  oriri 
bonos  actus  hberos  et  supernaturales,  dispo- 
nentes  ahquo  modo  ad  justificationem,  inter 
quos  actus  ponitur  actus  fidei  vel  attritionis. 
Est  ergo  gratia  prseveniens,  non  tantum  suffi- 
ciens,  sed  etiam  efficax  ad  suum  proximum 
effectum  propter  quem  datur,  licet  non  sem- 
per  sit  efficax  ad  effectum  justificationis  uhimo 
intentum.  Sicut  vocatio  ad  fidem,  qua  homo 
de  facto  convertitur  ab  infidehtate,  hcet  non 
convertatur  ad  po3nitentiam  ahorum  peccato- 
rum,  vocatio  efficax  est  in  suo  gradu,  licet  non 
sit  ex  omni  parte  perfecta,  nec  efficax  quoad 
omnia  ad  justificationem  uecessaria.   Unde 


in  iho  efi^ectu  invenitur  hbera  determinatio 
voluntatis,  quoe  ab  ipsa  fit  cum  cooperante 
gratia,  et  non  a  sola  preeveniente  :  quod  in 
eodem  libro,  §  Ergo  cum  peccator,  insinuatur, 
cum  dicitur  :  Interim  nos  ante  justificationem 
niliil  facimus,  nisi  quod  bonis  i^ispirationihus 
Dei  non  repugnamus,  sed  assentimus. 

20.  Gratia  prceveniens,  quce  dicitur  dari  ho- 
mini  restirgenti  a  peccaio.  —  Aha  vero  gratia 
praeveniens  dicitur  dari  homini  resurgenti  a 
peccato,  quia  datur  immediate  ad  dispositio- 
nem  ultimam  quee  simul  tempore  est  cum  jus- 
tificatione  ipsa.  Et  hsec  etiam  gratia  preeve- 
niens  consistit  in  divinis  excitationibus  per 
ihuminationem  et  inspirationem  Spiritus  San- 
cti,  quibus  bomo  immediate  inducitur,  et  ele- 
vatur  ad  ultimam  dispositionem,  atque  ideo 
ad  ipsam  justitiam,  ut  ibidem,  §  Ilanc  autem 
gratiam,  late  exponitur;  unde  bajc  etiam  gra- 
tia  prseveniens  potest  interdum  tantum  esse 
sufficiens,  interdum  vero  etiam  efficax,  coope- 
rante  ipsi  libera  vohmtate,  eadem  gratia  prae- 
venta  et  adjuta.  Et  lioc  est  quod  ibi  significa- 
tur  cum  dicitur  :  Tta  totum  Deo  recte  adscribi- 
tur,  qui  vohnitatem  nostram,  quam  creando 
nobis  impertiit,  gratia  sua  praevenit,  excitat 
torpescentem,  ut  lapsum  suum  norit;  postea 
corrigit  nolentem,  ut  resurgere  possit,  et  sic 
sahis  nostra  Dei  gratuitum  est  donum.  Hffic 
autem  motio  et  excitatio  quas  datur,  ut  imme- 
diate  efficiat  uUimam  dispositionem  ad  gra- 
tiam,  actu  non  justificat  bominem,  nisi  quan- 
do  actu  obtinet  a  voluntate  hominis  talem  con- 
sensum,  et  ideo  tunc  sohim  potest  illam  deno- 
minationem  gratiee  justificantis  recipere,  jus- 
tificantis  ,  scilicet ,  non  formaUter,  sed  suo 
modo  effective  et  dispositive.  Ad  hanc  autem 
efficientiam  vel  denominationem  non  est  ne- 
cesse  ut  habeat  ex  se,  et  natura  sua,  istam 
y\m  preedeterminaudi  physice  voluntatem,  sed 
satis  est  ut  secundum  propositum  Dei  in  ea 
opportunitate  conferatur,  iu  qua  prsenoscitur 
efFectum  habitura;  neque  aliud  ex  iho  Encbi- 
ridio  coUigi  posset ,  etiamsi  ejus  auctoritas 
admittenda  esset. 

21.  Praeter  Conciha,  desiderare  potestlector 
ut  aha  decreta  ecclesiastica,  a  Summis  Ponti- 
ficibus  de  hac  materia  edita,  expendamus.  Si 
quis  autem  legat  attente  quse  de  doctrina  Pon- 
tificum  in  hac  materia  diximus  prolegom.  6, 
cap.  \ ,  facile  intelliget  nibil  hic  nobis  adden- 
dum  superesse,  quia  ipsi  in  suis  Decretalibus 
solum  coufirmant  Africana  ConcUia,  vel  eam- 
dem  doctrinam  tradunt,  quam  illa  et  Arausi- 
canum  Concilium  docuerunt ;  et  ideo  quee  d^ 


588 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATItE  DEI. 


his  Conciliis  diximus,  de  decretis  Pontificiis  in- 
telligi  debent.  Docent  enim  necessitatem  gratice 
contra  Pelagium,  illique  tribuunt  salutis  ini- 
tium  contra  SemipelagianoS;,  de  auxilio  autem 
prffideterminante  ne  verbum  insinuant.  Quod 
maxime  intelligere  liceat  ex  epistola  Coeles- 
tini^  ubi  summatim  omnes  sententise,  in  qui- 
bu3  doctrina  fidei  ad  gratiam  pertinens  conti- 
netur^  referuntur  ex  Innocentio  Papa,  et  Afri- 
canis  Conciliis,  et  aliquid  additur  ex  Zozimo 
Papa,  quod  in  ejus  decretis  nunc  non  habe- 
mus.  Et  iu  fine  subduntur  illa  verba  :  Profim- 
diores  vero,  difficilioresquepartes  occurrentiim 
qucpstionum,  quas  latius  pertractarunt,  qui  lue- 
reticis  restitenmt,  sicut  non  audemus  contem- 
nere,  ita  non  necesse  Imlemus  adstruere,  qtda 
ad  confitendum  gratiam  Dei,  cujus  operi  ac  di- 
gnationi  nihil  penitus  suUrahendum  est,  satis 
sufficere  credimus  quidquid  secundum  prcedi- 
ctas  regulas  Apostolicce  iSedis  nos  scripta  do- 
ctcerunt.   Cum  ergo  in   superioribus  regulis 
nihil  de  gratia  prsedeterminante  doceatur,  rec- 
te  ex  his  ultimis  verbis  conchidimus,  ad  ex- 
pugnandos  Pelagianos  et  Semipelagianos^  et 
ad  totam  gratiae  necessitatem  tuendam^  illam 
non  esse  -^necessariam,  ac  proinde^  cum  ahun- 
de  videatur  libertati  repugnare,  non  esse  ad- 
mittendam.  Propter  haec  igitur  phira  de  his 
epistohs  Pontificum  dicere  non  est  visum  ne- 
cessarium^  neque  etiam  pro  nobis  ahud  spe- 
ciale  argumentum  ex  eis  sumimus,  praater  ne- 
gativum,  quia  sine  auxiho  prsedeterminante 
sufiicientem  gratise  doctrinam  nobis  tradide- 
runt^  et  Pelagianos  et  Semipelagianos  confu- 
tarunt,  quod  in  hoc  puncto^  ut  seepe  ostendi^ 
magnum  est  argumentum.  Ahqua  vero  quee 
nonnuUi  PontificeS;,  non  ut  Pontifices,  sed  ut 
Scriptores,  vel  Doctores  ecclesiastici  tradide- 
runt;,  in  sequenti  capite  proponentur.  Ad  Patres 
igitur  veniamus. 

CAPUT  XL. 

EX  PATRIBUS  AUGUSTINO  ANTIQUIORIBUS  PHYSIGA 
rR^DETERMINATIO  REFELLITUR;,  ET  VOCATIO 
CONGRUA  COMPROBATUR. 

i .  Scopus  et  ordo  capitis.—Vt  veritatem  lu- 
cidius  ostendamus,  et  lectoris  fastidium  leve- 
mus;,  in  tres  classes  Patres  a  quibus  argumen- 
tum  sumimus,  distinguimus.  \n  prima^  poni- 
mus  eos  qui  vel  Augustinura  praicesseruut,  vel 
usque  ad  ejus  tempora  vixerunt,  et  ab  eo  doc- 
trinam  ejus  de  gratia  vix  legere  potuerunt ; 
in  secunda,  solum  Augustiuum  ipsum  consti- 


tuimus,  tanquam  preecipuum  gratise  Dei  pro- 
pugnatorem ;  in  tertia,  ponimus  subsequentes 
Patres,  qui  Augustinum  imitati  sunt. 

2.  Scriptorum  ordo.  — Principia  generdlia 
quce.  —  Quod   ad  primi   ordinis   Scriptores 
spectat,  quia,  ut  dixi^  fere  nuhus  eorum,  prse- 
ter  Hieronymum,  de  divina  gratia  ex  professo 
disputavit,  non  sunt  ab  eis  testimonia  expressa 
expectanda,  sedtantum  ahqua  generaha  prin- 
cipia,  ex  quibus  per  necessarias,  vel  multum 
probabiles  illationes ,  eorum  sententia  coUigi 
valeat.  Hujusmodi  autem  principia  duo  esse 
censemus.  Unum  est  quod  efiicaciam  praeve- 
nientis   gratiee   morah  modo  explicent  sine 
physica^  seu  elficaci  prcedeterminatione ;  ahud 
est  quod  ad  hbertatem  requirunt  intrinsecam 
potestatem  proximam  sese  flectendi  ad  utrum- 
que,  cui  repugnat  necessitas  pra^determina- 
tionis  ab  extrinseco  preevenientis,  ut  in  hb.  3, 
cap.  43,  aUegavi;  et  statim  ahos]  addam,  qui 
etiam  in  operibus  gratiae  necessariam  existi- 
mant  eamdem  potestatem  proximam  ad  utram- 
que  partem,  ac  proinde  volunt  in  nostra  po-- 
testate  esse  uti  vel  non  uti  gratia,  qua  a  Deo 
praevenimur,  quod  repugnat  physicas  prsede- 
terminationi,  ut  defensores  ejusfatentur. 

3.  Addmitur    Chrysostomus   ex   Patrihcs 
Grcecis. —  Primo  igitur,  ex  Patribus  Grsecis, 
adduco  Chrysostomum,  homiL  19  in  Genes., 
dicentem  :  Quia  lileri  arUtrii  esse  nostram  na- 
turam  fecit  Deus,  ipse  quidem  qiccB  sica  sunt, 
per  suam  misericordiam,  semper  exliihet,   et 
sciens  adscondita  et  profunda  mentis  arcaiia, 
hortatur,  consiclit,   conaticsque  nostros  inalos 
reprimit,  et  necessitatem  utique  non  imponit. 
Quomodo  autem  necessitatem  non  imponat, 
declarans,  subjungit :  Sed  congruis  remediis 
appositis,  iotim  jacere  in  cegrotantis  sententia 
dimittit.  Quod  non  video  qua  veritate  dici  pos- 
set  si  ex  parte  Dei  concursus  gratige  necessa- 
rius,  non  cum  indiflerentia  oflerretur,  sed  in 
unam  partem  prorsus  vohintatem  hominis  de- 
terminaret.  Et  ideo  indicat  Deum,  suadendo 
et  vocando,  congrua  ponere  remedia,  juxta  in- 
finitam  preescientiam  suam.  Unde  homiL  22 
sic  inquit :  Quia  in  nostra  potestate  totum  post 
gratiam  relicticm  est,  ideo  peccantibus  suppli- 
cia  proposita  sunt,  et  lene  operantihus  retrihu- 
tiones.  Ubi  vakie  notanda  est  particula  post 
gratiam,  tum  ad  exphcandam  mentem  Chry- 
sostomi  in  ahislocis,  quse  mox  referemus,  quia 
manifeste  loquitur  de  gratia  pra^veniente  et 
constituente  vohnitatem  in  actu  primo  ;  tum 
etiam  quia  sub  illa  gratia  comprehendit  om- 
uem  gratiam  quovis  modo  antecedentem  con- 


CAP.  XL.  EX  PATRIBUS  AUGUSTINO  ANTIQUIORIBUS  PHYSICA,  ETC. 


589 


sensnm  volimtatis^  iit  ex  priori  loco  et  ex  ipso 
contextu  manifestiim  est,  et^  illa  stante,  dicit 
totiimrelinquiinpotestatevohmtatis,  non  quia 
voluntas  non  indigeat  concursu  Dei  ad  actua- 
lem  consensum,  sed  quia  illum  liabet  ad  utram- 
que  partem  paratum,  et  solum  expectatur  co- 
operatio  ejus;  at  si  preecederet  gratia  prtede- 
terminansj  illa  profecto  non  relinqueret  totum 
in  nostra  potestate,  quam  ad  unum  inevitabi- 
liter  flecteret,  Etsimilimodo  dixit  idemChry- 
sostomus,  homil.  9  in  Joan. :  Dev^s  neminem 
cogit  suadendo  et  lenefaciendo,  volwitarios  quos- 
cumqueet  ultro  sequentes  allicit,  et  ad  se  traliif. 
4.  Aliis  praBterea  locis  videtur  Chrysosto- 
mus  aperte  praedeterminationem  negare,  ut 
homil.  17  in  Joan.,  cum  dicit :  Deus  nostras 
non  prcevenit  voluntates;  et  homil.  12  ad  He- 
braeos,  dicens  :  Nostras  non  prwvenit  tolunta- 
tes,  ne  nostrum  lcedatur  arMtrium ;  et  homiL 
42  ad  Popuhim  :  Nostras  non  prcevenit  vohin- 
tates,  ne  7iostram  temeref  libertatem.  In  quibus 
locis  verbum  antecedit  et  verbum  prcevenit, 
non  sunt  quidem  posita  ad  excludenda  auxilia 
gratia3  excitantis,  seu  prsevenientis,  quse  ante- 
cedens  etiam  dici  potest;  nam  in  hoc  sensu 
locutiones  continerent  errorem  contra  fidem. 
Ergo  posita  sunt  ad  excludendum  motionem 
vi  sua  elEcaciter  prsideterminantem  volunta- 
tem.  Nec  juvabit  solum  dicere  posita  esse  ad 
excludendam  motionem  necessitantem ,  tum 
quia  jam  est  ostensum  non  posse  prseviam 
motionem  sic  determinare,  nisi  necessitet; 
tum  etiam  quia  essent  futiha  et  identica  verba 
Chrysostomi;  perinde  enim  esset  ac  si  diceret : 
Deus  non  necessitat  voluntatem,  ne  tollat  li- 
bertatem ;  sensus  ergo  est  non  praevenire  illam 
tali  efficaci  motione,  ne  Hbertatem  ejus  laedat, 
seu  ne  illam  necessitet.  Atque  in  eodem  sensu 
exponit  Chrysostomus ,  in  dicta  homil.  42, 
illud  Psalm.  120  :  Ne  des  in  commotionem  pe- 
dem  ticum,  dicens :  Quia  in  noUs  est  dare,  non 
in  ullo  altero,  ubi  illa^  negatio  non  excludit 
omnem  efiectionem  Dei,  ut  per  se  constat,  et 
ipse  statim  declarat;  excludit  ergo  prsemotio- 
nem,  quee  efficaciter  faciat  voluntatem  ad  mo- 
vendum  pedem.  Nam  verbum  illud  Psalmi, 
Ne  des,  idem  significat  quod :  Ne  ehgas,  aut 
vohmtatem  tuam  ad  hoc  determines.  Et  ideo 
sibi  statim  objicit :  Qiiid  ergo?  In  Deo  nihit  est? 
respondet :  Omnia  quidem  in  Deo,  sed  non  ita 
ut  liberum  in  nolis  arUtrium  moletur.  Nihil 
ergo  potuit  excludere,  nisi  hanc  efficacem 
praBmotionem. 

5.  Prseterca,  homil.  5  ad  Ephes.,  in  illa  ver- 
ba  :  Qui  aliquando  eratis  longe,  facti  estis  pro- 


pe,  cum  dixit  :  Ilkcd  longe,  et  illud  prope  est 
solius  Wberi  arUtrii,  et  electionis,  per  illud  so- 
lius  non  excludit  adjutorium  Dei ;  excludit  er- 
go  motionem,  quae  determinationem  volunta- 
tis  antevertat  et  indifferentiam  tollat.  Et  eam- 
dem  doctrinam late  tradit  in  homil.  deFerend. 
reprehensionibus  et  conversione  Pauli,  in  fme, 
ubi  prius  dicit :  Paulum  non  sola  'cocatio  ad- 
ducoit ,  sed  et  voluntas  ejus;  et  addit  infra  : 
Vellem  autem  vos  sermonem  liunc  diligmter 
memoria  tenere.  Et  infra,  cum  dixisset  Deum 
ita  trahere  hominem  ut  non  cogat,  addit  verba 
valde  notanda  :  Nam  si  ipse  vult,  nos  autem 
non  volmmcs ,  adnostram  salutem  nikil  pro/i- 
ciimt  ea  quce  alioquin  efficacia  sunt,  non  quia 
infirma  sit  ejus  voluntas,  sed  quia  cogere  nemi- 
nem  vult.  Ubi  primum  expendo  vocare  Chry- 
sostomum  efficacia  auxilia,  quae  ad  salutem 
nihil  proficiunt ,  quia  homo  resistit ,  sentiens 
plane  per  hominem  tantum  stare  ut  effectum 
non  habeant;  deinde  docere  Deum  non  movere 
hominem,  qui  convertitur,  neque  etiam  Pau- 
lum  ipsum  per  talem  motionem  cui  homo  re- 
sistere  non  possit,  non  quia  Deus  id  facere  non 
possit,  sed  quia  si  faceret,  hominem  cogeret, 
id  estj  necessitaret.  Et  hinc  paulo  infra  repre- 
hendit  excusationem  eorum  qui  dicunt  :  Si 
Deus  wletjpersuadebit  mihi  icf  converfar.  Quos 
non  arguo  ( inquit ),  sed  valde  prolo  quod  ad 
voluntafem  Dei  confugiunt,  vellem  autem  nos 
etiam  nostra  offerre,  ef  timc  dicere  :  Si  Deus 
voluerit :  Et  infra  :  Et  alioqul  si  solam  volun- 
tatem  Dei  prcetexas ,  ^iiJiil  eonmi  quilus  opus 
liabes,  adipisceris  unquam,  quibus  verbis,  et 
multis  aliis,  docere  prtecipue  intendit  effica- 
ciam  gratiae,  quoad  actualem  determinatio- 
nem  voluntatis  humanae,  non  es  sola  divina, 
sed  simul  ab  humana  pendere. 

6.  Ad  haec  testimonia  Chrysostomi,  praeser- 
tim  ad  locum  homil.  12  ad  Hebr.,  respondet 
Cumel.,  Chrysostomum  non  solum  ibi  de  auxi- 
lio  praedeterminante,  sed  etiam  de  omni  auxi- 
lio  praeveniente  et  excitante  loqui,  ac  subinde 
errasse,  et  semina  Semipelagiani  erroris  je- 
cisse.  Et  in  me  acriter  invehitur  quod  inepte 
locum  illum  citaverim ,  subticeudo  antece- 
dentia  et  consequentia  verba.  Et  uihilominus 
ex  eadem  homil.  12  suam  sententiam  probare 
conatur,  quasi  potuerit  Chrysostomus  sentire 
praevenientem  gratiam  divinae  inspirationis 
vel  excitationis  repugnare  libertati.  Et  ad  hanc 
posteriorem  partem  suadendam,  adducit  ge- 
neralia  verba  ejusdem  Chrysostomi,  homil.  4 
de  Laudibus  Pauli,  quibus  virtutem  et  poten- 
tiam  gratiee  divinse  mirum  in  modum  extollit. 


590  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

ct  insuperabilem  vocat.  Et  specialiter  ponde- 
rat  illa  verba  :  Noli  (igitur)  in  prava  inrma- 
nere  sententia ,  secl  considera  xirtutem  Cnici' 
^xi.  Quod  si  temponm  opportunitas  cuncta 
fecisse  dicatur,  ad  o^epellendum  Theodotus  et 
ejus  disci])uU  proferentur,  qui,  cum  eisdem  fe- 
re  quihus  etiam  Christus  tem^joriius  extitis- 
set,  et  xeritatem  per  qucedam  etiam  signa  im- 
pugnare  tentasset,  repente  destructi  sunt,  quae 
verba  videtur  iuducere  contra  gratiae  con- 
gruitatem,  quia  sentit  Cbrysostomus  efBca- 
ciam  ejus,  non  ex  temporis  opportunitate , 
sedinefiabili  Cbristi  virtute  provenire. 

7.  Notanda  Chrysostomi  verla  circa  vocatio- 
nem.  —  Heec  vero  objectio  et  reprebensio  efiica- 
ciam  dictorum  testimoniorum  magis  ilhistrat, 
cum  non  possint  adversarii  ilia  eflugere,  nisi 
attribuendo  Gbrysostomo  tum  Semipelagia- 
num  errorem^  tum  contradictionem  in  pro- 
pria  doctrina.  Ego  vero  imprimis  censeo  Cbry- 
sostomum  vere  et  catbolice  sensisse  de  initio 
salutis  et  justitise,  quod  ex  gratia  sit ,  et  non 
ex  nobis.  Hoc  late  probavi  in  dicto  cap.  8, 
lib.  1  de  Preedestinat.,  verbis  expressis  ejus- 
dem  Cbrysostomi^  bomil.  28^  et  38  in  Genes., 
bomil.  42  in  1  ad  Cor.,  et  38  ad  Popul.^  et  aliis 
quse  ibi  videri  possunt.  Et  idem  de  Cbrysos- 
tomo  sensit  Driedo ,  locis  infra  in  proprio  ca- 
pite  allegandis ;  et  Episcopus  Lucensis^  in  Ad- 
vertend.  ad  primum  tomum  Cbrysostomi, 
queesito  9,  ubi  bsec  verba  ex  Cbrysostomo  re- 
fert  :  Nos  cquidrpdd  loni  habemus ,  ex  prceve- 
nientis,  xocantis,  et  semper  incipientis  gratice 
lenignitate,  habemus  ;  nullum  est  in  noUs  me- 
ritum  quod  non  sit  clonum  Dei,  cujus  quidem 
tanta  est  honitas,  ict  velit  nostra  esse  merita, 
qucs  sunt  ipsius  dona.  Non  tamen  designat 
locum,  sed  ait :  In  initio  homilite  citatce.  So- 
lum  autem  citaverat  bomil.  42  in  Genes.,  et 
17  in  Joan.,  inquibus  illa  non  reperio,  nec  in 
alia  bomilia  eadem  formaUa  verba  invenio , 
quamvis  in  senteutia  babeantur  in  dicta  bo- 
mil.  42  ad  Corintb.,  juncta  Iiomiba  de  Adam 
et  Eva.  Sunt  vero  alia  valde  notanda  verba 
ejusdem  Cbrysostomi,  bomil.  70  in  Mattb.  : 
Verum ,  cum  per  gratiam  vocati  sumus,  cur 
ha^c  tam  accurate  disputat  ?  ^Quia,  udelicet,  vo- 
catio  et  purgatio  ipsa  ex  gratia  sunt;  ut  mro 
ijocatus,  jam  et  canclida  indutus  veste,  seipsum 
non  maculet,  ad  diligentiam  cquoque  pertinet 
vocatomm.  Nam  non  quia  digmis,  sed  quia 
gratia  tili  largita  est,  vocatus  fuisti,  oporte- 
hat  te  ucissim  pro  gratia  nonnihil  reddere,  etc. 
Quid  clarius?  Et  in  lib.  de  Compunct.  cord., 
circa  finem,  dicit  nos  mirari   Sanctos,   non 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
propter  signa,  sed  propter  animi  virtutes ;  et 
ait,  qu,od  utique  oiutu  quidem  divino,  et  gratia 
ccelesti,  pivoprio  tamen  studio  operati  sunt. 

8.  His  addo,  Cbrysostomum  nunquam  in 
lioc  puncto  fuisse  sibi  contrarium,  aut  con- 
traria  docuisse.  Probatur  primo,  quia  omnia 
qu£e  dicit  possunt  facile  sine  contradictione 
intelligi,  distinguendo  gratiam,  tempora,  et 
personas  de  quibus  loquitur,  ut  in  dicto  ca- 
pite  8  fuse  declaravi.  Cum  enim  dicit  Deum 
expectare  voluntates  nostras^  ut  bonum  eli- 
gant,  et  virtutem  operari  incipiant,  ut  eo  mo- 
do  gratiam  a  Deo  obtineant,  loquitur  ad  fide- 
les,  et  jam  vocatos;  proponit  modum  et  ratio- 
nem  obtinendi  abundantiora  gratiae  auxiba, 
vel  dona.  Cum  vero  omnia  bona  tribuit  gra- 
tise,  tanquam  origini  et  principio,  loquitur 
simpliciter  de  toto  ordine  auxiliorum  gratise. 
Et  ita  etiam  exposuit  dictam  homiliam  42  ad 
Hebr.  idem  Episcopus  Lucensis,  in  Annotat. 
ad  tom.  A,  qusesit.  31,  juncto  qusesito  43  ad 
2  tom.,  quod  ibi  allegat.  Secundo  probatur, 
quia  sunt  tam  multa  et  varia  loca,  in  quibus 
nunc  hoc,  nunc  illo  modo  loquitur,  ut  incre- 
dibile  sit,  vel  ignoranter  sibi  contradixisse,  vel 
toties  sententiam  mutasse. 

9.  Et  interdum  in  uno  eodemque  loco  agnos- 
cit  prseviam  Dei  motionem  de  se  efiicacem,  cui 
semper  voluntas  possit  resistere ,  ut  maxime 
videri  potest  in  verbis  proxime  allegatis ,  ex 
bomilia  de  Ferendis  reprebensionib.  et  con- 
version.  Pauli.  Et  in  dicta  homil.  -4  de  Lau- 
dibus  Pauli,  in  principio,  ubi  iuitium  gralise 
et  miserationis  Dei  erga  illum  ponit  in  voca- 
tione,  statim  vero  subdit :  Sed  nullus  hoc  au- 
diens  ipsam  vocationem  necessitatem  putet,  si 
quiclem  potuit  redire  unde  cUscesserat,  etc.  Et 
cum  postea  prseviam  et  fortem  gratise  prsemo- 
tionem  descripsisset ,  interrogat  :  JS^t  cur,  in- 
quit,  hoc  non  ante  factum  est  ?  Respondet :  Ne 
quceras  istud,  nec  velis  esse  curiosior,  sed  con- 
cede  incomprehensiUli  Dei  providentice  salu- 
tes  hominum  notis  siU  temporum  opporfuni- 
tatiUis  ordinare;  sic  enim  ipse  fatelatur,  di- 
cens  :  Cum  autem  placuit  ei  qui  me  segregavit 
de  utero  matris  mece,  vocavitper  suam  gratiam, 
iit  revelaret  fllium  suum  in  o?ie.  Nihil  igitur  tu 
scruteris  amplius,  quia  hcec  dicit  et  Paulus. 
Et  addit  paulo  inferius  :  Ah  ipso  itaque  clisca- 
mus  quoniam  mdlus  ante  Daulum,  neque  ipse 
Paulus,  ex  se  tantummodo  illtm  invenit ,  sed 
ipse  se  Christus  ostendit^  et  ideo  dicehat :  Non 
vos  me  elegistis ,  sed  ego  elegi  vos.  Per  quae 
omnia  evidenter  declarat  initium  salutis  esse 
ex  solo  Deo.   Unde  interrogans  ulterius  cur 


CAP.  XL.  EX  PATRIBUS  AUGUSTINO  ANTIQUIORIBUS  PHYSICA,  ETC. 


Paulus  non  fuerit  antea  persuasus,  licet  doc- 
trinam  et  miracula  Christi  iguorare  non  po- 
tuerit,  respondet :  Qida  necclum  utique  vocatus 
fueo'at  a  Christo,  vocatione  utique  speciali  et 
opportuna ;  et  statim  repetit :  Tu  vero  Jioc  au- 
diens,  noU  vocationem  istam  necessitatem  pu- 
tare,  non  enim  Deus  cogit  Jiomines  vocando,  sed 
post  vocationem  quoque  fermittit  eos  propria- 
rum  esse  dominos  voluntatum.  Unde  inferius,  ad 
finem  liomilia?,  dicens  per  Pauli  linguam  Deum 
bonis  mundum  replevisse  :  Per  illam ,  ait, 
guam  in  ipsum  contulit  gratiam.  Quia  enim  di- 
gnam  tali  dono  devotionem  gereiat,  expressa  in 
illo  etiam  gratia  coruscavit.  Ubi  gratiam  vide- 
tur  Paulo  tribuere ,  non  tamen  primam ,  nec 
65  se,  sed  ut  cooperanti  priori  gratise.  Ac  tan- 
dem  in  eodem  sensu  eumdem  sermonem  ad 
omnes  extendit. 

10.  CJirysostomum  7ion  adJicesisse  errori  Se- 
mi^elagianonmi,  nedum  illius  auctorem  fuisse. 
—  Ex  quibus  ulterius  colligo  non  adhsesisse 
Clirysostomum  errori  Semipelagianorum,  ne- 
dum  auctorem  illius  fuisse,  quia  in  multis  lo- 
cis  contra  eorum  sententiam  expresse  docet, 
et  in  aliis  non  in  eorum  sensu  loquitur,  nec  si- 
bi  contrarius  est,  ut  ostendi,  tum  hic,  tum  in 
dicto  cap.  8.  Unde,  hcet  in  ahquibus  locis 
minus  caute  fortasse  loqui  videatur,  causa  fuit, 
quia,  nondum  illo  errore  exorto,  securius  ad 
fideles,  et  jam  a  Deo  vocatos,  loquebatur,  vel 
fervore  loquendi,  et  movendi  eos  ad  exerci- 
tium  virtutis,  vel  zelo  impugnandi  hsereticos^ 
quorum  erior  contra  libertatem  arbitrii  tunc 
se  parabat.  Et  hoc  est  quod  Sixtus  Senens., 
Episcopus  Lucensis,  et  ahi,  dicunt  excessisse 
Chrysostomum  aliquando  ut  Ubertatem  arbi- 
trii  contra  ha^reticos  defenderet;  intelligi  enim 
debet  hic  excessus  in  modo  loquendi ,  magis 
quam  in  sensu  doctrinse,  et  forte  ille  qui  nunc 
paret  excessus  propter  novas  hsereses,  pro  illo- 
rum  temporum  statu  non  erat ;  quse  doctrina 
est  consentanea  Augustino^  lib.  de  Praedestin. 
Sanctor.,  c.  44,  et  hb.  de  Don.  persever., 

c.9. 

41.  Prseterea  est  manifestum,  exdictis,  non 
potuisse  Chrysostomum  negare  veram  prseve- 
nientem  gratiam,  eo  quod  existimaverit  illam 
esse  contrariam  libertati.  Nam  expresse  in 
dicta  homil.  4  de  Laudibus  Pauli,  ponit  voca- 
tionem  prseviam,  et  non  inferentem  necessi- 
tatem;  et  homil.  42  ad  Corinth.,  omnia  recte 
facta,  etiam  fidem,  dicit  esse  ex  vocatione ;  et 
homiL  l^  prcBvici'  gratice  omnia  tribuit,  etiam- 
si  Ubere  fiant ;  et  dicta  homiL  22  dicit  post 
gratiam  consensum  relinqui  in  uostra  potes- 


591 

tate.  Et  in  ahis  locis  vocationem  illam,  quge 
necessitatem  non  infert,  docet  esse  ita  posse 
opportunam  et  congruam,  ut  infalUbiliter  lia- 
beat  efiectum.  Sicut  de  vocatione  Pauli  signi- 
ficavitin  dicta  liomil.  4,  in  verbis  supracitatis, 
et  homil.  31  in  Mattli.  :  Quemadmodum,  ait, 
Petrum  et  Joanneon  vocavit  quando  obtemj^era- 
turos  scielat,  sic  MattJiceum  quocpie  tunc  vo- 
cavit,  quando  miraculorum  fama  perdomitum 
minime  reluctaturum  videlat.  Et  in  hoc  nihi- 
lominus  dicit  ostendi  virtutem  vocantis  ad  cor 
Jiominis  transmutanclum.  Et  postea,  commen- 
dans  Matthoei  obedientiam,  ait  :  Miralili  Jiac 
ohedientia  testimonium  vocanti  perJiihoit,  quod 
opportime  ipsim  vocaverit.  Et  similiter  in  ho- 
mil.  65,  exponens  parabolam  vineae,  dicit  Pa- 
trem-familias  vocasse  operarios  in  ilhs  horis 
in  cquibus  oltemperaturi  erant,  quia  nimirum 
congrue  et  efiicaciter  illos  vocavit.  Idemque 
sentit  de  centurioue,  super  Psal.  115.  De  illo 
vero  dicit  propter  opera  fuisse  dignum  voca- 
tione ,  quia  loquitur  de  vocatione  secunda, 
quee  per  Petrum  facta  est,  jam  euim  erat  fide- 
lis.  Quamvis  ille  modus  loquendi  possit  etiam 
pie  interpretari,  ut  dignitatem  lato  modo  vo- 
caverit  aptitudinem  quamdam,  et  dispositio- 
nem  quasi  pliysicam,  ad  non  resistendum  vo- 
cationi,  quse  non  est  ratio  meritoria  vocatio- 
nis,  sed  removens  proliibens,  quod  faceret 
vocationem  vel  non  dari,  vel  non  esse  con- 
gruam. 

12.  Concluditur.  —  Ultimo,  ex  dictis  con- 
cludo  cum  Chrysostomus,  in  homiL  12  ad 
Hebr.,  et  17  in  Joan.,  aliisque  locis,  dicit  Deum 
non  praevenire  nostras  vokmtates,  non  posse 
aliter  intelhgi  quam  de  praeventione  per  mo- 
tionem  necessitantem,  seu,  quod  perinde  est, 
physice  prsedeterminantem.  Sic  enim  docet 
aliis  locis,  licet  prsecedat  vocatio  congruen- 
tissima,  nunquam  esse  necessitatem,  sed  relin- 
quere  in  voluntate  veram  potestatem,  et  do- 
minium  uteudi  illa,  vel  non  utendi,  quod  do- 
minium  repugnat  auxiho  praedeterminanti  ^ 
nam  propterea  defensores  ejus  dicunt  non 
subdi  voluntati,  sed  illam  sibi  subdere.  Etideo 
etiam  Chrysostomus  post  vocationem  totum 
videtur  ponere  in  arbitrio  vokmtatis,  non  quia 
sola  sine  ope  gratise  possit  prsestare  consen- 
sum,  illam  enim  gratise  necessitatem  ssepissi- 
me  docet ;  sed  quia  semper  est  in  potestate 
voluntatis  vocationem  secundum  se  spectatam 
facere  inelficacem  ;  et  e  converso,  ab  illius  li- 
bera  potestate  et  cooperatione,  efficientia  ac- 
tualis  vocationis  proxime  et  immediate  pen- 
det.  Neque  propter  hoc  Chrysostomus  cum  Se- 


592  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

mipelagianis  seutit,  gratiam  siibjiciendo  libero 
arbitrio,  sed  usum  proevenientis  gratiee^,  quoad 
subsequentem  actum  secundum,  libertati  sub- 
jicit,  quia  non  exit  iu  actum  nisi  voluntas  ve- 
lit^  sicut  babitus  infusi  subjiciuntur  voluntati 
quoad  usum,  etiamsi  gratis  infundantur  et  re- 
cipiantur. 

13.  Conduditur  idem  sensus  ex  aliis  Patri- 
his  Cfrcecis.  — Denique  idem  sensus  confirma- 
tur  ex  aliis  Patribus  Graecis,  nam  Justinus  an- 
tiquior  Cbrysostomo,  in  lib.  Respons.  ad  plu- 
res  necessar.  quaest.,  in  quaest.  8,  duriorem 
locutionem  habet^  ita  necessario  interpretan- 
dam.  Nam  eo  quod  Deus  liberum  arbitrium 
cum  eligendi  potestate  nobis  concessit,  infert : 
Noii  igitur  causa  esf  Deus  virtutis  nostrce, 
aut  mtii,  sed  propositum  nostrum  et  voluntas, 
qu£e  quidem  seutentia  quoad  vitia  sine  ulla 
limitatione  verissima  est,  quoad  virtutem  au- 
tem  necessario  est  limitanda  et  explicanda. 
Neque  enim  credibile  est  sanctissimum  et  sa- 
pientissimum  virum  voluisse  negare^  Deum 
esse  causam  simpliciter  virtutis  humanae.  Ne- 
gat  ergo  esse  talem  causam,  quse  hominem 
adigat,  et  sola  sua  vi  determinet  ad  virtutem^ 
sed  illi  liberam  determinationem  permittat_, 
quaoi  nomine  propositi  declaravit.  Et  quoad 
hoc  solum  sequiparat  virtutem  et  vitium;  nam 
sicut  Deus  non  determinat  voluntatem  ad  ma- 
lum,  ita  non  preedeterminat  ad  bonum,  utique 
motione  illa  physica  et  de  se  efficaci.  Unde 
qusest.  9  subjungit  :  Adqum  voluntas  nos  im- 
pellit  (utique  determinando  se),  eormn  causa, 
vel  corona  donamur,  vel  afficimur  su^jplicio. 
Deus  enim  noiis  dedit  facultates  ad  agendum, 
sed  eas  lihertati  voluntatis  judicioque  sudjecit. 
Ubi  per  facultates  (ut  doctrina  sit  solida  et  uni- 
versalis,  ac  responsio  sufficiens)  necesse  est  ut, 
tam  gratiee  quam  naturse  principia  intelligat. 
Et  in  omnibus  ad  hbertatem  requirit^  ut  vo- 
luntatis  hbertati  subjectse  sint.  Unde  conclu- 
dit :  Ad  propositum  et  voluntatem  gulernare 
Deum  eas  facultates,  non  ad  naturam.  Et  simi- 
n  modo  exposuimus  supra,  in  lib.  3,  Patres 
Grascos^  qui  aliquando  significant  actus  Ube- 
ros  non  esse  ex  praedefinitione^  seu  providentia 
communi^  utique  agentibus  non  liberis_,  quo- 
rum  actiones  ad  unum  ordinatae  sunt ;  de  quo 
videri  potest  etiam  Bellarminus,  hb.  A  deGrat. 
et  hb.  arb.^  cap.  1,  in  fine. 

14f.  Refertur  G-regorius  Nyssenus .-^Neme- 
sius. — Preeterea  refertur  Gregorius  Nyssenus^ 
in  oratione  magna  catechetica,  cap.3^  ubi,  ad- 
versus  eos  qui  dicunt  posse  Deum,  si  velit^  eos 
qui  resistunt,  compellendo  attrahere  ad  susci- 


EPFICACI  GRATI^  DEI. 
piendam  prcedicationem,  inquit :  Ubi  est  ergo 
liherim  arlitrium,  uhi  est  virius,  tibi  est  laus 
eorum,  qui  se  recte  gerunt?  Est  enim  solum  ina- 
nimorum,  aut  eorim,  quce  simt  expertia  ratio- 
nis,  aliena  voluntate  ad  id  quod  videtur  adduci. 
In  quibus  verbis  haec  ultima  maxime  expen- 
do:  nam  contrarise  seutentiae  auctores  docent 
voluntatem  nostram,  sola  Dei  voluntate,  vel 
motione  aUqua  per  illam  solam  immissa^  ad 
volendum  id  quod  proponitur  adduci ;  quo- 
modo  enim  ab  aho  non  ducitur^  qui  ab  alio 
determinatur  ?  Hsec  tamen  oratio  non  habetur 
in  volumine  operum  Nysseni,  quo  utor,  et  ideo 
sensum  ejus  in  hac  parte  accuratius  expendere 
non  potui.  Et  propterea  etiam  omitto  quae  ab 
utriusque  sententiae  defensoribus  nominc  ejus 
citantur,  hb,  7  Philosoph.,  cap.  l,  et  hb.  8, 
cap.  A,  quia  hoc  etiam  opus  videre  non  potui. 
Ahi,  loco  ihius,  referunt  Nemesium  in  hb.  de 
Natur.  homin.,  qui  extat  in  tom.  9  Bibhoth. 
Sanctor.;  in  toto  autem  iho  nihil  dicit  quod 
multum  ad  causam  praesentem  faciat,  praeter 
id  quod  de  hbero  arbitrio  et  praescientia  con- 
ditionata  in  prolegom.  1  et  2  notavimus^  et 
quae  in  hb.  3,  c.  48,  ex  eodem  adduximus  con- 
tra  praedeterminationem  Dei  ad  actus  malos. 
15.  Cyrillus  Alexandrinus . — Glarius  de  hac 
re  testimonium  nobis  tribuit  Cyrilhis  Alexan- 
drinus^  hb.  8  contra  Juhanum,  prope  libri  fi- 
nem,  ubi  in  §  Sed  fortassis\dicerent  adversarii, 
hanc  ihorum  objectionem  proponit  :  Quare  fi- 
lius  Dei  factus  est  homo,  ut  homines  adse  con- 
verteret,  cum  possef,  siquidem  est  vere  Deus, 
annuendo  solum,  et  ineffalili  virtute  terrena 
corda  transmutando,  facere  ut  vellent,  et  sape- 
rent  siU  'placentia,  religioseque  viverent?  Et 
post  ahqua  in  §  Si  autem,  respondet :  Omnis 
quw  in  ccelis  rationalis  et  mentalis  C7'eatura  li- 
lerum  liabef  motum  ad  faciendum  qucecumque 
volue7'it,  et  propensio  in  unoquoque  a  necessi- 
tate  lilera  est.  Licelat  enim  sic  et  non  aliter 
lonos  celelres  fieri,  et  Tionores  assequi,  justeque 
condemnari  improhos.  Itaque,  ut  et  nos  quoque 
ad  quodvis  lonum  sponte  incederemus,  consilio, 
non  coacte,  vivere  siiper  terram  Jiomiiii  permi- 
sit  Deus.  hi  quo  responso,  illi  modo  in  objec- 
tione  propositOj  transmutandi  corda,  ineffabili 
virtute  faciendo  ut  velint,  utique  physice  et 
iuevitabiliter,  aperte  opponit  modum  operandi 
hbere  et  consilio,  ideoque  censet  illum  modum 
motionis  et  transmutationis  cordium  contra- 
rium  esse  hbertati^  quod  in  §  sequenti  decla- 
rat^  dicens  :  Itaque,  si  ineffabili  quadam  divi- 
na  virtiite  ef  efficacia  usus,  mutasset  sing^do- 
rum  mentem  ad  bene  agendum,  et  indidisset 


CAP.  XL.  EX  PATRIBUS  AUGUSTINO  ANTIQUIORIBUS  PHYSICA,  ETG. 


593 


postea  lommi,  a  quo  wgerrime  postea  discedere 
posset,  et  non  sponte,  ultra  non  esset  fructiis 
mentis,  nec  res  digna  laude,  sed  necessitatis. 
Profecto^  licet  Cyrillus  \oce  physicce  prwdeter- 
onimtionis  non  utatur,  eisdem  verbis,  quibus 
adversarii  eam  defmire  solent^  illamdescribit; 
dicunt  esse,  vel  ipsam  Dei  omnipotentiamj 
quae  ineffabili  virtute  et  efficacia  corda  trans- 
mutat^  vel  motionem  quas  sit  illius  virtutis  in- 
strumentum,  eamque  virtute  infallibili  modo 
contineat.  Docet  ergo  Cyrillus  Deum  non  hoc 
modo  movere  et  transmutare  corda,  etiam  in 
operibus  gratiee ,  sed  persuadendo  signis  et 
doctrina  mirabili  ultra  legem^  et  mentem  ac 
corda  hominum  illustrans_,  ut  ibi  late  prose- 
quitur. 

16.  Cyrillus.  —  Unde  idem  Pater^  lib.  4  in 
Joan.^  cap.  6,  esponens  verba  illa  :  Erunt 
omnes  dociUUs  Dei,  dicit :  Non  enim,  cum  di- 
cat  neminem  posse  ad  se  venire,  nisiPater  tra- 
xerit  eum,  u  qtiadam  cogi  trahique  credentes 
putandum  est,  sed  motiotie,  doctrina,  revela- 
tio7ie  inefaUliter  facta,  ut  ille  solus  novit.  In 
quibus  verbis  et  escludit  necessitantem  pras- 
motionem,  et  moralem  inductionem  docet; 
dumque  ait  ineffabiliter ,  agnoscit  necessita- 
tem  internffi  illuminationis  ac  doctrinae ;  ad- 
dens  vero ,  ut  Deus  nomt ,  gratiam  vocationis 
efficacis  insinuat,  quam  Deus  ineffabili  modo 
prsebet,  prout  novit  homini  congruere;,  quse 
est  Augustini  phrasis.  Et  in  cap.  1,  circa  illa 
verba  :  Omnis  qui  audivit  a  Patre,  et  didicit, 
venit  ad  me,  inquit :  VU  auditus  disciplina- 
que  divina  adest,  iU  fides,  non  zi,  sed  persua- 
sione  oritur.  Patrocinio  igitur  DeiPatris,  non 
vi,  fideles  Christum  agnoscunt;  ubi  expendo  il- 
los  duos  modos,  vi  aut  persuasione,  ponere 
ut  immediate  oppositos^  ac  subinde  prsedeter- 
minationem,  quse  persuasione  non  attrahit,, 
vim  quamdam  inferre.  Sub  persuasione  autem 
comprehendit  omnem  moralem  modum  alli- 
ciendi  voluntatem,  ut  constat.  Est  etiam  egre- 
gium  testimonium  Cyrilli^  lib.  11  in  Joan., 
cap.  21,  ubi  circa  illa  verba :  Nemo  ex  eis  pe- 
riit,  nisi  filius  perditionis,  quserit:  Quomodo 
Apostolos  servaut  Christics,  aut  cur  Judce  non 
profuit  hcec  salvatio  ?  Et  in  summa  respondet: 
Cfratia  in  aliis  effulsit,  salvavitque  omnes,  qui 
cooperantem  ei  voluntatem  tradiderunt ;  sic  enim 
salutis  nostrce  modus  dispositus  est.  Judas  au- 
tem  (inquit  paulo  antea)  nulla  necessitate,  sed 
proprio  judicio  fecit.  Et  addit  inferius  verba 
notanda  :  Quod  si  proditor  cequaliter  aliis  dis- 
cipulis  Salvatoris  auxilium  non  habuisset,  friis- 
tra  hcec  a  nodis  dicerentur ;  sin  autem  non  mi- 
vni. 


nus  quam  cceteri  divina  gratia  regelatur,  sed 
suo  ipsius  Jicdicio  in  profundum  perditionis 
elapsus  sit,  quomodo  etiam  non  servavit  eum 
Christus,  qui  suum  patrocinium  ei  prcestitit, 
qid,  quantim  adferendam  opemilli  atlimierit, 
servasset  hominem,  nisi  ultro  ille  in  perditio- 
nem  insiluisset,  quee  omnia  subsistere  non  pos- 
sunt,  si  auxilium  prsedeterminans  neccssa- 
rium,  ut  satis  est  in  superioribus  demonstra- 
tum. 

il.Addendus  Clemens  Alexandrinus . —  Ire- 
nceus.  —  3farcus  Eremita.  —  Isidorus  Pelu- 
siota.  —  His  addi  potest  Clemens  Alexandri- 
nus,  lib.  1  Peedagog.,  cap.  9,  quatenus  dicit 
uti  Deum  omniUcs  suce  sapientice  machinis,  ad 
voluntates  hominum  ad  se  trahendas,  ubi  ex- 
pendo  non  tam  potentiam  quam  sapientiam 
exaggerare,  quia  non  utitur  Deus  absoluta 
potestate  ad  determinandam  voluntatem  ad 
unum,  se  solo  necessitando  ex  suppositione 
motionis  suse,  sed  utitur  sapientia  ad  suaden- 
dum,  cooperante  etiam  potestate.  Atque  ita 
post  illa  verba  declarat  hanc  tractionem  Dei 
per  internas  excitationes  et  moralem  induc- 
tionem.  Et  similem  doctrinam  habet  lib.  2 
Stromat.,  §  8,  et  lib.  5,  parum  a  principio. 
Quibus  locis  ita  conjungendam  docet  gra- 
tiam  cum  libertate,  ut  in  voluntate  sit  inte- 
gra  potestas,  nam  illud  est  liberum,  ci0tcs  ex 
cequo  sumus  domini,  ac  proinde  in  nobis  es- 
se  voeationi  obtemperare  vel  repugnare,  post 
moralem  inductionem.  Quamvis  enim  non  haec 
omnia  simul  doceat,  tamen  omnia  loca  con- 
ferendo,  hsec  est  ejus  mens  et  doctrina,  in 
qua  tantum  a  preedeterminatione  abest,  ut 
ea  quse  docet  non  possint  cum  illa  subsis- 
tere.  Eodemque  modo  adjungi  potest  Ire- 
nasus,  lib.  5  contr.  Hseres.,  cap.  \,  nam  simi- 
liter  docet  convertere  Deum  homines  non  vi, 
sed  secundum  suadelam,  quemadmodum  decebat 
Deum  suadentem,  et  non  vim  inferentem,  ac- 
cipere  quce  vellet.  Item  Marcus  Eremita,  in 
opusc.  de  His  qui  putant  ex  operibus  justifi- 
cari,  cap.  56 ,  dicens  :  Occulte  gratia  nobis 
auxiliari  non  desinit,  in  nobis  autem  sittm  est 
pro  virilibomm  facere,  aut  non  facere ; primum 
quidem  divinitus  excitat  conscientiam,  etc.  De- 
nique  etiam  referri  potest  Isidorus  Pelusiota, 
lib.  2  Epistolar.,  epist.  72,  ubi  eodem  modo 
explicat  preemotionem  Dei  per  vocationem, 
quffi  unumquemque  pro  sua  voluntate  addis- 
cere  et  salutem  assequi  relinquat,  et  talem 
dicit  etiam  fuisse  vocationem  Pauli,  et  si- 
miles.  ^ 

18.  Additur  Philo.  —  Ultimo,  ex  Greecis 

38 


594  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

adJo  Philouem^  Carpathioruin  Episcopum^  qui 
ffiqualis  est  Epiphanio,  ac  proiude  antiquior 
Augustino  ;  et  nihilominus  ita  iu  locutiouibus 
de  gratia  imitatur  Augustinum,  ut  usque  ad 
ejus  tempora  supervixisse,  et  ejus  opera  le- 
gisse  videatur.  Nam  iu  expositione  Cantico- 
rum,  ad  illa  verba  cap.  6  :  Ptilchra  %t  luna, 
electa  ut  sol,  terriMlis  ut  castrorum  acies  ordi- 
nata,  primum^  per  sexaginta  Reginas  intelU- 
git  animas  sanctas,  qucB  castissime  se  regent, 
ac  cceteros  gui  ccclorum  regnum,  ex  divina  gra- 
tia,  et  lilero  arUtrio  cooperante,  adipisci  ni- 
tunttir;  ac  deinde  post  multa,  subjungit  verba 
Pauli :  Gfratia  Dei  stm  id  quod  sum,  et  gratia 
cjus  hi  me  Tacua  non  fuit;  et  addit :  Collabo- 
ravit  enim,  et  quidem  plus  qimm  cceteri ;  stu- 
deamiis  igitur  et  hunc  nos  imitari  post  acce- 
ptam  JSpiritus  Sancti  gratiam,  ex  libero  volun- 
tatis  arlitrio  quce  lona  sunt  agere  ;  cooperemm' 
gratice.  Postea  vero  aggreditur  explicare  quo- 
modo  gratia  et  arbitrium  conjungantur,  et 
adductis  multis  Gliristi  verbis,  quibus  homines 
hwitat  et  allicit  ad  sakitem,  inquit  :  Ecce  do- 
nat  gratiam  promerendi ;  offert,  ut  capiccs , 
hortatur  accipere,  ostentat  occurrere,  pulsat  ut 
aperias ;  ait  enim  .•  Sto  od  ostmm  et  piiXso,  si 
quis  mihi  aperuerit,  etc.  Et  infra :  Qidd  ergo  di- 
cenms?  trahamv^r  oportet,  prceveniamur  a  gra- 
tia,  eaque  semper  adjuvemur.  Idipsum  fatemur 
utique,  sed  collaboremus  omnino  necesse  est,  ne 
in  illud  incidamus,  quod  de  Jiegligentikcs  ac 
pervicaciius  dicitur  :Ex  te  perditio  tua,  Israel. 
Duo  igitur  ad  salutem  sunt  noUs  maxime  ne- 
cessaria,  quorum  urmm  supra  nos ,  alterum 
noMs  inest  ex  muniflcentia  conditoris ,  divina 
gratia,  scilicet,  nos  prceveniens,  et  liberum  de 
volmitate  judiciim  ;  gratia  alliciendo  incip)it; 
admissa  consequitw,  bene  retenta  ac  fota  per- 
ficit.  Ac  tandem  dicit  gratiam  alhcere  ac  mo- 
vere  vokmtatem ,  nou  tamen  ulla  vi  cogere. 
In  quibus  verbis^  omnia  quse  in  hoc  puncto 
nos  tradimus,  continentur.  Et  quamvis  hic 
Sanctus  nou  expresse  vQ.]icisX  physicam  prwde- 
terminaUonem  vokmtatis,  sine  iila  tamen  expli- 
cat  totam  gratiam  prasvenientem^  traheutem^ 
ct  adjuvautem  vokintatem,  et  cum  illa  semper 
conjungit  liberam  voluntatis  determinatio- 
nem,  seu  cooperationem.  et  sub  nomiue  coac- 
tionis  et  vis^  exckidit  quidquid  spontaneam 
determinationem  ex  indifFerente  potestate  im- 
pedire  possit,  qualis  preedeterminatio  physica 
esse  videtur. 

19.  Clemens  Rom.  —  Turrian.  —  Ex  Patri- 
bus  Latinis  afl^erri  possunt  omnia  qute  de  k- 
bertate  arbitriitradunt^  etiam  in  operibus  gra- 


EFFICACI  GRATI.£  DEI. 
tise^,  et  prsesertim  ubicumqtie  docent^  post  vo- 
cationem  ad  fidem  vel  poenitentiam^  esse  in 
proxima  homiuis  potestate  ad  akerutram  par- 
tem  se  determinarC;,  et  tunc  ilU  imputari;,  si 
in  deteriorem  partem  decUnet.  Hsec  enim  et  si- 
miUa,  ut  late  probatum  est,  cum  praedetermi- 
natione  physica  ab  extrinseco  immissa  iude- 
peudenter  a  vokmtate  hominis,  et  necessaria 
ad  volendum  non  subsistunt.  Sic  ergo  Clemens 
Rom.j  ep.  3,  circa  medium  :  Qui  audit  serm.o- 
nem  veri  Prophetce  (ait)  habet  in  sua  potestate 
velle  et  nolle  illa  amplecti.  Nam  si  hoc  esset  tct 
videntes  ea  jam  non  haberent  in  sua  potestate 
aliud  facere  qtcam  audierant,  vis  erat  qucedam 
naturce,  per  quam  liherum  non  esset  ad  aliam 
migrare  sententiam.  Simili  enim  modo  nos  di- 
cimus,  si  audiens  cum  vocatione  simul  reci- 
piat  talem  impulsum,  ut  jam  non  habeat  in 
sua  potestate  aUud  facere^  vis  quasdam  esset 
praedeterminationis,  non  Ubera  electio  :  Nicnc 
autem  (subdit  inferius)  libencm  est  animo  in 
qicam  voluerit  partem  declinare  judicitcm  suum 
et  quam  probaverit  eligere  viam.  Quid^,  queeso, 
estm  cquam  vohcerit  partem  declinare,  nisi  se 
determinare ;  aut  quomodo  id  attribuitur  vo- 
hintatij  si  prius  natura  ita  ab  aUo  determina- 
tur,  ut  jam  non  nisi  unum  probare  aut  eligere 
possit.  Hunc  locum  locupletat  egregie  Turrian., 
Ub.  2_,  pro  epist.  Pontif,^  cap.  2,  adductis  Gree- 
corum  testimoniis,  ex  quibus  maxime  ad  cau- 
sam  faciunt  verba  ConciUi  Ticinensis  ad  Con- 
stantinum. 

20.  leo  I.  —  Secundo,  aUegari  potest  Leo  I; 
Ucet  enim  hi  Patres  Pontifices  fuerint^  tamen 
quia  in  his  locis  non  definiendo^  sed  simplici- 
ter  ad  doctrinam  in  Ecclesia  receptam  traden- 
dam  loquuntur^  idcirco  eorum  testimonia  uunc 
proferimus.  Leo  igitur^  in  sermone  2  Epipha- 
nice;,  in  fine,  ubi  post  exaggeratam  gratiam  vo- 
cationis  gentium,  et  divini  lumiuis  beneficium, 
ad  cooperandum  divina^  gratice  exhortatur, 
dicens  :  Et  nos  de  cordibus  nostris  qucB  sunt 
Deo  digna  promamus,  et  adtUt :  Quamvis  enim 
077i7iium  bono7'icm  sit  ipse  largitor,  etiam  nostrcei 
tamen  fnccticm  quwrit  indicstrice.  Non  enimi 
dormientibtcs  provenit  regnum  cceloncm,  sed  in. 
onandatis  Dei  laborantibics  atqice  mcjilantibics,' 
ut  si  dona  illius  irrita  non  fecenmus,  per  ea  i 
qua?  dedit  mereamur  accipere  quod  promisit. 
Hsec  euim  Sancti  Leonis  doctrina,  non  solum 
in  operibus  quae  post  justificationem  facere 
debemus^  sed  etiam  in  iUis  quse  post  vocatio-; 
nem  facere  oportet^  ut  justificemur,  verum 
habet.  Ulraque  enim  sunt  dona  Dei,  et  ex  ef- 
ficaci  vocatione  seu  excitatione  procedunt,  et 


CAP.  XL.  EX  PATRIBUS  AUGUSTINO  ANTIQUIORIBUS  PHYSICA,  ETC. 


595 


tamen  de  illis  ait,  non  obstante  praemotione 
Dei,  necessariam  esse  nostram  industriam^  seu 
consensionem ,  esseque  iu  nostra  potestate 
prsevenientia  Dei  dona  irrita  facere^  ac  proin- 
de  in  illis  prsevenientibus  donis  non  contineri 
ausilium  praBdeterminans  voluntatem  nos- 
tram,,  cum  illud  nec  possit  a  nobis  tunc  fieri, 
nec  expectet  nostram  industriam,  sed  omnino 
ad  cooperandum  quasi  cogat. 

21.  JExpenduntur  nonmilla  testimonia  Am- 
Irosii.  —  Tertio^  expendo  nonnulla  Ambrosii 
testimonia;  nam  lib.  1  in  Lucam^  §  Visumest 
et  milii,  sic  ait :  Potest  etiam  non  ipsi  soli  vi- 
sum  esse,  quod  visum  siii  esse  declarat.  Non 
enim  voluntate  liumana  tantum  visum  est,  sed 
sicut  placuit  ei  qui  in  me  loq^iitur,  Christus, 
gui,  ut  id  quod  donum  est,  noUs  quoque  videri 
lonum  possit,  operatur.  Quod  ad  operantem, 
seu  preevenientem  gratiam,  et  sane  efficacem 
pertinet ;  quomodo  autem  detur,  sic  declarat : 
Quan  enim  miseratur,  et  zocat,  ul^i  non  prse- 
determinationi^  sed  vocationi  id  tribuit.  Unde 
subjungit  :  Ft  ideo  qui  Cliristum  sequitur,  in- 
terrogatus  cur  esse  voluerit  Cliristianus ,  res- 
pondere  potest :  Visum  est  miM.  Quod  cim  di- 
cit,  non  negat  Deo  visum,  a  Deo  enim  prcepa- 
ratur  voluntas  liominum;  ut  enim  Deus  liono- 
retur  a  Sancto,  gratia  Dei  est.  Est  ergo  hsec, 
secundum  Ambrosium^  non  gratia  prsedeter- 
minationis^  sed  vocationis^  quia  per  eamdem 
vocationem  fit^  et  relinquit  in  homine  potes- 
tatem^  qua  possit  dicere  :  Visum  est  mihi , 
quod  propriam  determinationera  a  se  factam 
significatj  non  a  solo  Deo  immissam.  Est  etiam 
egregius  locus  apud  eumdem  Ambrosium,  in 
expositione  SymboH  Apostolor.,  cap.  4-.  ubi  de 
Spirilu  Sancto  ait  :  Ubi  milt,  in  quos  mlt,  et 
quantos  vult,  et  quantum  milt,  inspirat  sua 
propria  mluntate;  per  quse  verba  gratuitam 
praevenientem  gratiam  nobis  tradit^  eamque 
in  divina  inspiratione  constituit,  et  pro  ea- 
dem  Dei  vokmtate  esse  efficacem  demonstrat, 
subjungens  :  Replet  ergo  gratia  sua  quos  milt, 
et  quantos  mdt,  et  quantum  vult.  Ex  quo  intel- 
hgimus  prsecedere  quidem  posse  voluntatem 
prsefinientem  Dei ;  illam  vero,  per  inspiratio- 
nem  accommodatam  secundum  divinam  sa- 
pientiam^  sine  alia  praedeterminatione  effica- 
citer  impleri.  Unde  ad  Rom.  9^  §  Quos  et  vo- 
cavit :  Hos  ( inquit )  quos  vocamt,  prceparavit 
ad  gloriam,  sive  eos  qtd  prope  erant,  sive  eos 
qui  longe,  sciens  permansuros  in  fide.  Denique 
in  lib.  4  in  Lucse  A,  §  Et  repleti  sunt,  de  Ju- 
deeis  ejicientibiis  Ghristum  ait  :  Nec  mirum  si 
perdiderunt  salutem,  qui  ejecerunt  e  suis  fini- 


hus  salutare.  Moralis  enim  Dominus,  ef  qui 
docuerat  exemplo  sui  Apostolos  siws,  omnilus 
omnia  fieri,  nec  volentes  repudiat,  nec  imitos 
alligat,  nec  ejicientiMs  reluctatur,  nec  rogan- 
tibus  deest.  Certe  non  video  cur  Ambrosius 
moralem  Dominum  vocaverit,  nisi  qnia  mora- 
li  modo  et  hberis  hominibus  accommodato, 
homines  vocavit^  ideoque  sic  homines  invitat 
ut  non  alliget  ad  unum,  quod  faceret  praede- 
terminandoj  ille  enim  modus  morahs  non 
esset.  Recte  ergo  ad  mentem  Ambrosii  dicere 
possumus  Deum  trahere  homines  per  mora- 
lem  gratiam  quoad  modum  pravige  inductio- 
nis,  cooperando  pliysice  cum  illis,  si  ipsi  ve- 
hnt;  nam  haic  pliysica  efiicientia  etiam  ad 
moralem  efiectum  necessaria  est. 

22.  Additur  Hieronymus.  —  Quarto^  addi- 
mus  Hieronymum;  hb.  4  in  Jeremia^  48^  in 
principio_,  exponens  quod  ibi  ait  per  Prophe- 
tam  Deus^  ssepe  praedici  mala  vel  bona^  et 
non  evenire^  quia  hominum  vohmtates  im- 
mutantur^  ait  Hieronymus  hoc  dixisse  Deum, 
ut  liberum  significet  arbitrium,  et  subjungit : 
Et  lioc  dicimus,  non  quod  ignoret  Deus  Jioc  vel 
illud,  gentem  aut  regnum  esse  facturum,  sed 
quod  dimittat  Jwminem  voluntati  suce,  ut  vel 
prcconia  vel  pcejias  sua  voluntate  et  suo  merito 
recipiat.  Difficile  profecto  explicatur  quomodo 
Deus  homines  voluntati  suae  dimittat,  si  iu 
singuHs  actibus,  vel  bonis,  vel  etiam  malis^ 
ad  unum  tantum;,  et  ad  exercitium  ejus  illam 
determinat.  Ne  autem  per  verbum  illud  gra- 
tiam  exclusisse  videretur,  subdit  Hieronymus : 
Nec  statim  totum  erit  hominis,  quod  evenief, 
sed  ejus  gratice,  qui  cuncta  largitus  est;  ita 
enim  libertas  arbitrii  reservanda  est ,  uf  in 
omnibus  excellat  graiia  largitoris.  Stante  igi- 
tur  hac  gratiee  excellentia  et  necessitate^  ita 
concilianda  est  cum  fibertate,  ut^  ea  non  ob- 
stante,  vohmtas  suge  libertati  committatur, 
non  ita  ut  prsedeterminetur.  Similia  fere  habet 
Jerem.  24^  circa  finem_,  et  c.  26.,  in  principio. 

23;  Item  Isaise  49,  in  id  :  In  vacmm  labo- 
ravi  sine  causa,  et  vane  fortitudinem  meam 
consumpsi,  dicens  :  HceG  ^miversa  dicuntur, 
ut  liberum  Jiominis  arbitrium  monstrarctur ; 
Dei  enim  vocare  est,  et  nostrim  crcdere,  nec 
statim  si  nos  non  credimtis,  impossibilis  Deus, 
sed  potentiam  suam  nostro  arbitrio  dereliiiquit, 
utjuiste  voluntas  prcemiim  consequatur.  Quid^ 
quseso,  est,  Deum  potentiam  suam  nostro  arhi- 
toio  derelinquere,  nisi  actionem  suam  ita  tem- 
perare,  et  arbitrio  accommodare,  ut  indiffe- 
rentiam  ejus  non  auferat,  neque  ad  unum 
preedetermiuet  ?  Quam  moderationem  seu  ac- 


596  LiB.  V.  DE  AUXILIO 

commodationem  influxus  divini  ponit  etiam 
Hieronymus  in  illis  actionibus  voluntatis^  ad 
quas  Deus  specialiter  per  gratiam  prsmovet. 
Et  similia  liabet  epist.  150  ad  Hedibiam^  q.  10, 
ubi,  post  vocationem  gratise,  absolutam  potes- 
tatem  consensus  vel  dissensus  voluntati  tri- 
buit.  Et  ex  ejusdem  libera  facultate,  rationem 
reddit,  cur  ex  eisdem  vocatis  quidam  veniunt, 
alii  obdurescunt :  Qida  non  salvat  (inquit)  ir- 
ratmiaMUier ,  et  aisgne  juclicii  veritate,  sed 
causis  prcecedentihus,  quia  alii  non  susceper^mt 
Dei  filium,  alii  suscipere  voluenmt.  Quam  ra- 
tionem  nolunt  defensores  preedeterminationis 
admittere.  Hieronymus  vero  illam  censet  ne- 
cessariam,  saltem  in  ipsa  executione,  quia 
discretionem,  pcr  solam  praedeterminationem, 
rationabilem  non  censuit,  Tandem,  in  epist. 
1-46  ad  Damasum,  de  Filio  prodigo,  verba  illa : 
Divisit  illis  suhstantiam,  exponit :  Id  est,  de- 
dit  illis  liierum  arUtrium,  dedit  mentis  pro- 
jprice  lilertatem,  et  ut  mveret  unusquisque,  non 
ex  imperio  Dei,  id  est,  oion  ex  necessitate,  sed 
ex  volimtate.  Ubi  per  imperium,  non  legem,  ut 
per  se  constat,  sed  motionem  fliysicam  intel- 
lexit  Hieronymus,  sicut  dicere  solemus  mem- 
bra  externa  imperio  voluntatis  moveri,  eam- 
que  per  necessitatem  explicat,  quia  tale  impe- 
rium  necessitatem  imponit^  si  omnino  ad  unum 
determinat. 

24.  Allegantur  TertuUianus  et  Cyprianus. — 
Denique  merito  pro  bac  parte  allegare  possu- 
mus  TertuUianum,  lib.  de  Anim.,  cap.  21,  et 
lib.  2  contra  Marcion.,  cap.  5  et  sequentibus, 
et  Cypriauum,  epist.  55  ad  Concilium,  et  alios 
qui,  agentes  de  arbitrii  libertate,  semper  di- 
cuut  ita  subjici  gratiae,  vel  ita  moveri  divi- 
nis  inspirationibus,  seu  vocatione,  ut  electio, 
seu  (quod  idem  est)  determinatio  ejus  potesta- 
ti  reliuquatur,  quod  certe  cum  prsevia  et  tota- 
li  determinatioue  ad  unum,  per  solam  Dei  vo- 
luntatem  immissa,  iutelbgi  non  potest.  Unde 
etiam  dixit  Tertullianus,  lib.  de  Exhort.  ad 
castitat,,  cap.  2,  non  esse  soli  Dei  voluntati  tri- 
buendum,  quod  ab  homiuis  pendet  vokmtate; 
quem  locum  cum  aliis  supra,  Ub.  3.,  cap.  48, 
satis  expendimus.  Possuntque  hic  adduci  testi- 
monia  Patrum,  dicentium  suppositionem  an- 
tecedentem  repugnare  Ubertati,  quos,  partim 
in  prolegom.  1,  agentesde  indifferentia  neces- 
saria  ad  usum  hbertatis,  partim  iu  prolegom. 
2,  tractando  de  prsescieutia  Dei,  adduximus. 
Item  possent  huc  afferri  Patres.docentes  cum 
eisdem  auxiliis  proevenientilDus  posse  hominem 
converti,  et  non  ahum.  Nam  iUud  pronuntia- 
tum  non  potest  cum  auxilio  preedeterminante 


EFFICACl  GRATI^  DEI. 

subsistere,  ut  defensores  ejus  fatentur,  et  ideo 
ihud  impugnant.  Sed  de  illo  puncto  prOprium 
caput  postea  instituemus. 

CAPUT  XLI. 

ANTIQUOS  PATRES  NIHIL  PRO   PHYSICA   PRiEDETER- 
MINATIONE  NOBIS  TRADIDISSE. 

1 .  Respondetur  ad  oljecta. —  Allegatur  pri- 
mo  Dionysius.  —  In  hoc  capite  ad  ea  respon- 
debimus,  quae  ex  auctoritate  eorumdem  Pa- 
trum  adversarii  nobis  objiciunt,  simulque  ab 
auctoritate  negativa  eorumdem  Patrum  argu- 
mentabimur.  Nam  certe  verisimile  non  est, 
si  tale  genus  auxihi  efficacis  necessarium  est 
ad  sahitem,  omnes  hos  antiquos  Patres  ilhid 
ignorasse,  aut  si  iUud  cognoverunt,  tanto  silen- 
tio  iUud  prseteriisse ;  sed  nuUa  mentio  tahs  au- 
xihi  in  his  Patribus  iuvenitur ;  ergo  vehe- 
mens  conjectura  est  vel  nunquam  dari,  vel  sal- 
tem  nonesse  necessarium.  Minorem  non  aliter 
probo,  nisi  quia  neque  in  his,  quse  in  his  Pa- 
tribus  legere  potui,  aliquid  hujusmodi  inveni, 
neque  defensores  alterius  sententise,  qui  ma- 
jori  fortasse  diligentia  illud  quaesierunt,  id  no- 
bis  allegant,  quod  breviter  ostendam  discur- 
rendo  per  ea  quse  allegata  invenio.  Primo 
enim  allegatur  Dionysius  ;  capite  4  de  Divinis 
nominibus,  dicit  Deum  vocare  amorem,  quia 
generat,  seu  creat  in  noMs,  et  immittit  amorem, 
et  quia  ad  illum  pertinet  quod  moveat,  et  cau- 
set  motionem  aliis.  Sed  heec  omnia,  loquendo 
in  ordine  gratiai,  verissime  dicuntur  propter 
infusionemcharitatis,  tam  habitualis  quam  ac- 
tualis ,  per  excitantem  et  adjuvantem  gratiam, 
neque  aliud  ex  iUis  verbis  colligit  D.  Thomas, 
explicando  illa  in  lect.  1 1 ;  citatur  etiam  Dio- 
nysius  in  cap.  5  ejusdem  libri,  in  ultima  ejus 
parte,  ubi  agit  de  divinis  exemplaribus  ac  prse- 
definitionibus.  Sed  ille  locus  pertinet  ad  ge- 
neralem  providentiam,  vel  rerum  creationem, 
ut  alii  volunt,  et  ideo  illum  sufficienter  attigi- 
mus  iu  lib,  3.  cap.  37. 

2.  Secimdo,  Ephrem.  —  Secundo,  allegatur 
Ephrem  variis  in  locis.  Primo,  in  sermone  de 
de  vita  relig.,  satis  post  medium,  ubi  compa- 
rat  gratiam  speculo,  et  inter  alia  dicit :  Ads- 
que  gratice  adminiculo,  non  prcevalet  ei  cor  pla- 
cere  viriMis  suis,  verum  ut  ipsi  placeat,  db  ea 
accepit;  et  infra,-  Uomo,  sine  gratice  adjutorio^ 
pcmper  est,  et  ionorum  inops ;  si  vero  ipsam 
gratiam  promeruerit,  poterit  illius  ope  virtutes 
exercere  atque  perficere.  Hsec  autem  et  simUia, 
quid  pertinent  ad  gratiam  prsedeterminantem? 


I 

I 


CAP.  XLI.  ANTIQUOS  PATRES  NiniL  PRO  PHYSICA,  ETC. 


597 


Allegantnr  prseterea  ligec  verba :  Anima,  gra- 
tia  et  ejus  adjutorio  destituta,  inefficax  et  hm- 
tilis  est.  Sed  illa  verba  iiec  formaliter  inve- 
niuntur  in  Epbrem,  nec  quidquam  referrent; 
nam  solum  probant  necessitatem  gratiae,  non 
efScacem  prasdeterminationem.  Est  ergo  illud 
testimonium  egregium,  ad  commendandam 
gratiam  ;  ad  probandam  autem  vel  insinuan- 
dam  pbysicam  prsedeterminationem,  inutile 
omnino  est.  Imo^  si  attente  legatur  Epbrem, 
non  minus  commendat  cooperationem  et  bbe- 
ram  applicationem  voluntatis_,  et  nimium  illi 
tribuere  videretur,  nisi  ad  fideles  et  gratia 
pra3ventos  loqueretur. 

3.  Idem  E;phrem.  —  Deinde  allegatur  in 
serm.  3  de  Gompunct.  cord.,  sokim  quia  inter 
multiplices  petitiones  gratiss  banc  interponit : 
Da  mihi  medicamentum  effi,cax  quo  plenissime 
db  occultls  meis  curer  viclnerilus.  Sed  quis  non 
videat  quam  sit  inefficax  testimonium  ?  Nam 
ad  litteram  postulat  contritionem,  quae  est 
medicamentum  efficax  peccatorum ;  et,  iicet 
postularet  auxilium  efficax,  non  ideo  postula- 
ret  prsedeterminationem  pbysicam,  sed  illam 
quam  serm.  1  vocat  dulcem  protectionem,  et 
illuminationem,  et  quam,  in  opere  de  Divin. 
grat.,  vocat  custodem  animce,  magistram  m- 
unciUlem ,  et  giibernatricem  animce ;  quibus 
verbis  et  simibbus,  moralem  modum  operan- 
di  praevenientis  gratiee  demonstrat.  Et  quia 
illa  non  preedeterminat  voluntatem,  admonet : 
Cim  promptitudine  igitur  animi  onorem  ijjsi 
gerito,  et  cuncta  tiUperspicua  reddet.  Denique 
allegatur  idem  Sanctus  in  confessione,  seu 
precatione  ad  Deum^  quse  incipit  :  Sana  me, 
Domine,  propter  sequentia  verba  :  Quemad- 
modtmi  terra,  licet  seminata,  nequit  a  se  fovere 
germina,  sine  tuce  ionitatis  visitatione,  ita  ne- 
que  cor  meum  eloqui  pote^it  beneplacita  tihi, 
leneficio  gratice  tuce,  nisi  per  ipsam  fructifica- 
verit  j^istitice  fructum.  Ex  quo  inferunt,  cx 
mente  bujus  Patris  necessarium  esse,  non  so- 
lum  ut  gratia  fructificet^  sed  etiam  ut  faciat 
liberum  arbitrium  fructificare.  Sed  imprimis 
Epbrem  non  dicit  an  gratia  faciet  Hberum  ar- 
bitrium  fructificare^  necne^  sed  solum  dicit 
cor  liominis  non  posse  sine  gratia  fructificare. 
Deinde^  bcet  id  verum  sit,  uon  sequitur  quod 
gratia  id  faciat  prsedeterminando,  sed  mora- 
liter  inducendo,  et  cooperando^  simulque  effi- 
ciendo.  Denique  quod  in  illo  loco  intenditurj 
et  optime  probatur,  est,  necessarium  esse  ut 
Deus  incipiat  seminare  in  anima  per  gratiam 
prsevenientem^  non  tamen  id  satis  esse  ad  fe- 
rendum  fructum,  nisi  gratia  etiam  adjuvet^  et 


ssepius  animam  visitet^  quod  totum  sine  pree- 
determinatione  pbysica  fieri  potest^  et  magis 
consentanee  ad  naturam  hominis  liberam  fit. 

4.  Tertio  Basilius.  —  Tertio,  citatur  Basi- 
lius,  lib.  de  Spirit.  Sanct.,  cap.  8;,  ubi  tractans 
illud  Apostoli  ad  Rom.  8 :  In  his  omnihus  su- 
peramus  per  eum,  qui  dilexit  nos,  ait :  Nequa- 
quam  Tiac  voce  humile  quoddam  ministerium 
indicat,  sed  auxilium  potius,  quod  per  impe- 
rium  sucB  'potentice  operatu^r  in  noUs,  sicut  et 
ipsum  alligavit  fortem,  diripidtque  nasa  %l- 
lius,  videlicet  nos,  quihus  ad  omnia  mala  opera 
fuerat  ahusus,  fecitque  vasa  utilia  Domino,  ap- 
paratos  ad  omne  opus  honum,  oh  promptitu- 
dinem  illius,  quod  erat  in  nohis.  Sed  bis  etiam 
verbis  nullum  vestigium  pbysicse  prsedetermi- 
nationis  invenitur.  Nam  si  illa  colligatur  ex 
verbo  illo,  per  imperium  potentice  suce,  frivo- 
lum  est,  quia  omne  auxilium  gratise,  sive  suf- 
ficiens,  sive  efScaXj  operatur  Deus  in  nobis 
per  imperium  potentite  suge.  Si  vero  id  suma- 
tur  ex  verbo  illo,  fecitque  vasa  utilia  Domino, 
jam  ssepe  dictum  est  verbum  faciendi  genera- 
lius  esse,  et  non  limitari  ad  pbysicam  prsede- 
terminationem,  quod  magis  significavit  Basi- 
lius  in  sequentibus  verbis,  nam  dicit  fuisse 
nos  vasa  Domino  apparatos  ad  omne  honum  oh 
promptitudinem,  etc.  Nam  longe  aliud  est,  vo- 
luntatem  reddi  aptam  ad  operandum,  ab  eo 
quod  est  physice  prsedeterminari. 

5.  Petrus  Diaconus. — Apparentius  possent 
ex  Basibo  citari  verba  quse  Petrus  Diaconus, 
de  Incarn.  et  grat.,  cap.  8,  refert  in  Oratione 
sacri  Altaris,  qucm  (utait)  pene  univers^is 
Oriens  frequentat;  simtque  bujusmodi:  Dona, 
Domine,  virtutem  ac  tutam,e?itum ;  malos,  quce- 
sumus,  lonosfacito,  honos  in  honitate  conserva, 
omnia  enim  potes,  et  non  est  qui  contradicat 
tibi ;  cum  enim  volueris  salvas,  et  nullus  resis- 
tit  voluntati  tuce,  quse  verba  formalia  in  ope- 
ribus  Basilii  non  invenio,  tamen  in  Missa  bsec 
babet  sequivalentia  :  Deus  oonnis  consolationis, 
inclinantes  tihi  sua  capita  custodi,  muni,  con- 
forta,  ah  omni  opere  malo  discedere  fac,  in  om- 
ni  autem  opere  bono  coadjuva,  et  idoneos  fac 
indam,nahiliter  accipere  incontaoninata  et  vivi- 
fica  mysteria  in  remissionem  peccatonm,  et 
Spiritus  Sancti  communionem.  Et  prius  pro 
Catechumeuis  sic  orat :  Fac  eos  membra  Ec- 
clesice,  et  idoneos  fac  lavacro  regenerationis  et 
remissione  peccatorum ,  etc.  Et  infra  pro  mi- 
nistris  Altaris  :  Idoneos  fac  virtute  tua  Sancti 
Spiritus  in  ministerio  isto,  ut  indamnahiliter 
stantes  in  conspectu  sanctcs  glorice  tuce,  offie- 
ramus  tibi  sacrificium  laudis ;  tu  es  enim  ope- 


598 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATIiE  DEI. 


mns  omnia  in  omnilus.  At  vero  ex  prima  ora- 
tione,  solum  colligit  Petrns  Diaconiis  docuisse 
Basilium,  per  illam  precem,  non  a  seipsis,  sed 
a  Deo  malos  homines  fieri  bonos,  nec  sua  vir- 
tute,  sed  divinse  gratise  adjutorio  in  ipsa  bo- 
nitate  perseverare.  Utrumque  autem  suffieien- 
ter  fit  per  excitantem  et  adjuvantera  gra- 
tiam  sine  prsedeterminatione,  idemqne  de  cte- 
teris  orationibus  dicimus.  Similesque  ora- 
tiones  inveniuntur  in  Missa  Cbrysostomi ,  et 
sequivalentibus  nunc  Romana  Ecclesia  utitur. 

6.  Qicarto,  Nazianzenus. —  Quarto,  allegatur 
Nazianzemis,  orat.  31,  ubi  tractans  illud  ad 
Rom.  9:  Non  est  volentis,  etc,  ait:  I])sum 
etiam  recte  velle  divino  auxilio  indiget;  imo,  ut 
rectiics  loquar,  'cohmtas  quoque  ipsa  et  electio 
eorum,  qucerecta  et  cum  officio  conjuncta  sunt, 
divinum  qiioddam  henefwmm  est,  atque  aDei 
lenignitate  manans.  Itaque  quoniam  velle  quo- 
que  ipsum  a  Deo  est,  optimojure  totum  Deo  as- 
signavit.  Sed  mirum  est  Nazianzenum  in  illo 
afferri  pro  illa  sententia,  cum  ibi  exponat  ver- 
bum  Pauli,  Noii  est  volentis,  etc. :  Id  est,  non 
soliim  volentis  hominis,  sed  etiam  miserentis 
Dei,  quam  expositionem  non  probavit  Augus- 
tinus,  non  quia  falsam  doctrinam  contineat, 
sed  quia  non  explicat  primarias  vices,  quas 
Deus  in  opere  gratiee  habet  etiam  circa  ipsam 
vohmtatem.  Ahoqui  tamen  verum  est,  velle  ita 
esse  Dei,  ut  sit  etiam  nostrum,  juxta  regulam 
ejusdem  Augustini,  hb.  1  de  Retract.,  cap.  23, 
et  aliis  locis. 

7.  Nazianzenus  ergo  in  illo  loco  non  sohim 
non  docet  necessitatem  auxilii  prfedeterminan- 
tis,  verum  etiam  nec  de  certo  modo  auxiUi  lo- 
quitur,  sed  solum  dicit  voluutatem  ad  recte 
volendum  divino  auxiho  indigere,  et  propterea 
rectam  voluntatem  divinum  esse  beneficium, 
et  a  bonitate  Dei  manans,  quod  tam  ratione 
auxilii  adjuvantisquam  excitantis  verum  est. 
Quod  vero  ait  totum  esse.assignandum  Deo, 
ideo  dixit  quia  non  tantum  operari,  sed  etiam 
ipsum  velle  a  Deo  est,  quamvis  etiam  sit  nos- 
trum ;  vel  id  diiit,  quia  principahter  est  ex 
Deo:  Nam  cujus  est  quod  est  amplius,  ejus  di- 
citur  esse  totum,  ut  alias  diiit  Chrysostomus, 
hom.  12  ad  Hebrseos.  Unde  in  orat.  1,  quse  est 
apologetica  pro  fuga  sua,  diiit  idem  Gregorius 
singularis  et  eiimise  Dei  benignitatis  argumen- 
tum  esse,  facere,  ut  nostra  quoque  aliqua  ex 
jparte  sit  tirtus,  et  ajiimi  2)roposito  excolatur, 
arlitriique  lihertate  parem  in  utramque  par- 
tem  motum  fiahente.  Imo,  orat.  38,  quae  est  in 
sanctam  Nativitatem,  dc  primo  liomine  dicit, 
ita  fuisse  arbitrii  hbertate  douatum,  ut  honum 


non  minus  illius  esset  qui  elegisset,  quam  ejus 
qui  semina  prcebuisset.  IntelUgendum  autem 
est,  non  minus  quoad  absohitam  utriusque  in- 
fluxus  necessitatem,  non  quoad  perfectionis 
seu  efficacise  gradum. 

8.  Quinto,  Cijrilhis  Alexandrinus . —  Quinto, 
refertur  Cyrillus  Alexandrinus,  hb.  1  de  Ado- 
rationeinSpiritu,pag,  15,  ubiexponens  verba 
illa  Genes.  10:  Cum  vero  mane  factum  esset,  ur- 
gchant  Angeli  lotli  dicentes  :  Accipe  uxorem 
fuam,  et  duas  filias,  quas  habes,  et  exi,  ex  ilhs 
sic  coUigit :  Indicium  autem  tihi  sit  valde  ma-  _ 
nifestum,  dum  non  solis  verhis  nos  stimulat, 
et  adliortationibus  menti  immissis,  ut  disceda- 
mics  a  peccato ,  sed  tantam  etiam  henignita- 
tem  nohis  exliihet  universor^m  Saltator  Deus, 
iit  efficaci  suhsidio  adjuvet ,  secundum  quod 
scriptum  est :  A^jpreJiendisti  onanum  dexteram 
meam,  et  in  consilio  tico  dedicxistl  me.  Nam 
quoniam  liominis  naticra  non  valde  generosa  est 
neqice  satis  idonea  ut  malum  effugere  queat,  si- 
micl  quodammodo  nohiscum  certat  Deics,  et  dic- 
plex  heneficiicm  concedere  videtur,  persuadens 
admonitionihics  %it  sichsidiicm  inveniamus,  et 
fortiics  illud  prmstans,  qtcam  7ct  mahcm  pne- 
sens,  et  violentum  prcevalere  possit.  Heec  enim 
sunt  ejus  formalia  verba,  quee  optime  confir- 
manl  necessitatem  gratia  excitantis;  quid  vero 
faciant  ad  causam  non  video.  Nam  quod  Cy- 
rilhis  dicit  dare  nobis  Deum  auxilium,  vel  suh- 
sidium  efflcax,  nemo  nostrum  negat,  sed  quale 
illud  sit,  inter  nos  controvertitur.  Cyrillus  au- 
tem  ibi  non  tractat  de  auxiho  necessario  ob 
concursum  primce  causae,  sed  ob  humanse  na- 
turse  fragilitatem. 

9.  Unde  verisimile  est  solum  loqui  de  effi- 
cacia  in  actu  primo,  id  est,  de  illa  qua  reddi- 
mur  potentiores  tentatioue,  ad  vincendam 
illam.  Hic  enim  est,  ut  alibi  notavimus,  fre- 
quens  modus  loquendi  Sanctorum ,  maxime 
quando  loquuntur  de  auxilio  abundantiori, 
quod  dat  Deus  homini,  quem  vult  potentio- 
rem  seu  valentiorem  reddere  quam  sit  ten- 
tatio.  Quod  auxilium,  quantum  ad  consequen- 
dum  eflfectum,  ssepe  est  tantum  sufficiens,  quia 
homo  illi  non  cooperatur ;  nam  de  se  solum 
est  quoddam  proeveniens  auiilium ,  quod  per 
internas  adhortationes  et  admonitiones  menti 
immissas  datur,  ut  Cyrillus  explicat;  adjuvans 
vero  ac  simultaneum  auxilium  indicat,  dum 
ait :  Simul  quodammodo  nohiscum  certat  Deus. 
Quod  autem  neutrum  eorum  praedeterminet 
voluntatem,  significat,  cum  subdit,  niMlomi- 
mcs  paucos  esse  qui  virtutem  exerceant,  sed 
qui  talis  est  electus  et  divinam  gratiam  nonper- 


CAP.  XLI.  ANTIQUOS  PATRE 
fmctorie  assemtus.  Unde  paulo  superius  exem- 
plo  Yocationis  Abrahos  ordinem  gratise  in  no- 
bis  describit,  diceus  :  Ubi  vocati  fwerimiis ,  et 
dirinis  oiedierimus  legihcs  et  ad  promptitudi- 
nem  ac  desiderimn  transierimus,  quasi  in  ter- 
ram  omnilus  lonis  excelsam  tunc  Deus  suce  co- 
gitationis  claritatem  immittit.  Ubi  post  voca- 
tionem,  non  preedeterminationem,  sed  obe- 
dientiam  requirit^  nou  sine  coadjutore  Deo^ 
ut  postea  declarat.  Et  heec  sententia  Gyrilli  est 
optima  ad  intelligendum  vera  esse  quse  supra 
de  mente  Ghrysostomi  dixi. 

iO.  Sexto,  AtJianasius.  —  Sexto^  allegatur 
Athanasius  super  c.  5!  ad  Eplies.,  in  illa  verba: 
Ipsius  enim  sumus  factura,  creati  in  Christo 
Jesu  in  operilus  lonis,  qIc^,  eo  quod  ibi  dicat 
Deum  immutare  vohmtatem  nostram,  ejusque 
bonaopera  praeparare  ac  prsedefinire.  Hoc  vero 
testimonium,  neque  auctoritatem  habet^  neque 
eiHcaciam.  Dico  non  habere  auctoritatem,  quia 
illud  opus  non  est  Athanasii;,  ut  omnes  docti 
Eentiunt^  unde  inter  ejus  probata  opera  non 
collocatur.  Et  quamvis  soleat  tribui  Theodo- 
reto  aut  TheophylactOj  nihilominus  illa  verba 
in  eorum  commentariis  super  ilhim  locum  non 
inveniuntur,  neque  alia  quis  ad  rem  prsesen- 
tem  aliquid  faciant.  Addo  vero  etiam  non  ha- 
bere  efficaciam,  quia  longe  diversum  sensum 
habet^  quod  dicitur  Deus  immutare  mentem 
nostram,  et  prce^parare,  ac  proedefinire  hona 
opera  ejus.  At  vero  Deus  immutat  voluntatem 
per  auxilia  excitantia  et  adjuvantia^  et  prtepa- 
rando  hsec  auxilia,  quantum  est  ex  se,  prsepa- 
rat  bona  opera^  vel  efEcaciter,  vel  sufiicienter, 
praeparatione  utique  eeterna,  ut  dixit  D.  Tho- 
mas  1  parte,  qusest.  23^  art.  2,  ad  3;  et  eodem 
modo  illa  prsedefinivit,  de  quo  verbo  plura 
in  superioribus. 

11.  Septimo,  Cyprianus. —  Septimo,  refertur 
Gyprianus,  lib.  3  ad  Quiriu.^  c.  4,  ubi  habet 
illam  sententiam :  In  nullo  gloriandum,  quan- 
do  nostrum  niJiil  sit.  Et  in  expositione  Oratio- 
nis  DomJnicoe,  circa  illa  verba:  Fiat  voluntas 
tua,  quia  licet  his  verbis  nos  postulare  opem 
et  protectionem  Dei,  ut  in  aliis  non  credenti- 
bus  fiat  vohmtas  Dei  per  conversionem  ad  fi- 
dem.  At  vero,  tractans  lisec  loca,  Augustinus^ 
lib.  4  contr,  duas  epistolas  Pelagianorum,  cap. 
9;,  et  lib.  de  Prsedestinat.  Sanctor.,  c.  3,  ex  illis 
solum  colligit  nihil  boni  et  pietatis  posse  ab 
homine  fieri  sine  dono  gratise  Dei ;  et  orandum 
esse  non  solum  pro  fidelibus,  ut  boni  fiant, 
sed  etiam  pro  infidelibus,  ut  convertantur, 
et  ut  libere  convertantur,  non  quidem  ex  sola 
sua  libertate,  sed  ex  auxilioj  et  vocatione  di- 


S  NIHIL  PRO  PHYSICA,  ETC.  599 

vina,  etiam  congrua  et  efficaci,  quee  omnia  op" 
time  subsistunt  sine  physica  praedetermina- 
tione,  cum  tamen  illa  cum  vera  libertate  com- 
poni  non  possit. 

12.  Octavo,  Amlrosiiis. —  Octavo,  allegatur 

Ambrosius,  lib.  40  in  Lucam,  adilla  verba  c. 

22:  Conversus  Domims  respexit  Petrum,  ubi, 

sub  verbo  respexit,  intelligit  interuum  gratise 

auxilium,  et  ait,  quandiu  Dominus  non  respe- 

xit  Petrum,  illum  non  flevisse  :  Bespexit  (in- 

quit)  Jesus,  etille  amarissime  flevit.  Unde  ge- 

neraliter  refert :  Cluos  Jesus  respicit,  plorant 

delictum-,  quam  expositionem   et  doctriuam 

probat  Augustinus,  lib.  de  Grat.  Christi^  cap. 

45.  Sed  quidquid  sit  de  expositione^  de   qua 

dixi  alibi,  doctrina  est  verissima,  non  proptcr 

physicam  prsedeterminationem,  sed   propter 

congruam  et  efficacem   internam    excitatio- 

nem,  cjuam  et  verba  Scripturce,  et  ipsius  Am- 

brosii_,  et  aliorum  Patrum  indicant.  Ait  enim 

Lucas :  Dominus  respexit  Petr%im,  et  recorda- 

tus  est  Petrus  verM  Domini.  Primus  ergo  ef- 

fectus  illius  respectus  fuit  memoriam  Petri  ex- 

citare.  Unde  etiam  Ambrosius  dixit:  Respicit 

ut  recorderis,  et  fatearis  errorem;  et  Augusti- 

nus,  lib.  3  de  Gousensu  Evangelistar.,  cap.  6: 

MiJd  (inquit)  videtur  illa  respectio  divinitus 

facta,  ut  ei  veniret  in  mentem  quoties  jam  ne- 

gasset,  et  quid  ei  Dominus  prcedixisset,  atque 

ita,  misericorditer  Domino  respiciente,  pasnite- 

ret  eum,  et  salubriter  fieret ;  et  lib.  de  Grat. 

Ghristi,  cap.  45,  de  eadem  respectione  loquens  : 

Dominus  (inquit)  latenter  sulvenit,  cor  tetigit, 

memoriam  revocavit,  interiori  sua  gratia  vivi- 

ficavit  Petrum.  Et  similia  habet  Leo  Papa, 

serm.  3  de  Passione,  dicens  :  In  illum  conver- 

sa  est  veritatis  inspectio,  uU  erat  cordis  facien- 

da  correctio,  quasi  illi  qucedam  vox  Domini  in- 

sonaret,  ac  diceret :  Quid  liabes,  Petre,  etc;  et 

serm.  9  inquit :  Vidit  intuitu,  et  paventis  ani- 

mum,  onox  %it  inspexit,  erexit,  et  in  fietuspcjeni- 

tudinis  incitavit.  Hic  ergo  est  modus  quo  Ghri- 

sti  respectio  cor  convertit,  illud  excitando  et 

illuminando,  non  physice  prsedetermainndo. 

13.  Neque  plus  probant  alia  verba  quae  ex 
eodem  Ambrosio  allegantur,  hb.  de  Fnga  sffi- 
culi,  cap.  1  :  Non  est  in  potestate  7iostra  cor 
nostrum,  etc.  ;  et  infra  :  Quis  autem  tam  lea-  ' 
tus,  qui  in  corde  suo  semper  ascendat  ?  sed  Jioc 
sine  auxilio  qui  fieri  potest?  nullo  profecto  mo- 
do.  Duobus  enim  modis  intelligi  potest  non  esse 
in  potestate  nostra  cor  nostrum  ;  scilicet,  vel 
quantum  ad  consensum,  vel  quantum  ad  ex' 
citationem  aliquam,  vel  tactum  cordis  per  an- 
tecedentem  cogitationem.  Ambrosius  ergo  non 


600 


m.  Y.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATIifl  DEI. 


loquitur  priori  modo,  nec  loqui  potuit^  cum 
absolute  loquendo  fldei  rcpuguet.  Loquitnr 
ergo  inposteriori  sensu,  ut  ex  verbis  ejus  evi- 
denter  constat,  Dixerat  enim  :  Frequenter  ir- 
repit  terrenarum  illecelfa  vohq^tatum  et  vani- 
tatmn  ofusio  mentem  occupaty  ut  quod  eritare 
studeas,  mente  volvas,  quod  cavere  dif/icile  est 
homiiii,  exuere  autem  impossibile. Et  postea  sub- 
dit :  JS^on  enim  iii  potestate  nostra  est  cor  nos- 
trum;  et  adjungit :  Sednostrce  cogitationes  quce 
i77ip7'oviso  offusce  mentem  anhjumque  confun- 
dunt,  atc^ue  cdio  trahunt,  quam  tuproposueris, 
ad  sectdaria  revocant,  etc.  Ad  superandas  au- 
tem  et  vincendas  has  cogitationeS;,  requirit  Am- 
brosius  speciale  gratiae  auxilium,  non  pbysi- 
camprsedeterminationem.  Uude  Augustinus,!. 
de  Perseverant.,  c.  8,  et  1.  2  contra  Julianum, 
cap.  8,  et  lib.  4  contra  duas  epistol.  Pelagia- 
norum,  cap,  ll^  tractans  hsec  verba  Ambrosii, 
nihil  aliud  ex  illis  colligit,  nisi  necessitatem 
divini  auxilii^  et  illud  inchoandum  esse  per 
sanctam  cogitationem,  quce  in  nostra  potestate 
non  est ;  ac  denique  dicta  verba  explicat  per 
illa  Pauli :  Non  sumus  sufficientes  cogitare  ali- 
quid  ex  noUs  quasi  ex  nodis,  sed  sufficientia 
nostra  ex  Beo  est. 

\A.  Ohjicitur  Ilieronymus.  —  Tandem  obji- 
citur  nobis  Hieronymus,  primo,  in  Epistola 
ad  Ctesiphontem,  ubi,  postquam  retuht  argu- 
mentum  Pelagii,  quod,  si  voluntas  indigeret 
divino  auxilio,  non  esset  hbera,  illud  impro- 
bat  tanquam  blasphemum  et  impium  :  Nam 
per  ariitrii  lilertatem  (inquit)  asserunt  se  ne- 
quaquam  ultra  necessarium  liahere  Beum,  et 
ignorant  Scripturam :  Quid  Tiabes  quod  non 
accepisti,  etc.  Verumtamem  argumentum  ab 
hoc  testimonio  sumptum  eumdem  habet  de- 
fectum,  quem  seepe  notavimus,  quia  ex  ne- 
cessitate  auxilii  divini  infert  necessitatem 
physicce  prsedeterminationis,  quee  illatio  nul- 
hus  momenti  est,  ut  per  se  constat.  Sicut 
e  contrario  peccabat  Pelagius,  ex  uecessi- 
tate  divini  auxilii  inferendo  toUi  hbertatem^ 
quse  nuUa  illatio  est,  quia  aiixihum  excitaus 
et  adjuvans,  seu  concomitans,  non  repugnat 
hbertati,  ahas  etiam  dependentia  quoad  gene- 
raiem  concursum  hbertati  repugnaret,  quod 
sensisse  Pelagium  in  ultimo  prolegomeno  di- 
ximus,  et  valde  probabile  est  illud  etiam  a 
Hieronymo  impugnari:  secus  autem  esset  si 
argumentum  Pelagii  fieret  contra  solam  pJiy- 
sicam  prsedeterminationem ;  nam  si  illa  esset 
semper  necessaria,  frustra  diceretur  voluntas 
hbera,  cum  nunquam  posset  se  determinare, 
Quia  vero  contentio  Pelagii  cum  Cathohcis  non 


erat  de  preedeterminatione  physica,  ideo  fri- 
volum  erat  argumentum  Pelagii,  cui  etiam 
Hieronymus,  tractando  verba  Pauli  :  Non  est 
volentis,  neque  currentis ,  etc,  occurrit,  di- 
cens  :  Velle  et  currere  meum  est  ( utique  per 
meam  determinationem  ),sed  Jioc  ipsum  meum 
sine  Bei  sempcr  atixilio  non  erit  metcm. 

15,  Hieronymus .  —  Et  eumdem  sensum 
habent  alia  verba  Hieronymi  ad  Ephes.  2,  quse 
non  mehus  pro  pliysica  prsedeterminatione 
afieruntur,  cum  vel  ihi  nuho  modo  faveant,  vel 
potius  repugnent :  nam  circa  iha  verba  :  Gra- 
tia  estis  salvatiper  fidem,  et  lioc  non  ex  voUs, 
addit  Hieronymus  :  Hcec  ipsa  fides  non  est  ex 
voUs,  sedex  eo  qid  vocavit  vos,  ubi  aperte  signi- 
ficat  iUud  esse  dictum  a  Paulo  ratione  vocatio- 
nis,  non  ratione  physicse  prsedeterminationis. 
Et  in  eodem  sensu  subjungit  :  Addidit  itaque, 
et  dixit  fidem  quoque  nostram  non  nostrce  vo- 
hmtatis,  sed  Bei  muneris,  quod  ipsemet  expo- 
nit,  dicens  :  No7i  quod  Jiomini  liherum  tollatur 
arUtrium,  et,  secundum  illud  ApostoU  ad  Ro- 
ma7ios,  non  sit  vole^itis,  nec  currentis,  sed  mi- 
serentis  Bei,  verum  quod  ipsa  ao^Utrii  lihertas 
Beum  Tiabet  auctorem,  et  ad  illius  leneficium 
cuncta  referantuT,  cum  etiam  ionum  nos  velle 
ipse  permiserit ;  ubi  maxime  pondero  verbum 
permiserit,  directe  enim  opponiturverbo  prcede- 
terminandi,  et  usurpatum  est  a  Hieronymo  in 
generah  significatione ,  exphcando  nobis  quo- 
modo  divina  gratia  preeveniens ,  per  vocatio- 
uem  (ratione  cujus  dictum  est  ihud  :  Non  est 
volentis,  neque  currentis,  et  iUud :  Hoc  non  ex 
vohis),  vohmtatem  non  determinet,  sed  sinat 
operari  bonum,  si  veht.  Denique  simUia  sunt 
verba  ejusdem  Hieronymi,  in  illa  verba  Jere- 
miae  21  :  Baho  eis  cor  ut  sciant  me,  quae  eom- 
parat  cum  ilhs  Pauli  :  Bet^s  est  qui  operatur 
in  noUs  velle ,  et  utrisque  doceri  dicit ,  quod 
non  solum  opera,  sed  etiam  voluntas  nostra  Bei 
nitcctur  auxilio;  et  cap.  26,  circa  principium: 
In  nostra  quidem  potestate  positum  est  facere 
quid,  et  non  facere,  ita  duntaxat  ut  quidquid 
lo7ii  operis  volimus,  ad  Bei  gratiam  refcramus, 
qui,  jtixta  Apostolum,  dedit  noUs  velle  et  per- 
ficere. 

CAPUT  XLII. 

AUGUSTINUM  IN  VOGATIONE  CONGRUA,  SINE  PHYSICA 

PR^DETERMINATIONE  ,   EFFICACEM  PR^VENIEN- 
TEM   GRATIAM   CONSTITUISSE, 

1 .  Scopus  et  dispositio  capitis. — Tria  in  hoc 
titulo  proponimus.  Primo  enim  dicimus  Au- 


CAP.  XLII.    AUGUSTINDM  IN  VOCATIONE  CONGRUA,  SINE  PHYSICA,  ETC. 


601 


gustinum  posuisse  gratiam  efficacem  in  qua- 
dam  vocatione,  et  hoc  probavimus  late  supra, 
cap.  5.  Secundo^  affirmamns  illam  vocationem, 
quse  efficax  esse  dicitur,  talem  dici  et  esse,  quia 
infallibiliter  consensum  obtinebit,  idque  ha- 
bere  ex  congruitate  quadam  ad  eum  cui  datur, 
quam  congruitatem  prsescivit  Deus  et  obser- 
vavit,  ut  illam  daret,  et  cum  illa  non  sohim 
potestatem ,  sed  etiam  velle  homini  donaret. 
^^'rertio,  negamus  posuisse  Augustinum  effica- 
citatem  vocationis  in  aliquo  auxilio  prsedeter- 
miuante^  ipsi  vocationi  adjuncto,  et  ab  omni 
auxiho  excitante  distiucto.  Et  hcec  duo  pro- 
banda  a  nobis  sunt ;  et  quia  prsecipua  loca  ex 
quibus  sumuntur^  eadem  fere  sunt  cum  illis 
quibus  primum  punctum  probavimus ,  ideo 
breviter  in  siugulis  designabimus  verba  quae 
ad  rem  prsesentem  faciant ,  et  ilhs  alia  testi- 
monia,  si  occurrerint;,  adjungemus. 

2.  Testimonmm  de  efficacia  vocationis  per 
congmitatem  adliominem.  —  Primo  igitur  Au- 
gustinus  exphcat  efficaciam  vocationis  per  con- 
gruitatem  ad  hominem  qui  vocatur_,  in  lib.  1 
ad  SimpHcian.,  qusest.  2^,  ubi^  postquam  dis- 
tinxit  vocationem  efficacem,  quam  vocat  effec- 
tricem  lonce  vohmtatis,  ab  iuefficaci,  sic  con- 
chidit  :  Igitur  non  volentis,  neque  currentis, 
sed  miserentis  est  Dei,  qui  lioc  modo  vocavit, 
qimnodo  aptum  erat  eis  qui  secuti  sunt  toca- 
tionem.  Unde  subdit  inferius  :  Hli  electi  qid 
congruenter  vocati.  Et  infra :  NoJi  volentis,  etc, 
qicia,  etiamsi  onultos  wcet,  eorum  famen  mise- 
retur,  quos  ista  vocat,  quomodo  eis  aptum  est 
^it  sequantur.  Et  infra  :  Cujtcs  miseretur,  sio 
eum  vocat,  quomodo  scit  ei  congricere,  ut  xocm- 
tei»  non  respuat. 

3.  Defensio  pro  Augustino. — Ad  hoc  testimo- 
nium  quidam  ex  defensoribus  alterius  senten- 
tiee,  cum  non  posset  negare  in  illo  esse  sermo- 
nem  de  congrua  vocatione,  ausus  est  dicere,  in 
omuibus  quoe  ibi  tractat  Augustinus  de  voca- 
tione  congrua,  non  loqui  ex  propria  sententia 
veritatem  defmiendo,  sed  solum  disputando,  et 
inquirendo  usque  ad  illa  verba  :  Et  tamen 
inticeamur  superiora,et  inde  nostram,  quantum 
ipse  Dominus  dederit,  sententiam  proferamus. 
Nam  interrogando,  et  respondendo  ac  reph- 
cando,  processerat  usque  ad  iha  verba^  quse 
prse  se  ferunt  initium  definitse  sententiee, 
unde  et  in  margine  notatur,  conclusio  quces- 
tionis.  Sed  hoc  audiendum  non  est,  Primo, 
quia  idein  Augustinus,  Ub.  de  Prsedestinat. 
Sanctor.,  cap.  A,  et  hb.  2  de  Retract.^  cap.  \, 
recognoscens  et  allegans  quaestionem  illam, 
illam  simphciter  approbat,,  et  laboratum  in- 


quit  in  ea  esse  pro  hbero  arbitrio,  et  vicisse 
gratiam  Dei.  Secundo,  quia  ihe  modus  inter- 
rogandi,  quo  Augustinus  utitur,  non  est  indi- 
cium  dubitantis,  quin  ex  alterius  sententia  lo- 
quentis  ;  nam  ille  est  ordinarius  modus  pro- 
cedendi  Augustini  subtihter  inquirentis  veri- 
tatem.  Unde  ad  singulas  interrogationes  sta- 
tim  adhibet  responsionem,  et  in  ea  propriam 
sententiam  ad  talem  interrogationem  perti- 
nentem  satis  declarat,  et  ita  ad  quasstionem 
principaliter  propositam  resolvendam  progre- 
ditur.  In  illa  autem  qusestione,  cum  principa- 
liter  proposuisset  exponere  verba  Pauli  ad 
Rom.  9  :  dm  enim  nondum  nati  essent,  etc, 
statim  illa  ex  propria  sententia  explicare  ag- 
greditur,  dicens  :  Quo  adjutorio  fidentior  factus 
aggredior.  Et  primo  intentioiem  Apostoli,  quce 
per  totam  epistolam  viget,  tenelo ;  nimirum, 
quod  gratia  non  deticr  ex  meritis,  sed  ex  lihe- 
ralitate  Dei.  Et  ad  declarandum  et  defenden- 
dum  hoc  fundamentum,  utitur  variis  interro- 
gationibus,  per  modum  objectionum,  quibus 
satisfacit  distinctione  vocationis  congruce  et 
non  congruse,  seu  singularis  et  communis,  ex 
proposito  vel  ex  generali  providentia.  Et  ita 
totam  illam  doctrinam  affert,  ut  maxime  pro- 
priam,  et  quasi  denuo  sibi  revelatam,  ut  in 
citatis  locis  significat.  Tertio,  hsec  mens  Au- 
gustini  ex  aliis  ejus  locis  colligitur,  in  quibus 
per  eamdem  vocationem  explicat  mysterium 
divinse  gratise  et  prsedestinationis,  et  quia  in 
prioribus  operibus  suis  parum  de  illa  disserue- 
rat,  hoc  ipsum  tanquam  proprium  defectum 
ipse  notat,Iib.  \  Retract.^  c.  23.  Qui  ergo  cre- 
dibile  est^  in  illa  prajcipua  qusestione  uon  esse 
locutum  de  vocatione  ex  propria  sententia? 

4.  Quarto^  si  expositionem  illam  admitta- 
mus,  tota  doctrina,  quam  Augustinus  tradit  in 
illa  quffistione  per  septem  columnas,  a  priuci- 
pio  usque  ad  dicta  verba  :  Et  tamen  intueamur 
superiora,  erit  inutilis,  ac  nuUius  auctoritatis, 
quod  absurdissimum  est^  et  contra  omnes  qui 
postea  scripserunt,  et  quaestionem  illam  alle- 
garunt.  Quinto,  verba  illa :  Et  tamen  intuea-- 
mur  superiora,  nihil  colligunt,  imo  verum  sen- 
sum  dictum  confirmant.  Nam  si  per  illa  su- 
periora  totam  doctrinam  prsecedentem  intel- 
ligamus,  potius  inde  colligimus,  illa  omnia 
tanquam  vera  et  certa  Augustinum  suppo- 
nere,  et  ex  illis  tanquam  ex  veris  fundamentis 
a  se  jactis  principalem  queestionem  resolvere 
et  definire ;  si  vero  particula  superiora  (quod 
verius  est)  ad  sola  verba  Pauli,  quas  proxime 
tractabat,  referatur,  ex  illis  nihil  coUigitur 
contra  doctrinam  in  eadem  qusestione  prius 


602  LIB.  y.  DE  ATJXILIO 

datam.  Devenerat  enim  Augustiniis  ad  inter- 
rogandnm  quomodo  Deus  juste  de  hominibus 
conqueratur^  si  cujus  vult  miseretur^  et  quem 
vult  indurat^  et  non  potius  de  Deo  juste  con- 
queri  possint  quod  tam  insequaliter  cum  eis 
se  gerat.  Et  ut  respondeat^  dicit  intuenda  esse 
superiora  verba^  utique  Pauli^  nam  subjungit : 
Aif  enimpaulo  ante:  Quidergo  dicemus  ?  mm- 
quid  iniquitas  est  apud  Deim?  Ex  his  res- 
pondet  non  inique  agere  Deum,  cum  de  pec- 
catoribus  conqueritur,  quia  ille  non  cogit  ad 
peccandum^  nec  sufEcientem  vocationem  ne- 
gat ;  neque  etiam  posse  eosdem  peccatores 
juste  de  Deo  conqueri,  quod  eos  non  congrue 
vocet,  sicut  alios,  quia  neqiie  in  hoc  inique 
agit,  cum  nihil  eis  debitum  neget,  et  dona 
sua  possit  cui  vokierit  gratis  donare.  Ex  quo 
vero  sensu,  non  sokim  non  infirmantur  supe- 
riora,  sed  potius  confirmantur,  quia  nullum 
aliud  medium  expediendee  queestionis  attulit^ 
sedex  jactis  fundamentis  illam  resolvit.  Sexto^ 
denique  hoc  fit  evidens^  quia  etiam  post  illa 
verba  :  JEt  intueamur  superiora,  ad  idem  ex- 
presse  revolvitur^  nam  paulo  post  dicit  :  Con- 
queritur  autemjuste  de  peccatorikcs,  tanquam 
de  Ms  quos  peccare  ipse  non  cogit ;  simul  etiam, 
ut  Jii  quonm  ipse  miseretur,  lianc  quoque  Jia- 
leant  vocationem,  ut  dum  Deus  de  peccatorilus 
conqueritur,  compungantur  corde,  atque  ad  ejus 
gratiam  convertanttcr.  Etpaulo  inferius  :  Hcec 
deononstratio  potentice  Dei,  et  annuntiatio  no- 
minis  ejus  in  universa  ferra,  proclest  eis,  ut  ti- 
oneant,  et  vias  sicas  corriganf,  quilus  vocatio  fa- 
lis  congruif,  Et  inferius^  in  Epilogo  queestionis : 
Prcccijmnur  (ait)  ut  credamus,  sed  quis  potest 
credere,  nisi  aliqua  vocatione,  Jioc  est,  cdiqua  re- 
nm  tesfificatione  tangattir.  Ubi  non  solum  re- 
dit  ad  vocationem^  sed  etiam  declarat  in  quo 
consistat^  utique  in  tactu  cordis,  non  in  prsede- 
terminatione.  Quia  vero  non  omnis  tactus  est 
efficax,  subdit :  Quis  Jiabet  in  potesfate,  tali  vi- 
so  tangi  onentem  stcam,  quo  ejus  volunfas  mo- 
veafur  ad  fidem.  Et  usque  ad  finem  qucestionis 
eamdem  doctrinam  eisdem  fere  verbis  ssepius 
inculcat ;  quomodo  ergo  de  illa  in  superiori- 
bus  verbis  ex  propria  sententia  non  est  locu- 
tus?  Non  potest  itaque  de  mente  Augustini  in 
illo  loco  dubitari. 

5.  Aliud  testimonium  priori  non  dissimile. 

—  Notandim.  —  Advertendim  eamdem  voca- 
tionem  posse  esse  congruam  uni,  et  non  alteri, 

—  Secundum  testimonium,  non  dissimile  prse- 
cedenti,  sumimus  ex  lib.  de  Dono  persever., 
cap.  14.  Nam  de  Tyriis  et  Sidoniis  dicit  : 
JEtiam  credere  potuerunt,  si  mira  illa  CJiristi 


EFFICACI  GRATL^;  DEI. 

signa  vidissenf.  Ubi  oportet  semel  notare  loqui 
Augustinum  de  potestate^  quas  reduceretur  in 
actum^  ut  ex  coutextu  aperte  constat,  et  est 
frequens  ejus  phrasis,  tam  ibi  quam  in  dicta 
qusestione  ad  Simphcianum,  et  ahis.  Unde  in 
preedicto  loco  paulo  post  subjungit :  Nec  sic 
duratum  erat  cor  Tyriorim  ef  Sidoniorum, 
quoniaoji  credidissent,  si  qualia  viderunt  isti, 
signa  mdissent.  Et  tamen  de  eisdem  addit  : 
Sed  quoniam  ut  crederenf  non  eraf  eis  datum 
(utique  per  prsedestinationem ) ,  etiam  unde 
crederent  est  negafum,  scihcet,  vocatio  con- 
grua.  Et  ideo  sulDinfert  :  Ex  quo  infelligimus 
Jialere  qiwsdam  in  ipso  ingenio  divinum  nafu- 
raliter  munus  infelligentice,  quo  moveant^cr  ad 
fidem,  si  congrua  suis  mxnfibus  vel  audiant 
verla,  vel  signa  conspicianf.  Non  poterat  certe 
clarioribus  verbis  exphcare  quomodo  efiicacia 
vocationis  ex  congruitate  ad  vocatum  perti- 
neat.  Et  tam  in  hoc  quam  in  prEecedenti  testi- 
monio  oportet  advertere,  docere  Augustinum 
eamdem  vocationem  esse  posse  congruam  uni 
et  non  alteri ;  non  certe  ex  conjunctione;,  vel 
defectu  auxihi  prsedeterminantis^  jam  enim 
uon  esset  eadem  vocatio,  si  sub  vocatione  con- 
grua  tale  auxilium  comprelienditur ;  ergo  ex 
congruitate  ad  vocatum.  Unde  dicit  ahbi  idem 
Augustinus  vocationem  iuterdum  differri,  ut 
sit  congrua  in  uno  tempore,  quse  non  esset  in 
alio  :  sic  enim  in  expositione  Psalm.  142^  circa 
illa  verba :  Cito  exaudi  me,  Domine,  inquit : 
Pluviam  diffierelas,  uf  Jiauriens  imhiherem,  non 
respuerem  quod  influeres.  Si  ergo  ideo  diffe- 
rehas,  jcm  da,  quia  anima  mea  sicut  terra  sine 
aqua  tiU.  Captat  ergo  Deus,  secundum  Augus- 
tinum,  occasiones  vocandi  congrue,  quod  certe 
non  esset  necessarium,  si  in  prsedetermina- 
tione  necessitas  posita  esset. 

6.  Tertio,  idem  probatur  ex  hbro  de  Prse- 
destinatione  Sanctorum,  capite  16;,  ubi,  po- 
nens  vocationem  in  interna  doctrina  ,  qua 
homines  sunt  interius  docibiles  Dei,  effica- 
ciam  ejus  declarat,  in  fine  dicens :  Ad  Jianc 
vocationem  omnes  qui  perflnenf,  sunt  dociUles 
Dei,  nec  potest  quisquam  eonm  dicere :  Credi- 
di,  ut  sic  vocarer ;  prcevenit  enim  eum  miseri- 
cordia  Dei,  quia  sic  vocatus  est  ut  crederet,  id 
est,  ut  congruebat  audienti,  ut  disceret;  et 
cap.  19  similiter  ait :  Illa  vocatione  id  prorsus 
agitur,  et  peragitur,  tit  credamus;  et  cap.  20 
dicit  :  IIoc  donum  gratis  in  illam  purpiira- 
riam  descenderat,  cui,  sicut  Sc7'iptura  dicit  in 
Actiius  Apostolorum  ,  Deus  aperuerat  sensum 
ejtcs,  2it  intenderet  in  ea  qtice  dicehanfur  a 
Paulo ;  sic  cnim  vocabafur,  ut  crederet.  In  ipsa 


I 


CAP.  XLII.    AUGUSTINUM  IN  VOCATIONE  CONGRUA,  SINE  PHYSICA,  ETC. 


603 


ergo  vocatione  ponit  illiim  modum  accommo- 
datiim  recipienti,  ratione  cujus  dicitur^  sic  vo- 
cari,  ut  credat,  quem  modum^  aliis  locis,  per 
congruitatem  ad  eum  qui  vocatur,  declarat. 
Et  in  epist.  407  ad  Vitalem  exposuit  per  illa 
verba  ;  Sic  ejus  agit  sensum,  iit  accommodet 
assensum,  quod  inferius  dicit  fieri  per  occul- 
taminspirationem  Dei.  Inspiratio  ergoipsa  quee 
est  vocatio,  quatenus  ita  datur  homini  ut  ac- 
commodet  assensum^  quod  est  dari  cum  con- 
gruitate  ad  suscipientem,  est  auxilium  efficax. 
7.  Quarto ,  idem  probari  potest  ex  onmi- 
bus  locis  dicto  cap.  5  allegatis,  in  quibus  Au~ 
gustinus  docet  dare  Deum  efficacem  gratiam^ 
prseparando  voluntatem  per  vocationem  oc- 
cultam  et  secretam^  adjungendo  alia  loca^  in 
quibus  ait  hanc  prseparationem  voluntatis  fieri 
per  revelationem  internam,  et  spiritualem 
delectationem  quam  infundit,  ut  sumitur  es 
lib.  2  de  Peccator.  merit.,  cap.  \1,  et  lib.  de 
Grat.  Christi,  cap.  10  et  1-4,  et  de  Prsedestinat. 
Sanctor.,  cap.  8.  Et  similia  sunt  loca  in  quibus 
ait  hoc  fieri  per  internam  Spiritus  Sancti  per- 
suasionem ;  quando  enim  suasio  fit  modo  ita 
accommodato  audienti^  ut  persuadeatur,  tunc 
recte  dicitur  persuasio.  Unde  in  lib.  de  Natur. 
et  grat.,  cap.  25  :  Magmis  est  Dcminus  qui 
persuadet,  quomodo  i^^se  novit.  Et  in  lib.  de 
Spirit.  et  litter.^  cum  prius^  in  cap.  33^  ratio- 
nem  cur^  ex  duobus  audientibus  Evangelium, 
unus  credit  et  alius  nou  credit,  ex  arbitrii  li- 
bertate,  quia  unus  vult  et  alius  non  vult^  red- 
didisset_,  quia  per  hoc  non  satis  explicatur  do- 
num  gratiae,  addit  in  cap.  34  :  Non  ideo  tan- 
tum  istam  wluntatem  dimno  tmmeri  triluen- 
dam,  quia  ex  Wbero  arlitrio  est,  quod  noUs  na~ 
turaliter  concreattm  est;  'oerum  etiam  quod  vi- 
sorum  sicasionilus  agit  Deus,  iit  velimus,  tit 
credamus,  sive  extrinsecus  per  Eriangelicas 
exJiortationes ,  et  sive  intrinsecus,  uM  nemo  lia- 
let  in  potestate,  quid  ei  veniat  in  mentem;  sed 
consentire,  vel  dissentire,  proprice  voluntatis 
est.  Ubi  expendimus  imprimis  non  alium  mo- 
dum  suasionis  internse  ponere  Augustinum, 
nisi  moralem,  et  per  actus  vitales^  mediis  ob- 
jectis  potentias  nostras  excitantibus.  Et  his 
modis  (ait  inferius)  agit  Deus  cum  anima  ratio- 
nali,  ut  ei  credat,  quia  crcdere  non  potest,  nisi 
sit  aliqua  stcasio,  xel  vocatio  cui  credat ;  et  sic, 
qSX,  i^jsum  velle  Deus  operatur  in  noUs.  Totum 
ergo  negotium  ex  parte  antecedentis  gratiee 
tribuit  vocationi  et  suasioni,  et  specialem  mi- 
sericordiam  et  profunditatem  mysterii  inhoc 
solum  ponit,  qitod  huic  ita  suadeatur,  utpersua- 
deatw,  illi  autem  non  ita.  Et  nihilomiuus  con- 


cludit :  Consentire  et  dissentire  proprice  tohm- 
tatis  est,  non  quia  consentire  sit  solius  volun- 
tatis  sine  adjutorio  concomitantis  gratise^  sed 
quia  vocatio,  quantumvis  congrua,  non  adigit 
voluntatem  ad  alterutram  partem;  quam  doc- 
trinam  habet  etiam  in  lib.  83  Quoestionum, 
qusest.  68;,  et  hb.  de  Grat.  Christi^  cap.  40;  et 
in  lib.  7  Confession.,  cap.  6^  notari  possunt 
illa  verba  :  Tu,  Domine,  justissime  moderator 
universitatis,  constdentiUis  consultisque  nes- 
cientiUcs  occulto  instinctu  agis,  ut  dum  quisque 
consulit,  lioc  audiat,  quod  eum  oportet  audire. 

8.  Solutio.  —  Impugnatur .  —  At  potest  ali- 
quis  dicere  suasionem  transire  in  persuasio- 
nem^  quando  illi  adjungitur  novum  auxilium 
prsedeterminans ;,  vel  intellectum  ,  ut  judicet 
ita  esse  credendum;,  vel  voluntatem,  ut  velit 
credere.  Sed  contra  hoc  est  imprimis,  quod 
nunquam  Augustinus  in  omnibus  dictis  locis 
hoc  insinuavit.  Estque  profecto  mirabile  quod 
jubeant  nos  credere  Augustinum  posuisse  dis- 
crimen  et  rationem  in  sola  physica  prsedeter- 
minatione^  cum  Augustinus  in  illis  locis,  in 
quibus  principaliter  hoc  agit,  ut  declaret  quo- 
modo  Deus  in  nobis  faciat  ut  velimus,  semper 
id  per  internam  suasionem  et  vitalem  excita- 
tionem  declaret,  nulla  facta  mentione  prsede- 
terminationis ;  et  cum  rursus  inquirit  unde 
habeat  suasio  illa,  quod  hunc  persuadeat  et  non 
illum,  nunquam  id  tribuit  soli  voluntati  vel 
preedeterminationi  Dei,  sed  aliis  modis  per  con- 
gruitatem  ad  suscipientem  id  explicare  cona- 
tur.  Accedit  quod  ipsum  verbum  persuadendi, 
vel  nomen  persuasionis,  non  nisi  impropriissi- 
me  potest  applicari  physicse  prsedeterminatio- 
ni,  cum  persuasio  fiat  vitali  et  humano  modo, 
illuminando  intellectum,  et  excitando  affec- 
tum;  pra^determinatio  autem  fiat  vi  quadam 
de  se  communi  facultatibus  non  vitalibus , 
etiam  non  sentientibus,  nedum  intelligenti- 
bus.  Denique,  probando  secundam  partem  pro- 
positam,  quod  nimirum  Augustinus  uon  in 
auxilio  physico  ac  prsevio,  addito  vocationi, 
sed  in  ipsamet  vocatione  et  modo  illius,  ipsius- 
met  efficaciam  posuerit,  aperte  concludemus, 
non  in  alio  modo  quam  in  congruitate  voca- 
tionis,  ad  quam  immediate  sequatur  conscnsus 
cum  auxilio  concomitante  ac  physice  adju- 
vante,  eflQcacitatem  prsevenientis  gratice  po- 
suisse. 

9.  Altera  ergo  pars  negativa,  quam  propo- 
sui  probandam,  ex  eisdem  fere  locis,  aliis  eo- 
rum  verbis  ponderatis,  eruenda  est.  Nam  ira- 
primis  in  dicta  queest.  2  ad  Simplician.,  sem-' 
per  docet  ratione  vocationis  ti-ibui  Deonostruirj 


604  LIB. 

velle  ;  sicenimait:  Qida  ^ionprcecedit  vohcntas 
lonavocationem,  sedvocatio  lonam  toltmtatem, 
profterea  vocanti  Deo  recte  tribuitur  quod  hene 
'columus,  nolis  vero  trihui  non  potest  qiLod  vo- 
camur.  Non  igitur  dicttm  est  putand^im :  Ncn 
volentis ,neque  currentis,  sedmiserentis  estDei, 
quia  nisi  ejus  adjutorio  non  possumns  adi- 
pisci  guod  volumis,  sed  ideo  potius  quia  nisi 
ejus  Tocatione  non  volumus.  Igitur^  ex  senten- 
tia  Augustini,  necessarium  non  est  aliquod 
auxilium  prajveniens,  prffiter  vocationem^  ra- 
tione  cujus  tribuitur  soli  Deo  bona  voluntas 
hominisj  sed  sufiicit  vocatio  congrua,  quam 
ipse^quibus  vult,  ex  sua  misericordia  confert. 
Confirmatur  valde  hoc  testimonium^  quia  vo- 
catio^  quee  in  aliquo  non  est  efficax,  ejus  duri- 
tiei  et  resistentise  tribuitur  ;  haBC  autem  vera 
esse  non  possent,  si  efficacia  vocationis  pen- 
deret  ex  sola  voluntate  Dei,  vel  (quod  perinde 
est )  a  novo  auxilio  prseveniente  ac  praideter- 
minante,  quod  Deus  pro  suo  arbitrio  dat  vel 
negat  quibus  vult ;  ergo,  ex  mente  Augustini^ 
non  est  necessarium  tale  auxilium.  Consequen- 
tia  evidens  est,  nisi  quis  velit  dicere  Augusti- 
num  illam  non  vidisse,  et  repuguantia  docuis- 
se.  Minor  autem  late  probata  est  in  cap.  11. 
Major  vero  patet  ex  verbis  illis  :  Noluit  Esau, 
et  no)i  cimirrit,  sed  et  si  voluisset,  cucurrisset. 
Haberet  ergo  auxilium  efficax  si  voluisset; 
nam  sine  auxilio  efficaci,  nec  velle,  nec  currere 
potuisset;  et  ideo  subdit :  Q;ui  ei  etiam  velle 
et  currere  vocando  prcsstaret,  nisi,  vocatione 
contempta,  reprohus  fieret;  ergo  inefficacia  vo- 
cationis  ex  culpa  hominis  procedit,  non  ex 
defectu  auxilii  preedeterminantis,  secundum 
Augustinum. 

10.  Confirmatur  secundum  testimoniumsupe- 
rius  adductum.  —  Ponittir  vocandi  modus.  — 
Conffi-matur  ulterius  idem  testimonium  ex  illis 
verbis  :  An  forte  illi  qui  Jwc  modo  vocati,  non 
consentiunt  vocationi,  possent  alio  modo  vocati 
accommodare  fideivoluntateon,  utet  illudverum 
sit :  Multi  vocati,  p^auci  vero  electi ;  ut,  quam- 
vis  miilti  uno  modo  xocati  sint,  tamen  qida 
non  omnes  imo  modo  a/fecti  sunt,  illi  soli  se- 
quantur  vocationem,  qui  ei  suscipiendce  inve- 
niuntur  idonei ;  et  illud  non  minus  verum  sit: 
Non  volentis,  sed  Dei  miserentis,  qui  hoc  modo 
vocavit,  quomodo  aptum  erat  eis  qui  secuti  sunt 
vocationem.  Ubi  interrogo  quisuam  sit  ille  mo- 
dus  vocationis,  de  quo  his  verbis  loquitur  Au- 
gustinus.  Nam  si  auxilium  prsedeterminans 
necessarium  est,  nullo  aho  modo  potest  voca- 
tio  esse  efficax^  nisi  quia  preeter  excitationem 
habet  adjuuctam  prsedeterminationem ;  neque 


V.  DE  AUXILIO  EFnCACI  GRATI.«  DEI. 

inefficax^  nisi  quia  datur  sine  prsedetermina- 
tione.  Augustinus  autem  non  potest  de  hoc 
modo  intelligi^  quia,  secundum  modum  illum, 
omues  vocati,  sine  ulla  alia  considerationej  et 
quomodocumque  affecti  sint,  consentiunt  vo- 
cationi,  si  illo  modo  vocentur,  et  non  consen- 
tient  si  tantum  excitentur  et  non  prffideter- 
minentur,  quod  consequenter  concedunt  ad- 
versarii :  si  autem  hoc  verum  est,  impertinens 
est  tota  illa  doctrina  Augustini,  quam  millies 
repetit,  ut  videbimus.Item  quia  non  recte  di- 
ceret  Augustinus,  quod  qui  non  consentit,  aho 
modo  vocatus  accommodaret  fidei  volunta- 
tem,  sed  potius  dicere  debuisset,  quod  Deus 
determinaret  ejus  voluntatem  ad  fidem.  Cum 
ergo  dicit :  Accommodaret  fidei  voluntatem , 
aperte  sentit  post  vocationem  congruentem, 
sine  alia  prseveniente  determinatione  Dei_,  ip- 
sam  voluntatem  cum  cooperante  auxilio  sese 
fidei  accommodare.  PrEeterea,  expresse  dicit, 
ex  pluribns  uno  modo  vocatis,  quosdam  sequi 
vocationem,  ahos  non  sequi,  et  misericordiam 
singularem  Dei,  erga  eos  qui  sequuntur  voca- 
tionem,  esse,  quia  illo  modo  utrosque  vocavit 
potius  quam  aho';  ergo  ille  modus  non  potest 
consistere  in  praedeterminationem  ;  non  est 
data  omnibus  illis,  nam  si  taUs  data  esset  om- 
nibus,  omnes  consentirent,  quocumque  modo 
essent  affecti ,  et  sine  illo  modo  in  nemine  ha- 
beret  effectum,  juxta  illam  sententiam.  Est 
ergo  evideus  Augustinum  loqui  de  vocatione 
eodem  modo  collata,  intra  propriam  rationem 
excitationis. 

11 .  Aliud  notandum  ex  Augustino. — Et  ]ioc 
ipsum  liis  verbis  paulo  inferius  explicat :  Cum 
ergo  alius  sic,  alius  vero  sic  moveatur  ad  fidem, 
eademque  res  scepe  alio  modo  dicta  moveat, 
alio  modo  dicta  non  moveat,  aliumque  moveat, 
alium  non  moveat,  quis  audeat  dicere  defuisse 
Deo  modum  vocandi,  quo  etiam  Esau  ad  eam 
fidemmentem  applicaret,  voluntatemque  conjun- 
geret,  in  qua  Jacoh  Justificatus  est.  Ubi  obiter 
notari  potest  vocationem  congruam,  secun- 
dum  Augustinum,  talem  esse  ut  relinquat  vo- 
cato  potestatem  applicandi  et  conjungendivo- 
hmtatem  suam  ad  fidem,  seu,  prout  antea 
dixerat,  accommodandi  voluntatem  suam  fidei. 
Nam  his  verbis  satis  significatur,  etiam  post 
vocationem  efficacem,  manere  determinatio- 
nem  in  libera  potestate  voluntatis,  ac  subiude 
non  intervenire  prsedeterminans  auxiUum, 
quod  inde  etiam  fit  perspicuum,  quia  si  in  tali 
modo  auxiUi  posita  esset  efficacia,  uec  dubi- 
tari  posset  an  talis  modus  futurus  esset  efficax 
in  Esau,  nec  iu  illo  haberet  locnm  quod  sub- 


CAP.  XLII.  AUGUSTINUM  IN  TOCATIONE  CONGRUA,  SLNE  PHYSICA,  ETC. 


605 


dit :  Quod  si  tanta  esse  potest  olstinatio  vohm- 
tatis,  ut  contra  omnes  modos  xocationis  oldu- 
rescat,  etc. ;  nam  contra  praedeterminationem 
evidentissimum  est  neminem  posse  obdures- 
cere ;  quia  tamen  Augustinus  non  prsedeter- 
minationi,  sed  vocationi  moraliter  inducenti 
efEcaciam  antecedentem  tribuebat,  ideo  illi 
dubitationi  locum  esse  consideravit.  Et  nihi- 
lominus  adjungit :  Quis  dicat  modum,  quo  ei 
persuaderetitf  ut  crederet,  etiam  Omni^Menti 
defuisse?  Ubi  etiam  vis  verbi  persuaderetur 
ponderandaest,  juxta  alia  quse  diximus.  Certe, 
qui  sincere  et  sine  affectione  quoestionem  il- 
lam,  et  seriem  doctrinse,  et  Augustini  discur- 
sum  consideraverit,  dubitare  non  poterit  quin 
ad  vocationem  eflicacem  nullum  auxilium 
prsedeterminans,  vel  distinctum  a  vocatione 
ipsa  et  interno  modo  persuasionis  ejus  pos- 
tulaverit. 

12.  Confirmatur  testimonio  Aufficstini. — Se- 
cundo,  hoc  confirmat  aliud  testimonium  es 
lib.  de  Persever.,  cap.  lA,  nam  certe  si  diffe- 
rentia  substantialis,  ut  sic  dicam,  inter  voca- 
tionem  efficacem  et  non  efficacem,  consisteret 
in  adjuncto  vel  non  adjuncto  alio  auxilio  prae- 
determinante,  male  Augastinus,  ex  eo  quod 
Tyrii  crederent  visis  illis  signis  cum  quibus 
non  crediderunt  Judaei,  intulit  fuisse  diversi- 
tatem  aliam  antecedentem  inter  Judoeos  et 
Tyrios,  vel  in  himine  naturalis  intelligentiai, 
vel  in  cordis  obduratione,  seu  dispositione. 
Nam  sine  taU  diversitate,  cseteris  omnibus 
sequaUbus  antecedenter,  hi  crederent,  et  illi 
non  crederent,  solum  quia  hos  voluit  Deus 
prEedeterminare,  et  non  illos,  quod  quidem 
consequenter  concedunt  Alvarez,  Ledesma,  et 
alii  contrarium  opinantes,  ut  supra  retuli,  et 
infra  etiam  in  capite  speciali  dicam.  Quantum 
vero  id  repugnet  Augustino_,  constal  ex  ver- 
bis  illis  :  J]^£C  quo  apparet  lidbere  quosdam  in 
ipso  ingenio,  etc;  nihil  enim  tale  apparet,  si 
sola  praedeterminatio  consummat  illam  diffe- 
rentiam,  et  ad  eam  sufficit,  imo  est  tota  causa 
illius.  £st  ergo  talis  prsedeterminatio  aliena  a 
mente  Augustini. 

13.  Confirmatur  eco  eodem.  —  Tertio,  est 
magnum  argumentum,  quod  ubique  Augusti- 
nus,  in  operibus  gratiee,  non  tribuit  soli  Deo 
nisi  vocationem,  et  nunquam  nisi  ratione  il- 
lius  tribuit  Deo,  quod  faciat  nos  velle,  neque 
inter  vocationem  et  cousensum  factum  cum 
auxilio  cooperante,  ponit  medium  auxilium 
prseveniens  voluntatem,  et  faciens  eam  facere : 
incredibile  autem  est  haec  omnia  praetermi- 
sisse,  si  hsec  omuia  in  auxilio  prsedetermi- 


nante  posita  essent.  Assumptio  probatur  ex 
eisdem  locis,  nam  in  qufest.  2  ad  Simplician. : 
Vt  velimus  (ait),  simm  voluit  esse  et  nostrum, 
suum  xocando,  et  nostrum  sequendo.  Certe  si 
praedeterminatio  necessaria  est,  potius  dicere 
debuisset :  Suum  praedeterminando,  quia  quid- 
quid  est  in  vocatione  prseter  praedetermi- 
nationem,  est  etiam  in  eo,  in  quo  de  facto 
Deus  non  operatur  ipsum  velle-  et  quia,  juxta 
illam  sententiam,  praedeterminatio  sola  est 
quse  dat  vocationi  illam  efficaciam.  Augustinus 
autem  nihil  tale  dixit,  sed  vocationi  immediate 
adjunxit  consensum.  Optimeque  idem  proba- 
tur  ex  lib.  de  Grat.  et  liber.  arbitr.,  cap.  5, 
ubi  de  Paulo  ait  :  Quod  conversus  fuerit,  nec 
gratia  erat  sola,  nec  noluntas  erat  sola;  ut  au- 
tem  xocaretur,  gratia  fuit  sola.  Nec  aliam  gra- 
tiam  praeviam  ponit,  quam  Deus  solus  in  il- 
lo  effecerit.  Item  probatur  ex  Enchirid.,  cap. 
32;  dubitans  enim  quomodo  sit  verum  illud  : 
Non  est  volentis,  etc. ,  cum  nemo  salutem 
operetur  et  consequatur  nisi  volens,  respon- 
det :  I\^on  nisi  quia  ipsa  toluntas  [tit  scriptum 
est)  a  Deo  prceparatur.  Quod,  ut  in  aliis  locis, 
tum  hic,  tum  cap.  5  citatis  docet,  non  fit  nisi 
per  vocationem  et  auxilia  excitantia.  Unde  in 
eodem  loco  concludit :  Detur  soli  Deo ,  qui  lo- 
nam  xoluntatem  et  prceparat  adjuvandam,  et 
adjuvat  prwparatam.  Neutrum  autem  horum 
facit  Deus  praedeterminando,  sed  adjuvat  co- 
operando,  et  praeparat  eicitando.  Unde  lib.  2 
contra  duas  epistolas  Pelagianorum,  cap.  10, 
sic  inquit :  Studium  Jiominis  quod  dicitur  lo- 
num,  quamms  cum  esse  cceperit,  adjicvetur  gra- 
tia,  non  tamen  incipit  sine  gratia,  sed  db  illo 
inspiratur,  de  quo  dicit  Apostolus :  Gratias  au- 
tem  Deo  qui  dedit  idem  studium  in  corde  tiii, 
ubi  notanda  sunt  verba  illa  :  Cum  esse  ccepe- 
rit,  adiwoatur  gratia,  optime  enim  explicant 
coucomitantiam  gratiae  adjuvantis  sine  prae- 
veniente.  Alia  vero  :  Bed  ab  illo  inspiratur , 
aperte  declarant  praevenientem  tantum  esse 
per  inspirationem,  et  ab  illa  duci  initium  boui 
studii,  et  ratione  illius  dici  dare  hujusmodi 
studium  in  corde.  Et  similem  doctrinam  liabet 
locis  allegatis  de  Praedestin.  Sanctor..  cap.  5, 
16  et  19 ;  epist.  107  ad  Vitalem,  et  de  Natur. 
et  Grat.,  cap.  32 ;  lib.  83  Quaestionum,  q.  68, 
et  serm.  13  et  15  de  Verbis  Apostoh. 

14.  Notandim.  —  Quarto,  notari  potest,  in 
doctrina  Augustini,  non  ponere  officaciam  prae- 
venientis  gratiae  in  uno  modo  movendi  uni- 
formiter  (ut  sic  dicam),  et  ejusdem  rationis  in 
omnibus  qui  convertuntur,  sed  in  variis  et  mi- 
rabilihus  modis;ergo  signum  est  non  ponere 


606 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFnCACI  GRATL^i  DEI. 


illam  cflQcaciam  in  auxilio  prsedeterminante  : 
nam  iliud  ejusdem  modi  esset  in  omnibus.  An- 
tecedens  patet  ex  dicta  q.  2  ad  Simplician., 
ibi :  Si  tanta  fotest  esse  ohstimtio  vohmtatis, 
2{t  contra  omnes  modos  vocationis  oldurescat, 
et  ibi  :  Qiiis  potest  credere,  nisi  alicpia  toca- 
tio7ie  fangaticr  ?  et  statim  :  Quis  Jiaiet  in  po- 
testate  tali  viso  tangi  ?  Quia  nimirum  hic  tac- 
tus  potest  esse  multiplex.  Item  de  Spirit.  et 
litter.,  cap.  34  :  Mis  modis  agit  Deus,  ut  veli- 
mus.  Expressius  lib.  3  de  Liber.  arbitr.,  c.  48^ 
et  lib.  de  Natura  et  Grat.,  cap.  67  :  Cum  ilU- 
que  sit  prcesens  (ait)  qui  multis  modis  per 
creatwram  siU  Domino  serrientem  doceat  cre- 
dentem;  et  lib.  1  contr.  duas  epist.  Pelagian.^ 
cap.  19  :  Quis  traliitur ,  si  jam  volebat  ?  et  ta- 
men  nemo  xenit  nisi  velit;  traJiettcr  ergo  miris 
modis,  ut  xelit,  ab  illo  qui  norAt  intus  in  cordi- 
his  Jiominum  operari.  Et  eamdem  doctrinam 
habet  lib.  2  de  Peccator.  merit.,  cap.  5.  Item 
hb.  de  Corrept.  et  Grat.^  cap.  5:  Quare  isti 
sic,  illi  aliter,  atque  alii  aliter,  diversis  atque 
innumeraUlihis  modis  vocantur,  u,t  reformen- 
tur?  alsit  ut  dicamus,  etc. ;  et  lih.  4;  Confes- 
sion.  :  Converte  nos  (dicit  ad  Deum)  miris  mo- 
dis.  Et  lib.  5^  cap.  1,  Deo  dicit :  Egisti  mecum 
miris  et  occultissimis  modis ;  tu  illud  egisti, 
Deus,  nam  a  Domino  gressus  Jiominis  dirigun- 
tur,  et  viam  ejus  volet,  quibus  verbis  effica- 
ciam  gratiee  per  moralem  directionem  decla- 
rat^  et  miris  et  occultissimis  modis  a  Deo  fieri 
profitetur,  quod  in  cap.  8  elegauter  prosequi- 
tur^  et  lib.  1,  cap.  ult.   ■ 

15.  Sed  instant,  quia  potius  dicens  Augus- 
tinus  oniris  modis,  indicat  altiorem  modum 
movendi,  quam  moralem^  nam  moralis  motio 
non  est  tam  admirabilis.  Sed  hoc  non  enervat 
testimonium ;  fatemur  enim,  si  Deus  prgede- 
terminaret  physice  voluntatem^  futuram  esse 
motionem  satis  mirabilem ;  sed,  preeterquam 
quod  esset  necessitans,  esset  una  singulariSj 
et  ita  non  posset  in  ea  verificari  illud^  multis 
et  miraUlihus  modis.  Unde  falsum  est^  et 
aperte  contra  mentem  Augustini,  dicere^  in 
morali  modo  trahendi  voluntatem,  non  posse 
Deum  operari  multis  et  mirabihbus  modis; 
uam  ad  persuadendos  et  traheudos  homines^ 
multa  et  mirabilia  operatus  est,  et  interius  in 
cordibus  hominum  quotidie  operatur,  Jiahens 
incUnandorum  cordium  o^nnipiotentissionam  po- 
testatem,  ut  idem  Augustinus  dixit^  de  Corropt. 
et  Grat.,  cap.  1-4.  Et  hic  sensus  evideutissime 
convincitur  a  fortiori,  ex  eo  quod,  1.  5  contra 
Julian.,  c.  4,  in  cordibus  impiorum  dicit  fa- 
cere  Deum  miris  ac  iueflabilibus  modis,  etiam 


tunc  quando  perverse  agunt,  Gt  obdurantur, 
quamvis  non  simili  intentione  nec  voluntatc 
tunc  Deus  operetur,  et  ideo  certum  sit  tunc 
non  operari  prsedeterminando ,  sed  ea  ope- 
raudo  quae  de  se  bona  sunt,  sciens  ho- 
mines  ex  maUtia  sua  ilhs  bonis  esse  prave 
usuros. 

46.  Ponderatur  quod  stcpra  notatum,  non 
ponere  Augustinum  efficaciam  auxilii  gratice  in 
modo  agendi.—  Unde  potest  quinto  ponderari 
id  quod  jam  in  superioribus  notavimus,  non 
ponere  Augustinum  efficaciam  auxihi  gratiae 
in  modo  agendi  Dei,  bonis  et  mahs  actibus 
communi,  ne  inde  sequatur  ita  posse  Deo  tri- 
bui  actus  non  bonos,  sicut  actus  pietatis  et 
gratise,  ut  contra  Pelagianos  arguit,  hb.  de 
Grat.  ethb.  arbit.,  c.  17,  et  Tl,  et  1.  de  Peccat. 
merit.,  cap.  18,  et  docet  hb.  de  Spirit.  et  ht- 
ter.,  cap.  33  et  34.  Inde  ergo  recte  cohigimus 
Augustinum  non  posuisse  auxilium  efficax 
in  efficacia  preevii  concursus  de  se  generalis 
omnibus  operibus  voluntatis,  ut  actiones  po- 
sitivse  sunt,  cujuscumque  ordinis  existant, 
quoniam  ahas  seque  Deus  faceret,  ut  homo  ve- 
ht  infima  et  suprema,  mala  et  bona,  quod  et 
est  contra  exceUentiam  gratise,  et  alienum  a 
divina  voluntate,  ut  in  lib.  3  late  argumen- 
tati  sumus. 

17.  Ponitur  argumentum,  non  operari  Deim 
per  gratiam  efficacem  in  voluntate  Jwminis, 
modo  communi  animantihus  hrutis  et  rehus  in- 
sefisihilihus.  —  Sextum  et  simile  argumentum 
ex  eo  sumitur,  quod  Augustinus  saipe  eUam 
repetit,  non  operari  Denm  per  gratiam  effica- 
cem  in  voluntate  hominis,  modo  communi  ani- 
mantibus  brutis  et  rebus  insensibihbus.  Sic 
enim  dicto  1.  2  de  Peccat.  merit.,  c.  5,  cum 
dixisset  petendam  esse  a  Deo  gratiam,  adjun- 
git :  Nec  tamen  de  Jiac  re  solis  votis  agenchm 
est,  ut  non  suhinferatur  adnitendo  etiam  nos- 
trce  efficacia  voluntatis.  Adjutor  enim  noster 
dicitur,  nec  adpcvaripotest,  nisi  quietiam  ali- 
quid  sponte  conatur,  et  ratiouem  subdit :  Quia 
non  sicut  in  laiMihus  insensatis,  aut  sicut  in 
eis  in  quorum  natura  rationem  voluntatemque 
non  condidit,  salutem  nostram  Deus  operatur 
in  nohis.  Modus  autem  ihe  efficaciter  apph- 
candi  potentiam  per  auxilium  efficax,  com- 
munis  dicitur  esse  omnibus  agentibus  uatura- 
hbus,  brutis,  et  insensibihbus.  Et  certe  si  tale 
auxihum  necessarium  est,  et  solum  sufficit 
voluntatem  inflectere  ut  velit,  sohs  votis  agen- 
dum  est,  ut  tale  auxilium  detur  ;  imo  nec  vota 
adhiberi  potuerunt,  nisi  ad  iha  facienda  prius 
ahquid  tale  auxihum  detur.  Neque  ab  homine 


CAP.  XLII.    AUGUSTINUM  IN  VOCATIONE  CONGRUA,  SINE  PHYSICA,  ETC. 


607 


postulare  oportebit  ut  suse  voluntatis  effica- 
ciam  adjungat,  quoniam  nisi  ita  in  illo  opere- 
tur  Deus,  nou  potest  illam  adhibere ;  si  vero  ita 
Deus  operetur  in  bomine,  non  poterit  illam 
non  adjuDgere  ;  et  ita  non  aliter  applicabitur 
voluntas  ejus  a  Deo^,  quam  applicetur  appetitus 
bruti,  quantum  est  ex  parte  hujus  determi- 
nationis.  Est  ergo  hoc  valde  alienum  ab  Au- 
gustini  mente  et  doctrina. 

48.  Adclitur  quod ,  uUcunque  Augustimis 
loquitur  de  hac  prcevia  gratia  seu  toluntatis 
prceparatio7ie,  locim  Ubertati  Toluntatis  reser- 
vat.  —  Unde  septimam  considerationem  ad- 
dimus^  quia  ubicunque  Augustinus  loquitur 
de  hac  preevia  gratia,  quam  prceparationem 
voluntatis  appellat,  suum  locum  hbertati  vo- 
luntatis  reservat;,  sentitque  semper  posse  re- 
sistere  et  contemnere  vohmtatem  ,  ideoque 
ilU  imputari  inefBcaciam  vocationis,  quse  om- 
nia  non  stant  cum  prsedeterminatione,  ut  su- 
pra  ostendimus.  Assumptum  probatur,  primo 
ex  generaH  doctrina  Augustini,  quoties  vohm- 
tas  cedit  aiicui  moventi  iham,  quia  non  potest 
ilH  resistere,  non  ihi  imputari  ad  culpam,  vel 
ad  prcemium.  Ita  habet  hb.  3  de  Liber.  ar- 
bitr.,  cap.  18,  quod  recognoscit  et  confirmat 
hb.  de  Natur.  etgrat.  cap.  6:  Qiccecumcque,  ait, 
ista  causa  est  vohmtatis,  si  non  potest  ei  resisti, 
sine  peccato  ei  ceditur.  Quod  ideo  verum  est, 
quia  tunc  vohuitas  sine  hbertate  consentit, 
nuHa  euim  aha  causa  potest  ita  illam  excu- 
sare  a  culpa,  si  ahas  actio  de  se  peccaminosa 
sit ;  igitur  perinde  fuit  dicere  :  Sine  peccato 
ei  ceditur,  ac  dicere  :  Si7ie  libertate  ei  ceditur, 
id  est,  causa  inducens  hominem  ad  volendum, 
vel  faciens  eum  vehe,  si  ei  resisti  non  potest, 
sine  hbertate  ei  ceditur.  Unde  infra  iterum 
interrogat :  Potest  ergo  ei  causce,  qucecumque 
illa  sit,  resisti?  Et  respondet  :  Potcst  plane. 
Ut  autem  dixi,  hcet  id  tradatur  de  potestate 
resistendi  tentationi,  tamen  ratio,  in  qua  fun- 
datur,  in  motione  ad  bonum  locum  habet. 
Nam  sicut  tentationi  sine  culpa  ceditur,  si  ei 
non  possit  resisti  ahquo  modo,  sahem  per  gra- 
tiam,  ita  motioni  ad  bonum  sine  laude  cede- 
tur,  ac  proinde  sine  hbertate,  si  ei  resisti  nou 
possit.  At  vero  qui  cedit  vocationi  Dei,  est  di- 
gnus  laude,  ut  fides  docet,  et  Augustinus  pas- 
sim  ;  ergo  tahs  motio  ita  est  causa  vohmtatis, 
id  est,  vohtionis  hominis,  ut  possit  homo  ei 
resistere. 

49.  Vocari  hoc  vel  illo  modo  solius  Dei  est, 
ex  Augustino.  —  Et  ideo  frequenter  repetit 
Augustinus  vocare  hoc  vel  iUo  modo  esse  so- 
hus  Dei :  Venire  autem  semper  esse  in  xtolun- 


tate,  vel  sola  si  non  venit,  ^el  adjuta  si  venit, 
ut  dixit  de  Grat.  Christi,  cap.  4-4,  et  dicto 
c.  3-4  de  Spirit.  et  htt. :  Ilis  onodis,  ait  (scihcet, 
vocatioue ,  et  suasione) ,  ipsum  velle  credere 
operatur  Deus  in  ipso  homine,  consentire  autem 
Tiocationi  Dei,  vel  dissentire,  proprice  mlunta- 
tis  est,  quee  verba  faciunt  sensum  composi- 
tum,  et  includunt  potestatem  resistendi,  ut 
circa  Concihum  Tridentinum  exphcavi.  Et  ob 
eamdem  potestatem  et  hbertatem  dicit  in 
quffist.  68  ex  83,  hcet  homo,  vocatus  et  ve- 
niens,  non  possit  sibi  tribuere  quod  vocatus 
sit,  posse  nihilominus  sibi  tribuere  quod  ve- 
niat,  sibi,  inquam,  non  soh,  sed  adjuto,  ut  in 
aho  loco  declaravit.  Et  in  eodem  sensu  dixit 
tract.  4  in  Joannem  :  Eo  quod  adjtmgis  %olun- 
tatem  tuam  Deo,  castificas  teip)sum,  castificas 
te,  non  de  te,  sed  de  illo  qui  venit,  itt  habitet 
in  te.  Tamen,  qzcia  agis  iU  aliqtdd  vohcntate, 
ideo  et  aliquid  tiU  trihUum  est,  ita  ut  dicas  : 
Adjutor  meus  esto.  Denique  in  hb,  de  Eccle- 
siast.  dogmat.,  cap.  24,  Augustino  attributo, 
sic  habetur  :  Manet  ad  qucerendam  sahctem 
arUtrii  lihertas,  sed  ddmonente  prius  Deo,  et 
invitante  ad  sahitem  vel  eUgat,  vel  sequat^or, 
occasione  sahctis,  lioc  est,  inspiratione  Dei.  Ubi 
ahqui  inspiratione  exponunt^  id  est,  prcede- 
terminatione,  contra  vim  verbi,  et  contra  om- 
nem  usum,  et  contra  contextum,  riuia  per  il- 
la  verba  itispiratione  Dei,  exponit  iha  occasione 
salutis,  ut  patet  ex  iha  particula,  hoc  est ;  oc- 
casionem  autem  sahitis  appehat  quod  dixerat, 
monente,  et  invitante  Deo.  Inspiratio  ergo  ni- 
hil  ahud  est  quam  ipsa  motio  et  invitatio, 
quai  per  ihuminationem  et  piam  affectionem 
a  Deo  interius  fit.  Unde  concludit  ihe  auctor, 
seu  Augustinus  :  Initiim  ergo  sahitis  nostrce 
Deo  miserante  hahemus;  ut  acquiescamus  salu- 
tiferce  inspirationi,  nostrce  potestatis  est.  At 
certe  acquiescere  prsedeterminationi  non  esset 
potestatis  nostrse,  sed  necessitatis. 

20.  Confirmatur  primo.  —  Confirmari  po- 
test  antecedens,  in  principah  ratione  assump- 
tum,  quia  Augustinus,  locis  supra  citatis,  di- 
xit  cum  eadem  vocatione  hominem  interdum 
vehe,  et  alium  non  velle^  vel  eumdem  in  di- 
versis  temporibus,  ut  ex  Psal.  442  aUegavi, 
et  de  Tyriis  et  Sidoniis,  comparatione  Judaeo- 
rum,  dixit  de  Don.  persever.,  cap.  44,  et  supra 
tractatum  est;  ergo,  ex  sententia  Augustini, 
iUa  vocatio  ex  natura  sua  non  taUs  est,  ut  ei 
resisti  non  possit.  Unde  non  solet  expUcare 
Augustinus  efficaciam  gratiee  aut  vocationis 
per  impotentiam  resistendi,  aut  dissentiendi, 
sed  per  certam  efi^ectus  consecutionem,  sicut 


60S 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EF"PICACi  GRATI;E  DEl. 


de  Don.  persev.,  c.  iA,  dixit  media  prsedesti- 
nationis  esse  illa  qtilhus  certisswie  liberantiir, 
■quicumqiie  lilefmitur.  Et  in  lib.  de  Prsedesti- 
nat.  Sanctor.^  c.  8.,  de  hac  gratia  loquenS;,  ait : 
A  nullo  cluro  corde  respuifur,  quia  ex  inten- 
tione  Dei  est  ut  non  respuatur,  ut  subdit  di- 
cens  :  Ideo  enim  triUiitur,  iit  cordis  duritia 
penitus  auferatur ;  et  ideo  etiam  tribuitur, 
sictit  a])tum  est  ei  qui  vocatur,  seu  sicut  scit 
ei  congruere,  ut  nocantem  non  respuat,  sicut 
dixit  queest,  2.  adSimplician.;  ergo  ponitAu- 
gustinus  efficaciam  salva  potestate  resistendi : 
talis  autem  efficacia  non  pote.st  esse  praede- 
terminationis,  ut  supra  ostendi^  etiam  ex  ad- 
versariorum  confessione ;  est  ergo  congruen- 
tise  prsecognitse  a  Deo^  ut  satis  expresse  in 
verbis  proxime  citatis  Augustinus  declaravit. 

21 .  Confirmatur  secundo.  —  Denique  confir- 
mari  potest  idem  antecedens  ex  alio  principio 
supra  posito  in  doctrina  Augustini,  homini 
sufficienter  vocato,  et  non  cousentienti'^  cul- 
pse  attribui ,  quod  vocationem  contemnat|, 
eique  resistat,  ut  expresse  dicit  de  Esau,  di- 
cta  qusest.  2  ad  SimpUcian.,  et  de  Pharaone, 
dicta  quaest.  G8  ex  83,  et  universaliter  ibi  ait : 
Qid  noluerunt  venire,  non  delent  alteri  tri- 
huere,  sed  tantum  siU,  quoniam  ut  venirent 
Tocati,  erat  in  lihera  eorum  voluntate.  Idem 
habet  2  de  Peccat.  merit.  et  remiss.,  cap.  17, 
et  in  Enchiridio,  capite  64,  et  de  Natur.  et 
grat.,  cap.  67.  Hinc  ergo  coUigimus  vocatio- 
nem  sufficientem,  quantum  ex  se  est,  esse 
efficacem,  nisi  homo  ei'  resistat,  ac  proinde 
illi  eidem  auxiho,  quod  est  efficax,  quando  ei 
non  resistitur,  posse  resisti.  Probatur  haec  illa- 
tio,  quia  sic  vocationi  sufficienti  resistere  culpa 
estl;  ergo  illa  vocatio  dat  proximam  potesta- 
tem  efficiendi,  ita  ut  possit  reduci  in  actum 
sine  alio  prsevio  auxilio,  si  voluntas  veht. 
Nam  si  aUa  motio  esset  necessaria,  cum  haec 
non  detur,  nec  sit  in  hominis  potestate,  non 
habet  homo,  per  solam  vocationem  priorem, 
proximam  potestatem  consentiendi  ilii ,  ac 
subindCj  hominc  non  consentiente  tali  voca- 
tioni,  non  potest  id  ad  culpam  illi  imputari , 
quia  non  habet  in  potestate  sua  consensum, 
et  quod  non  est  in  potestate  nostra,  etiamsi 
non  fiat  a  nobis ,  non  imputatur  nobis,  ut 
proxime  ex  Augustino  dicebamus.  Et  auge- 
tur  haec  ratio  in  eadem  doctrina  Augustini, 
quia  auxilium  efficax  est  necessarium  ut  det 
potestatem  agendi  et  consentiendi,  quia  prse- 
parat  voluntatem  ut  veUt,  ut  patet  per  Au- 
gustinum,  epist.  407,  et  aliis  locis  supra  ci- 
tatis ;  per  illam  autem  praeparationem  datur 


voluntati  potestas  pie  operandi,  teste  eodem 
Augustino  in  lib.  4  Retractat.,  cap.  22,  et 
hb.  2,  cap.  4,  et  iu  Enchirid,,  cap.  32,  et 
sermone  10  de  Verb.  Apostoli.  Imo,  hb.  de 
Grat.  et  Hb.  arbit.,  cap.  16,  dicit  dare  vires 
efficacissimas  vohmtati;  ergo  vocatio  efficax 
dat  potestatem  agendi  et  consentiendi;  ergo 
si  non  est  in  potestate  hominis  facere  ut  vo- 
catio  efficiens  sit  cfficax,  non  potest  illi  tribui 
quod  resistat, 

22,  Simitur  octavo  ex  doctrina  Augustini, 
quod  neque  Angelis ,  neque  Jiominihus  in  sta- 
tu  innocentice  fuit  necessaria  prcedeterminatio 
jjhjsica  ad  suam  conversionem ,  vel  ad  resis- 
tendum  tentationi.  —  Instantia.  —  Evertitur. 
Octavam  rationem  sumo  ex  eo  quod  in  doctri- 
na  Augustini,  neque  Angelis,  neque  homini- 
bus  in  statu  innocentise,  fuit  necessaria  prse- 
determinatio  pliysica  ad  suam  conversionem, 
vel  ad  resistendum  tentationi ;  ergo  per  se  non 
est  necessaria  ad  actus  supernaturales,  neque 
ex  vi  prsevii  concursus  Dei,  neque  propter  ac- 
tuum  excellentiam ,  seu  supernaturahtatem ; 
ergo  neque  in  statu  naturse  corruptee  est  ne- 
cessaria  ilhs  titulis;  neque  etiam  propter  cor- 
ruptionem  naturae  ;  tum  quia  sicut  tentationes 
et  difficultates  insurgentes  ex  hac  naturse  cor- 
ruptione,  non  physice,  sed  morahter  inducunt 
ad  malum,  ita  contra  ihas  efficax  esse  potest 
in  eodem  genere  morahs  inductio  gratise  illu- 
miuantis  et  inspirantis;  tum  etiara  quia  illa 
necessitas  non  posset  esse  ad  singulos  actus, 
juxta  doctrinam  in  lib,  1  et  2  datam,  quod 
etiam  est  contra  rationem  'auxilii  efncacis,  ut 
ex  dictis  in  principio  hujus  libri  constat,  Ergo 
si  verum  est  illud  principium,  manifestum  est 
non  jposuisse  Augustinum  prsedeterminatio- 
nem  physicam,  ut  necessariam  ad  opera  gra- 
tise,  ac  proinde  non  posuisse  in  illa  efficaciam 
auxilii,  seu  vocationis,  Principium  autem  illud 
seu  antecedens  probamus  ex  lib.  de  Corrept. 
et  grat.,  c.  11  et  12,  ubi  Augustinus  ait,  Ada- 
mo  in  statu  innocentiss  datam  esse  gratiam, 
qua  posset  perseverare,  vitando  peccatum,  uon 
tamen  esse  datam  gratiam,  qua  illud  vitaret  et 
perseveraret.  Et  idem  dicit  de  Angelis.  Dices 
hoc  verum  esse  de  Adamo,  et  de  Angelis  ma- 
lis,  quia  ilhs  non  est  data  gratia  efficax ,  non 
vero  de  Angelis  bonis ,  quibus  est  data.  Sed 
contra  :  nam  de  omnibus  Angelis  sentit  Au- 
gustinus  non  esse  ilUs  datam  gratiam  de  se 
efficacem  ;  ait  enim  voluisse  Deum  in  illis  ex- 
periri  hbertatem  arbitrii,  et  subdit  quod,  sicut 
mali  Angeli  per  suum  arbitrium  ceciderunt, 
ita  boni  per  suum  arbitrium  steterunt;  ergo 


CAP.  XLIII.  UTRUM  AUGUSTINUS  PHYSIC,«  PR.EDETERMINATIONI,  ETC. 


600 


iion  ex  praedeterminatione  gratiee  steterunt, 
alias  niliil  in  eo  discrimiue  libertas  arbitrii 
ostenderetur,  nec  esset  difierentia  inter  bomi- 
nes  et  Angelos^  quam  ibi  Augustinus  osten- 
dere  vult.  Scio  in  nostra  sententia  etiam  esse 
difficilem  illam  differentiam,  quam  difficul- 
tatem  in  superioribus  tractavimus,  et  infra  ite- 
rum,  tractando  de  dono  perseverantise,  evol- 
venda  est ;  nunc  nobis  sufficit  quod,  si  Angelis 
bonis  fuit  necessaria  prsedeterminatio ,  sicut 
uobis  esse  dicitur,  non  potest  subsistere  quod 
Augustinus  ait,  in  Angelis  et  primo  homine 
voluisse  Deum  experiri  libertatem  magis  quam 
nunc  in  bominibus  lapsis  experiatur.  Quod  si 
locus  hic  cogere  ahcui  non  videatur,  profecto 
superiora  videntur  satis  superque  sufficere  : 
multa  enim,  ut  existimo^  convincunt  posuisse 
Augustinum  auxihum  efficax  praaveniens  in 
vocatione  congrua  non  prsedeterminante,  sed 
modo  accommodato  inducente  hominem  in- 
fahibihter  ex  prsescientia  Dei.  Et  omnia  simul 
sumpta  hanc  fuisse  mentem  Augustini  satis 
ostendunt,  fietque  id  evidentius  expendendo 
loca  Augustini,  iu  quibus  contrarise  sententiee 
auctores  opinionem  suam  fundare  conantur. 

CAPUT  XLIII. 

UTRUM  AUGUSTINUS  PHYSIGjE  PR^DETERMINATIONI 
ALIQUANDO  FAVEAT. 

1.  Respondetior. —  Prolatur  responsio. — 
Respondemus  nuUum  inveniri  apud  Augus- 
tinum  testimonium  in  quo  id  doceat,  vel  ex 
quo  satis  probabili  conjectura  tahs  mens  Au- 
gustini  coUigi  possit.  Hanc  assertionem  pro- 
bamus  discurreudo  per  omnes  modos  loquendi 
Augustini,  quos  vel  ab  ahis  nohis  objectos  in- 
venimus,  vel  nos  notare  et  inducere  potuimus; 
non  enim  semel,  sed  ssepius,  totam  Augustini 
doctrinam,  praesertim  ad  hanc  materiam  per- 
tinentem,  evolvimus,  non  quidem  ex  prseju- 
dicio,  et  animo  defendendi  propriam  senten- 
tiam,  sed  omnino  inveniendi  mentem  ejus, 
niliilque  occultandi ,  quod  ad  illam  iudagan- 
dam  conducere  posse  videatur. 

2.  Objeciio  ex  errore  Pelagii.  —  Argumen- 
tatur  Altarez.  —  Solmtur  dicta  ohjectio  ex 
Augustino.  —  Primam  objectionem  sumunt 
ex  eri'ore  Pelagii,  contra  quem  Augustinus 
disputavit^  supponuntque  Pelagium  nou  erras- 
se  in  gratia  excitante,  sed  in  adjuvante,  qua 
Deus  efficaciter  prtevenit  voluntatem,  et  efii- 
cit  ut  libere  consentiat.  Nam  omnem  gratiam 
excitantem,  quara  D.  Augustiuus  ponit^  dicunt 

VIII. 


admisisse  Pelagium ,  negasse  autem  prseve- 
nientem  pliysice  efficacem,  et  contra  lioc  aiunt 
direxisse  Augustinum  totam  disputationem 
suam,  unde  concludunt,  in  contrario  sensu 
docuisse  necessarium  esse  auxilium  de  se  effi- 
cax,  ac  subiude  prsedetermiuaus.  Ita  argumen- 
tatur  Alvarez,  disp.  99,  uum.  2,  et  suppositio- 
nem  illam  probat  ex  Augustino,  epist.  107 
ad  Vitalem ,  refertque  verba  ubi  dicit  :  Inter 
eos  agi  de  Gratia  qucestlonem,  utrum  prcecedat 
vel  su,lsequatur  licec  gratia  liominis  mluntatem, 
lioc  est,  2itnm  ideo  nohis  detur  quia  volumus, 
an  fer  i^sam  Jioc  etiam  efficiat  Deus  ut  veli- 
mus.  Secundo,  adducit  Augustinum,  lib.  de 
Grat.  Ghristi,  cap.  10,  qui  refert  sententiam 
Pelagii  fuisse,  noti  adjuforio  Dei,  sed  ex  noUs 
ipsis  in  nolis  effici  voluntatem  lonam,  et  verba 
Pauh  :  Deus  est  qiu  operatur  in  noUs  velle,  ex- 
posuisse  de  operatione  per  ilhiminationem,  et 
excitationem  siupentis  voluntatis ;  et  cap.  47, 
nihil  aliud  Augustinus  a  Pelagio  exigit,  nisi 
ut  Dei  adjutorium  admittat.  Ahas  conjecturas 
adducit  ihe  auctor,  quas  omitto,  quia  parvi 
momenti  mihi  videutur,  et  quia  superfluum 
est  indiciis  uti,  ubi  factum  fide  dignis  testimo- 
niis  comprobatur.  Respondemus  ergo  primo 
objectionemlianc  falsum  supponere.  Nam  Au- 
gustinus,  lib.  1  contra  duas  epist.  Pelagianor., 
cap.  19,  ad  illos  sic  loquitur  :  Vos  autem  in 
bono  opere  sic  piitatis  adjuvari  Jtominem  Dei 
gratia,  ut,  in  excitanda  ejus  ad  ipsum  honum 
opus  voluntate,  niJiil  eam  credatis  operari.  In 
quibus  verbis  aperte  refert  Augustinus  Pela- 
gianos  absolute  negasse  excitantem  gratiam, 
seu  excitationem  voluntatis  per  gratiam,  cum 
tamen  adjuvantem  aliquo  modo  saltem  nomine 
admitterent.  Unde  excitantem  et  re  et  nomine 
negasse  videntur,  quia  hcet  doctrinam,  legem, 
et  promissioues,  quse  excitant  vohmtatem,  sub 
nomine  gratise  admitterent ,  in  ihis  solis  gra- 
tise  adjutorium  pouebant ,  ut  in  proleg.  5, 
cap.  2  et  3,  ex  variis  locis  Augustini  ostensum 
est.  Secundo ,  dicimus  objectionem  factam 
etiam  in  iUatione  peccare  :  nam  licet  Pelagius 
admitteret  auxilium  sufficiens  per  veras  inter- 
nas  excitationes,  et  negasset  efficax,  et  in  hoo 
secundo  ab  Augustino  impugnetur,  non  sequi- 
tur  Augustinum  pugnasse  pro  auxiho  prsede- 
terminante,  sed  pro  vocatione  congrua  et  ef- 
ficaci,  ut  in  omnibus  suis  hbris  declaravit,  si- 
cut  jam  vidimus.  Et  prseterea,  quod  caput  est, 
maxime  erravit  Pelagius  negando  adjutorium 
gratise  coucomitans  et  physice  adjuvaus  vo- 
hintatem,  et  in  hoc  sensu  dixit ,  non  adjuto- 
rio  Dei,  sed  ex  noUs  effici  voluntatem  lonam. 

39 


LiB.  V.  DE  AUXILIO  EFFiCACI  GRATLE  DEI. 
ReBimidetuT  pimo.  —  Sed    tatem  credendi  esse  doiium  Dei ,  sed  ex  solo 

libero  arbitrio ,  solumque  requiri  ut  doctrina 
fidei  homini  proponatur.  Unde  Augustinus 
illum  impugnat,  quia  ut  velimus  Deus  facit 
in  nobis,  et  modum  quo  facit  declarat,  dicens : 
/S'i  ita  prcepararet  atque  operaretur  Deus  Iiomi- 
nis  voluntatem,  ut  tantummodo  legem,  atcpie 
doctrinam  lihero  ejus  adJiileret  arUtrio ,  nec, 
vocatione  illa  alta  atq^te  secreta,  sic  ejus  ageret 
sensim,  ut  eidem  legi  atque  doctrince  accom- 
modaret  assensum,  non  ofus  esset  orare,  etc. 
Non  erat  ergo  illa  qusestio  de  auxilio  prsede- 
terminante^  sed  de  tota  gratia  necessaria  ad 
voluntatem  credendi,  et  maxime  de  interna 
vocatione  accommodata  ad  actualiter  creden- 
dum^  et  ita  ex  illo  testimonio  potius  nostra 
seutentia  confirmatur,  ut  in  capite  prsecedenti 
visum  est. 

5.  Oijectio  secunda  ex  errore  Semipelagia- 
norum.  —  Secundam  objectionem  sumunt  ex 
errore  Semipelagianorum ;  dicunt  enim  errasse 
in  hoc,  quod  initium  bonse  voluntatis  ex  nobis 
esse  dicebant,  et  Deum  juvare  vohmtatem^ 
quia  ipsa  incipit  velle  :  et  hoc  in  eis  impugnat 
Augustinus^  hb.  de  Praedestinat,  Sanctor.,  cap. 
2  et  sequentibus^  ubi  soh  Deo  tribuendum 
esse  dicit  initium  bonse  voluntatis.  Ergo^  ex 
sententia  Augustini^  necessarium  est  ut,  in  ef- 
ficiendo  ipsomet  consensu,  prius  sohis  Deus 
vere  ac  physice  influat  efficiendo  et  inchoando 
actum ,  ut  ita  verum  sit ,  nos  consentire  quia 
Deus  facit  nos  consentire^  et  non  e  contrario. 
Nam  si  contrarium  dicatur^  inciditur  in  Semi- 
pelagianum  errorem,  et  consequenter  Augus- 
tinus  contradicitur.  Et  confirmatur  hsec  objec- 
tio  ex  illo  modo  loquendi^  quo  Augustinus  in 
eodem  loco  utitur  contra  SemipelagianoS;,  di- 
cens :  Detur  totim  Deo  ,  quia  nimirum  etiam 
ipsum  initium  consentiendi  ex  Deo  est,  utique 
praBdetermiuante  voluntatem ,  ut  in  actum 
prodeat.  Et  sic  etiam  dixit  hb.  4  contra  duas 
epistolas  Pelagianor.,  cap.  9:  Numquid  Chris- 
ticmus  Wberim  arlitrium  negat  esse  in  Tiomini- 
hus,  quia  Deo  totum  tfiiuit,  quodrecte  vivi- 
mus. 

6.  Diluitur  ohjectio.  —  Hgec  vero  objectio 
ssepe  in  superioribus  refutata  est  ;  et  impri- 
mis  peccat  sicut  prfecedens,  Semipelagiano- 
rum  errorem  male  interpretando.  Ilh  enim 
errarunt  dicentes,  ante  omnia  gratise  auxiha 
prsecedere  in  nobis  affectum  ahquem  hberum, 
seu  bonum  salutis  desiderium,  aut  propositum 
fidei  sohs  viribus  hberi  arbitrii  conceptum,  et 
hoc  dicebant  esse  initium  salutis.  Et  hic  est 
error  contrS  quera  scripsit  hbrum  de  Prsedes- 


610 

3.  Instantia 
instant,  quia  Pelagiani  tribuebant  Augustino, 
quod  libertatem  toheret,  ut  patet  ex  epistohs 
eorum,  contra  quas  quatuor  hbros  Augustinus 
scripsit,  prcesertim  hb.  i,  cap.  2  et  cap.  5,  et 
hb.  -i^^cap.  9.  Item  hb,  4  contra  Juhan.,  cap.  8. 
Ergo  signum  est  Augustinum  'posuisse  auxi- 
lium  efficax  prasdeterminans,  ahas  nuha  veri- 
simihtudine  potuissent  Pelagiani  id  inferre  ex 
sententia  Augustini.  Respoudetur  primo,  si 
nunc  Cathohci  inferunt  ex  verbis  Augustini 
proedeterminationem  pliysicam,  cum  eam  in 
scriptis  suis  non  sohim  nunquam  nomiuaverit 
vel  iusinuaverit,  sed  etiam  multa  ihi  contra- 
ria  docuerit,  quid  mirum  est  quod  haeretici 
aperte  intulerint  Augustinum  posuisse  neces- 
sitatem  auxihi  repugnantis  hbertati?  Male  er- 
go  iutehexerunt  Augustinum,  et  ideo,  vel  per 
ignorantiam,  vel  per  cahmmiam,  male  argu- 
mentati  sunt.  Addo  etiam  esse  valde  probabile 
putasse  Pelagianos,  dependentiam  humanse 
vohmtatis  in  agendo  a  divina,  etiam  quoad 
concursum  simultaneum,  esse  contrariam  li- 
bertati ;  et  ideo  etiam  concursum  generalem 
negasse,  ut  in  dicto  proleg.,  c.  2  et  3,  late  dixi. 
Semipelagiani  vero,  quantum  ex  epistolis  Hi- 
larii  et  Prosperi  cohigitur,  ex  alio  capite  pu- 
taruut  Augustini  doctrinam  de  Gratia  esse  con- 
trariam  libertati,  quia  ponebat  vocationem 
altam  et  secretam  necessariam  esse  ad  opera 
pietatis,  eamque  dicebat  dari  ex  sola  electione 
diviua  gratuita ;  nesciebant  enim  hoc  compo- 
uere  cum  potestate  operandi,  in  eis  qui  non 
ita  vt)cantur,  nec  cum  potestate  non  operandi, 
in  his  qui  vocantur.  At  vero  eos  in  hoc  er- 
rasse ,  et  libertatem  arbitrii  optime  cum  illis 
principiis  consistere,  ostendit  Augustinus  in 
libris  contra  illos,  non  quidem  tribuens  Deo 
physicam  prsedeterminationem,  sed  potius  vir- 
tute  ostendens  illam  non  esse  necessariam  ad 
cfficaciam  gratise,  cum  congruitas  vocationis 
satis  sit,  ut  ex  locis  aUegatis  in  capite  prKce- 
deuti  coustat. 

4.  Respondetur  secundo.  —  Et  per  hoec  re- 
sponsum  est  ad  testimonia  ex  lib.  de  Gratia 
Cliristi.  Ahud  vero,  ex  epistola  ad  Yitalem,  ni- 
hil  facit  ad  causam.  Nam  Vitalis  iile,  ad  quem 
scripsit  Augustinus,  prcecipue  negavit  praeve- 
nientem  gratiam,  nam,  ob  eam  rem,  negabat 
directe  esse  orandum  pro  infidehbus  ut  cre- 
derent,  sed  tantum  esse  ihis  veritatem  pro- 
ponendam,  ut  bene  notavit  Baron.,  tom.  5, 
ann.  419,  n.  54.  Unde  ex  verbis  Augustini  ci- 
tatis  magis  videtur  Vitalis  fuisse  Semipelagia- 
uus,  quam  Pelagianus ;  uegabat  enim  volun- 


CAP.  XLIII.  UTRUM  AUGUSTINDS  PHYSIC^  PR.^DETERMtNATtONI,  ETC. 


m 


tinat.  Sanctor.  Augustinus ,  demonstrans  ini- 
tium  fidei  non  esse  ex  nobis^  sed  ex  gratia^ 
ntique  in  eodem  sensu  de  illo  initio  loquens , 
ut  constat  ex  epistolis  Prosperi  et  Hilarii  ad 
illum,  et  ex  omnibus  quse  circa  canonem  5 
Concilii  Arausicani  supra  vidimus.  Ex  quibus 
etiam  constat  hoc  initium^  de  quo  Augustinus 
contra  Scmipelagianos  loquitur,  non  esse  in- 
fluxum  voluntatis  cooperantis  gratias^  vel  gra- 
tise  cooperantis  cum  libero  arbitrio,  ut  inter  se 
comparantur  secundum  ordinem  prioris  vel 
posterioris  natura ;  bsec  enim  speculatio  valde 
aliena  est  ab  intentione  Augustini^  et  imperti- 
nens  ad  illum  errorem  confutandum.  Nam 
Massilienses  loquebantur  de  actu  voluntatis 
facto  a  libero  arbitrio  solo,  suis  viribus.,  qui 
nou  solum  natura ,  sed  etiam  tempore  potest 
prsecedere  omnia  gratiee  auxilia^  et  esse  meri- 
tum  primi  auxilii;,  et  hoc  sensu  subjiciebant 
gratiam  obedientise  humanse,  et  in  eodem  sen- 
su  dicuntur  ab  Augustino  fecisse  gratiam  pe- 
dissequam  ai^bitrii^  quse  omnia  non  possunt 
ad  causam  de  qua  tractamus  adaptari,  ut  in 
citatis  etiam  locis  late  ostensum  est. 

7.  Deinde  dicimus,  quod  licet  loquamur  de 
initio  fidei  aut  salutis  in  illo  sensu^  id  est,  de 
primo  influxu  voluntatis  in  ipsummet  consen- 
sum,  semper  subsistit  veraque  est  sententia 
Augustini,  scilicet,  etiam  hoc  initium  esse  tri- 
buendum  Deo,  et  esse  donum  ejus,  non  quia 
prsedeterminet  voluntatem  ad  illum,  sed  quia 
prseparat  vokmtatem  ex  sola  misericordia ,  ut 
dicit  in  eodem  lib.  de  Prsedest,  Sanctor.,  c.  6, 
et  aliis  locis,  ubi  declarat  hanc  preeparationem 
facere  Deum  per  gratiam  congruam,  ut  vidi- 
mus,  et  quia  vokmtatem  praeparatam  adjuvat, 
ut  dixit  in  Enchirid.,  cap.  32.  Hoc  autem  ini- 
tium,  secundum  Augustinum,  ita  est  donum 
Dei,  ut  sit  ejus  sokus,  et  nihilominus  adjun- 
genda  est  elficacia  voluntatis_,  ut  idem  Augus- 
tinus  dixit  lib.  2  de  Peccator.  merit.,  cap.  5  ; 
et  ideo  non  sok  Deo ,  sed  etiam  kberoe  vokm- 
tati  actus  kber  tribuitur ,  ut  dixit  tract.  A  in 
epist.  Joan.,  et  quaest.  68  ex  83.  Neque  hinc 
fit  hoc  initium  ita  esse  a  voluntate  ,  ut  ab  ika 
sola  sit  prius  natura  quam  a  Deo,  vel  a  gratia; 
quanquam  enim  akqui  Gathokci  ita  iuterdum 
loquantur,  et  non  pertineat  ad  errorem  Semi- 
pelagianorum,  non  est  tamen,  ut  ssepe  dixi- 
mus,  quia  involvit  repugnantiam,  cum  in  una 
indivisibik  actione  non  possit  esse  causaktas. 
Nec  ex  parte  vokmtatum  Dei  et  hominis  or- 
dinem  considerando,  potest  antecedere  vohm- 
tas  hominis,  sed  potius  vokmtas  Dei  antecedit, 
quamvis  non  prsedeterminando,  sed  ofTerendo 


concursum  post  excitantem  gratiam ,  ut  jam 
etiam  expkcavimus.  In  ipso  autem  actuak  in- 
fluxu  ad  extra,  non  est  ordo  prioris  aut  poste- 
rioris  natura,  sed  simultas,  ut  ex  doctrina  Au- 
gnstini  de  gratia  adjuvante  et  cooperantc  ,  iu 
hb.  3  probatum  est.  Ac  deuique  etiam  in  hoc 
sensu  non  est  vera  ika  causalis ,  quam  IMassi- 
kenses  in  suo  et  louge  pejori  admittebant^ 
(Quiahomo  incipit,  Deus  perficit,  vel,  Quia  ho- 
mo  operatur,  Deus  ikum  adjuvat),  quia  in- 
fluxus  hominis  nuko  modo  est  causa  concur- 
sus,  vel  adjutorii  divini,  cum  non  antecedat, 
sicut  dictum  est,  sed  est  concausa,  sine  qua 
Deus  non  adjuvat,  et  ita  solum  dici  potest 
quod  Deus  non  adjuvat,  nisi  voluntas  coadju- 
vet,  nec  voluntas  influit,  nisi  Deus  influat  et 
juvet  illam,  quee  sunt  verissima. 

8.  Fxplicatur  sensus  dicti  Atigustvd ,  qii^od 
detiir  totum  Deo.  —  Et  hinc  etiam  patet,  ad 
confirmationem,  quo  sensu  dictum  sit  ab  Au- 
gustino  :  Deticr  totum  Deo.  Hanc  enim  senten- 
tiam  idem  Sanctus  expkcuit  in  eodem  libro 
de  Praedestinatione  Sanctorum,  capite  3,  et 
clarius  iu  Enckiridio,  capite  32,  dicens :  De- 
tur  totum  Deo,  qui  Jiominis  voluntatem  lonam, 
et  prwparat  adjuvandam ,  et  adjuvat  prce- 
paratam.  Modus  ergo  ille  loquendi  est  con- 
tra  Semipelagianos,  qui  initium  bonse  volun- 
tatis  tribuebant  homini,  perfectionem  autem 
Deo;  contra  hos  ergo,  ait  Augustinus  :  To- 
tum,  id  est,  utrumque,  et  quidquid  boni  est  in 
liomine,  dandum  est  Deo  principak  auctori, 
non  tamen  eodem  modo  (ut  ibidem  statim  ex- 
plicat),  quia  initium  solus  Deus  operatur,  prse- 
parando  vokmtatem  per  sanctam  inspiratio- 
nem ;  consensum  autem,  seu  bonam  volunta- 
tem  operatur,  adjuvando  illam,  et  priucipales 
partes  habendo  in  illa ,  non  tamen  liberi  ar- 
bitrii  cooperationem  excludendo.  Et  ideo  akis 
locis  saepe  dicit  recte  tribui  voluntati,  quod 
veniat  vocata,  licet  vocari  sit  solius  Dei,  serm. 
15  de  Verbis  ApostoL,  et  de  Spirit.  et  littera, 
cap.  34,  et  aliis  locis  supra  citatis.  Et  ideo  in 
eodem  lib.  de  Prsedestinat.  Sanctor.,  cap.  3. 
ait  :  Utrumque  7wstnmi  est  (id  est,  velle  et 
operari),  propter  arUtrii  libertatem,  et  utrum- 
que  Dei  (  non  propter  preedeterminationem , 
sed )  propter  Spiritum  fidei,  et  cMritatis. 

9.  Objectio  tertia,  ex  eo  quod  ait  Augusti- 
nus,  Iwmiiiem  agi  a  Deo  in  operibus  honis.  — 
Respondettcr.  —  Tertia  objectio  sumi  solet  ex 
eo  quod  frequenter  ait  Augustiuus,  hominem 
agi  a  Dco  in  operibus  bonis,  ut  lib.  de  Grat. 
Ghristi,  cap,  25,  et  alibi  ssepe;  perinde  autem 
esse  videtur  agi,  quod'  determinari.  Et  potest 


612 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFIGACI  GRATL4]:  DEl. 


augeri  hsec  objectio  ex  libro  de  Actib.  Goncilii 
Palsestini,  quem  in  6  proleg.  retulimus,  ubi 
cap.  2  dicit ,  plus  esse  agi  qiiam  regi,  nam  qui 
regitur,  aliqidd  agit ;  qui  autem  agitur,  mx 
videtur  agere.  Respondemns  Augustiuum  in 
hac  locutione  imitatum  esse  Paulum,  ad  Ro- 
man.  8,  dicentem  :  Qui  Splritu  Dei  aguntur, 
M  sunt  filii  Bei,  quod  a  Paulo  certe  non  est 
dictum  propter  prsedetermiuationem  physi- 
cam ,  sed  propter  Spiritus  Sancti  instinctus  et 
inspirationes ,  quibus  gubernantur  illi  quos 
ipse  inhabitat  et  gubernat,  ut  cap.  32  declara- 
vi.  Non  igitur  Augustinus  in  aUo  sensu  locu- 
tus  est,  neque  aUum  peregrinum  sensum  a 
Paulo  aflQngere  vokiit.  Quod  ipse  satis  in  En- 
chirid.  declaravit,  dicens  cap.  64 :  Quamvis 
filii  Dei  Spiritu  Dei  agantur,  sic  tamen  Spi- 
ritu  Dei  excitantur,  et  tanquam  filii  Dei  profi- 
ciunt  ad  Deum,  ut  etiam  spiritu  sno  interdum 
deficiant.  Ubi  pondero  verbum  agimtur,  per 
verbum  excitantti,r,  ab  Augustino  exponi,  et 
ideo  non  ita  agi  ut  prsedeterminentur  ,  cum 
interdum  spiritu  suo  resistant.  Et  sic  etiam 
dixit  Ub.  de  Gratia  Christi,  cap.  25  :  Ut  agant 
quod  bomm  est,  ah  illo  agitntur  qui  lonus  est. 
Et  paulo  antea  :  Non  quia  nos  non  xolumus, 
aut  quia  nos  non  agimus,  utique  proprie^  et 
moraUter,  sed  quia  sine  ipsms  adjiUorio,  nec 
volimus  aliquid  honi,  nec  agimns.  Et  de  Gor- 
rept.  et  Grat.,  cap.  2,  hoc  declarat  per  aUa 
verba  Pauli,  2  Gorinth.  43  :  Oramus  ad  Deum, 
ne  quid  faciatis  mali;  per  quam  orationem, 
ait,  poscehat  Apostolus  inspirationem  lonw  vo- 
luntatis,  atque  operis.  Et  subdit  inferius  :  In- 
telligant  filii  Dei  Spiritu  Dei  se  agi,  inspira- 
tioue  nimirum  bona;  voUmtatis^  et  per  sua- 
vitatem,  quam  dedit  Dominus,  ut  terra  eortim 
daret  fructum  suum,  quee  omnia  non  certe 
physicam  prsedeterminationem ,  sed  morale 
et  divinum  regimen  declarant.  Ac  denique^ 
serm.  13  de  Verb.  Apost.,  eamdem  sententiam 
declarans,  verbum  agendi  per  verbum  regendi 
exponit,  et  modum  regiminis  his  tribus  verbis 
expUcat :  Non  lege  prcBcipiente,  minante,  pro- 
mittente,  sed  Spiritu  exhortante,  illuQninante, 
adjuzante.  Quod  ergo  in  aUo  loco  dicii,  plus 
esse  quam  regi,  quoad  vocis  energiam  et  em- 
phasim  iuteliigeudum  est;  nam  in  re  ipsa 
Spiritus  Sanctus  non  agit  homines  nisi  regen- 
do  et  juvando  illos;  per  verbum  autem  agendi, 
significatur  hoc  regimen  esse  poteutissimum 
ad  recte  dirigendum  homiuem,  et  ut  illum 
reddat  obsequentissimum,  et  hoc  significavit 
Augustinus  ilUs  aliis  verbis  :  Qui  agitur ,  vix 
aliquid  agere  intelligitur,  nam  diceudo  vix, 


locutionem  correxit,  ne  Uberam  actionem  et 
determinationem  voUmtatis  toUere  videretur, 
et  gratiae  abundantiam  et  singularem  protec- 
tionem,  non  physicam  prsedeterminationem 
significavit. 

10.  Ohjectio  quarta,  locorum  Augustini,  in 
quihus  gratiam  requirit  efficacem,  imo  et  effica- 
cissimam.  —  Quarto,  objiciuntur  vulgares  loci 
Augustini,  in  quibus  gratiam  requirit  effica- 
cem,  imo  et  efBcacissimam,  de  Gcat.  et  liber. 
arbitr._,  cap.  5,  8  et  16,  de  qua  aUis  locis  dicit, 
per  eam  incUnare  Deum  voUmtatem  Uominis 
in  nobis,  mirabiU  et  ineSabili  modo  operando 
nostrum  veUe,  et  agendo  quod  vuU  in  cordibus 
hominum,  ut  dicit  in  Ubro  de  Prsedestinat. 
Sanctor.,  cap.  20,  ubi  etiam  ait ,  Deim  ad  vi- 
tam  ceternam  parare  et  convertere  homimm 
voluntates ;  et  lib.  de  Don.  persever.,  cap.  6, 
ait :  Votens  est,  et  a  malo  in  honim  flectere 
vohcntates,  et  ad  mahm  pronas  convertere,  et 
dirigere  in  sihi  placitum  gressum;  et  de  Grat. 
et  Ub.  arb.,  cap.  20,  voluntatem  ait  per  gra- 
tiam  ex  mala  in  honam  mutari;eX  addit,  vo- 
luntates  creatas  ita  esse  in  Dei  potestate,  tit 
eas  quo  voluerit  faciat  inclinari. 

41.  Diluitur  ohjectio.  —  Respondemus  heec 
et  similia  valde  generalia  esse ;  omnes  enim 
fatemur  haec  omnia  esse  in  potestate  Dei,  cum 
ab  iUo  petamus  :  Converte  nos,  Deus  saluta- 
ris  noster,  et  simiUa.  De  modo  autem  est  con- 
troversia.  At  de  hoc  nunquam  Augustinus 
dixit  esse  per  physicam  prcedeterminationem, 
nec  per  generalem  concursum  debitum  crea- 
turis,  sed  per  ineffabilem  Dei  providentiam, 
qua  Deus  iUuminat,  excitat,  movetque  interius 
et  exterius  hominum  mentes.  Quod  ex  eisdem 
locis  manifestum  est;  tum  quia  his  eisdem 
verbis  dirigendi  et  guhernandi  utitur ;  tum  quia 
testimonia  Scripturae,  quiae  adducit,  de  hoc  ge- 
nere  providentise  loquuntur ;  tum  ex  locis  su- 
pra  aUatis,  iu  quibus  hauc  conversionem  seu 
mutationem  per  vocationem  congruam  fieri 
dicit.  Et  ideo,  qusest.  2  ad  Simphc,  eam  vo- 
cat  effectricem  lonoe  voluntatis.  Uude  Ub.  4 
contra  duas  epist.  Pelagianor.,  cap.  9,  expo- 
nendo  verba  Orationis  Dominicse,  juxta  sen- 
tentiam  Gypriani,  ait  illam  orationem  fieri 
non  solum  pro  volentibus,  sed  etiam  pro  re- 
pugnantibus  et  oppugnantibus,  ^it  fiMit  ex  no- 
lentihus  volentes,  et  ex  repugnantihus  consen- 
tientes ;  et  addit :  A  quo,  nisi  ab  illo  de  quo 
scriptum  est :  Prceparatur  voluntas  a  Domino? 
Ecce  modum  quo  Augustinus  putavit  illud 
fieri  a  Deo ;  prseparari  autem  voluntatem  non 
est  preedetermiuari,  sed  est  cougrue  vocari, 


CAP.  XLIII.  UTRUM  AUGUSTINUS  PIIYSIC^  PP..EDETERM1NATI0?^I,  ETC. 


613 


et  ut  verba  ipsa  prge  se  ferunt^  et  aliis  locis 
ipse  Aiigustinus  explicat^  ut  capite  prsecedenti 
ostensum  est.  A  signo  potest  etiam  hoc  decla- 
rari^  quia  interdum  idem  Augustinus  declarat 
hanc  efEcaciam^  per  eam  quam  habet  deemon 
ad  inclinandam  vohmtatem  hominis  per  ten- 
tationes^  et  instigationes  pravas,  ut  hb.  de 
Grat.  et  lib,  arb.^  cap.  20^  hb.  5  contra  Juhan. 
Nam  Jicet  declaratio  nou  sit  ab  asquali,  vel 
omnino  simili,  ut  supra  etiam  dixi,  nihilomi- 
nus,  ut  sit  apta,  oportet  ut  in  modo  sit  inter 
eas  saltem  generalis  convenientia  quoad  mo- 
ralem  inductionem.  Quatenus  ergo  Deus  vo- 
luntatem  prsemovet^  inducendo  illam  efiicaci- 
ter,  moraliter  eam  movet  secundum  Augusti- 
num,  licet,  ut  cooperatur  cum  illa_,  non  solum 
moraliter  sed  etiam  physice  consensum  ejus 
efhciat. 

42.  Ohjectio  quinta,  Augustimm  uUque  tri- 
Mere  hanc  efficaciam  omiiipoteutire  Dei,  cui 
nihil  denegandum  est.  —  Quinto,  ponderant 
Augustinum  ubique  tribuere  hanc  efticaciam 
omnipotentise  Dei,  cui  nihil  negandum  est. 
Sic  dixit  lib.  de  Grat.  Christi,  cap.  24  :  Legant 
et  intelUgant,  intueantur  atque  fateantur,  non 
lege  atque  doctrina  insonante  forinsecus,  sed 
interna  atque  occulta,  miraUli,  atque  ineffabili 
potestate,  operari  Deum  in  cordiUis  hominuri, 
non  solim  veras  revelationes,  sed  etiam  bonas 
voluntates.  Et  latissime  idem  docet  lib.  5  con- 
tra  Julian.,  cap.  3,  et  de  Grat.  et  lib.  arb., 
cap.  20^  et  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  5,  ubi  ait, 
sine  correptione  posse  Deum,  quem  velit,  ad 
pcenitentiam,  et  potentissima  siue  medicince  po- 
testate  convertere;  et  epist.  107  dixit :  Om- 
nipotentissima  facilitate;  ac  denique  in  En- 
chirid..  cap.  95,  dicit  efficacissimam  esse  vo- 
luntatem  Dei,  quse  nihil  vult  quod  non  faciat, 
quia  omnia  qusecumque  voluit  fecit  :  Q,uod 
utique,  ait,  non  est  venm,  si  aliqua  voluit  et 
non  fecit,  quoniam  ne  fieret  quod  volehat  Omni- 
potens,  voluntas  hominis  impedivit;  et  subdit 
c.  98  :  Quis  tam  impie  desipiat,  ut  dicat,  Deum 
malas  hominum  voluntates,  quas  voluerit^ 
quando  voluerit,  ubi  voluerit,  in  bonum  non 
posse  convertere;  et  similia  repetit  cap.  102  et 
103. 

13.  Respondetur.  —  Respondemus  procul 
dubio  esse  opus  omnipotentise  Dei,  efficaciter 
convertere  voluntatem  hominis  quo  voluerit ; 
hanc  vero  omnipotentiam  non  rninus,  imo 
magis  quodammodo  ostendi  faciendo  hanc 
mutationem  per  vocationem  congruam,  co- 
operante  libere  humana  voluntate,  et  se  cum 
Deo  determinante,  nondum  prsedetermiuata. 


quam  si  fiat  per  physicam  prsedeterminatio- 
nem,  quia  majoris  virtutis  et  sapientise  est,  ita 
movere  et  iuducere  voluntatem,  ut  libere  et 
infallibiliter  consentiat,  seipsam  determiuan- 
do,  quam  ita  illam  movere,  ut  ex  necessitate 
consentiat,  quod  per  pra?determinationem  fit. 
Itaque  hoc  opus  merito  tribuitur  omnipotentise 
Dei,  quia  solus  ipse  potest  mcntem  humanam 
intrinsece  mutare ,  vel  intellectum  mirabili 
modo  instruendo  et  illuminando,  vel  volunfa- 
tem  bonis  affectibus  et  congruentibus  im- 
buendo.  Non  est  tamen  opus  solius  omnipo- 
tentise,  sed  prseeunle  infinita  sapientia  et  prse- 
scientia  Dei,  qua  solus  novit  unicuique  con- 
gruentem  adhibere  medicinam,  quia  solus 
prsescit  quod  unicuique  creaturee,  vel  facultati 
ejus  congruat,  vel  quomodo  suadere  debet  ut 
persuadeat,  vel  movere  voluntatem  ita  ut  non 
resistat,  ut  in  locis  prEecedenti  capite  allegatis 
ipsemet  Augustinus  declarat,  prsesertim  dicta 
qusest.  2  ad  Simplician.,  de  Don.  persever., 
cap.  4,  et  de  Corrept.  et  grat.,  cap.  12. 

14.  Et  hinc  etiam  est,  ut  ad  eamdem  omni- 
potentiam  pertineat,  non  uno  tantum,  sed  in- 
numeris  et  iufallibilibus  modis  posse  efficaciter 
convertere  hominum  voluntates,  quia  per  in- 
finitam  sapientiam  novit  omnes  modos  possi- 
biles,  quibus  suaviter  voluntas  et  efficaciter 
in  consensum  trahi  potest ,  et  divina  omnipo- 
tentia  omnes  complectitur,  et  quem  vult  facil- 
lime  exequi  potest.  Ergo  ex  omnipotentia  non 
certe  colligitur  phy^ica  prsedeterminatio ,  imo 
nec  colhgitur  quod  sit  possibihs  cum  usu  liber- 
tatis,  quia  non  extenditur  ad  repugnantiam  , 
sed  solum  colligitur  quod  sit  possibilis,  si  Deus 
velit  necessitare  voluntatem ,  ut  supra  dictum 
est.  A  signo  etiam  potest  hsec  responsio  con- 
firmari,  quia  interdum  extendit  Augustinus 
illum  effectum  omnipotentise  ad  actus  etiam 
malos,  ad  quos  sine  ulla  dubitatione  non  prse- 
determinat  Deus  vohmtatem,  nec  etiam  directe 
inducit :  magna  autem  vis  omnipotentiae  illius 
est,  quod  solum  permittendo  malum,  etindu- 
cendo  ad  objecta  de  se  bona,  vel  c[use  sine  pec- 
cato  possunt  amari,  convertit  voluntatem  ho- 
minis  infallibiliter  quo  vult ,  etiamsi  prsesciat 
talem  voluntatem  non  esse  id  facturam  sine 
aliqua  culpa.  Quae  efficacia  ita  est  etiam  divi- 
nse  omnipotentise,  utnon  sit  separanda  a  divi- 
na  sapientia  et  praescientia.  Ergo  in  hoc  sensu. 
loquitur  de  omnipotentia  respectu  actuum 
bonorum ,  ut  sermonis  consecutio  sit  unifor- 
mis  ,  quamvis  non  sit  necesse  in  omnibus  ser- 
vari  similitudiuem,  ut  in  lib.  3  latius  decla- 
ravi. 


614 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


15.  Oljectio  sexta.  —  Retorquetur.  —  Sexto, 
solet  nobis  objici ,  qiiia  si  Augustinus  ita  de 
auxilio  efficaci  sentiret^  non  diceret  esse  occul- 
tissimum  mysterium ,  cur  ex  duobus  vocatis 
unus  suadeatur,  et  non  alius,  cur  Deus  hunc 
trabat,  et  illum  non  trahat^  quia  facile  posset 
reddi  ratio^  quia  iste  vult  et  ille  non  vult :  at 
vero  Augustinus  non  ita  respondet^  sed  raptus 
in  admirationem,  ad  judicia  Dei  occulta  nego- 
tium  remittit,  nobisque  ne  curiosius  illa  in- 
vestigare  vehmus  consuht,  ut  videre  hcet 
tract,  26  in  Joan,,  de  Spir.  et  htter.,  cap.  34, 
hb,  de  Prsedest,  Sanctor.,  cap.  6  et  8,  et  saape 
ahbi.  Ad  hoc  vero  in  superioribus  responsum 
est,  et  nunc  etiam  dicimus  optime  novisse  Au- 
gustinum,  quod  in  Mc  arca  Ecclesice,  pro  vo- 
hcntate  qidsqtie  vel  palea,  vel  frimentum  est , 
ut  ipse  dixit  in  hb.  de  "vera  Rehg.,  cap.  7. 
Neque  ignoravit,  ex  duobus  vocatis  unum  cre- 
dere,  et  ahum  non  credere,  quia  ihe  vuh,  et 
iste  non  vult  credere.  Sic  enim  dicto  cap.  6 
de  Preedest.  Sanctor.,  referens  verba  Massilien- 
sium  :  Mtdti  audiunt  rerlum  veritatis,  secl  alii 
credunt,  alii  contraclicunt ;  volunt  ergo  isti 
credere,  nolunt  autem  illi,  respondet  :  Qwis 
hocignoret'?  quis  Jioc  negetl  Et  dicto  hb.  de 
de  Spirit.  et  litter.,  cap.  33,  eamdem  tractans 
queestionem,  primo  sic  respondet :  Primo  igl- 
tur  illud  dicamus  et  mdeamus  ,  iitrmn  illi  sa- 
tisfaciat  qucestioni ,  quod  liherum  arUtrium 
naturaUter  attrilutum  a  creatore  animce  ra- 
tionali,  illa  media  vis  est,  qtcce  vel  intendi  ad 
fidem,  vel  inclinari  ad  infidelitatem  j)otest.  Et 
ideo  nec  istam  vohmtatem,  qua  credit  Deo, 
dici  potest  homo  habere  quam  non  acceperit, 
quandoquidem  vocante  Deo  surgit  de  lilero  ar- 
Utrio,  utique  a  Deo  adjuto.  Et  ita  in  toto  iho 
capite  rationem  iham  prosequitur,  quod  unus 
fit  reus,  quia  contemnit  vocationem  ;  alius 
justificatur,  quia  illam  amplectitur. 

16.  Addit  vero  statim  in  cap.  34  :  Hcec  dis- 
putatio,  si  qucestioni  illi  solvendce  sufficit,  suf- 
ficlat.  Ubi  iham  nou  reprehendit,  sed  permit- 
tit  judicari  sufficientem,  quod  dicere  potuit, 
vel  quia  uherior  investigatio  et  resohitio  non 
pertinet  ad  fidem  ,  sed  ad  ihas  subtihores 
queestiones  de  quibus  dixit  Coelestinus  :  Sicut 
non  est  necesse  adstruere,  ita  nec  licet  contem- 
nere;  vel  certe,  quiaiu  ahquo  ordine  ratio  iha 
sufficiens  est,  utique  in  ordine  executionis,  ut 
nos  explicamus,  hcet  secundum  ordinem  prse- 
destinationis  qua^stio  maneat,  cur  huic  Deus 
congruam  praeparaverit  vocationem ,  et  non 
ihi.  Et  lieec  est  qusestio  quam  Augustinus  ad- 

■  miratione  dissolvit ,  et  ad  judicia  Dei  occulta 


reservat.  Et  ideo  dicto  cap.  6  de  Preedestinat. 
Sanctorum,  post  illam  responsionem  :  Quis  hoc 
neget  ?  addit :  Sed  cum  aliis  prce^paretur,  aliis 
no7i  prceparetur  voluntas  a  Domino,  videndum 
est  utique  quid  veiiiat  de  misericordia  ejus, 
quid  de  judicio.  Jam  vero  in  superioribus  ex 
doctrina  ejusdem  Augustini  ostendimus  prse- 
parari  voluntatem  a  Domino  per  inspirationes 
et  ihuminationes,  non  per  concursum,  seu  per 
physicam  praedeterminationem.  Et  simih  mo- 
do,  in  L  2  de  Peccator.  merit.  et  remiss.,  cap. 
5,  dixit :  C'ur  istum  illo,  illim  isto  modo  adju- 
vet,  penes  ipsum  est ,  et  cequitatis  tam  secretce 
ratio,  et  excellentia  potestatis .  Ac  denique  in 
cap.  14  de  Dono  persever.,  in  mysterium  divi- 
nai  prsedestinationis  revocat,  quod  his  congrua 
suis  mentibus  verba  vel  signa,  quibus  mo- 
veantur  ad  fidem,  offerantur,  ahis  vero  non 
oflferantur.  Ergo  propter  hanc  Augustini  ad- 
mirationem  non  est  necessaria  prsedetermina- 
tio  :  nihil  ergo  in  doctrina  Augustini  inveni- 
mus,  aut  nobis  hactenus  propositum  est,  ob 
quod  ihi  possit  talis  sententia  attribui,  etiamsi 
clefensores  ihius  sententise ,  quod  sit  expresse 
Augustini  frequentissime  et  asseveranter  affir- 
ment.  Ideoque  prudentem  lectorem  admone- 
mus  ut  non  verborum  exaggerationes ,  sed 
vim  testimoniorura  attentissime  meditetur. 

CAPUT  XLIV. 

QUID  POST  AU6USTINUM  PATRES  LATINI  DE  GRATIA 
EFFICAGI   SENSERINT. 

1.  Recensentur  Patres  Latini,  qui  de  hac 
controversia  scripserunt.  —  Propono  qusestio- 
nem  de  solis  Patribus  Latinis,  quia  in  Grtecis 
qui  post  Augustinum  scripserunt,  niliil  in  hac 
causa  dictum  invenio,  proeter  ea  quae  ex  ihis, 
qui  prope  tempora  Augustini  fuerunt,  in 
cap.  41  adduxi.  Sohmi  posset  referri  locus 
Damasceni,  lib,  2  de  Fide,  cap.  29  et  30,  et 
contra  Manichaeos,  ubi  prsedefmitionem  ac- 
tuum  liberorum  negat_,  de  quo  satis  in  ahis 
locis  dictum  est.  Aha  vero,  quae  in  illo  capite 
dicit,  ut,  nihil  honi  fieri  a  noiis  posse  sine  auxi- 
lio  Dei,  lilerum  tamen  nohis  esse  Deum  vocan- 
tem  sequi,  et  similia,  valde  generalia  sunt. 

2.  Primo,  Prosper  inter  Latinos  Augicstino 
propinquissimus .  —  Omissis  ergo  Greecis  Pa- 
tribus,  inter  Latinos  Augustino  propinquissi- 
mus  fuit  Prosper,  gratite  Dei  et  Augustiuianee 
doctriuse  acerrimus  propugnator.  Ihe  igitur, 
in  lib.  2  de  Vocat.  gent.,  cap.  9,  alias  26  et 
27  :  Qratia  (incjuit)  Dd  in  omnihm  justifica- 


CAP.  XLIV.  QUID,  POST  AUGUSTINU 
tionihis  principaliter  prceeminet.  Modum  au- 
tem  declarat^  dicens^  suadendo  exliortationi- 
lus,  et  aliis  externis  motionibus  quos  recenset^ 
quibus  adjungit  internas^  dicens  :  Dando  in- 
tellectum,  inspirando  consilium,  corque  i^JStim 
illuminando,  ac  fidei  affectionihus  imluendo. 
Et  bic  terminat  motiones  prffivenientis  gratise, 
et  statim  snbjungit :  Sed  etiamvoluntas  liomi- 
nis  suljungitUT  ei,  atque  conjungitur,  scilicet^ 
subjungitur  prgevenienti  gratise^  conjungitur 
adjuvanti  seu  cooperanti.  Et  addit  de  volun- 
tate  :  Quw  ad  lioc  prcedictis  est  excitata  p-ce- 
sidiis,  ut  ditino  in  se  cooperetur  operi.  Ubi 
•  ponderandum  est,  inter  excitantia  auxilia  et 
consensum,  nuHum  ponere  auxilium  prsede- 
terminans,  sed  ipsi  voluntati  cooperanti  divino 
operi  tribuere^  quod  se  conjungat  prasvenienti 
gratiee  Dei^  de  qua  paulo  post  dicit :  Qure  opi- 
tulatio  per  inmmeros  modos,  sive  occultos, 
site  manifestos ,  omnibus  adhihetur,  et  quod  a 
multis  refutatur,  eorum  est  nequitice;  quod  au- 
tem  a  multis  susciptur,  et  gratia  est  divince, 
et  voluntatis  Mmance.  In  quibus  verbis  imita- 
tur  Prosper  Augnstinum,  ideoque  eisdem  mo- 
dis  ponderanda  sunt,  quibus  similia  in  Augus- 
tino  consideravimus,  quos  bic  repetere  neces- 
sarium  non  judico. 

3.  Ejusdem  Prosperi  locus  contra  Collator. 
attente  legendus.  —  Est  etiam  attente  legendus 
Prosper  contra  Collator.  fere  per  totum,  prse- 
sertim  cap.  5,  8  et  16,  ubi  per  illuminationes, 
inspirationes  et  bonos  affectus  declarat  mo- 
dum  quo  Deus  praevenit  et  trahit  voluntatem^ 
et  in  eis  ponit  initium  salutis,  coutra  Semipe- 
lagianos,  et  post  illas  motiones  immediate  illis 
subjungit  liberam  cooperationem  voluntatis 
humanse  ad  consensum  cum  adjuvante  gratia. 
Et  in  cap.  14  id  late  prosequitur,  ubi  verba 
illa  notari  possunt  :  Quis  perspkere  a^it  enar- 
rare  possit,  per  quot  affecttis  msitatio  Dei  ani- 
mum  ducat  liumanum,  ut  quce  fugiehat  sequa- 
tur,  quce  oderat  diligat,  etc.  Non  ergo  per 
pliysicam  pra^determinationem,  sed  per  inter- 
nos  affectus,  illuminationes,  ac  motiones,  de- 
clarat  Prosper  mirabiles  mutationes  quas  per 
gratiam  suam  facit  Deus  in  cordibus  bomi- 
num.  Et  bis  modis  adjungit  statim  factas  esse 
conversiones  Matthsei,  Pauli,  Zachsei,  et  boni 
latronis,  de  quo  ait :  In  latronis  quoque  justi- 
ficatione,  etiamsi  nulla  operantis  gratice  in- 
telligerentur  indicia,  nonne  cum  ommhiis  cre- 
dentibus  etiam  ipsum  acciperemus  attractum? 
utique  per  illas  illuminationes  et  affectiones, 
quibus  Deus  animum  humanum  visitat,  quas 
nomine  operantis  gratise  in  his  verbis  intel- 


M,  PATRES  LATINI  DE  GRATIA,  ETC.  615 

lexit,  Et  in  eodem  capite  expendo  quod  in  fine 
dicit  :  Cum  Deus  sit  qui  operatur  omnia  in 
omnihus,  sive  alios  sic,  alios  sic  attraliere  velit, 
ad  eum  nemo  nisi  aliquo  modo  attractus  venit. 
Certe  si  atti^actio  est  prcedeterminatio ,  non 
alios  sic,  alios  sic,  sed  omnes  sic,  nec  quemli- 
bet  aliquo  modo,  sed  omnes  uno  modo  attra- 
hit ;  ergo  modus  ille  alienus  est  a  sensu  Pros- 
peri;  modus  autem  tractionis  per  affectiones, 
in  quibus  ineffabilis  varietas  cernitur,  est  illi 
maxime  consentaneus. 

4..  AdJiuc  aliics.  —  Eamdemque  doctrinam 
indicat  in  cap.  26,  dicens  :  Bonam,  volunta- 
tem,  qua  adhceretur  Deo,  nec  negandum  estlio-- 
minis  esse  propriam,  et  confitendum  est  Deo 
inspirante  conceptam.  Quid,  quseso,  aliud  nos 
dicimus?  Fortasse  si  aliquis  nostrum  id  dixis- 
set,  tanquam  Semipclagianus  ab  adversariis 
damnaretur.  Denique  in  cap.  6  Responsion. 
ad  Gallos  ,  ita  concluditur :  Prcedestinatio- 
nem  autem  Dei,  sive  ad  homcm,  sive  admalum, 
in  liominihus  operari  ineptissime  dicitur,  ut  ad 
utrumque  homines  qucedam  necessitas  videatur 
impellere,  cum  in  honis  voluntas  sit  intelligenda 
de  gratia,  inmalis  autem  volwitas  sine  gratia; 
qu£e  verba  videntur  adeo  expressa,  ut  uod  vi- 
deam  quid  amplius  desiderari  possit.  Nam  quod 
non  2^rcedeterminationis ,  sed  prcedestinationis 
nomen  posuerit,  nullum  subterfugium  prse- 
bet  dictis  auctoribus,  cum  ipsi  dicant  decre- 
tum  ipsum,  quo  Deus  praedestinat,  seu  etfica- 
citer  prsedefinit  talem  actum,  esse  id  quo  vel 
immediate  preedeterminatur  voluntas,  vel  a 
quo  prssdeterminatio  totam  suam  efficacita- 
tem  accipit,  per  quam  in  homine  efficacissime 
operatur.  Neque  etiam  hic  possunt  distinguere 
necessitatem  compositam,  vel  divisam ;  nam 
Prosper  evidenter  loquitnr  de  necessitate  pro  - 
veniente  ex  prfedestinatione,  quse  est  necessitas 
composita,  utipsi  fatentur,  et  tamen  ait  inep- 
tissime  poni  talem  necessitatem ,  per  quam 
prsedestinalio  impellat  ad  bonum  vel  malum, 
illud  efficacissime  izi  homine  operando. 

5.  Non  ignoro  ha?c  eadem  fere  loca  contra 
nos  citari,  quia  in  eis  dicitur  Deus  potenti  et 
occulta  virtute  hominum  corda  convertere.  Nam 
cap.  26  contraColIator.,  de  libero  arbitrio  ait 
Prosper :  A^on  a  seipso,  sed  a  creatore  muta- 
tur,  et  ibidem  :  Agit  hoc  occulta  et  potens 
gratia  Dei;  et  aliis  locis  dicit  gratiam  esse 
creatricem  honce  voluntatis,  eamque  iu  nobis 
generare,  ut  in  epistola  ad  Ruffinum,  et  in  Car- 
miue  de  Ingratis ,  et  alibi  ssepe,  Et  specia- 
liter  pondci-atur  quod  libri  i  de  Vocat.  gent., 
cap,  ult.,  ubi  quoestionem  illam_,  cu^r  ex  duo- 


616 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL-E  DEI. 


bus  feque  reis,  unum  Deus  justificet,  et  non 
alium,  dicit  esse  impenetrabilem,  etper  liberi 
arlitrii  velle  et  nolle,  non  sohi.  Verumtamen 
propria  verba  non  suut  contraria  preeceden- 
tibus,  et  in  sensu  a  Prospero  intento  verissima 
sunt.  Dicitur  enim  homo  non  a  seipso^  sed  a 
Creatore  mutari,  quia  mutatio  non  incipit  ab 
liomirfe,  nec  ejus  propria  et  principali  vir- 
tute  perficitur,  quamvis  non  fiat  sine  ipso. 
Unde  immediate  post  illa  verba :  Sed  a  Crea- 
tore  mutatur ,  addit  Prosper:  Ut  quidquid  in 
60  melius  reficitiir,  nec  sine  illo  sit  qui  sanat^tr, 
nec  nisi  al  illo  sit  qtoi  medetur,  cujus  sumus 
nova  creatura,  etc,  Unde  eadem  ratione  vo- 
cat  gratiam  genitricem  et  creatricem  bonse 
vobmtatis,  quia  a  Deo  solo  incipit,  et  sine 
ullo  nostro  merito,  quamvis  non  fiat  sine  nos- 
tra  determinatirme  libera  quoad  consensum, 
nec  sine  coefBcientia  physica  quoad  initium 
boni  eftectus,  de  quo  initio  loquebatur,  cum 
dixit^  fieri  in  nohis  occulta  et  potenti  gratia 
Dei ,  sic  enim  ait:  Nec  propria  zirtute  ad 
initia  salutis  enitittcr,  sed  agit  hoc  occulta  et 
potens  gratia  Dei,  quce,  dimotis  terrenarum 
opinionum  et  operum  mortuorum  famllis,  tor- 
rem  olruti  cordis  exagitat,  et  desiderio  verita- 
tis  inflammat,  non  ut  invitum  Jiooninem  su,- 
higat,  sed  ut  subjectionis  cupidum  faciat,  nec 
ut  ignorantem  trahat,  sed  xU  intelligentem  se- 
qtientemque  pr(Bcedat.  Hsec  est  ergo  potens  et 
occulta  gratia  Dei,  per  quam  Deus  in  nobis 
inchoat  sahitem ,  quamvis  illam  sine  hbera 
determinatione  non  perficiat.  Ultima  denique 
sententia  de  qusestione  illa  profunda  et  impe- 
netrabili,  eodem  sensu  a  Prospero  traditur, 
quo  ab  Augustino  doceri  supra  diximus  ;  et 
ipsemet  Prosper  exposuit ,  dicens  :  Qiiia  licet 
insit  Jiomini  homm  velle  vel  nolle,  tamen  nisi 
donatum,  non  Jiahet  honum  velle.  Dicitur  au- 
tem  donatim,  ratione  vocatiouis  congruae,  in 
qua,  ut  diximus,  tota  admiratio  posita  est. 

6.  Secundo,  Fulge7itiiis  et  Petrus  Diaconus. 
—  Post  Prosperum,  scripserunt  eodem  tem- 
pore  in  gratiae  defensionem,  et  juxta  doctri- 
uam  Augustini,  Fulgentius  et  Petrus  Diaco- 
nus,  in  lib.  de  Incarnat.  et  Grat.  Et  proeterea 
Fulgentius,  Ub.  1  ad  Monimum,  a  cap,  l-i,  et 
epist,  2,  per  plures  sequentes ;  sed,  sicut  in 
iUis  nuUum  vestigium  praedeterminationis 
physicae  invenitur,  ita  neque  ahquid  habent 
quod  specialiter  in  nostrum  favorem  afferri 
possit,  prseter  argumentum  negativum,  quo 
ssepe  usi  sumus.  Quia  cum  doctrinam  D.  Au- 
gustini  late  declarent  et  defendant,  nullam 
meutiouem  faciunt  auxiUi  physice  prsedeter- 


minantis,  nec  per  verba  expressa,  nec  per 
sequivaleutia,  sed  per  auxiUa  proevenientia 
excitando,  et  per  concomitantia  adjuvando, 
totum  negotium  gratise  et  necessitatis  ejus  de- 
clarant.  Ergo  signum  est  non  invenisse  apud 
Augustinum  tale  auxilium,  nec  illum  neces- 
sarium  esse  existimasse.  Exemplum  adliiberi 
potest  in  verbis  Fulgentii,  epistol.  6  ad  Theo- 
dor.^  cap.  6,  qui  locus  solet  nobis  objici,  quia 
in  eo  docet  superbos  esse  qui  aUquid  boai 
sibi  tribuunt.  Unde  sic  concludit :  Ut  ergo 
qucedam  in  deteriora  oion  recidant,  gratia  ejus 
guhernat;  ut  qucBdam  ad  meliora  conscendant, 
gratia  ejus  eletat ;  et  ut  in  letermm  per- 
maneant,  ipsa  gratia  vivificat  et  co7iservat. 
TaUa  sunt  testim.onia  quse  nobis  objiciuntur, 
nos  autem  clamamus  hanc  esse  doctrinam 
quam  de  gratia  profitemur.  Nam  ibidem  at- 
tingendo  modum,  quomodo  Jicec  hona  non  dat 
natura,  sed  gratia ,  ait  Fulgentius :  Sed  ex 
henignitate  divince  iUuminatio)iis  acquiritur. 
Sic  ergo,  non  propter  prsedeterminationem  , 
sed  propter  illuminationem  et  inspirationem 
divinam  hsec  omnia  operatur  in  nobis  Deus, 
et  facit  ut  eadem  cum  iUo  cooperemur,  et 
qui  lioc  modo  recognoscit  hgec  omnia  esse 
dona  Dci ,  Ucet  simul  tateatur  necessariam 
esse  Uberam  hominis  determinationem^  nou 
est  superbus,  sed  cautus  et  fideUs. 

7.  Tertio,  Qregorius.  —  Tertio,  possumus 
simiU  modo  uti  Gregorii  auctoritate,  non  quia 
de  prsedeterminante  auxiUo  quicquam  ex- 
presse  docuerit,  sed  quia,  nuUa  iUius  mentione 
habita,  per  auxilia  excitantia  declarat  totum 
negotium  prsevenientis  gratise,  etiam  efficacis, 
voluntatem  hominis  ad  se  tralientis  et  con- 
vertentis;  sic  Ub.  18  Moral.,  cap.  22,  aUas  24, 
tractans  verba  illa  :  Crratia  Dei  sum  id  quod 
sum,  addit :  Fx  cujus  aspiratione  gratice,  quia 
virtutim  opera  prothms  in  corde  generan- 
tur,  ut  ex  lihero  quocque  arhitrio  suhsequatur 
actio,  cui  post  Jianc  vitam  retrihutio  ceterna  re- 
spondeat,  iUico  adjecit  ■  Et  gratia  ejus  in  one 
vacua  non  fuit.  Ubi  solum  ponderamus  tan- 
tum  aspirationi  gratise  initium  tribuere  virtu- 
tum  omnium,  et  per  ipsam  inferius  dicere, 
facere  Deum  in  Jiomine  merittm  quod  remune- 
rat.  Et  optime  eamdem  doctrinam  de  prseve- 
niente  et  subsequente  gratia  tractans,  1.  23,  c. 
20,  inter  aUa  dicit :  Liherim  arhitrium  in  ho- 
no  fjvmatur  electis,  cum  eonim  mens  a  terrenis 
desideriis  gratia  aspirante  suspenditur.  Et  ite- 
rum  Pauli  locum  tractans,  Ub.  •16,  cap.  \i, 
habet  iUam  senlentiam  Gregorio  dignam  :  Si 
superna  gratia  nocentem  non  prcevenit,  nun- 


CAP.  XLIV.  QUID,  P03T  AUGUSTINUM,  PATRES  L.\TIN1  DE  GRATIA,  ETG. 


617 


quam  profecto  inveniet,  qtiem  remuneret  inno- 
centem.  Qiiam  declarans  siibjungit :  Superna^^ 
igitiir  pietas  prius  agit  in  noUs  aliquid  sine 
noUs,  ut  subsequente  quoque  nostro  liiero  ar- 
Mtrio,  lomm  quod  appetimus  agat  nodiscum. 
Ubi  aperte  deciarat  illud,  quod  Deus  prius  agit 
in  nobis  sine  nobis,  esse  aliquem  affectum  ex- 
citantis  gratiae,  quo  jam  aliquid  boni  appeti- 
mus,  quod  subsequente  gratia  libere  facimus^ 
nulla  utique  alia  prsedeterminatione  interve- 
niente.  Et  in  confirmationem  hujus  doctrinaa 
exponit  verba  Pauli  dicentis  :  JVon  ego,  quia 
non  ex  se^  sed  ex  gratia  operante  :  JE^t  tamen 
(inquit)  quia  se  esse  aliquid  cum  gratia  inve- 
nit,  adjunxit :  Sed  gratia  Dei  mecum.  Non 
ergo  in  se  gloriantur,  qui  se  aliquid^  nimirum 
ipsam  liberam  determinationem,  cum  gratia 
Dei  facere  profitentur.  Imo  addit :  Non  eiiim 
diceret  mecum,  si  cum  prceveniente  gratia  s%(b- 
sequens  liierum  arUtrium  non  Jialeret ,  quod 
certe  non  haberet  si  gratia  illa  preeveniens, 
etiam  prsedeterminans  esset.  Eamdemque  doc- 
trinam  repetit  hb.  24,  cap.  7,  alias  i2,  ubi 
est  etiam,  notanda  illa  sententia  :  Qida  prceve- 
niente  divina  gratia  in  operatione  hona  nostrum 
arUtritm  sequitur,  nosmetipsos  lilerare  dici- 
mur,  qui  liberanti  nos  Bomino  consentimus . 
Non  est  ergo  aUenum  a  sententia  Gregorii  di- 
cere  hominem,  vocatione  prseventum,  deter- 
minare  se  cum  divina  gratia,  nam  hoc  modo 
a  malo  se  liberat. 

8.  Qiiarto,  Anselmus. —  Quarto,  majori  fidu- 
cia  nostram  sententiam  tribuimus  Anselmo, 
qui  clarius  quam  cseteri  principium  illud,  hu- 
jusque  materiae  fundamentum,  quod  necessi- 
tas,  etiamsi  sit  ex  suppositione  extrinseca,  si 
sit  omnino  antecedens  usum  hbertatis,  illi  est 
contraria,  eumque  destruit,  declaravit  in  lib. 
de  Concordia.  Ex  quo  principio  subintuKt  in 
secunda  parte  hujus  operis,  etiam  aliqua  prw- 
scita,  et  prcedestinata  non  evenire  ea  necessi- 
tate,  quce  pra;cedit  rem  et  facit,  sed  ea  quce  rem 
sequiticr ;  et  rationem  subjungit,  dicens  :  Non 
enim  ea  Deus,  qziamvis  prcedestinet,  facit  volun- 
tatem  cogendo,  aut  voluntati  resistendo,  sedin 
sua  illam  potestate  dimittendo.  In  quibus  ver- 
bis  necesse  est  eum  loqui  de  gratia  efiicaci 
prajveniente,  quia  per  eam  facit  Deus  ea  quse 
praedestinat.  IUa  ergo  gratia,  ex  Anselmi  sen- 
tentia,  talis  est,  ut  vokmtatem  in  sua  potes- 
tate  dimittat ;  quomodo  autem  dimitteret  illam 
in  sua  potestate,  quse  de  se  indifi^erens  est,  si 
illam  ad  unum,  et  ad  exercitium  determina- 
ret  ?  Uude  ideo  dicit  prsedestinationem  relin- 
quere  voluntatem  in  sua  potestate,  quia  alias 


inferret  necessitatem  antecedentem,  quam  di- 
xerat  contrariam  esse  hbertati ;  at  praedeter- 
minatio  physica  infert  necessitatem  antece- 
dentem,  ut  et  probatum  est,  et  adversarii  non 
negant,  Anselmi  sententiam  contra  ejus  verba 
interpretando,  ut  in  secundo  prolegom.  osten- 
di.  Et  ne  quis  putet  hoc  esse  contra  Dei  gra- 
tiam ,  unico  verbo  solvens  objectiones  quae 
contra  nos  fieri  solent,  adjungit :  Quamvis  cm- 
tem  sua  volun^as  titatur  potestate,  niJiil  tamen 
facit  in  honis,  quod  Deus  non  faciat  in  honis  sua 
gratia,  in  malis  non  stca,  sed  ejusdem  volunta- 
tis  culpa.  Et  in  p.  3,  exponens  modum  quo 
Deus  inducit  vokmtatem,  inter  aha  dicit  : 
Adjuvat  gratia  liberum  arUtrium,  mitigando, 
aut  penitus  removendo  vim  tentationis  impu- 
gnantis,  aut  augendo  affectim  ejusdem  rectitu- 
dinis.  Denique  cum  omnia  subjaceant  disposi- 
tioni  Dei,  quidquid  contingit  Jiomini,  quod  ad-  , 
juvat  liberim  arbitrium  ad  accipiendum,  vel 
servandum  Jianc  rectitudinem,  suce  gratice  im- 
piitandum  est.  Et  postea  dicit  corda  humana 
ex  se  proferre  inutiles  cogitationes  et  noxias ; 
illas  vero,  sine  quibus  ad  salutem  animce  non 
proficimus,  nequaquam  sine  generis  sui  semine, 
et  laboriosa  cultura  concipiunt,  et  germinant. 
Quod  quidem  cum  ex  Dei  providentia  fit 
modo  apto  et  commodo  suscipienti,  tunc  gra- 
tia  est  congrua,  et  effectum  consequitur :  hunc 
ergo  modum,  et  non  akum  efiicacis  gratiae 
Anselmus  indicavit. 

9.  Ejusdem  Anselmi  locus  super  MattJi.  — 
Objectio.  —  Solvitur.  —  Suppositio  pro  volun- 
tate  Dei  de  Pauli  conversione.  —  Huic  concor- 
dat  alius  ejusdem  Anselmi  egregius  locus  su- 
per  6  cap.  Matth.,  circa  verba  Orationis  Domi- 
nicse  :  Fiat  voluntas  tua,  ubi  duas  in  Deo  dis- 
tinguit  voluntates :  Una  est  (inquit)  misericor- 
dice,  quce  non  est  cogens ,  neque  aliquid  libero 
arbitrio  aufert,  qua  omnes  Jiomines  vult  salvos 
fieri,  quod  tamen  in  libera  voluntate  illonm 
positum  est.  Et  hanc  distinguit  a  vokmtate, 
quam  dicit  esse  de  effectibus  rerum,  et  illam 
infra  vocat  vokmtatem  justitise,  et  priori  vo- 
luntati  dicit  posse  resisti ,  non  posteriori.  In 
citatis  autem  verbis  sokim  pondero,  ideo  di- 
cere  Anselmum  voluntatem  misericordioe  non 
cogere  voluntatem,  quia  reknquit  in  kbera 
hominis  potestate  id  quod  vult,  sentiens  quid- 
quid  tolkt  indifferentiam  vokmtatis ,  cogere 
ikam.  Verbum  autem  cogendi  ibi  non  sumitur 
in  eo  rigore,  quo  dicitur  coactum  id  quod  est 
omnino  contra  ekcitam  voktionem,  sed  eo 
modo  quo  repugnat  naturak  modo  agendi  vo- 
kmtatis,  qui  est,  habere  suum  veke  in  sua  in- 


618  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

differente  potestate.  Dicet  forte  aliquis  illam 
voluntatem  misericordias  esse  tantum  antece- 
dentem;  nam"  ponit  exemplum  in  voluntate^ 
qua  Deus  vult  omnes  homines  salvos  fieri.  Sed 
ut  verum  sit  voluntatem  misericordise  saepe 
esse  antecedentem,  et  illam  includere  Ansel- 
raum,  non  tamen  potest  ad  illam  solam  Ansel- 
mi  sententia  limitari;  tum  quia  alias  valde 
diminuta  esset  distinctio  et  tota  doctrina,  nec 
satis  explicaret  quomodo  voluntas  absoluta 
circa  electos  non  cogeret  illorum  voluntates  : 
tum  maxime  quia  statim  sibi  objicit  hoc 
modo  :  In  Paulo  tameii  mdetur  cogens  volun- 
tas  Dei,  sed  non  est,  quia  licet  sit  perctissus, 
tamen  tohcntas  erat  libera,  ut  resisteret,  si 
Tellet.  Supponimus  autem  vohmtatem  Dei  de 
conversione  PauH,  et  faisse  vohmtatem  mise- 
ricordige^  et  non  fuisse  tantum  anteeedenteni;, 
seu  conditionatam,  sed  beneplaciti^  seu  conse- 
quentem  et  absohitam ,  et  tamen  ihi,  utique 
ut  operanti  ad  extra,  afErmat  Anselmus  po- 
tuisse  Pauhim  resistere ;  ergo  plane  dicit  talem 
vohmtatem  Dei  non  prsedeterminare  physice 
vohmtatem  humanam,  esto  iham  ita  moveat^ 
ut  in  effectii  nunquam  resistat. 

10.  Alia  oljectio.  —  Respondetur.  —  Objici 
vero  solet  ex  eodem  Anselmo,  quod  in  eodem 
hb.  de  Concord.-,  p.  3,  non  longe  a  principio, 
dicit :  Totum  ionputandum  est  gratice,  quia  ne- 
que  volentis  est,  quod  vult,  neque  currentis  est, 
quod  currit,  sed  totimi  est  Dei.  Omnibus  enim, 
excepto  Deo  solo,  dicitur :  Quidhales,  quod  non 
accepisti?  Et  infra  dicit  per  iha  verba:  IVon 
est  Tolentis,  etc,  non  negare  Pauhim  involun- 
tate,  tel  currente  aliquid  prodesse  liherum  ar- 
litriim,  sed  significare  non  esse  imputandum 
lihero  arhitrio,  quod  mlt  xel  quod  currit.  Re- 
spondemus  in  hisomnibus  loqui  Anselmum  in 
more  Augustiniano,  et  in  eodem  sensu  dicere 
totum  esse  gratise,  nou  quia  exchidat  pro- 
priam  determinationem  hberi  arbitrii,  sed 
quia  gratia  est  quse  inchoat  bonum  opus,  ad  il- 
him  perficiendum  adjuvat.  Itaque  verba  Ansel- 
mi  abunde  hoc  declarant,  si  integre  referantur; 
sic  enim  ait :  Qicamvis  non  omnihus  dct,  quia 
cujus  vult  miseretur,  et  quem  vult  indurat;  nul- 
li  tamen  datur  pro  aliquo  prcecedenti  merito, 
quoniam,  quis  imor  dedit  illi,  et  retrihuetur  ei? 
jSi  autem  voluntas.  per  liherum  arUtrium  ser- 
vando  quod  accepit,  mcretur  augmentum  jus- 
titice,  aut  prremium  aliquod,  luec  omnia  fruc- 
tus  sunt  vrimce  gratice,  et  graiia  pro  gratia. 
Ettunc  addit :  Et  ideo  totum  imjmtandum  est 
gratice,  ubi  aperte  loquitur  nou  sohim  de  pri- 
iTia  conversioue,  sed  etiam  de  fructibus  justi- 


EFFICACI  GI\ATI/E  DEI. 
tise,  et  ad  omnia  apphcat  verba  Pauh :  JYon 
est  volentis,  etc,  et  sohim  dicit  non  imputari 
homini,  qu,ia  sunt  gratiapro  gratia,  id  est,  quia 
et  per  gratiam  adjuvantem  fiunt,  et  ducunt  pri- 
mam  originem  a  gratia;  sic  ergo  totum  impu- 
tatur  gratife,  et  in  eodem  sensu  infra  dicit,  non 
i^nputari  lihero  arhitrio,  utique  tanquam  me- 
reuti  principium  et  radicem  tahs  boni.  Aiio- 
qui  paulo  superius  idem  Anselmus_,  loquens  de 
rectitudine,  seu  sanctitate  voluntatis,  dixerat : 
/Sicut  illam  nullus  accepit,  nisi  gratia  prceve- 
niente,  ita  nullus  eam  servat,  nisi  eadem  gratia 
suhsequente.  Nempe  quamvis  illa  servetur  per 
liherum  arhitriuon,  non  tamen  est  tantum  im- 
putandum  Vibero  arhitrio,  quantum  gratice,  cum 
licec  rectitudo  servatur.  Non  ergo  absolute  ne- 
gare  intendit  imputandum  esse  libero  arbitrio: 
sed  nontantum  quantum  gratice,  etc.  Et  ratio- 
nem  addit:  Qiconiam  illam  liherum  arhitrium, 
non  nisi  per  gratiam  prcevenientem  et  stihse- 
quentem  Tiahet,  et  conservat.  Unde  cum  hanc 
reddit  tanquam  adsequatam  rationem,  virtute 
exchidit  gratiam  praedeterminantem,  quse  lon- 
ge  diversa  est  a  prseveniente,  ut  ex  ahis  ver- 
bis  Anselmi  satis  ostensum  est,  et  phiribus  ahis 
verbis  idem  Anselmus  repetit,  exphcando  co- 
operationem  liheri  arhitrii  cum  gratia.  Eam- 
demque  doctrinam  habet  ad  Ephes.  2,  ubi  ra- 
tione  gratuitse  vocationis  dicit  omuia  bona  spe- 
ciah  modo  gratise  attribui.  Et  ita  exphcat  ver- 
ba  Pauh :  Creati  in  operihus  honis,  et  aha  quoe 
omitto,  ne  sim  prohxior. 

11.  Quinto,  Bernardus.  —  Quinto,  docet 
non  minus  aperte  eamdem  sententiam  Bernar- 
dus,  inhb.  de  Grat.  et  hber.  arbitr.,  ubi,  non 
longe  a  principio,  necessitatem  antecedentem 
dicit  destruere  hbertatem,  si  non  iham  rehn- 
quat  indifferentiam,  ut  possit,  vel  ad  mahim 
converti,  consentiens  appetitui  aut  malo  spi- 
ritni  suggerenti,  vel  ad  bonum,  gratiam  se- 
quens.  Et  infra  de  bono  Angelo  dicit  hbere 
permansisse  propria  vohmtate,  non  ahqua  ex- 
trinseca  necessitate ;  unde  ita  conchidit :  Ma- 
net  ergo  lihertas  voluntatis,  tihi  etiam  fit  cap- 
tivitas  mentis,  tam  in  honis,  quam  in  malis, 
sed  in  honis  ordinatior.  Tam  integra  quoque 
pro  suo  onodo  in  creatura,  quam  in  creatore, 
sedin  creatore  piotentior;  qufe  verba  sunt  val- 
de  notanda,  quia,  in  prioribus,  ut  clarum  sup- 
ponit  Bernardus,  voluntatem  in  mahs  supponi 
omnino  indifferentem,  et  seipsam  determinare, 
et  affirmat  eamdem  liabere  in  bonis  libortatem, 
hcet  per  gratiam  mehus  ordinetur.  In  poste- 
rioribus  vero  apcrte  sentit  non  magis  prffide- 
terminari  ab  aho  vohmtatem  creatam  quoad 


CAP.  XLIV.  OUID,  POST  AUGUSTINUM,  PATRES  LATINI  DE  GRATIA,  ETC. 


619 


liberum  actum,  quam  increatam^  alias  non  vi- 
deo  quomodo  vera  sit  eequiparatio  quam  in  li- 
bertatis  iutegritate  facit  Bernardus.  Unde  taci- 
te  et  uno  verbo  occurritobjectioni,  quod  volun- 
tas  creata  esset  primum  liberum ;  negat  enim 
sequelam^  dum  addit :  Becl  hi  creatore  poten- 
tior.  Nam  de  ratione  primi  liberi  est^  nou  quod 
se  possit  determinare,  ab  alio  non  preedeter- 
minatuS;,  quod  etiam  habere  debet  secundum 
liberura,  vel  non  erit  liberum;  sed  ad  rationem 
primi  liberi^  ulterius  necesse  est  ut  per  se  pos- 
sit  determinari  sine  dependentia  ab  alio^  quod 
non  habet  secundum  liberum.  Item  est  de  ra- 
tione  primi  bberi,  quod  ita  sit  liberum^  ut  ab 
alio  non  possit  necessitari  nec  impediri^  quo- 
minus  determinetur  quo  velit :  at  secuudum 
liberum,  licet  habeat  connaturalem  indifferen- 
tem  potestatem,  a  superiori  Ubero  potest  ne- 
cessitari,  tam  ut  veUt,  quam  ut  noHt  vel  non 
velit,  quia  pendet  ab  illo ;  et  ideo  hcet  volun- 
tas  creata  imitetur  divinam  in  integritate  h- 
bertatis^  diviua  habet  semper  potentiorem  U- 
bertatem  (ut  sic  dicam),  et  ideo  in  sola  illa  est 
Hbertas  per  se^  et  quasi  in  primo  f oute,  quod 
ost  esse  primum  hberum. 

12.  Alius  loms  Bernardi.  —  Est  etiam  in- 
signis  locus  ejusdem  Bernardi  ;  distinguens 
enim  illa  tria,  cogitare,  velle,  et  per/icere,  qiice 
Beus  operatur  in  nodis,  adjungit  :  Primiim 
profecto  sine  noiis,  secunclum  noUscum,  ter- 
tium  per  nos  facit.  Unde  iterum  concludit  : 
A  Deo  ergo  sine  duMo  fit  nostrce  salutis  exor- 
dium,  nec  per  nos  utique,  nec  noMscum,  quia 
(ut  iuquit)  in  sancta  cogitatione  consistit^,  sub 
qua  etiam  motum  preevium  voluntatis,  qui  ex 
tah  cogitatione  sine  libertate  nascitur^  com- 
prehendit.  Neque  aham  preemotionem  gratise^ 
quse  a  Deo  sine  nobis  fiat^  agnoscit.  Nam  ite- 
rum  infra  dicit:  Sic  autem  ista  cum  lihero 
arMtrio  operatu/r,  ut  tantum  illud  in  primo 
prceveniat,  in  cceteris  comitetur.  Ubi  particula 
exclusiva  tantum,  attente  consideranda  est. 
Neque  etiam  inter  iham  prseviam  cogitatio- 
uem  et  consensum^  ahquam  sohus  Dei  pree- 
operantem  gratiam  interponit^  neque  in  ipso 
consensu  ahquid  a  Deo  putat  fieri  sine  nobis, 
sed  absohite  dicit  :  Verum  consensus  et  opus, 
etsi  non  ex  noMs,  non  jam  tamen  sine  noMs. 
Ita  ( sicut  infra  subdit )  quod  a  sola  gratia  coe- 
ptum  est,  pariter  ab  utroque  perficitiir.  Et  in- 
fra  :  Non  partim  gratia,  parthn  liberum  arM- 
irium,  sed  totum  singicla  opere  iiidividuo  per- 
agunt.  Muhaque  aha  in  hanc  sententiam  do- 
cet,  quee  in  eo  videri  possunt^  et  in  superiori- 
bus  seepe  sunt  inculcata. 


13.  Quia  vero  in  fine  ita  conchidit :  Deus 
igitur  auctor  est  meriti,  qui  et  voluntatem  ap- 
plicat  operi,  et  opis  explicat  vohmtati,  eo  ipso 
verbum  applicat,  per  verbum  prcedeterminat 
pliysice  exphcandum  censetur,  uobisque  obji- 
citur,  cum  tamen  evidenter  es  toto  contextu 
constet,  ipsum  loqui  de  modo  apphcationis^ 
quo  vohintas  per  cognitionem  movetur  et  ap- 
phcatur.  Quod  etiam  iuhb.  de  Interior.  domo^ 
cap.  68j  idem  Bernardus  declaravit^  usurpans 
sententiam  illam  libri  de  Ecclesiast.  dogma- 
tib. :  In  noMs  manet  ariitrii  liierfas  adcquce- 
rendam  salutem,  sed  admonente  prius  Deo,  et 
invitante  ad  salutem,  vel  ut  diligamus,  vel  se- 
quamur,  potestatis  nostrce  est  divince  inspira- 
tioni  acquiescere,  et  qtue  ad  salutem  nostram 
pertinent,  eligere  et  seqtii.  Aha  item  ex  eodem 
Bernardo  in  eodem  hb.  de  Grat.  et  hber.  arb., 
contra  nos  expendit  Gumeh  ;  sed  generaUa 
sunt^  scihcet,  gratiam  preevenire  hominem, 
et  non  toUere  Ubertatem^  et  simiUa;,  quee  om- 
nes  dicimus,  sed  modum  inquirimus,  et  hunc 
ostendimus  explicasse  Bernardum  juxta  doc- 
trinam  quam  sequimur. 

14.  Sexto,  Ricliardus  de  Sancto    Victore. 
—  Illatio. —  SextO;,  favet  multum  Richardus 
de  Sancto  Victor.,  tract.  1  de  Stat,  inter.  ho- 
min.,  cap.  13^  ubi  rationem  lilertatis  ita  de- 
clarat :  Lilertatis  est,  quod  consensus  ejus  ex- 
torqueri  vel  coJiileri  non  potest.  Potest  enim 
consentire  vel  non  consentire  aspirationi  divi- 
ncp,  similiter  et  suggestioni  diabolicce.  Utrum- 
que  quidem  ex  libertate,  neutnm  autem  opor- 
tet  ex  necessitate.  In  quibus  verbis  expeudat 
imprimis  lector  au  prcedeterminatio   physica 
extorqueat  consensum,  nam  profecto  id  ne- 
gari  non  potest ;  ergo,  juxta  preedicta  verba, 
hbertatem   evacuat,  eique  repugnat.  Deinde 
advertat  comparationem  inter  inspirationem 
Dei  et  suggestionem  deemonis.  Item  tacita  il- 
latio  notanda  est,  nam  ex  eo  quod  divina  in- 
spiratio  non  extorquet  consensum.  tacite  infert 
Richardus  Deum  non  extorquere  ihum,  ahas 
nec  probatio  esset  efficax,  nec  exemplum  ac- 
commodatnm ;  unde  fit  ut  non  aliam  praeve- 
nientem  Dei  motionem  agnoscat,  praiter  in- 
spirationem  morahter  inducentem,  sicut  facit 
suggestio  dsemonis,  licet  ahiori  modo  et  po- 
tentiori  id  faciat  Deus,  ut  in  superioribus  vi- 
dimus.  Denique  expendo  quod  libertati  oppo- 
nit  necessitatem   etiam  compositam,  quse  ex 
antecedente  necessitate  possit  provenire.  Quee 
omnia  prsedeterminationi  physictB  plane  cou- 
traria  sunt.  Praeterea,  hb.  3  de  Contemplat., 
cap.  24  :  Absque  dubio  (inquit)  quAdquid  loni 


620 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI.E  DEI. 


m  lonomm  cordiius  agiUir ,  septiformis  ilU 
spiritus  per  inspirantem  gratiam  operatur.  Et 
infra :  Saho  hmance  voUintatis  arUtrio,  et 
omnino  aisque  iilla  vocatione,  qucelibet  lona 
roluntas  per  inspirantem  gratiam  i7i  divince  vo- 
luntatis  complacitum  conflatur,  et  ideo  Jiomini 
ad  retridutionem  glorice  c^mulatur,  quidquid 
ex  lihero  mentis  consensu  in  ijjsa  divinitus 
agitur.  Ubi  et  omnem  coactionem  excludit,  id 
e&t,  necessitatem  extrinsecus  provenientem, 
juxta  communem  morem  loquendi  Patrum^ 
ut  explicavi  ssepe,  et  per  divinam  inspiratio- 
nem  solam  lianc  fieri  arbitrii  praemotionem  et 
mirabilem  inductionem ,  apertissime  sentit. 
Nec  possunt  alii  auctores  inspirationem,  prse- 
determinationem  interpretari,  quia  nec  pro- 
prietas  sermonis  id  permittit,  ut  jam  ssepe 
dixi,  alias  et  ipsi  cogentur  dicere  etiam  actus 
malos  fieri  inspiratione  divina,  cum  prsedeter- 
minatione  fieri  dicant :  illud  autem  absur- 
dissimum  esse  ipsi  etiam  non  diffitebuntur. 

15.  Septimo,  Laurentius  Jtistinian.  —  Se- 
ptimo,  his  adjungo  Laurentium  Justinian.,  de 
quo  quidam  asseruit  multa  docere,  in  lib.  de 
Gradib.  perfect.,  cap.  5,  quae  nobis  repugnant. 
Citat  autem  imprimis  vcrba  quse  expendo;  il- 
lud  Roman,  5  :  Charitas  Dei  diffusa  est,  etc. 
adjungit;  non  ,'m.(\m.\,  extorquetur  violenter, 
nec  sollicitudine  Jiominis  reperitur,  sed  diffun- 
ditur  ex  dlto  in  cordiJjus  electorum,  quoties  et 
quando  eidem  spirittci  placet,  qu,i  [Domino  per- 
Jiilente),  uli  vult  spirat,  auditurque  vox  ejus, 
ignoratur  tamen  unde  veniat,  aut  quo  vadat. 
Porro  Sjnritus  iste  Sanctus  quemadmodum 
est  potens  in  opere,  in  sertnone  efflcax,  in  di- 
lectione  fervidus,  ita  est  in  consolando  prom- 
ptus,  in  exJiortando  intentus,  et  in  se  commu- 
nicando  munificus. 

16.  Sed  quid  in  his  verbis  nobis  repugnet, 
non  video ;  multa  autem  quse  uon  parum 
faveant  considero  :  nam  primum  ilkid,  quod 
divimcs  amor  non  extorquetur  violenter,  satis 
repugnat  pliysicse  prajdeterminationi  ab  ex- 
trinseco  provenieuti,  et  non  relinquentiinvo- 
hmtate  indiflerentiam,  ut  se  omnino  libere  ad 
amandum  determiuet.  In  proxime  autem  se- 
queatibus  verbis :  Nec  sollicitudine  Jiominis 
reperitur,  sermo  est  de  sollicitudine,  quaj  sola 
propriaindustriaetlibertate  fiat,  prsecedatque 
Sancti  Spiritus  afilatum,  et  ita  illa  sententia 
punguntur  Semipelagiani ;  per  eam  vero  non 
excluditur  libera  cooperatio,  propriusque  co- 
natus  post  divinam  inspirationem,  et  cum  co- 
operante  gratia  Dei.  Multoque  miuus  negatur 
soUicitudo  cooperandi  divinai    gratiee  in  usu 


charitatis,  cum  Paulus  dicat :  SoUiciti  servare 
unitatem  Spiritus  in  vinculo  pacis.  Et  ideo  for- 
tasse  non  dixit  Sanctus :  JVec  sollicitudine  Jia- 
letur,  aut  exercetur,  sed  reperitur,  quia  loqui- 
tur  de  tota  infusione  ejus,  ut  ab  inspiratione 
divina  incipit ;  sic  enim  non  reperitur  sollici- 
tudine,  sed  incipit  inspiratione  divina,  quam, 
( praesertim  congruam )  Spiritus  Sanctus  prse- 
bet,  prout  vult.  Loquendo  vero  de  ipsa  justi- 
tia,  vel  libera  conversione,  ait  idem  Sauctus, 
cap.  6:  Hcec  est  tJiesanrus  intus  absconditus, 
Jia'C  est  prcctiosa  margarita  ctim  soUicitudine 
et  sudore  reperta.  In  reliquis  autem  citatis  ver- 
bis,  docet  Laurentius  divinam  inspirationem 
consistere,  vel  in  auditu  interiori,  ubi  vox 
Spiritus  Sancti  percipitur,  et  ratione  ilHus  di- 
citur  Spiritus  Sanctus  efficax  in  sermone,  quia 
loquitur  ad  cor,  et  modo  illi  congruo,  quando 
vult,  et  ita  est  efficax  etiam  in  operando,  con- 
solando,  exliortando,  et  csetera  quse  ibi  dicun- 
tur,  in  quibus  nuUum  vestigium  physicse  prse- 
determinationis  reperio.  Et  ulterius  poudero 
quod  paulo  inferius  ait :  Homo  autem  virtutis 
amator,  gratice  cooperator,  ratione  traJiitur, 
cJiaritate  informatur,  honi  et  Jionesti  delecta- 
tione  aUicitur,  ieU^m  quoque  sili  ipsi  inducit, 
in  quo  non  licet  terga  vertere,  nec  in  propria 
virtute  confidere. 

17.  Ex  capite  vero  sexto  allegantur  lisec 
verba  :  Omnes  quoque  prcevenit  clonis,  excitat 
clamorilus,  et  prceoccupat  promissis.  At  quis 
hoc  neget  ?  Certe  hsec  verba  potius  confirmant 
quod  docemus,  prsevenientem  gratiam  in  di- 
vinis  excitationibus  et  internis  clamoribus  po- 
sitam  esse.  Maxime  vero  spectanda  sunt  om- 
nia  antecedentia,  in  quibus  idem  Sanctus  do- 
cet  hanc  gratiam  sufficientem,  et  omnibus  of- 
ferri,  et  homini  imputari,  quod  vel  illam  non 
recipiat,  vel  quod  illi  pulsanti  non  pareat,  et 
similia  quse  cum  physica  prsedeterminatione 
non  posse  subsistere  a  nobis  ostensum  est.  Ad- 
dit  vero  inferius  hcec  verba,  quse  doctrinam 
nostram  valde  confirmant;  cum  Spiritu  Sancto 
enim  per  admirationem  loquens,  ait :  Ut  er- 
rantium  mortalium  attraJieres  corda,  qicoticUe 
per  aspira7item  gratiam  et  veritatis  lumen,  at- 
qite  internamvocem,  etc,  utique  facis  ut  con- 
vertantur  ad  cor,  et  iterum  :  Interioris  Jiomi- 
nispulsas  adjanuam,  etc,  ^it  tiU ptdsanti  per 
ohecUentice  virtutem  spiritualis  Jialitaculi  sid 
patefaciat  aditim.  Ad  eumdem  modum  expli- 
cat  gratise  efficacitatem  idem  Pater,  serm.  de 
Epiphan.,  ubi  inter  alia  dicit :  Est  autem  gra- 
tia  gratum  faciens  quasi  matutina  steUa  prx- 
fulgida,  quce  electum  quemque  pro?cedens  corde 


CAP.  XUV.  QUm,  POST  AUGUSTINUM,  J»ATRES  LATINI  DE  GRATIA,ETG. 


621 


ducit  ad  ChrisUm.  Ac  deniqae  cum  frequen- 
tissime  in  suis  operibus  de  gratia  loquatur, 
semper  modum  operandi  ejus  juxta  doctri- 
nam  quam  sequimur,  declarat. 

48.  Octavo,  Ahdensis.  —  Octavo^  inter  hos 
Sanctos  Patres  receusemus  Abulensem^  qui  ob 
iusignem  eruditionem  et  sanctitatem  id  sibi 
promeruit.  llle  igitur  puuctum  hoc  attigit  in 
cap.  19  Matth.^  q.  il\,  quem  locum  contra 
nos  quidam  objicit,  dicens  ibi  Abulensemdo- 
cere^  Deum  prsemovere  et  inclinare  liberum 
arbitrium  salva  ejus  libertate.  Verumtamen 
Abulensis  verba  inspiciamus.  Primo  igitur  sic 
ait :  Homo,  secu7id,im  naturam,  halet  liherta- 
tem  ariitrii,  nisi  ad  eum  pertineret  determina- 
tio  sui  operis  ut  ex  proprio  Judicio  eligeret  hoc. 
Seepiusque  in  discursu  illius  qucestionis  repetit 
rationem  libertatis  in  hoc  consistere,  quod 
possit  voluntas  se  ad  utramque  partem,  seu  ad 
volendum^  vel  ad  non  volendum  determinare, 
nullamque  in  tota  illa  qusestione  specialem 
prsedeterminationem  gratiae  tribuit,  neque  in 
generah  concursu  preeviam  motionem  in  causa 
agnoscit;  sohim  enim  in  sokit.  ad  2  dicit :  Sine 
Deo  gratis  donante  nihil  possumus  facere,  cim 
ipse  sit  causa  universalis,  et  poincipium  omnis 
ioni,  non  solum  in  hominikcs,  sed  etiam  in  om- 
niius  creaturis.  Idemque  repetit  in  sokit,  ad  3 
dicens  :  Deum  agere  inteoius  in  ipsa  voluntate, 
sicut  in  aliis  relus.  Agit  enim  de  concursu  ?id 
volendum^  qui  est  in  voluntate_,  quia  in  illa 
recipitur  actus  volendi. 

19.  Explicatur  in  quo  libenm  arUtrium  se 
moveat,  determinet,  et  moveatur  ab  alio.  —  At 
vero^  in  qua^st.  175;,  ad  \,  fuse  expUcat  in  quo 
kberum  arbitrium  se  moveat  et  determinet,  et 
in  quo  moveatur  ab  ako^  et  in  summa  dicit^ 
proposito  sufficienter  objecto^  per  suam  liber- 
tatem  se  flectere  in  hanc  partem,  vel  aliam :  Et 
non  est  q%(,cerenda  (inquit)  alia  causa,  neque  de- 
pendet,  quantumhoc,  liierim  arlitriimab  ali- 
quo,  sed  per  naturam  suam  hoc  potest,  ubi  non 
exckidit  dependentiam  a  concursu  generaU 
Dei,  quam  jam  docuerat;  exckidit  ergo  solum 
causam  prsedeterminantem,  seu  quse  flectat 
arbitrium  ad  hanc  partem  potius  quam  ad  il- 
lam,  nisi  cooperando  cum  illo.  Quia  vero  ad 
hanc  determinationem  necesse  est  ut  preece- 
dat  cogitatio,  quse  non  potest  semper  esse  ex 
motione  ipsius  vokmtatis,  concludit  necessa- 
rium  esse  devenire  ad  motorem  extrinsecum, 
qui  preemoveat  vokintatem  ad  dekbcrandum. 
Et  quoad  hoc  ait  ita  voluntatem  esse  domi- 
nam  sui  actus,  ut  indigeat  moveri  a  Deo,  uti- 
que  prsevia  motione,  quoe  per  cogitationes  fit, 


et  alios  motus  similes  his,  quos  Deus  in  mente 
nostra  facit,  qui  certe  motus  non  sunt  nisi 
motus  gratise  excitantis.  Deinceps  vero  late 
expkcat  quomodo,  per  hunc  modum,  Deus  fa- 
ciat  vokmtatem  ekgere  vel  non  ekgere  ak- 
quid,  non  ex  parte  ipsius  vokmtatis,  prsedeter- 
minando  illam,  sed  ex  parte  objecti,  immu- 
tando  intellectum ;  et  inter  aka  dicit  :  Pro- 
positis  diiabus  partibus  contradictionis ,  Deus 
facit  quod  una  eanmi  eligatur,  non  quidem 
determinando  liberum  arbitrimn  ad  hoc,  et  dis- 
trahendo  ab  illo,  quia  hoc  esset  contra  condi- 
tionem  libertatis,  et  nihil  relinqueretur  libero 
arbitrio,  per  quod  esset  liberum,  sed  ex  parte 
intellectus,  ut  late  prosequitur,  semperque  in 
hoc  insistitj  quod  Deus  non  determinat  volun- 
tatem  directe,  sed  indirecte,  id  est,  ex  parte  in- 
tekectus.  Quse  quidem  doctrina  directe  repu- 
gnat  cum  physica  prsedeterminatione,  quam- 
vis  muka  aka,  qusB  ibi  Abulensis  attingit,  ma- 
jori  expkcatione  indigerent,  et  tamen  omitto, 
quia  nihil  ad  pra^seutem  causam  referunt. 

20.  Locus  notandus  in  Abulense. —  Preeterea 
est  locus  notandus  in  Abulense,  Matth.  23, 
q.  62,  ubi,  tractans  ika  verba  parabolse  de  de- 
cem  virginibus  :  Tunc  surrexerunt  om?ies  mr- 
gi7ies  illoe,  eaque  accommodans  ad  conversio- 
nem,  sic  ait  :  Yerum  est  quod prcecedente  cla- 
more,  id  est,  pulsatione  Dei,  om^ies  excitantur, 
quia  quando  Christus  efficaciter  vult  pulsare, 
nemo  est  qui  non  excitetur.  Verum  est  enim 
quod  multi  vocantur,  qui  non  obeditcnt,  quia 
pulsatio  illa  non  est  ef/icax,  saltem  respectu 
illorum;  nam  si  Deus  vult  fortiter  pulsare,  ne- 
cesse  est  quod  exaudiat  hoino,  quia  cor  hominis 
in  mamc  Dei  est,  et  quocumque  voluerit,  vertet 
illud  (Proverb.  21);  in  pulsationibus  autem 
minoribus  quidam  obediimt ,  et  quidam  non. 
U^ide  ab  (^quali  pulsatione  quidam  movetur,  et 
alius  non,  scilicet,  quia  non  sunt  ceqiialiter  dis- 
positi,  et  talis  modiLS  est  qttantum  ad  augmen- 
tationem  charitatis  per  actus  nostros;  quod  aur 
tcm  velit  Deus  quosdam  pulsare  efficaciter,  et 
alios  non,  ab  ejus  liberalitate  provenit,  quia 
vult  quibusdam  potius  benefacere  quam  aliis, 
cim  nuUi  teneatur  (ad  Roman.  9),  quocl  cui  vuU 
miseretur.  Ubi  duo  expendo  :  primum,  quod 
ponit  efficaciam  in  gratia  excitante ;  secundo, 
quod  non  ponit  iUam  in  efficacia  physica, 
quam  excitatio  ad  determinandam  volunta- 
tem  ex  se  habeat,  sed  in  congruentia  ad  per- 
sonam  cui  datur,  nam  ideo  dicit,  eamdem  exci- 
tationem  in  uno  esse  posse  efficacem,  et  non 
in  ako. 

21.  Thomas  Waldensis.  —  His  addere  pos- 


652  LIB.  V.  DE  AUXILTO 

sumus  Thomam  Waldensem^  libr.  i  Doctrinal. 
fidei  autiqurBj  cap.  23  et  sequentibus^  prae- 
sertim  in  25.  Nam  et  tempore  cequalis  est  Abu- 
lensi;,  et  eruditione  ac  auctnritate,  prsesertim 
in  confutandis  hsereticis,  non  inferior.  Non 
oportet  autem  verba  ejus  referre  aut  poude- 
rare^  quia  et  rem  ex  professo  disputat^,  et  acri- 
ter  invehitur  in  quosdam  Magistros,  qui  pe- 
riculose,  ut  ipse  ait;,  necessitatem  anteceden- 
tem_,  ex  efficacia  divinse  voluntatis  provenien- 
tcm^  iu  actibus  vokintalis  humanse  jam  tunc 
introducere  conabantur,  et  per  hoc,  ut  ipse 
judicat  ,  concordiam  libertatis  humanes  cum 
operatione  divinse  gratite  et  voluntatis  impos- 
sibilem  reddebant.  Et  ideo  quamvis,  in  Ubris 
de  Auxihis,  hujus  viri  testimonio  usus  fuerim, 
nihil  contra  ab  adversariis  dictum  vel  objec- 
tum  est. 

GAPUT  XLV. 

QUm  D.    THOMAS  DE   HAG   GONTROVERSIA;,    SEU  DE 
AUXILIO   GRATI^   EFFIGACIS  SENSElilT. 

i.  D.  Thomas  non  favet  adversanis.  — 
Advertendim.  —  Praecipuum  auctoritatis  no- 
men  quo  defensores  physiciae  praedetermina- 
tionis  nos  premunt,  et  sub  cujus  umbra 
defendi  student,  est  nomen  et  auctoritas  divi 
Thomse ,  et  ideo  nihil  fere  in  hac  materia 
docent,  nec  conclusionem  ponunt,  quam  non 
dicant  esse  ex  mente  D.  Tliomee ,  vel  fre- 
quentius  esse  expressam  D.  Thomse,  ita  ut, 
licet  ipsi  semper  inter  se  contraria  doceant^ 
unusquisque  intrepide  affirmet  suam  senten- 
tiam  esse  expresse  D.  Thomee.  Nos  vero  cre- 
dimus  in  hoc  puncto  a  nobis  stare  D.  Tlio- 
mam,  vel  saltem  non  repugnare,  et  ideo,  ad 
ejus  sententiam  accuratius  indagandam,  hunc 
locum  et  caput  hoc  integrum  designavi.  In 
quo  prius  proponam  loca  quse  pro  contraria 
sententia  alferri  solent,  deinde  producam  quse 
nobis  favere  videntur,  et  utraque  diligenter 
expendam  ac  exphcabo.  Adverto  autem  qua- 
tuor  praicipua  capita,  seu  ordines  testimonio- 
rum  posse  in  doctrina  D.  Thomse  spectari ;  in 
primo  sunt  generalia  in  omnibus  causis  se- 
cundis,  quatenus  a  concursu  causae  primae  in 
agendo  pcndent,  et  de  his  dixi  Ub.  3,  cap.  38. 
lu  secundo  ordine  sunt  quae  de  Ubertate  vo- 
hmtatis  generatim  loquuntur,  quae  tractavi  in 
eod.  hb.,  cap.  44.  lu  tertio  gradu  pono  illa 
quae  sunt  de  modo  quo  Deus  concurrit  ad  ac- 
tiones  peccaminosas,  quatenus  tales  actioues 
reales  sunt ,  et  haec  attigi  in  eodem  Ubro , 


EFFICACI  GRATL^  DEL 
cap.  49.  In  quarto  specialiter  collocantur  quffi 
de  auxiliis,  et  motionibus  gratiae  tractant.  Et 
haec  sola  ad  praesentem  locum  pertinent. 

2.  Proponuntur  loca  D.  Thomce,  quce  pro 
contraria  sententia  afferri  solent.  —  Ohjectio 
prima.  —  Solvitur.  —  Primo  ergo  allegatur 
divus  Thomas  1.  2,  quaest.  9,  artic.  6,  quia  iu 
corpore  affirmat  Deum  solum,  et  non  ageu- 
tia  creata  movere  vohintatem  ;  sed  agentia 
creata,  ut  AngeH.,  possunt  vohintatem  mora- 
liter  movere ;  ergo  Deus  altiori  modo ,  atque 
adeo  physice  potest  movere  etpraedeterminare. 
Sed  haec  objectio  non  magis  procedit  de  acti- 
bus  gratiae  quam  de  actibus  ordinis  naturahs, 
nam  doctrina  ibi  data  a  D.  Thoma  generahs 
est.  Iliatio  ergo  duphciter  deficit.  Primo,  quia 
non  loquitur  ibi  D.  Thomas  de  praemotione  vo- 
luntatis,  sed  de  motione.  Deus  autem  non  so- 
lum  movet  vohmtatem  per  auxihum  praeve- 
niens,  sed  etiam  per  auxihum,  seu  concursum 
simultaneum,  quem  D.  Thomas  saepe  vocat 
motionem  primi  moventis ,  in  eadem  1 .  2, 
q.  109.  Et  ita  nihil  ahud  est  movere  vohiuta- 
tem,  quam  ahquid  agere  in  ipsa,  sicque  D.  Tho- 
mae  discursus  eo  tendit,  ut  probet  ipsum  mo- 
tum  vohmtarium  causari  a  Deo  in  vokmtate. 
Concedimus  ergo  loqui  de  motione  pliysica^ 
nogamus  autem  inde  sequi  loqui  de  motione 
prffideterminante.  Secundo  vero  damus  illam 
doctrinam  esse  veram,  etiam  de  motione  prae- 
veniente ;  in  ea  vero,  ut  supra  attigi,  duo  opor- 
tet  distinguere :  unum  est,  quomodo  fiat;  ahud, 
quomodo  causet  hberum  motum  voluntatis. 
Ipsa  ergo  motio,  cum  sit  ahquid  reale  inhae- 
rens  vokmtati,  scilicet  ahquis  motus  delibe- 
ratusejus,  physice  fit,  et  imprimitur  a  Deo, 
qui  in  hoc  superat  omue  genus  creatum.  Illa 
autem  motio  causat  consensum  morah  modo, 
et  in  hoc  etiam  est  difierentia  inter  Deum  et 
Angelum,  quia  ipsamet  causaUtas  moralis  lon- 
ge  altiori  modo  est  a  Deo,  et  simile  discrimen 
est  ex  parte  inteUectus,  nam  Angehis  solum 
potest  iUum  excitare,  appUcando  objecta,  vel 
phasmata;  Deus  autem  pei*  se,  iUuminando, 
et  physice  effic^endo  in  ipsum.  Et  ita  in  prte- 
motione  est  physica  efficientia  Dei  propria 
ejus  sine  physica  praedeterminatione, 

3.  Ohjectio  secunda.  —  Bemovetur.  —  Se- 
cundum  argumentum  sumi  solet  ex  sokitioue 
ad  3  ejusdem  articuh,  ubi,  cum  dixisset  Deum, 
ut  universalem  motorem ,  movere  hominem 
adbonum,  ipsum  autem  hominem  per  ratio- 
nem  se  determinare  ad  hoc  vel  illud  determi- 
nate  volendum,  adjungit  :  Sed  tamen  inter- 
dum  specialiter  Deus  movet  aliquos  ad  aliquid 


CAP.  XLV.  QUID  DIVUS  THOMAS 
determinate  tolendmn,  quod  est  bomom,  sicut 
in  Jiis  quos  movet  per  gratiam.,  %t  infra  dice- 
tur.  Respondeo  tamen  aliud  esse  prsedeter- 
minare  voluntatem  quoad  exercitium  actus, 
aliud  movere  voluntatem  ad  aliquid  determi- 
nate  voleudum,  Nam  a  priori  preedetermina- 
tione  non  potest  separari  consensus ,  ex  in- 
trinseca  vi  talis  determinationis ;  ab  altera  ve- 
ro  motione  potest  consensus  separari ,  quan- 
tum  est  ex  vi  talis  motionis.  Unde  per  suffi- 
cientem  gratiam  preevenientem  raovetur,  id 
est,  allicitur  et  excitatur  voluntas  ad  aliquid 
determinate  volendum,  scilicet  ad  fidem,  vel 
poenitentiam,  etc.  et  nihilominus  talis  mo- 
tio  non  praedeterminat  voluntatem.  Itaque 
illud  adverbium  determinate ,  quod  D.  Tlio- 
mas  adjunxit,  non  opponitur  indifferentias^, 
vel  potestati  resistendi,  sed  opponitur  genera- 
litati  motionis.  Dixerat  enim  ibi,  quod  Deus 
movet  voluntatem,  ut  generalis  motor,  ad 
universale  bonum;  huic  ergo  universah  mo- 
tioui  opponit  determinatam  motionem,  quee 
fit  per  gratiam  ;  tamen  sicut  illa  motio  univer- 
salis  non  determinat  physice  vohmtatem  ad 
exercitium  actus  circa  universale  bonum,  sed 
ad  summum  quoad  specificationem,  juxta  doc- 
trinam  ejusdem  D.  Tliomse,  ibi^  queest.  iO^ 
art.  2,  ita  etiam  motio  gratise  ad  aliquid  de- 
terminate  volendum,  uon  determinat  quoad 
exercitium  actuS;,  sed  determinat  ad  certam 
speciem,  hcet  non  determinando  absohite  et 
simphciter,  etiam  quoad  specificationem,  quia 
cum  bonum  sit  particulare,  potest  voluntas 
ahud  illi  preeferre  pro  suo  arbitrio,  in  quo 
differt  hsec  motio  ab  alia,  quse  est  ad  bonum 
in  communi.  Potest  tamen  illa  motio  dici  de- 
terminare  ad  certam  speciem  actus,  quantum 
est  de  se;  nam  si  ex  tali  motione  voluntas  de- 
liberate  operetur  illi  consentiendo ,  efficiet 
honestum  actum  in  tali  vel  tali  specie,  et  non 
alium.  Unde  potest  heec  motio  esse,  vel  ex 
parte  objecti,  illuminando  intellectum  circa 
tale  bonum,  vel  ex  parte  voluntatis,  simpli- 
cem  aliquem  affectum  vel  suavifcatem  circa 
illud  preebendo,  manente  semper  indifferentia 
voluntatis  ad  talein  motionem  sequendam; 
sicut  etiam  habitus  incliuat  ad  aliquid  deter- 
minate  volendum,  relinquendo  indifferentem 
voluntatem,  ut  illam  inclinationem  sequatur, 
vel  ei  resistat. 

4.  Et  juxta  doctrinam,  ad  intelligenda  alia 
loca  D.  Thomse,  oportet  distinguerc  verbum 
determinandi;  uam  intelligi  potest,  vel  de  de- 
terminatione  quoad  exercitium  actus,  et  in 
hoc  sensu  nuuquam  invenietur  apud  D.  Tho- 


DE  HAC  CONTROVERSIA,  ETC.  623 

mam,  voluntatem  in  hac  vita  prsedcterminari 
ab  aliquo  exteriori  movente.  Alio  modo  si- 
gnificare  potest  verbum  illud  determinatio- 
nem  quoad  speciem  actus,  vel  necessitando 
quoad  specificationem,  ut  respectu  boni  in 
communi,  vel  inclinando  tantum,  quantum 
est  de  se.  Et  hoc  modo  dicitur  iuterdum  vo- 
luntas  determinari  ab  habitu,  vel  a  passione, 
vel  ab  objecto,  et  prtjprius  dicetur  moveri  ad 
aliquid  determinate  volendum,  ut  D.  Thomas 
in  illa  solut.  ad  3,  locutus  est.  Aliquando  vero 
ita  loquitur  D.  Thomas ;  nam  1  contr.  gent., 
c.  82,  ad  4,  dicit  :  Bonum  apprehensum  to- 
luntatem  determinare  ut  oljectum  proprium. 
Ubi  Ferrariens.  notat,  determinare  illo  modo, 
nihil  aliud  esse  quam  dare  speciem  actui,  et 
ibidem  distinguit  duplex  determinans,  unum 
efficiens,  ahud  specificans,  et  Iioc  posteriori 
modo  dicit  ibidem,  voluntatem  divinam  de- 
terminari  ab  intellectu,  cum  tamen  certum 
sit  non  determinari  (juoad  exercitium  actus, 
nisi  ad  dilectionem  sui,  ad  alia  vero  solum 
objective,  ut  voluntas  possit  ad  hoc  vel  illud 
suum  actum  terminare.  Et  iu  eadem  signifi- 
catione  D.  Thomas,  qusest.  6  de  Malo,  articulo 
unico,  distinguit  exercitium  actus  a  determi- 
natione,  et  exercitium  dicit  esse  a  voluntate 
movente  seipsam,  determinatiouem  vero  esse 
ab  objecto.  Sic  ergo  in  citato  loco  dicit  Deum 
per  gratiam  movere  ad  aliquid  determinate 
volendum,  quia  movet  ad  particularia  objec- 
ta,  quse  non  possunt  nisi  per  determinatos  et 
particulares  actus  amari. 

5.  Oljectio  tertia.  —  Emrtitur.  —  Tertio, 
objiciunt  totam  quaestionem  109  D.  Tliomee, 
in  1 .  2,  in  qua  sa^pe  D.  Tliomas  dicit  indi- 
gere  hominem,  ad  opera  gratia;,  auxilio  Dei 
moventis.  Sed  illa  loca  non  pertinent  ad  auxi- 
lium  preevium,  seu  prseveniens,  sed  ad  con- 
cursum  simultaneum,  seu  auxilium  concomi- 
tans,  quod  cum  proportione  generale  est  om- 
nibus  rebus,  ut  in  lib.  1  et  3  osteudi  sajpius. 
Et  ideo  hanc  objectionem  omitto,  solumquc 
adverto,  ubi  D.  Thoma^,  in  illa  qutestione, 
postulat  auxilium  gratiee  prsevenientis,  prseler 
rationem  illam  pi^imi  moventis,  explicare  il- 
lud  per  verba  pertinentia  ad  excitantem  gra- 
tiam,  et  moralem  inductionem,  et  directio- 
nem;  sic  enim  dicit  art.  9  :  Necesse  est  nobis 
ut  a  Deo  dirigamur,  et  protegamur,  quia  omnia 
novit,  et  omnia  potest,  quse  verba  sunt  valde 
notanda,  nam  in  eis  P.  Sanctus  explicat  gu- 
bernationem  internam  prajvenientis  gratiae 
morali  modo,  et  illius  certum  et  infallibile  re- 
gimen  non  tribuit  soli  omnipottntiee,  sed  ad- 


624t  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

jungendo  omnem  scientLim,  sub  qua  necesse 
est  conditionatam  etiam  comprehendi ;  nam 
debet  esse  talis,  quse  sit  praevia,  et  dirigat 
{nostro  modo  loquendi)  omnipotentiam,  et  vo- 
luntatem,  ut  certa  et  infallibilia  media  eligat 
et  exequatur ;  scieutia  autem  sic  preevia  non 
potest  esse  de  futuro  effectu  libero,  nisi  condi- 
tionata,  ut  iu  proleg.  2  dictum  est.  Et  eodem 
modo  loquitur  D.  Thomas  in  2,  d.  28^  q.  i, 
ad  3,  et  3  contr.  gent.,  cap.  147  et  148^  ubi 
solum  docet  auxilium  gratise  esse  necessa- 
rium,  et  non  tollere  libertatem.  Unde  im- 
merito  baic  loca  contra  nos  allegantur. 

6.  Ohjectio  quarta.  —  Quarto,  objiciunt 
eumdem  Doctorem  Sanctum  in  1.  2,  q.  111, 
art.  2,  dicentem  ad  interiorem  actum  volun- 
tatis  dari  auxilium  gratise  operantis,  et  reddit 
banc  rationem  :  Quia,  quantum  ad  istim  ac- 
tum,  voluntas  se  liabet  ut  mota,  Deus  autem  id 
movens,  et  p'wsertim  cum  xioluntas  incipit 
lonum  velle,  quce  prius  malum  volelat.  Dixerat 
autem  supra,  in  eodem  articulo  :  In  illo  cf- 
fectu ,  in  quo  mens  nostra  est  mota ,  et  non 
movens,  solum  Deum  esse  moventem,  quia  ope- 
ratio  alicujus  effectus  moventi  tribuitur,  et 
non  onobili.  Ergo  sentit  D.  Tbomas  pium  vo- 
luutatis  actum ,  prsesertim  in  primo  consensu 
fidei  vel  conversionis  in  Deam,  prsecedere  ex 
motione  Dei,  cui  soli  sit  tribuendus  sub  ali- 
qua  ratione ;  at  boc  esse  non  potest,  nisi  per 
pbysicam  preedeterminationem  :  ergo. 

7.  Hespondetur  objectioni  ex  eodem  D.  Tho- 
ma.  —  Respondeo_,  concessa  tota  majoii  pro- 
positione,  negando  minorem ;  loquitur  enim 
ibi  D.  Tbomas  de  actu  iuteriori  voluntatis,  qui 
est  inteutio,  vel  simplex  cousensus  in  aliquod 
supernaturale  bonum  propositum  ut  propter 
se  amandum,  propter  bonestatem  suam,  ita 
ut  talis  actus  eliciatur  non  per  modum  elec- 
tionis ,  sed  per  modum  iutentionis,  aut  vo- 
luntatis  primse.  De  quo  motu  D.  Tbomas  ge- 
neraliter  docet  non  bomini,  sed  auctori  na- 
turec  esse  tribuendum_,  ut  supra,  lib.  3,  c.  44, 
tractavimus ;  ubi  id  explicuimus  intelligen- 
dum  esse  nou  secundum  pliysicam  efficien- 
tiam,  sed  secundum  moralem  quamdam  at- 
tributionem,  secundum  quam  dicitur  voluntas 
se  movere,  cum  ex  intentioue  medio  consilio 
ad  electiouem  progreditur,  non  vero  in  ipsa 
intentione  fiuis.  Illam  ergo  doctrinam  accom- 
modat  ibi  D.  Tbomas  ad  voluntatem  iu  ordine 
operantem,  nam  in  prima  intentione  seu  vo- 
luntate  dicit  moveri  ab  auctore  gratise  per 
gratiam  operantem,  quia  nondum  operatur  ex 
electione,  postea  vero  in  electionibus  etiam 


EFFICACI  GRAtl.E  DEI. 
gratuitis  jam  se  movere  per  gratiam  coope- 
rantem.  Ergo  ad  illum  modum  loquendi  de 
gratia  operante  (sive  alias  verus  sit,  sive  non, 
de  quo ,  in  eodem  lib.  3,  cap.  21  diximus) 
non  est  necessaria  preedeterminatio  pliysica, 
sed  sufficit  specialis  motio  accommodata,  ut 
voluntas  possit  intendere  tale  bonum,  vel  ali- 
quo  modo  propter  se  ac  simpliciter  in  illud  ten- 
dere,  si  velit,  etiamsi  ad  illud  non  prsedetermi- 
netur.  Nam  licet  propter  illam  motionem  talis 
actus  voluntatis  morali  et  speciali  modo  tri- 
buatur  Deo,  non  excluditur  quin  a  voluntate, 
et  libere  et  efficienter,  ac  proinde  tam  moraliter 
quam  pbysice  fiat ;  ut  ibidem  ad  2  D.  Tbomas 
fatetur.  Et  ideo  in  illo  determinatio  quoad 
exercitium  ab  ipsa  pendet,  etiamsi  per  gra- 
tiam  operautem  prsemoveatur. 

8.  Confirmatiir  ex  eodem.  —  Probatur  con- 
sequentia.  —  Et  potest  boc  confirmari  ex  eod. 
D.  Tboma,  Quodlibet.  1,  art.  \,  ubi  cum  in 
corpore  eamdem  doctrinam  tradidisset,  et  iu 
argumento  secundo  objecisset  quod  talis  mo- 
dus  motionis  repugnat  libertati,  respondet  ad 
2,  quod  Deus  movet  omnia  secundum  modum 
eorum,  et  ideo  divina  motio  a  quibusdam  parti- 
cipatur  cum  necessitate,  a  natura  autem  ratio- 
nali  cum  libertate.  Explieans  autem  quid  sit 
iu  rationali  natura  moveri  secundum  modum 
suum,  adjungit :  Et  ideo  sic  Deus  movet  men- 
tem  liumanam  ad  bonum,  quod  tamen  potest 
huic  motioni  resistere,  et  sic  ex  Deo  est,  quod 
homo  se  ad  gratiam  prwparet ;  sed  quod  careat 
gratia,  non  habet  caicsam  a  Deo,  sed  ab  ipso 
homine.  Ergo  illamet  motio  gratiae  operantis 
talis  est,  ut  possit  bomo  ei  resistere,  quod  re- 
pugnat  auxilio  pbysice  prsedeterminanti.  Et 
ita  ex  bis  simul  sumptis  oppositum  aperte  pro- 
batur,  prseterquam  quod  saltem  in  electioni- 
bus  gratiai  apertissime  in  utroque  loco  dicit 
D.  Tbomas  voluntatem  non  prsedeterminari  a 
Deo,  sed  ipsam  se  movere  et  determinare,  li- 
cet  prsemota  per  intentionem  finis ;  certum  est 
autem  actus  supernaturalium  electionum  esse 
ex  auxilio  efficaci  gratice ;  ergo  de  ratione  effl- 
cacis  auxilii  non  est,  quod  praedeterminet, 
alias  semper  et  in  omnibus  actibus  eam  ratio- 
nem  servaret ;  ergo  nec  voluntate  simplici,  seu 
intentione  finis  est  necessarium  tale  aiixilium 
prcedeterminans.  Probatur  consequentia,  tum 
quia  efficacia  auxilii  ejusdem  rationis  quoad 
boc  est  in  omnibus  actibus ;  tum  quia  ratio- 
ues  sumptse  ex  libertate  et  sufficieutia  auxilii 
eeque  in  iliis  actibus  procedunt ;  tum  denique 
quia  isti  actus  solum  difi^erunt  ab  electione, 
quod  voluntas  tunc  non  movetur  mcdio  con- 


CAP.  XLV.  QUID  DIVUS  THOMAS 
silio,  ex  prsevio  actu  proprio,  sed  ex  vi  objecti 
apprehensi  per  cogitationem  ab  alio  immis- 
sam.  Hsec  autem  differentia  salvatnr  optime 
sine  praideterminatione  physica,  et  ad  sum- 
mum  declarat  gratiam  excitantem  aUter  esse 
necessariam  in  intentione  finis^  quam  in  elec- 
tione  mediorum;  quia  ante  intentionem  est 
voluntas  quasi  dormiens,  et  ideo  debet  ab  aho 
incipere  excitari ;  postquam  vero  jam  excitata 
est,  et  intentionem  hbere  ehcuit,  per  illam 
potest  excitare  intellectum  ad  consultandum, 
et  ita  se  ad  electionem  mediorum  movere. 

9.  Oijectio  qidnta.  —  Quinto,  objiciunt 
quod  D.  Tliomas  1.  2,  qusest.  112^  art.  3,  di- 
cit :  Bi  ex  intentione  Dei  moventis  est  quod  ho- 
mo  gratiam  consequatur,  infallihiUter  ipsatn 
consequitur.  In  quibus  verbis  sine  dubio  loqui- 
tur  D.  Thomas  de  motione  per  auxilium  elS- 
cax,  cum  dicat  infallibiliter  consequi  effec- 
tum.  Deinde  clare  supponit  tale  auxilium  dari 
ex  intentione  absoluta,  et  prsedestinativa  Dei, 
aUas  non  recte  inferret  ad  illam  intentionem 
infaUibiliter  consequi  effectum^,  quia  intentio 
Dei  solum  antecedens^  seu  conditionata,  seepe 
frustratur  effectu^  permittente  ipsomet  Deo. 
Unde  tandem  coUigitur  auxilium,  quge  ex  vi 
illius  intentionis  datur,  esse  preedeterminatio- 
nem,  quia  procedit  ex  quadam  voluntate,  cui 
nemo  potest  resistere. 

10.  Respondetur  primo  exeodem  D.  Tlioma. 
—  Ad  hoc  argumentum,  responderi  potest  D. 
Tliomam  quidem  loqui  de  absoluta  intentio- 
ne  ex  parte  sua,  non  ex  parte  objecti^  id  est, 
non  de  intentione  dandi  gratiam  sanctifican- 
tem,  de  qua  in  titulo  articuli  loquitur,  nec  de 
intentione  dandi  prseparationem  illam,  quae 
est  per  conversionem  perfectam  ad  Deum,  sed 
de  intentione  dandi  gratiam  sanctificantem, 
illis  qui  se  ad  illam  praeparaverint.  Hanc  enim 
necessariam  consecutionem  inter  preeparatio- 
nem  et  gratiam  vult  ibi^probare  D.  Thomas, 
ut  patet  ex  titulo  articuli,  et  ex  conclusione 
qua  ad  illum  respoudet ;  et  illam  necessariam 
consecutionem  gratise  probat,  ex  eo  quod  est 
ab  iutentione  absoluta  Dei,  nam  ad  hoc  vo- 
cat  hominem  ad  pcenitentiam,  ut,  si  per  eum 
non  steterit,  sed  actu  se  convertat  ac  praeparet, 
infallibiliter  gratiam  consequatur;  potestque 
responsio  confirmari  ex  eodem  in  hi,  dist.  il, 
queest.  \,  art.  2,  qusestiuncula  3,  ubi  eamdem 
tractans  qusestionem,  in  hoe  sensu  illam  defi- 
nit,  unde  verisimile  fit  in  eodem  sensu  fuisse 
locutum  in  alio  loco. 

11.  Respondetur  secundo.  — Secundo  vero 
concedimus  priorem  sensum  esse  etiam  ibi  a 

VIII. 


DE  HAC  CONTROVERSIA,  ETC  625 

D.  Thoma  intentum,  quia,  licet  supponat  le- 
gem  dandi  gratiam  se  praiparanti  sufScienter, 
quffi,  sicut  generalis  est  et  infallibilis,  ita  fun- 
damentum  habet  in  absoluta  intentione  et 
promissione  Dei,  absoluta  (inquam),  respectu 
consecutionis  ,  nihilominus  non  de  illa  tan- 
tum  loquitur,  sed  de  iUa  infert  quod,  si  de  in- 
tentione  Dei  est  justificare  hominemj  cujus 
cor  movet,  ita  movebit  illum,  ut  infaUibUiter 
illam  consequatur,  et  consequenter  ut  infalli- 
biliter  convertatur.  Et  hoc  etiam  probat  locus 
Joau.  6,  quem  adducit.  Hoc  ergo  sensu  suppo- 
sito,  concedimus  duo  prima,  qu£E  inde  infe- 
runtur,  scilicet  D.  Tliomam  loqui  de  motione 
per  auxilium  efficax,  et  de  intentione  absolu- 
ta  sanctificandi  vel  convertendi  hominem, 
quem  vocat.  Negamus  tamen  tertiam  illatio- 
nem,  nimirum  auxilium,  quod  ex  vi  illius  in- 
tentionis  datur^  esse  physice  praedeterminans, 
quia  sufficit  vocatio  congrua^  ut  illa  intentio 
infallibiliter  impleatur.  Quod  probamus  pri- 
mo  ex  verbis  ejus  ;  prius  enim  dixerat  ibi  in- 
tervenire  necessitatem  non  coactionis,  sed  in- 
fallibilitatiSj  ubi,  ut  divisio  sit  adtequata,  inclu- 
dit  omnem  necessitatem  antecedentem,  et  re- 
pugnantem  libertati,  quam  prsedeterminatio 
physica  induceret,  et  postea  repetit  verbum  in- 
falVibiliter,  quod  dicit  ordinem  non  ad  cau- 
sam,  sed  ad  prsescientiam.  Secundo,  est  hic 
sensus  non  solum  verus,  sed  etiam  necessa- 
rius,  quia  intentio  Ula  includit,  in  objecto, 
quod  homo  sanctificetur  libere,  et  ideo  postu- 
lat  motionem,  cui  et  homo  possit  resistere, 
ut  prffiparatio  ad  gratiam  sit  libera,  et  in- 
fallibiliter  non  resistat,  ut  sit  efficax  motio. 
Hsec  autem  duo  in  physica  preedetermina- 
tione  non  conjunguntur,  cum  vocatione  au- 
tem  congrua  optime  conveniunt;  ergo  non 
est  cur  limitemus  indefinitam  doctrinam  divi 
Thomse  ad  motionem  prsedeterminantem  , 
cum  qua  csetera  repugnant ;  veritatem  ergo 
habet  propter  congruam  vocationem.  Nec  ad- 
versarii  habent  quomodo  hanc  responsionem 
inficientur ;,  nisi  divertendo  ad  impugnan- 
dam  scientiam  mediam,  quce  et  per  se  satis 
defenditur,  et  in  proleg.  2  satis^  ut  credimus, 
non  solum  eam  defendimus,  sed  etiam  persua- 
simus. 

42.  Ex  hac  doctrina  facile  respondetui  ad 
alia  testimonia  D.  Thomse  in  quibus  docet  ho- 
mines  salvari  ,  credere^,  amare,  aut  mereri, 
juxta  mensuram  voluntate  Dei  preescriptam, 
ut  ex  p.  \,  q.  19  et  23,  et  2.  2,  q.  2-i,  a.  3,  et  3 
contr.  gent.,  c.  89  et  90,  et  aliis  locis  constat. 
Nam  haec  omnia  per  vocationem  congruam 

40 


626  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

eseciitioni  mandantur^  et  optime  intelliguntur 
modo  prosime  explicatO;,  et  aliquid  de  re  ipsa 
in  sequeutibus  addemus^  ut  omnibus  satisfa- 
ciamus.  Nunc  vero  sensus  bic  confirmari  po- 
test  ex  eodem  D.  Tboma^  quaist.  6  de  Verit., 
art.  3,  ubi,  licet  doceat  prasdestinationem  ba- 
bere  certitudinem  in  ratione  causae,  nibilomi- 
nus^  in  corpore  et  ad  3,  declarat  non  mandari 
executioni  per  media,  qua;  ex  se  siut  infallibi- 
lia  ex  vi  suse  causalitatis,  sed  ex  modo  quo  a 
Deo  applicantur  :  Nam  liherum  (inquit)  arhi- 
trium  deficere  potest  a  salute;  tamen  in  eo  qtiem 
Deus  prcFdestinat,  tot  alia  adminiculaprcepafat, 
([iiod  vel  non  cadat,  vel  si  cadat,  quod  resurgat. 
At  profecto  si  certitudo  mediorum  consisteret 
in  auxiliis  proideterminantibus,  multo  brevius 
expedisset  D.  Tbomas  difficultatem,  ad  illa 
et  ad  omnipotentiam  et  efficaciam  divinae  vo- 
luntatis  recurrendo,  quod  nunquam  facit^  quo- 
ties  in  particularibus  mediis  ordinem  execu- 
tionis  declarat. 

13.  Nec  potest  obstare  alter  locus  in  q.  6 
de  Malo,  art.  unic,  ad  3,  ubi  differentiam 
constituit  inter  bominem  et  bruta,  quod  bruta 
determinate  moventiu*  ad  unum  per  instin- 
ctum  :  SedDeus  (inquit)  movetvoluntatem  iin- 
mutahiliter  propter  efficaciam  virtutis  moven- 
tis,  quce  deficere  non  potest;  sed  propter  natu- 
ram  voluntatis  motcB,  quce  indifferenter  se  Jia- 
bet,  non  inducitur  necessitas,  sed  manet  liber- 
tas.  Ubi  illa  verba  immutahiUter,  etper  effica- 
ciam,  statim  explicat  per  verbum  iiifallibi- 
liter,  dicens  :  Sicut  etiam  in  omnibus  provi- 
dentia  divina  infallihiliter  operatur.  Uude  illa 
immutabilitas  magis  ex  parte  Dei  quam  ex 
parte  bominis  intelligenda  est;  Deus  enim  ita 
movet  preedestinatum  modo  libero  et  contin- 
genti  (ut  in  utroque  loco  D.  Thomas  dicit),  ut 
nibilominus  preedestinatio  Dei  immutabilis  sit. 
Hoc  autem  provenit  ex  efficacia  voluntatis 
suae,  quse  non  consistit  in  boc,  ut  per  pbysi- 
cam  prsedetermiuationem  ad  liberum  actum 
moveat,  boc  enim  repugnat,  sed  in  hoc  quod 
tot  potest  adminicuia  adhibere,  prout  videt 
esse  congrua  praedestinato,  ut  infallibihter  ob- 
tineat  quod  intendit. 

14.  Atque  hcec  tantum  invenire  potui  in 
doctrina  D.  Thomae,  vel  ab  ahis  ahegata,  vel 
ex  parte  aUqua  a  me  observata,  quse  colore 
ahquo  possint  in  hoc  puncto  adduci.  Existimo 
tamen  illa  sola  sufficere  ad  ostendendum 
D.  Thomam  nec  agnovisse,  neque  fortasse  co- 
gitasse  de  ahquo  auxiho  gratiee  physice  prse- 
determinante ;  tum  quia ,  si  rem  tanti  mo- 
menti  ex  iUo  auxiho  pendere  existimasset. 


EFFICACI  GRATl^  DEI. 
debiiisset  profecto  ahquam  disputationem  de 
iho  texere,  ihius  naturam  et  vim,  et  concor- 
diam  ejus  cum  usuhbertatis  clare  et  loculenter 
exphcare;  hoc  autem  nunquam  fecit;,  ut  visum 
est ;  ergo  magnum  argumentum  est  ihud  non 
agnovisse;  tum  etiam  quia  in  eisdem  locis^ 
vel  simihbus,  quse  pro  iha  sententia  adducun- 
tur,  multa  dicit  quse  cum  tah  modo  auxihi 
non  recte  subsistunt^  ut  obiter  exphcavimus. 

15.  Notandum. — Alterum  notandim. — Omne 
auxilium  prceveniens  voluntatem,  si  a  voluntate 
removeri,  seu  illi  resisti  nequit,  ex  necessitate 
lihertati  contraria  movet.  —  Prcesertimque  no- 
tanda  sunt  duo  :  unum  est^,  quoties  D.  Thomas 
dicit  Deum  movere  vohmtatem  secundum  mo- 
dum  suum,  exphcare  modum  ihum,  ut  sit 
modus  indifierentiee  et  indeterminationis  ad 
opposita.  Juxta  quam  interpretationem,  iha 
duo,  scihcet,  movere  voluntatem  secundum 
modum  suum^  et  praedeterminare  iham ,  re- 
pugnantiam  involvunt,  secundum  doctrinam 
D.  Tbomse,  quam  expresse  tradit  in  dicto 
quodhbet.  l,  art.  1,  ad  2,  et  dicta  qusest.  6  de 
Malo ,  artic.  unic,  et  satis  indicat  1  part., 
queest.  83,  art.  l,  ad  3  et  A,  et  prsesertim  ad  5, 
circa  finem.  Aherum  notandum  est,  non  ahter 
exphcare  D.  Thomam  cur  Deus,  preemovendo 
voluntatem,  iham  non  necessitet,  nisi  quia  ita 
movet  ut  voluntas  possit  motioni  resistere,  ut 
expresse  dicit  in  dicto  quodhbet.,  ad  2.  Et  idem 
sumitur  ex  dicto  art.  unic,  qusest.  6  de  Malo, 
ad  15,  ubi  ait :  Quod  licet  Deus  faciat  volun- 
tatem  velle,  non  oportet  quod  ex  necessitate  Jioc 
fuciat,  quia  potest  per  ipsam  voluntatem  impe- 
dimentum  prcestari.  Hoc  autem  quomodo  fieri 
possit  a  voluntate,  exphcat  D.  Thomas  dum 
addit  :  Vel  removendo  cogitationem,  quce  indu- 
cit  ad  volendum,  vel  considerando  oppositum, 
scilicet ,  illud,  quod  proponitur  ut  bonum  , 
secundum  aliquid  non  esse  bonum.  In  quo 
aperte  supponit,  ut  voluntas  non  inducatur  ex 
necessitate  per  motionem  prseviam  gratiae, 
oportere  ut  possit  iham  impedire,  vel  remo- 
vendo  iham,  vel  alio  simih  modo.  Et  aperte 
loquitur  de  potestate  voluntatis  in  sensu  com- 
posito,  nam  removere  cogitationem  supponit 
cogitationem,  ut  per  se  patet.  Cumque  doc- 
trina  iha  formahs  sit,  et  generahs,  habet  lo- 
cum  in  omni  praevia  motione.  Unde  ex  doc- 
trina  D.  Thomae  omne  auxihum  praevium 
prcBveniens  vohmtatem,  si  a  voluntate  remo- 
veri,  seu  ihi  resisti  non  potest,  ex  necessitate 
hbertati  contraria  movet.  Et  ideo  in  eodem 
articulo  ait  D.  Thomas,  quod,  si  dispositio,  per 
quam  ahquid  videtur  alicui  bonum,  non  sub- 


CAP.  XLVI.  QUID  ALIl  ANTIQUI  SCHOLASTICI  IN  HAC,  ETC. 


627 


jacet  volimtati,  ex  necessitate  voluntas  mo- 
vetnr. 

i6.  Est  prseterea  optimus  locus  iianc  D.  Tlio- 
mae  mentem  ostendens  in  1  part.^  quaist.  62, 
art.  'S,  ad  2,  ubi  sic  ait  :  IncHnatio  graticE  non 
inducit  necessitatem ,  sed  Jiahens  gratiam  potest 
ea  non  icti,  et  peccare;  fateor  quidem  verba  illa 
scripta  esse  de  gratia  liabituali,  nam  de  illa 
tractatur  in  articulo  et  in  argumento ;  niliilo- 
minus  nos  non  consideramus  materialiter,  ut 
sic  dicam,  illa  verba,  sed  formalem  rationem 
eorum;  nam  ratio  ob  quam  gratia  non  inducit 
necessitatem,  ideo  est,  quia  potestati  liabentis 
subditur,  ut  illa  utatur  vel  non  utatur.  Ergo 
si  aliqua  est  gratia  quse  ita  inclinat  mentem 
hominis,  ut  non  sit  in  potestate  voluntatis  ea 
uti,  vel  non  uti,  sed,  illa  posita,  necessitetur  ad 
usum  ejus,  talis  inclinatio  gratise  inducit  ne- 
cessitatem,  ex  mente  D.  Thomai.  Et  ideo  in 
principio  solutionis  universalem  profert  sen- 
tentiam  :  Omnis  forma  inclinat  suum  suljec- 
tum  secundum  modwn  naturce  ejus,  quod  intel- 
ligitur  non  solum  de  forma  per  modum  liabi- 
tus,  sed  etiam  per  modum  motionis  actualis, 
quse,  ut  recipitur  in  mobili,  forma  ejus  est. 
Et  ita  etiam  de  actuali  liabet  eamdem  propo- 
sitionem  D.  Thomas  in  locis  supra  citatis,  et 
qusest.  3  de  Malo,  art.  2.  Quid  autem  sit  for- 
mam  recipi  secundum  modum  subjecti  ?  Res- 
pectu  rationalis  naturse,  non  est  nisi  quod  in 
usu  et  effectu  ejus  Ubertati  subdatur,  ut  in 
aliis  verbis  allegatis  D.  Thomas  declaravit,  et 
in  aliis  locis  notavimus. 

17.  Et  hinc  etiam  fit,  quod  maxime  intentio- 
nem  nostram  confirmat,  ut  quoties  D.  Tliomas 
vult  explicare  quomodo  gratia,  non  obstante 
hbertate  habentis,  illum  inducit  ad  bonum 
indeclinabiliter,  et  infallibiliter  in  ofScio  con- 
tinet,  non  id  tribuit  motioni  prsedetermiuanti, 
sed  vel  custodiee  divinse,  ejusque  excitationi, 
ut  quaest.  24  de  Verit.,  art.  9,  ubi  de  viatori- 
bus,  etiam  virtute  perfectis,  ait  ita  inclinari 
ad  bonum,  ut  diflQcile  cadant;  subdit  autem  : 
Sed  totum,  quod  deficit  ad  confirmationem , 
completur  per  custodiam  divince  promdentitz'  in 
illis,  %t,  scilicet,  quandocunque  occasio  peccati 
se  inserit,  eorum  mens  divinitus  excitetur  ad 
resistendum.  Vel  etiam  vocationi  hoc  tribuit, 
ut  in  qusest.  6  de  Verit.,  art.  \,  ubi  ex  prse- 
destinatione  dicit  sequi  glorificationem ,  in 
in  qua  est  consecutio  finis,  et  collationem  auy 
xilii  ad  consequendum  finem  (utique  congruum 
et  efiicax),  et  illud  declarans,  addit,  quod  est 
appositio  graticB,  quod  ad  vocationem  pertinet. 
In  vocatione  ergo  constituit  auxilium  efiicax, 


quod  preedestinato  confertur.  Quod  expresse 
dixit  super  Rom.  8,  lib.  6,  ubi  ait  prsedesti- 
natos  tralii  per  vocationem  internam,  qucB 
(dicit)  nihit  aliud  est  quam  quidam  me^itis  i?i- 
stinctus,  quo  cor  hominis  movetur  a  Deo  ad 
assentiendum,  in  his  quce  sunt  fidei  et  virtutis. 
Et  addit  :  Et  hcec  vocatio  in  prceiestinatis  est 
efficax,  quia  hujusmodi  vocationi  assentiunt. 
Unde  alibi  hoc  auxilium  vocat  efficacem  per- 
suasiofiem  per  aspera,  vel  per  levia,  etc,  ut 
qua3st.  22  de  Verit.,  art.  9,  ad  8,  ubi  lioc  modo 
exponit  illud  Luc.  14:  Compelle  eos  intrare  ; 
et  similiter  Joan.  6,  exponens  illud  :  JYemo 
potest  venire  ad  me,  nisi  Pater  meus  traxerit 
eum  ,  dicit  Patrem  trahere,  per  illuminatio- 
nem  et  inspirationem  internam,  per  quam,  ait, 
si  quis  non  trahalur,  non  est  defectus  trahentis, 
qui  quantum  est  ex  se  nulli  deficit,  sed  est  pro- 
pter  defeclum.  ejus  qui  non  trahitur.  Quod  certe 
non  habet  locum,  si  praedeterminatio  physi- 
ca  est  neccssaria,  ut  ostendimus.  Ex  liis  ergo 
omuibus  concludimus  D.  Thomam  de  prsede- 
terminatione  pliysica  niliil  formaliter  decre- 
visse,  nec  aliquid  de  motione  voluntatis  a  Deo 
per  auxilia  tradidisse,  quod  sine  tali  prse^^e- 
terminatione  non  optime  subsistat;  e  contra- 
rio  vero  multa  in  ejus  doctrina  inveniri,  de 
modo  quo  Deus  movet  voluntatem,  sive  per 
gratiam  preeviam,  sive  per  alios  modos  provi- 
dentiee  suas,  quse  partim  eumdem  modum  ex- 
citandi  et  trahendi  liomines,  quem  nos  dici- 
mus,  prse  se  ferunt,  partim  aliqua  continent, 
quse  pliysicam  prsedeterminationem  non  com- 
patiuntur.  Nam  si  attente  considerentur  quaa 
diximus,  hsec  omnia  satis  probata  ex  illis  re- 
linquuntur. 

CAPUT  XLVI. 

QUID  ALII  ANTIQUI   SCHOLASTICI  IN  HAG  CONTRO- 
VERSIA  SENSERINT. 

1.  Punctum  capitis  circa  auxilium  gratice 
efficacis.  —  In  libr.  3,  tractando  hoc  punctum, 
de  concursu  prsevio  et  prsemotione  primse  cau- 
sse  in  secundam,  an  necessaria  sit  ad  omnes 
actiones  causarum  secundarum,  prseter  con- 
cursum  simultaneum,  plures  Scliolasticos  an- 
tiquos  negantes  talem  prsemotionem  esse  ne- 
cessariam  allegavimus,  applicando  illam  doc- 
trinam  ad  punctum  de  concursu  Dei  ad  actio- 
nes  peccatorum.  Illos  ergo  omnes  soleo  in 
prsesenti  puncto  pro  nostra  sententia  allegare, 
quia  cum  potissimum  fundamentum  contra- 
rise  sententise  abnegent  ac  evertanfj  merito 


628 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


quidquid  snper  illud  aedificatum  est  destruxis- 
se  et  negasse  affirmare  possumus.  Et  ita  etiam 
plures  illorum  pro  nostra  sententia  refert  Le- 
desma,  in  principio  suse  queestionis  unicse  de 
Auxiliis,  nimirum  Alensem,  Bonaventuram, 
Marsilium ,  Gabrielem ,  Gregorium ,  Henri- 
cum,  Capreolum  et  Cajetanum. 

2.  Fatet  priynonostrcB  senientice  Alensis.  — 
Et  Alensis  quidem  multum  favet,  1  part., 
qusest.  26;,  membr.  5,  art.  3^  dum  declarat 
quomodo  providentia  sit  de  ^actibus  liberis, 
non  secundvm  acceptionem,  sed  secundum  con- 
cessionem,  ut  ipse  loquitur,  id  est^  ut  declarat^ 
non  secundum  modum  aut  motionem ,  cui 
resisti  non  possit,  sed  ita  ut  relinquatur  vo- 
luntati  potestas  resistendi  et  contradicendi, 
etc. ;  et  memb.  1,  art,  2,  ubi  ait  Deumj  per 
suam  providentiam  circa  actiones  voluntatis  , 
7wn  inducere  necessitatem  ab  hoc,  id  est,  non 
necessitatem  causse  efficientis  et  impellentis^ 
sed  inducere  necessitatem  ad  lioc^  ordinando 
actiones  ad  debitos  fines,  quod  bene  declarat. 
Et  quEest.  40,  memb.  4,  ad  3,  excluclit  aperte 
prcedeterminationem  voluntatis  divinae  ab  ac- 
tibus  liberis ,  et  videtur  loqui  etiam  de  prse- 
determinatione  ad  intra  omnino  absoluta  ,  et 
ita  exponit  Damascenum  ,  unde  a  fortiori  se- 
quitur  Deum  non  prsedeterminare  ad  extra 
voluntatem. 

3.  Secundo  favet  Bonaventura.  —  Secuudo 
ac  merito  allegatur  Bonaventura ,  licet  soleat 
in  contrarium  citari  in  2,  d.  26,  art.  unic, 
qusest.  6.  Sed  ibi  solum  tradit  communem 
doctrinam  de  gratia  operante  et  cooperante,  et 
per  ntramque  dicit  movere  Deum  voluutatem, 
diverso  tamen  modo,  nam  per  operantem  so- 
lus  Deus  prsevenit  et  prsemovet  voluntatem, 
per  cooperantem  autem  movet  illam  non  sine 
illa  se  movente,  et  priori  gratiae  operanti  so- 
lum  tribuit  excitare,  et  praeparare  voluntatem. 
Qnae  omnia  sunt  cousentanea  nostrae  senten- 
tise,  nibilque  addit  in  quo  prsedeterminationi 
pbysicae  ansam  aliquam  tribuat.  Eamdemque 
doctrinam  repetit  in  dist.  27,  dub.  1  litterali. 
Addit  vero,  gratiam  prsevenientem  seu  ope- 
rantem  facere  voluntatem  bonam,  et  non  fieri 
a  libero  arbitrio,  sed  infundi  a  Deo,  quod  di- 
cere  videtur  propter  gratiam  babitualem,  quse 
ab  Scbolasticis  oyerans  vocatur,  quatenus  ani- 
mam  sanctificat.  Si  vero  id  applicetur  ad  au- 
xilium  gratise  prsevenientis  seu  operantis,  di- 
citur  nos  facere  bonos  initiative,  et  quia  per 
illud  facit  Deus  ut  velimus ,  modo  in  superio- 
ribus  explicato,  nam  bomo  proprie  uon  fit  bo- 
nus,  donec  cousentiat  et  libere  operetur.  Alle- 


gatur  etiam  idem  Sanctus  pro  pbysica  prcede- 
terminatione  in  1,  d,  40,  art.  2,  qusest.  1 ;  sed 
ibi  potius  ait  preedeterminationem  ,  etiam  ut 
est  causa,  nou  inferre  necessitatem,  quia  non 
est  tota  causa  salutis,  sed  cum  alia  causa  con- 
tingenti,  scilicet,  libero  arbitrio  :  Quatenus 
xero  (inquit)  prceter  rationem  causce  importat 
prcescientiam,  sic  nonpotest  discordare  a  libero 
ariitrio ,  non  tamen  infert  illi  majorem  neces- 
sitatem  quam  prcescientia.  Et  simili  modo,  in 
dist.  47,  art.  1,  queest.  1,  concordare  conatur 
decretum  voluntatis  Dei  cum  libertate  nostree 
voluntatis ;  sed  solum  dicit  non  inducere  ne- 
cessitatem  consequentis ,  sed  consequentige. 
Quomodo  autem  id  sit  intelligendum,  non  de- 
clarat,  semper  tamen  interponit  prEescientiam, 
dicitque  non  majorem  necessitatem  per  volun- 
tatem  induci,  quam  per  preescientiam,  sentit- 
que  voluntatem  Dei  semper  esse  juxta  aliquam 
prsescientiam  quam  supponit ,  ut  cum  ait : 
Bene  sequitur  .•  Beics  vult  Jimic  salvare ,  ergo 
salvalitur ;  nunquam  enimvellet,  nisi  pariter 
prcesciret  esse  salvandum.  Ubi  profecto  loqui 
videtur  de  prtescientia  quse,  secundum  ratio- 
nem,  prsecedat  voluntatem,  quia  alias  nulla 
esset  illa  ratio.  Unde  in  solutione  ad  ultimum, 
ait  quod  voluntas  Dei,  secundum  convenientiam 
ad  prcescientiam,  vult  illa  quce  vult,  nbi  satis 
indicat  antecessionem  prsescientise,  quse  certe 
non  potest  esse  nisi  conditiouata.  Et  similia 
liabet  in  distinct.  47,  artic.  1,  queest.  1 ;  nam 
ait  Deum  non  velle  absolute  salutem  prsedesti- 
nati,  nisi  per  convenientiam  ad  preescientiam. 
Quocirca  ea,  quse  in  bis  locis  Bonaventura  do- 
cet,  vel  sunt  generalia  verba,  quibus  omnes 
utimur,  ut  sunt  illa  de  necessitate  consequen- 
tice  et  consequentis,  vel,  si  quid  speciale  addit, 
in  nostram  plane  sententiam  inclinat.  In  alio 
vero  loco,  2,  distinct.  37,  artic.  1,  quaest.  \, 
quem  in  dicto  cap.  35  libri  3  tractavi,  aperte 
tollit  prsedeterniinationem,  et  in  operibus  gra- 
tiae  solam  excitationem  prteviam  ,  et  simulta- 
neum  concursum  agnoscit. 

4.  Tertio,  adducitur  Scottis. — Duplex  qucFS- 
tionis  sensus. — Priorem  docet  esse  contrarium 
libertati  volwitatis.  —  Tertio,  dicendum  est  de 
sententia  Scoti,  nam  iilum  etiam  utriusque 
sententise  defensores  in  suum  patrocinium  al- 
legant.  Sed,  ut  breviter  et  distincte  rem  pro- 
ponam,  distinguendus  est  duplex  sensus  quses- 
tionis  supra  tractatus,  scilicet,  an  detiu-  prse- 
determinatio  pbysica  in  actu  primo,  quee  sit 
aliquid  inbserens  voluntati,  distinctum  ab  actu 
secundo  cjus,  vel  an  detur  in  ipsomet  actu  se- 
cundo,  solum  per  decretum  absolutum  volun- 


CAP.  XLVI.  QUID  ALII  A^TIQUI  SCHOLASTICl  IN  HAC,  ETC. 


629 


tatis  Dei,  qno  absolute  volnit  ut  liomo  vellet, 
et  virtute  illius  decreti  influit  in  volnntatem 
hominis  talem  simnltanenm  inflnxum;,  cni  illa 
non  possit  resistere.  Priorem  modnm  attigit 
Scotns  in  A,  distinct.  49^  qusest.  6^  §  Dico  ergo, 
et  docet  esse  contrarinm  libertati  volnntatis. 
Utitnr  antem  nomine  habiUis,  et  dicit  esse 
contra  libertatem  voluntatis,  quod  determine- 
tur  ad  nnum  per  babitum  sibi  inbserentem^ 
qui  non  subjaceat  quoad  usum  potestati  ejns. 
Videturque  loqui  non  solum  de  libertate  actus^ 
sed  etiam  de  libertate  potentise ;  inqnit  enim 
quod^  si  subjiceretur  in  agendo  babitui  sibi 
inhserenti,  non  esset  superior  illo,  et  conse- 
quenter  non  esset  libera  ex  natura  sna.  Quam 
vero  sit  solida  hsec  illatio  nunc  non  expendi- 
mus^  id  enim  egimus  in  prolegom.  \,  sed  so- 
him  assertionem  Scoti  contrariam  preedeter- 
minationi  physicse  per  modum  actus  primi 
inde  coUigimus.  Nam  vel  nomine  hahitus  in- 
telhgit  entitatem  creatam  inhaerentem  poten- 
tige  liberae^  quse  sit  principium  actus  ejus,  et 
ejus  dominio  in  usu  non  subdatur,  vel  certe  si 
cum  proprietate  de  habitn  locutus  est^  ex  pari- 
tate  rationis  extenditnr  ad  omnem  actum  pri- 
mum  ab  extrinseco  impressum  voluntati,  Ucet 
sit  per  modum  entitatis  vel  qnahtatis  actnahs, 
quia  non  minus  impelleret  vohmtatem  infor- 
mando  iham.  Et  hoc  confirmat  generahs  doc- 
trina  ejnsdem  Scoti  in  \,  distinct.  39^  §  De 
secundo  dico,  ubi  ad  hbertatem  actns  existimat 
necessarium  quod  voluntas,  in  eodem  instanti 
quo  actnm  ehcit,  ut  est  prius  natnra  in  actu 
primo  constituta,  ita  ponat  actum  suum  con- 
iingenter,  quod  nt  prior  naturaliter  posset  ceque 
ponere  aliud  oppositum  in  esse;  hoc  enim  prin- 
cipium  aperte  repugnat  cum  preedetermina- 
tione  physica  in  actu  primo.  Quod  etiam  re- 
petit  in  3,  distinct.  18,  circa  finem,  post  sohi- 
tionem  ad  secundum ;  et  simihter  in  %  dis- 
tinct.  39,  §  Cofitra  istud,  in  fine,  ait,  quod  si 
volnntas  agit  secundum  pondus  datum,  ita  ut 
iho  accepto  non  possit  non  agere,  non  libere 
agit.  Et  huc  etiam  spectant  loca  quee  supra 
hb.  3,  cap.  35,  adduximus,  in  quibus  aperte 
negat  necessitatem  praeviae  motionis  ex  vi  ge- 
nerahs  concursus  Dei. 

5.  Posteriore  fieri  posse  ut  vohmtas  humana 
determinetur  ad  unim.  —  Deinde  aherum  mo- 
dum  attingit  Scotus  in  4,  ubi  snpra,  et  indicat 
fieri  posse  nt  vohintas  humana  determinetur 
ad  uuum,  et  ad  exercitium  actus,  salva  ejus 
hbertate.  Sic  enim  ait  vohmtatem  beati  deter- 
minari  per  voluntatem  Dei,  ut  perpetuo  amet 
ipsum,  nec  possit  ab  iUo  actu  cessare,  conser- 


vando  nihilominus  hbertatem  voluntatis,  et 
potettatem  quam  habet  ad  non  amandum,  vel 
etiam  ad  peccamhim.  Posset  autem  ihe  locus 
intehigi  de  hbertate  ipsins  potentise,  non  au- 
tem  de  hbertate  actus.  Nam  priorem  modum 
determinationis  dixerat  repugnare  libertati  ip- 
sius  potentiffi,  quia  ipsa  (inquit)  non  esset  vo- 
luntas ,  nisi  esset  causa  prior ,  etc.  Ergo,  e 
contrario ,  cum  dicit  posteriorem  modum  de- 
terminationis  esse  possibilem ,  salva  hbertate 
voluntatis,  intehigit  de  hbertate  ipsius  poten  - 
tiae  radicali  et  remota,  non  de  hbertate  actus. 
Nam  primum  indicant  iha  verba  ejus  :  Non 
sic  autem  est  contra  Ubertatem  vel  naiuram 
ejus ,  quod  determinetur  a  causa  priori.  Et 
prseterea  dicit  iham  determinationem  auferre 
potentiam  proximam  agendi  et  non  agendi,  et 
sohim  rehnquere  remotam,  unde  inquit :  Non 
est  in  potestate  propinqua  talis  voluntatis  pec- 
care,  quia  non  est  in  potestate  ejus,  quod  impe- 
diens  cesset.  At  vero  ihud  posse  remotum,  cum 
non  sit  posse  simphciter ,  sed  secundum  quid, 
hcet  snfSciat  ad  hbertatem  potentise,  non  satis 
est  ad  hbertatem  actus  ,  ut  in  prolegom.  1 
ostensum  est. 

6.  Juxta  quam  expositionem  doctrina  iha 
Scoti  non  est  nobis  contraria,  sed  potius  sup- 
ponit  utramque  determinationem  esse  contra 
hbertatem,  de  qua  nos  agimus,  hcet  non  utra- 
que  sit  contra  naturam  potentife  hberse,  de 
quo  egimus  in  dicto  prolegomeno.  Et  mihi 
qnidem  placeret  valde  expositio,  nisi  in  res- 
ponsione  ad  quoddam  argumentum  diceret 
ibidem  Scotus,  ihum  actum  amoris,  ad  quem 
Deus  sic  beatum  determinat,  esse  laude  di- 
gnum,  pro  qiianto  (inquit)  ipsa  voluntas  in 
suo  ordine  contingeyiter  se  determinat.  Idem  au- 
tem  est  in  iha  materia  contingenter  quod  h- 
bere,  unde,  non  obstante  praedeterminatione 
iha,  admittit  Scotus  vohmtatem  se  hbere  de- 
tcrminare,  adeo  ut  actus  ejus  sit  laude  dignus. 
Propter  quod  fateor  in  his  verbis  muUum  fa- 
vere  Scotum  ihi  sententise,  qua;  afSrmat  esse 
possibilem  prsedeterminationem ,  qnaa  imme- 
diate  sit  per  vohmtatem  divinam  absolutam 
et  efiicacem,  immediate  inflnentem  in  actnm 
vohmtatis  hnmanse,  salva  hbertate  ejusdem 
actus  vohmtatis  bumanse.  Sed  in  hoc  non  pro- 
bamus  ejus  sententiam,  et  fortasse  per  hber- 
tatem  sohim  intehexit  perfectum  vohmtarium 
ab  intrinseco,  qnod  credidit  etiam  snfficere, 
ut  sit  laudabihs  actus,  etiamsi  fiat  absqne  in- 
diff^erentia.  Sic  enim  solet  ahas  loqui  Scotns, 
cujus  sententia  in  hoc  etiam  communiter  non 
probatur. 


630 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATliE  DEI. 


7.  In  aliis  vero  locis  expresse  docuit  Scotus, 
illum  modum  prsedeterminationis  per  volun- 
tatem  Dei  absohitam^  vel  per  influxum  pree- 
vium  ab  illa  procedentem,  non  esse  necessa- 
rium  ut  voluntas  in  actibus  suis  se  determinet, 
quod  in  actibus  peccatorum  expresse  declara- 
vit  in  2_,  distinct.  37,  §  Ad  solutionem,  ubi  his 
verbis  rem  comprehendit :  Qida  Deus  non  so- 
lus,  sed  cum  Toliintate  actim  est  faclunts,  ideo 
eum  co7ica2isare  posuit  in  potestate  ipsius  vo- 
lutitatis  Immame  ;  quibus  verbis  nostram  sen- 
tentiam  de  solo  concursu  simuhaneo  oblato 
per  vohmtatem  Dei  omnino  absohitam,  sed 
includentem  conditionem,  apertissime  docuit. 
Nec  apud  ipsum  ego  inveni  locum  in  quo  de 
concursu  ad  actus  bonos,  vel  ad  actus  gratiaa 
ahter  loquatur^  solumque  in  actu  beadficOj 
tanquam  singulari,  ahum  modum  in  priori 
loco  insinuavit, 

8.  Difficulias  in  doctrina  Scoti. — Duse  vero 
ahse  difhcultates  hic  objici  solent  in  doctrina 
Scoti.  Prima  est,  quod  ipse  docet,  quia  si  pri- 
ma  causa  necessario  ageret^  vohmtas  hominis 
non  hbere  ageret^  ut  patet  in  distinct.  2,  q.  2_, 
§  Olsecro,  et  distinct.  8^  qusest.  ^,  §  His  ra- 
tionihus,  versic.  Argumentor  sic,  et  distinct. 
39,  §  Tertia  propositio.  Ilhid  autem  videtur  in 
lioc  fundari^  quod  causa  secundanonagit^nisi 
mota  a  prima,  nam  inde  iufert  quod  si  Deus 
necessario  causam  secundam  moveret,  et  con- 
sequenter  causa  secunda  necessario  ageret. 
Sed  hffic  difficuhas  procedit  per  muhas  iUa- 
tiones,  et  potest  iu  contrarium  retorqueri; 
nam,  si  hbertas  causse  primae  nunc  est  radix 
contingentise  ,  ideo  est  quia  nunc  non  impri- 
mit  causee  secundai  motionem  quam  impri- 
mcret  si  necessario  ageret  ;  uam  si  eamdem 
motionem  nunc  imprimeret,  aeque  necessita- 
ret  iham,  et  hbertas  Dei  solum  induceret  ut 
effectus  esset  contingens  respectu  Dei,  non 
vero  ut  sit  hber  ipsi  causse  secundai,  ut  recte 
argumentatur  Gabriel  in  \,  distinct.  38^  ar- 
tic.  1  ;  Corduba  in  Qusestionar.,  hb.  \,  q.  55, 
dub,  4  et  10  ;  ergo  nunc  de  facto  non  impri- 
mit  Deus  vohmtati  talem  motionem,  etiam  ex 
senteutia  Scoti,  nisi  vehmusihi  attribuere  con- 
tradictoria;  prsesertim  quia,  in  eadem  q,  1, 
distinct.  8,§  Ad  argumenta  pro  opinione,  dicit 
vohmtatem  nostram  esse  de  se  indetermina- 
tam,  et  posse  ex  se  determinari  ad  hoc  vel  il- 
lud,  et  hoc  non  impediri  a  Deo,  quia  cum  h- 
bere  agat,  suum  concursum  ihi  accommodat. 
Contrarium  autem  putat  esse  dicendum,  si 
Deus  ageret  ex  necessitate  naturae,  quia  tunc 
non  sic  posset  Dcus  suam  actionem  moderari, 


sed  ageret  quantum  posset.  Ex  iho  ergo  prin- 
cipio,  nihil  in  preeseuti  cohigi  potest  quod  no- 
bis  obstet,  quidquid  sit  de  veritate  ilhus,  de 
quo  videri  possunt  dicta  in  Metaphys._,  dispu- 
tat.  22. 

9.  Altera  difficultas. — Altera difficuUas  est, 
quia  Scotus  docet  cognoscere  Deum  futura 
contingentia  in  decreto  voluntatis  suee,  quo 
vult  iha  fieri,  ut  patet  in  \,  distinct.  39,  §  Viso 
de  conti7igentia.  Nam  ihud  decretum  Dei  est 
suppositio  antecedenS;,  et  consequentcr  est  de 
iho  eadem  difficuhas.  Et  hoc  modo  potest  pro 
iha  sententia  citari  Richardusin  1,  dist.  38, 
art.  1,  qusest.  5,  et  omnes  qui  ita  sentiunt  de 
scientia  Dei  circa  fatura  coutingentia.  Sed  hsec 
objectio  etiam  fit  per  ihationeS;,  et  fieri  potuit 
ut  omnes  non  consideraverit  Scotus,  et  ideo 
non  fuerit  consequenter  locutus,  Posset  autem 
exponi  de  decreto  prgedeterminante  ad  extra, 
juxta  ea  quse  jam  dixi,  et  amphus  iufra  exph- 
cabo.  Verumtamen  etiamsi  hoc  habere  possit 
locum  in  actibus  bonis,  non  tamen  in  mahs. 
Et  ideo  ahi  intehigunt  Scotum  de  vohmtate 
Dei  concurrendi  cum  causa  secunda,  inter  quos 
etiam  Gabrieh  Vazquez,  in  i,  qusest.  14,  ar- 
tic.  13,  sequitur  in  hoc  opinionem  Scoti,  cum 
tamen  ahas  omnino  neget  praedeterminatio- 
nem  et  prsedefinitionem.  Ac  propterea  dicit 
vohmtatem  iham  Dei,  in  qua  ipse  cognovit 
futura  contingentia,  non  esse  prBevenientem, 
sed  concomitantem ,  respectu  cooperationis 
voluntatis  creatse.  Quomodo  autem  tahs  vo- 
hintas  Dei  sufficiat  ut  in  ea  cognoscatur  fu- 
turum  coutingens,  non  declarat,  nec  declarari 
potest,  ut  existimo,  nisi  supposita  in  Deo  scien- 
tia  conditionata,  qua  coguoscit  voluntatem 
creatam  cooperaturam  esse  in  tah  occasione, 
si  ipse  permittit,  et  veht  concurrere.  Postea 
autem  iha  scientia  res  est  facihima,  et  fortasse 
in  iho  sensu  locutus  est  Scotus.  Optarem  au- 
tem  mentionem  ahquam  ihius  scientias  condi- 
tionatse  magis  expressam  apud  illum  inve- 
nire, 

10,  Quarto  accedit  Marsilius.  —  Quarto  , 
nostram  sententiam  docet  expresse  Marsihus 
in  2,  quoest,  16,  artic,  4,  in  tertia  probatione 
secundse  conchisionis ,  dum  ait,  de  natura 
agentis  Uheri  esse,  quod  se  possit  determinare, 
nam  si  ah  alio  determinaretur,  ah  alio  necessi- 
tareiur,  ut  latius  supra  retuli,  lib.  3,  cap,  35. 

W.  Quhito ,  favet  Henricus. — Quinto,  fa- 
vet  Henricus,  quodhbet.  9,  qusest.  5,  circa  fi- 
nem,  ubi  et  generalem  tradit  doctrinam  de 
determinatione  voluntatis  a  seipsa,  quam  su- 
pra  retuh,  et  iham  extendit  etiam  ad  motio- 


GAP.  XLVI.  QUID  ALII  ANTIQUI  SCHOLASTICI  IN  HAC,  ETC. 


631 


nem  gratise^  dicens :  Si,  Deo  agente,  fieret  di- 
recte  ut  voluntas  denon  volente  fleret  volens,  licet 
non  esset  contra  natiirayn  ejus,  sed  prceter  eam 
tantum,  non  tamen  diceretur  actus  liheralis, 
nec  secmidiim  eum  esset  laudaUlis,  nec  esset  om- 
nino.  Qtiia  cum  actio  ejus  (id  esthominis)  tali- 
ter  deleat  esse  in  ipso,  quod  secundmn  eam  vo~ 
luntas  laudahilis  dicatur  et  mrtiiosa,  oportet 
quoda  nullo  alio  moveatur  (id  est  determinetur) 
ad  actum  volendi,  sed  a  seipsa  directe  solum, 
licet  aliquo  assisteiite,  et  cooperante,  ut  supra, 
Spiritu  Sancto,  vel  per  se  et  iimnediate,  vel  in 
aliquo  dono  ejus,velutroque  modo.  Etinferius^ 
ad  exponendum  quomodo  motus  indeliberati 
inclinent  voluntatem,  non  tamen  necessitent 
ad  consensum^  addit  :  Quemadmodum  gratia 
aliqua  a  Deo  in  voluntate  i^icUnat  ipsam,  sicut 
pondus  ut  velit,  quce  tamen  actum  voluntatis 
non  elicit,  nec  illum  ad  eliciendum  cumpellit, 
quia  7ion  liahet  elici,  nisi  ah  ipsa  voluntate  li- 
lera,  et  frequenter,  nec  eliceret  eum  sine  tali 
pondere  inclinante  ipsam,  et  in  eis  qiice  perti- 
nent  ad  rationem  meriti,  nullo  modo  posset  ip- 
sum  sine  illo  elicere.  Quodlib.  A:,  qusest.  49^ 
congruentiam  prsedestinationis  ponit  in  qua- 
dam  non  repugnantia  respectu  gratise  prseve- 
nientis.  Nam,  licet  illa  sententia  respectu  pra?- 
destinationis  falsa  sit,  tamen  supponit  gra- 
tiam  prsevenientem  non  prsedeterminare  pliy- 
sice  voluntatem,  sed  relinquere  illam  libere, 
ut  possit  resistere,  et  ideo  merito  reprehendi 
qui  resistit,  et  esse  laude  dignum  qui  non  re- 
sistit.  Eamdemque  doctrinam  latissime  re- 
petit  Quodlibet.  8,  qusest.  unic,  ubi  tantum 
abest  ut  censeat  voluntatem,  quoad  suam  li- 
beram  cooperationem,  posse  physice  prsede- 
terminari  a  gratia,  ut  dicat  fieri  a  vohnitate 
ex  se^  et  ex  naturahbus  suis,  ita  ut  quodam- 
modo  non  includattcr  in  prcedestinatione,  neqiie 
in  ejus  effectu,  licet  non  sit  sine  ejus  effectu, 
nec  sit  distinctum  quid  a  prcedestinationis  ef- 
fectu.  Quee  refero  non  ut  omnia  approbem, 
sed  ut  de  mente  illius  auctoris  quoad  tollen- 
dam  prsedeterminationem  evidentius  constet. 
12.  Sexto,  allegatur  Capreolus. — Sexto,  al- 
legamus  Capreolum  in  1,  distinct.  -45,  qusest.  \, 
artic.  2,  ad  5,  contra  secundam  partem  quin- 
tee  conclusionis.  Argumentum  enim  eo  tende- 
bat,  ut  probaiet  Deum  necessitatem  inferre 
voluntati,  hoc  modo :  Deus  potest  necessitare 
voluntatem  creatam ,  necessitate  naturahter 
prsecedente ;  sed  hoc  non  potest,  ahquid  ahud 
faciendo,  quam  tantum  volendo,  quoniam  nullo 
alio  modo  agit  ad  extra,  neque  aliter  volendo, 
quam  prius  naturaUter  ei  sic  vult ;  ergo  Deus 


necessitat  de  facto  quamUhet  voluntatem  crea- 
tam  ad  quemUhet  actum  suum  Ulerum ,  et 
ad  quamUhet  cessationem  et  vacationem  ah 
actu  naturaUter  prcecedente.  Respondet  au- 
tem  in  hunc  modum  :  Licet  Deus  possit  volun- 
tatem  creatam  quamlihet  necessitare,  non  ta- 
men  sic  necessitat  eam^,  et  cymprohatur,  quia  si 
necessitaret,  7ioc  non  faceret,  nisi  volendo  ;  dico 
quod,  Ucet  Jioc  faceret  volendo  ,  tamen  non  vult 
nunc  iUud  quod  vellet  tunc;  taUs  enim  necessi- 
tas  proveniret  ex  impressione  aUcujus  formce, 
quce  nunc  non  imprimitur,  id  est,  gratia  con- 
stmmata,  vel  exaUqua  motione  speciaU  Dei,  qua 
nunc  non  movetur.  Profecto  videtur  expressum 
testimonium ;  supponit  enim  Gapreolus  quod, 
si  Deus  imprimat  vohmtati  formam  vel  mo- 
tionem,  ex  qua  necessario  sequatur  operatio 
in  voluntate ,  iUa  erit  necessitas  exchidens  H- 
bertatem,  Hcet  sit  in  sensu  composito,  seu 
suppositionis  divinae,  et  inde  infert,  Deum 
nunc  per  gratiam  non  dare  homini  hanc 
motionem ,  ne  ihum  necessitet.  Unde  ibi- 
dem,  2  et  3  principale  contra  eamdem  con- 
chisionem,  generahter  supponit  necessitatem 
ex  suppositione  nntecedente  repugnare  hber- 
tati.  Et  ad  quintum  ,  negat  omnem  effectum 
ita  provenire  a  causa  prima,  ut  non  sit  in  po- 
testate  causse  secundee  illum  impedire  ;  ideo- 
que,  ut  efifectus  hbere  fiat,  requirit  potestatem 
resistendi ,  etiam  supposita  omni  praevia  dis- 
positione  ,  quaj  in  ea  sit  antecedens  ad  agen- 
dum ,  ut  in  solutione  ad  3  exposuerat.  Hsec 
autem  omnia  repugnant  cum  prsedetermina- 
tione  physica,  ut  ex  dictis  constat.  Et  ideo 
idem  Capreolus,  in  i,  distinct.  40  ct  sequen- 
tibus,  tractans  de  concordia  preedestinationis, 
praescientise  et  voluntatis  divinse,  cum  hber- 
tate  hominis,  semper  evitat  necessitatem  pro- 
venientem  a  suppositione  antecedente,  quod 
sine  hbertate  antecedat,  et  ab  illa  inevitabih- 
ter  proveniat  effectus;  imde  virtute  evitat  phy- 
sicam  praedeterminationem ,  hcet  eo  nomine 
non  utatur. 

13.  Allegatur  eodem  modo  Soncinas.  —  Et 
eodem  modo  allegari  potest  Soncinas,  hb.  9 
Metaphys.,  qusest.  17.  Nam  ex  professo  probat 
ad  hbertatem  actus  necessariam  esse  poten- 
tiam,  prius  natura  quam  operetur,  ita  esse  in- 
differentem,  ut  nihil  in  ea  sit  necessario  deter- 
minatum  ad  velle ,  aUoqui  (ait)  iUum  veUe  non 
esset  co7itingenter  a  vohmtate ,  sed  necessario. 
Ferrariensis  etiam,  hcet  ahas  concursum  prse- 
vium  ejusque  necessitatem  doceat,  ut  in  hb.  3 
retuh,  nihilominus  de  auxihis  gratiae  loquens, 
libr.  3  contr.  gent.^  cap.  159,  ipsa  rei  veritate 


632 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 


ductus,  ea  docet  quae  cum  proedeterminantc 
auxilio  ejusque  necessitate  non  subsistunt. 
Dixit  enim  imprimis,  causam  ob  quam  ,  ex 
duobus  excitaiis,  unus  se  prseparat  ad  gra- 
tiam ,  et  non  alius,  in  libertatem  arbitrii  et 
non  in  defectum  alicujus  auxilii  necessarii  ad 
talem  praeparationem  esse  reducendam  ;  qnia 
in  potestate  utriusque  est  habere  omne  auxi- 
lium  ad  talem  preeparationem  necessarium. 
Unde  addit  quod,  si  alicui  sine  culpa  sua  auxi  - 
lium  necessarium  negaretur,  non  posset  illi 
carentia  preeparationis  imputari.  At  si  physica 
prsedeterminatio  est  necessaria,  non  est  in  ho- 
minis  potestate  ,  nec  qui  illa  caret,  sua  culpa 
illa  privatur,  ut  supra  ostensum  est. 

14.  Septimo,  prmcipaliler  allegatur  j^gi- 
dius.  —  Septimo,  principaUter  allego  ^Egi- 
dium,  quem  Cnmel  nobis  objicit  in  %  distinct. 
25^  quaest.  2,  art.  K,  quia  dicit,  ut  anima  con- 
vertatur  in  Deum,  conversione  qua  se  ad  gra- 
tiam  disponat,  necessarium  esse  ut,  ordine 
saltem  uaturee,  prcecedat  divinus  quidam  im- 
petus.  Quis  autem  hoc  negat  ?  Oporteret  ergo 
referre  quomodo  ^Egidius  illum  impetum  de- 
claret,  et  an  significet  preedeterminare  volun- 
tatem,  vel  potius  rehnquere  illam  indifferen- 
tem.  Nam  quod  ad  primum  attinet,  postquam 
iEgidius  allegavit  illa  loca  Scripturse :  Ecce  sto 
ad  ostium,  et  pulso  ;  Audiam  quid  loquatur  in 
me  Dominus;  adjungit :  Hiijiismodi  autempul- 
sationes,  vel  locutiones,  aut  conversiones,  pos- 
sunt  dici  loni  impetus  quos  continue  vel  quasi 
continue  Deus  facit  in  anima  nostra.  Nihil  ergo 
aliud  per  hos  impetus  ^Egidius  intellexit,  uisi 
motus  gratise  excitantis,  quos  infra  vocationes 
Dei  appellat.  Estque  evidens  argumentum, 
quia  dicit  illos  continue,  vel  quasi  contimoe,  et 
iterum,  semper  vel  quasi  fieri  a  Deo  in  anima 
nosira,  quod  non  potuit  dicere  nisi  propter  in- 
spirationes  divinas,  quse  sunt  motus  vitales 
quos  percipimus,  et  per  quos  nobis  loquitur, 
vel  nos  terret  aut  afficit :  nam  prsedetermina- 
tio^  etiamsi  daretur,  non  ita  frequenter  fit,  sed 
solum  cum  libere  consentimus. 

45.  Et  hinc  evideuter  convincimus,  non  lo- 
qui  yEgidium  de  impetu  praedeterminante^  sed 
de  inclinante,  quia  illi  impetus^  qui  quasi  con- 
tinuo  fiunt  in  nos,  raro  habent  effectum  con- 
sensus  liberi.  Unde  adjungit  ille  auctor:  Cum 
ergo  tales  impetus  sequimur,  dicimur  aperire 
Deo ;  et  infra  :  Et  ipse  in  nobis  suam  vocem  au- 
dientihus,  et  suis  impetihos  seu  motilus  ohlem- 
perantihus  largitur  suam  gratiam.  In  quibus 
verbis  aperte  supponit  non  semper  homiues 
sequi  illum  impetum,  uec  aperire  pulsanti,  ac 


proinde  non  esse  prsedeterminantem ;  imo 
quod  hoc  sit  in  nostra  libertate,  aperte  sentit, 
dicens  ulterius :  1%  nohis  autem  est  permanere 
in  virtute,  et  sequi  Deum  ad  liancvocantem,  vel 
secedcre,  etc,  et  sequi  diaholum  ad  malitia^n 
vocantem.  Et  infra  dicit  hos  impetus  gratise, 
etiam  in  statu  legis  naturai,  datos  fuisse  ho- 
minibus,  quos  aliqui  sequentes  dispo7ieha?itur 
ad  gratiam,  et  conchidit  idem  fuisse  servatum 
in  Angelis.  Profecto  in  toto  hoc  discnrsu  evi- 
denter  docet  liic  auctor  nostram  sententiam, 
nec  inter  illos  impetus  gratise  excitantis  et 
conversionem  agnoscit  aUud  medium  auxi- 
lium,  quod  ordine  naturee  antecedit  coopera- 
tionem  hberi  arbitrii,  et  expresse  etiam  dicit, 
in  aliis  agentibus,  vel  ad  operationem  ordinis 
naturahs,  non  esse  necessarium  ahquem  im- 
petum,  sed  solam  operationem  Dei,  secundum 
quod  Deus  in  omni  operante  operatur.  Addi 
etiam  potest  quod,  in  eodem  2,  distinct.  1, 
qusest.  \,  art.  2,  §  Sunt  alii  impetus,  ad  ope- 
ra  gratiae  solum  postulat  ex  parte  Dei  motus 
gratise  excitantis,  quos  vocat  impetus,  quos 
possumus  sequi ;  quos  sequendo  adipiscimur  gra- 
tiam,  et  non  sequendo  simus  in  culpa.  Et  eo- 
dem  modo  de  Angelis  loquitur. 

46.  Octavo,  refertur  Adrianus.  —  Octavo, 
refero  Adrianum,  quem  Ledesma  contra  nos 
allegat  in  ^,  quaest.  de  Sacrament.  pcenit.,  de 
quo  Sacramento  plures  queestiones  tractat 
Adrianus ;  hanc  vero  materiam  solum  altingit 
in  qusest.  d,  post  tractatum  de  Restitut.,  in  art. 
3,  qui  incipit :  Tertio  restat^  in  cujus  initio 
dicit,  terram  animce  nihil  Deo  dignum  posse  ef- 
ficere,  nisi  sole  graticB  illustretur,  et  ad  ope- 
randum  excitata  adjuvetur.  Et  infra  dicitani- 
mam  non  posse  curari  a  morbo  peccati  via  na- 
turae,  sed  medicina  ccelestis  gratice  vaorhum  il- 
lum  vincere,  et  animam  sanare  potest ,  anima 
quidem  coopera7ite,  sedmitius  principaliter.  Ni- 
hil  certe  est  in  his  verbis  quod  ad  pra^deter- 
minationem  uUo  modo  pertiueat.  Pergit  vero, 
dicens  cum  Augustino :  Magyia  gratiie  com- 
mendatio,  quia  nemo  tenit,  nisi  tractus;  et  iude 
inducit  admirationem,  cur  Jmnc  trahat  et  il- 
lumnon  trahat,  cum  responsione  Augustini,  et 
verljis  Cliristi :  Si  in  Tyro  et  Sidone,  et  loco 
Augustini  in  quo  tractionem  explicat  per  ex- 
citationes  congruentes.  Unde  nihil  invenio  in 
illo  auctore,  in  quo  a  nostra  sententia  discre- 
pet,  nam  potius  iUi  favet,  cum  non  agnoscat 
nisi  gratiam  excitantem,  et  cooperantem,  et 
exeitantem  quoad  efficaciam  per  congruita- 
tem  declaret  more  Augustiniano. 

17.  Nouo,  hic  addi  possunt  omnes  auctores 


CAP.  XLVII.  QUID  MODERNI  SCRIPTORES  DE  HAC  CONTROVERSIA,  ETC. 


633 


quos  in  prolegomen.  1  adduximus,  dicentes 
ad  liberam  actionem  necessarium  esse  ut,  po- 
tentia  proxima,  positis  omnibus  prserequi- 
sitis  ad  agendum,  possit  agere  et  non  agere. 
Item  quos  allegavimus  in  lib.  3,  dicentes  vo- 
luntatem  prseexistentem  ordine  naturee  plene 
constitutam  in  actu  primo^  et  sic  indetermi- 
natam,  seipsam  determinare  cum  concursu 
proportionato  et  simultaneo  primse  causse  of- 
ferentis  illum  de  se  indiflerenter ,  et  quasi 
dependenter  a  libera  cooperatione  volunta- 
tis.  Ex  his  enim  principiis  evidenter  refelli- 
tur  necessitas,  imo  et  possibilitas  auxilii  prse- 
determinantis  ad  actum  liberum,  etiamsi  su- 
pernaturalis  sit^  quia  et  ratio  libertatis  ea- 
dem  est,  formaliter  loquendo ,  in  actu  su- 
pernaturali',  et  propter  supernaturalitatem 
non  postulat  actus  majorem  determinationem 
antecedentem  in  potentia  libera,  sed  majores 
et  supernaturales  vires,  quse  in  actu  primo 
sine  prsedeterminatione  dari  possunt. 

18.  Quidam  vero  contra  nos  allegat  Docto- 
res  Scholasticos,  asserentes  voluntatem  bene- 
placiti  Dei  infallibiUter  et  semper  impleri,  et 
esse  immutabilem,  prsedefinireque  actus  U- 
beros,  prsesertim  prsedestinatorum,  et  ad  hoc 
citat  Bonaventuram^  in  \,  distinct.  40  et  47  ; 
Scotum^  distinct.  39  et  46 ;  Capreolum,  dis- 
tinct.  45  et  47;  Herveum;;  distinct.  38  et  46 ; 
et  Guillelmum  de  Rubion.,  l,  distinct.  38^  46 
et  47 ;  et  posset  allegare  omnes  de  vokmtatej 
scientia  et  prsedestinatione  Dei  scribentes. 
Sed  illa  omnia  generaha  sunt,  et  de  illis  non 
est  inter  nos  controversia.  Nemo  enim  Ga- 
thohcus  negat  voluntatem  Dei  absolutam  et 
beneplaciti  semper  impleri^  et  esse  immutabi- 
lem,  nec  etiam  de  preedefinitione  actuum  li- 
berorum  nunc  disputamus_,  et  nullus  fere  est 
qui  absolute  neget  posse  Deum  illos  prsede- 
finire,  sed  tota  controversia  est  de  modo  prse- 
definitionis,  et  concordise  cum  usu  hbertatis 
nostrse,  et  consequenter  de  modo  quo  Deus 
efiicaciter,  seu  infallibiliter  exequitur  per  ho- 
minem,  id  quod  prsedestinavit  aut  preefinivit 
eum  velle. 

19.  At  vero  dicti  auctores  nunquam  do- 
cuerunt  hanc  executionem  fieri  media  prse- 
determinatione  ad  extra,  quse  ita  necessitet 
voluntatem,  ut  non  possit  illi  resistere,  post- 
quam  illi  semel  imprimitur  simili  vel  majori 
necessitate  ac  independeuter  ab  ejus  liber- 
tate,  nullusque  invenietur  ex  antiquis  Theo- 
logis  qui  talem  praedeterminationem  cum  li- 
bertate  arbitrii  concordare  fuerit  conatus.  Imo 
supponere  videntur  concordiam  libertatis  cum 


tali  prsedeterminatione  esse  impossibilem,  et 
ideo,  illa  praetermissa,  aliter  concordiam  ex- 
plicant,  vel  media  aliqua  conditione  inclusa 
in  objecto  divini  decreti,  ut  Alensis,  vel  me- 
dia  aliqua  praescientia,  ut  Bonaventura  supra, 
et  tractat  bene  Andreas  de  Castronov.  in  1, 
distinct.  22^  quaest.  5  et  6,  et  attigit  Okam  in 
1,  distinct.  83^  qutest.  \,  litter.  1 ;  Gregorius^ 
qusest.  2^  art.  2;  Gabriel,  art.  1,  in  2  parte 
illius ;  Waldens.,  lib.  1  Doctrinal.  fid.,  cap.  28 ; 
Joan.  Arboreus,  tom.  1  Theosoph,,  lib.  A, 
cap.  11.  Idemque  constare  potest  ex  dictis  de 
libero  arbifcrio  in  prolegom.  1,  et  de  concursu 
Dei  cum  voluntate  creata^  in  lib.  3.  Quocirca, 
in  locis  citatis  dicunt  quidem  in  generali  di- 
vinam  voluntatem  absolutam  semper  impleri, 
et  ad  ejus  omnipotentiam  pertinerC;,  ut  possit 
quod  vult  facere,  per  voluntatem  creatam  li- 
bere  operantem,  modum  autem  in  particu- 
lari,  vel  non  declarant,  vel  semper  ita  illum 
exponunt,  ut  necessitas  quse  in  illo  intervenit, 
non  sit  antecedens,  sed  consequens^  ut  ssepe 
tetigimus. 

GAPUT  XLVII. 

QTJID  MODERNI  SCRIPTORES  DE  HAC  CONTROVERSIA 

SENSERINT. 

1 .  Opinio  modernonm  scriptorum  post  Con- 
cilium  Tridentimim.  —  Eos  scriptores  sub  hoc 
titulo  comprehendo,  qui  post  Goncilium  Tri- 
dentinum  hoc  punctum  attigerunt^  et  ideo 
initium  sumam  a  M.  Soto,  qui  eodem  tem- 
pore,  et  ad  ipsum  Goncilium,  opus  de  Natur 
et  Grat.  scripsit,  et  magnam  merito  apud 
omnes  habet  auctoritatem.  Hunc  ergo  insi- 
gnem  Theologum  pure  et  sincere  pro  nostra 
sententia  allegavi  in  libro  tertio  de  Auxiliis, 
cap.  13j  in  fine,  quod  male  tulerunt  contra- 
rise  sententise  Auctores,  et  quidam  ipsorum 
tacite  me  accusat ,  quod  non  ex  fide  verba 
ejus^  qusedam  interposita  subticendo^  allega- 
verim,  ipseque  longo  discursu  Sotum  in  suam 
sententiam  trahere  conatur.  Sed,  licet  potue- 
rim  vel  Sotum  non  attente  legere,  vel  pro- 
pter  afi"ectum  ad  propriam  sententiam  illum 
non  intelligere,  verisimile  tamen  assero  fide- 
liler  eum  retulisse,  sicut  illum  intellexi,  ni- 
hilque  ad  occultandum  vel  mutandum  ejus 
sensum,  sed  solum  brevitatis  causa  aliqua  ver- 
ba,  quse  necessaria  non  videbantur,  omisisse. 
Nunc  vero,  cum  iterum  atque  iterum  varia 
ejus  loca  relegerim ,  constanter  aifirmo  de 
auxilio  gratise  idem  quod  uos  diximus    do- 


63i 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACi  GRATI.E  DEl. 


cuisse,  excepto  uno  modo  loquendi  de  auxi- 
lio,  seu  concursu  simultaneo,  in  quo  etiam 
nunc  alii  recentiores  Thomistee  a  Soto  dis- 
crepant,  et  fortasse  solum  in  verbis  discri- 
meu  positum  est. 

'.'.  AUegatur  Soto.  -—A  Deo  neminem  co- 
actu  ad  se  trahi,  —  Notandum.  —  Explico 
singula.  Nam  Soto^  in  libr.  1  de  Natur.  et 
Grat.,  cap.  15,  assertionem  delibertate  nostra 
in  operibus  conversionis  inde  probat,  quod 
neminem  coactu  Deus,  vel  necessilate  ad  se  tra- 
Mt,  sed  i7i  nostra  est  potestate  gratiam  ejus 
respuere.  Ubi  pondero,  primo,  post  vocem 
coactii,  addidisse  'oel  necessitate,  ut  non  so- 
lum  libertatem  a  coactione,  sed  veram  indif- 
ferentise  libertatem  tueretur.  Secundo,  noto 
loqui  de  necessitate  ab  extrinseco  iliata  a  Deo, 
posita,  ex  parte  intellectus,  advertentia  ne- 
cessaria  ac  sufSciente  ad  conversionem,  nam 
excludit  necessitatem  a  Deo  provenientem,  ab 
illo  qui  actu  convertitur.  Unde  talis  necessitas 
non  poterat  esse  nisi  ex  aliqua  motione  Dei, 
ac  proinde  respectu  illius  in  sensu  composito. 
Judicavit  ergo  Soto  lianc  necessitatem  esse 
contrariam  verge  libertati,  et  ideo  illam  in 
conversione  negavit;  quam  tamen  fautores 
physicse  praedeterminationis  vel  requirunt, 
vel  admittunt.  Denique  ad  libertatem  hanc 
necessarium  credidit,  ut  in  homine  qui  con- 
vertitur  sit  potestas  resistendi  gratise,  utique 
trahenti,  nam  hoc  est  illam  respuere,  ut  su- 
pra  circa  Concilium  Tridentinum  diximus,  cu- 
jus  formam  loquendi  Soto  imitatus  est;  postea 
vero  addit  nunquam  per  Deum  stare,  quomi- 
nus  ipsi  pulsanti  aperiamus,  quod  certe  non 
ita  esset,  si  prsedeterminatio  esset  necessaria, 
ut  supra  ostensum  est;  postea  vero^  radicem 
propriam  hujus  veritatis  attingens,  ait :  Non 
enim  ad  se  nos  trahit  Deus,  ut  pecudes,  etc, 
sed  illuminando,  dirigendo,  pulsando,  et  insti- 
gando,  ubi  non  aliter  modum  tractionis  et 
praimotionis  Dei  exponit,  quam  nos  cum  Au- 
gustino  explicavimus.  Neque  in  toto  discursu 
illius  capitis  ahud  peragit ,  nisi  eamdem  doc- 
trinam  verbis  Scripturae,  Augustini,  Hierony- 
mi,  et  Bernardi  confirmare. 

3.  At  vero  in  fine  quarti,  hunc  eumdem 
locnm  recoguosceus,  Soto  repetit  quod  ibi 
dixerat,  causam  proximam  cur  ex  duobus  vo- 
catis  unus  justificatur,  et  non  alius,  ex  liber- 
tate  arbitrii  sumendam  esse,  scihcet,  quia  iste 
assentire  voluit,  ille  noluit;  nam  ex  pradeter- 
minatione  solum  causa  remota  redditur.  Ad- 
dit  priorem  partem  esse  intelligendam  de 
pausa  materiali  et  dispositiva,  quod  intelligit 


respectu  infusionis  primse  gratise  ,  nam  re- 

spectu  actualis  conversionis,  cur  in  uno  sit  et 

non  in  alio,  causam  proximam  dicit  esse  li- 

bertatem  voluntatis.  Addit  tamen  :  Quida?n  ve- 

ro  hoc  taxare  voluerunt,  dicentes  quod  nimium 

trihuerim    Wbero   ardifrio    in  justificationis 

causa.   Si  nobis  exposuisset  Soto   quam  ob 

causam  illi  censores,  quos  refert,  dictum  ejus 

taxare  voluerint ,  evidentius  mentem   suam 

explicasset.  Verisimillimum  autem   existimo 

ideo  censores  illos  in  dictis  Soti  oflfendisse, 

quia  motionem  Dei  prsedeterminantem  e  me- 

dio  tollebat,  et  quia,  prseter  prsedestinatio- 

nem,  non  reddebat  ex  parte  Dei  aham  causam 

proximam,  ob  quam  ex  duobus  vocatis  unus 

convertatur,  et  non  alius,  prseter  libertatem 

vokmtatis,  sentiens  in  tota  vocatione,  et  in 

omnibus    motionibus     preevenientis     gratiai 

posse  esse  eequahtatem,  et  niliilominus  in  ac- 

tuali  conversione  posse  esse  discrimen  ;  hoc 

enim  est  quod   ibidem  ait  :   Cum  ex  duohus 

utrumque  Deus  aspiret ,    cur  iste  converta- 

tur,  et  non  ille,  reddi  non  potest  causa,  nisi 

guia  unus  prcelet  assensum,  alter  vero  mini- 

me.  Quod  certe  non  esset  verum,  nisi  aspira- 

tio  esset  sequalis,  alioqui  ex  majori  aspiratio- 

ne  posset   reddi  ratio.  In  illa  ergo  doctrina , 

evidenter  supponebat  Soto   non  dari  ei  qui 

convertitur,  prsedeterminationem  prseviam , 

quee  alteri  negetur.  Hoc  ergo  est  quod  alii 

taxare  vokierunt;  jam  enim  fortasse  opinio 

illa  incoeperat  pulsare.  Et  nihilomiuus  ipse 

constanter  respondet :  Et  tamen  salva  semper 

Ecclesiw  Catholica?  censura ,  arhitror  neces- 

sario  dicendum.  Et  rationem  reddens,  addit: 

Assensus  (enim  liieri  arhitrii  no7i  est  causa 

prasveniens  motionem  Dei,  sed  effectus  ejiis- 

dem  motionis  idem  prcBveniemtis  liherum  arhi- 

trium.  Qualis  autem  illa  sit,  explicat,  dicens  : 

Est  enim  pulsatio,  et  aspiratio  Dei  ad  corda 

nostra ;  et  de  hac  aspiratione,  et  pr8evenient(3 

motione,  dicit  esse  causam  nostri  consensus, 

non  tamen  liabere  hunc  eflfectum  necessario, 

quia  oportet  liberum  etiam  arbitrium  suam 

cooperationem   adjungere,    quam   doctrinam 

exemplis  et  testimoniis  locupletat,  nihil  tamen 

mutat  neque  addit  in  substantia  doctrinfe,  et 

ideo  non   oportuisset  tam  prolixe  verba  re- 

ferre,  nisi  nos  adversariorum  instantia  coge- 

ret.  lllud  denique  verbum,  quod  postea  sub- 

dit  ;  Qm  audit  et  discit,  venit  ad  me :  quasi  in 

nostra  potestaie  sit  trahenti  assentire,  vel  dis- 

sentire  ,  pra^detcrminationi   est   contrarium , 

quia  talis  potestas  non  est  in  nobis,  si  trac- 

tio  per  physicam  prsedeterminationem  fiat. 


CAP.  XLVII.  QUID  MODERNI  SCRIPTORES  DE  HAC  CONTROVERSIA,  ETC. 


635 


4.  Hanc  eamdem  doctrinam  latius  exposuit 
Soto  in  dicto  lib.  \,  cap.  16^  ut  in  altero  loco 
refert,  et  tacite  confirmat.  Ibi  enim  tres  ordi- 
nes  effectuum  gratise^  qui  in  nobis  fiunt  a  Deo^ 
distinguit;  in  primo^  ponit  motiones  gratise 
prsevenientis,  quibus  Dcus  solus  movet  corda 
nostra ;  explicat  autem  idem  Soto  particulam 
illam  solus,  excludere  liberam  cooperationem 
nostram;,  non  tamen  vitalem  efficientiam.  Et 
in  hoc  ordine  ponit  inspirationes ,  illuminatio- 
nes,  pulsationes,  ac  denique  totam  internam  vo- 
caiio7iem,  quam  excitanclo  et  suggerendo  Deus 
in  nobis  facit.  Neque  agnoscit  aliam  motio- 
nem  preeviam,  quee  a  solo  DeO;,  nobis  nec  li- 
bere  nec  vitaliter  cooperantibus_,  in  nobis  fiat : 
Neque  ego  (inquit)  conirarium  potui  unquam 
excogitare.  In  tertio  ordine  ponit  habitus  infu- 
sos,  qui  ad  prsesens  non  referunt.  Igitur  in  se- 
cundo  ordine  ponit  quemlibet  actum  super- 
naturalem  Hberum,  etiam  ipsam  conversio- 
nem,  inter  quam  et  priores  actus  gratiae  ex- 
citantis,  non  ponit  mediam  aHquam  motio- 
nem_,  quse  a  Deo  solo  fiat,  sed  dicit  simul  tem- 
pore  fieri  a  Deo  et  a  nobis.  Et  ita  ad  hunc  se- 
cundum  effectum,  prgeter  priorem  gratiae  mo- 
tionem,  nihil  aliud  requirit,  nisi  auxilium  si- 
multaneum,  seu  generalem  gratiae  concursum. 
Unde,  paulo  inferius,  de  hoc  secundo  genere 
motionis  Dei  ait :  Neque  aliud  est  me  Deum  Jioc 
modo  movere,  quam  mecum  concurrere  ad  eli- 
ciendum  liherum  actum.  Et  ibidem  expresse 
addit,  quando  unus  convertitur^  et  non  alius, 
esse  necessario  inaequahtatem  in  hoc  concursu, 
non  vero  in  praevenientibus  motionibus. 

5.  Effugium.  —  Occurritur  effugio.  —  Di- 
ces  ex  his  recte  coUigi  non  posuisse  Soto  prse- 
definitionem  distinctam  ab  actu  conversionis, 
seu  in  actu  primo^,  nihilominus  tamen  potuisse 
illam  ponere  in  actu  conversionis,  seu  in  ip- 
somet  concursu  ad  illum.  Et  videtur  ita  sen- 
tire^  nam  ait  per  hanc  motionem  Deum  nos 
trahere,  convertere,  prsemovere^  eoque  ah- 
quem  mehus  converti,  quo  hanc  motionem 
recipit  arctiorem  et  mehorem.  Denique  addit 
illam  motionem  Dei,  licet  sit  simul,  esse  prio- 
rem  natura  cooperatione  tiheri  arbitrii;  cum 
ergo  inseparabihs  sit  cooperatio  liberi  arbitrii 
ab  illa  motione  Dei,  erit  iUa  prsedeterminatio 
ejus  in  actu  secundo.  Quam  vero  fuerit  Soto 
ahenus  ab  hac  cogitatione  poneudi  prsedeter- 
minationem  in  tah  concursu,  evidenter^ut  opi- 
nor,  convincitur  ex  his  quaj  dicit  in  principio 
ejusdem  capitis ;  proposita  enim  difficultate 
quomodo  possit  voluntas  Hbere  consentire, 
cum  Deus,  per  suam  omnipotentem  voluuta- 


tem,  cui  humana  non  potest  resistere,  iham 
moveat,  respondet  in  summa,  voluntatem  hu- 
manam  posse  illi  motioni  resistere,  seu  facere 
ut  in  re  non  ponatur,  neque  hoc  esse  contra  om- 
nipotentiamDei,  quia  ipse  disposuit  cumsingu- 
lis  causis  modo  proprio  concurrere,  cum  natu- 
ralibus  naturahter,  et  cum  voluntariis  libere. 
Et  ad  hoc  exphcandum  subjungit :  Quocirca, 
quidquidDeus  vult  voluntate  alsoluta  et  quce  di- 
citur  heneplaciti,  fitjuxta  illud:  Volu7itati  ejus 
quis  resistet  ?  Quando  autem  cum  liiero  homine 
concurrit,  non  vult  illud  fieri  nisi  salva  Jiumana 
natura,  et  libera  voluntate,  quce  idcirco  resistere 
Deo  potest.  Ubi  evidenter  distinguit  hanc  pos- 
teriorem  voluntatem  a  voluntate  absohita,  et 
beneplaciti,  et  cui  resistere  nuUus  potest ;  er- 
go  sentit  esse  conditionatam,  et  ob  inclusam 
conditionem  non  esse  omnino  efficacem  ac  be- 
neplacitij  ac  proinde  illi  resisti  posse.  Condi- 
tionem  autem  in  illa  voluntate  ex  parte  ob- 
jecti  inclusam  explicat  inferius,  dicens  :  Sunt 
ergo  alia  secundi  generis  opera,  quce  ita  in  no- 
lis  Deus  exercet,  si  nos  tamen  assenstmi  prce- 
beamus.  Haec  ergo  conditio  est  in  objecto  illius 
voluntalis  posita^  et  ideo  non  est  absoluta,  nec 
omnino  efficax,  et  inde  fit  ut  liberum  arbi- 
trium  possit  illi  resistere^  vel  suspeudendo  ac- 
tum  suum^,  vel  alium  repugnantem  efficiendo. 
Quod  certe  non  posset,  si  Deus,  per  absolutam 
voluntatem  talis  actus  vel  effectus,  concursum 
suum  praestaret;  tunc  enim,  et  solum  ad  illum 
actum  offerret  concursum  et  sic  nullum  alium 
actum  posset  voluntas  hominis  efficere,  et  de- 
terminaret  prorsus,  vel  potius  necessitaret  vo- 
luutatem  hominis  ad  exercitium  talis  actus,  ut 
supra  ostensum  est:  quapropter  nullo  modo 
posset  humana  voluntas  illi  voluntati  Dei  re- 
sistere.  In  his  ergo  omnibus  Soto  nobiscum 
consentit.  Alia  vero  quse,  ex  eodem  Soto,  su- 
per  EpistoL  ad  Rom.,  allegari  solent,  ad  rem 
non  pertinent;  nam  sunt  generalia  principia 
de  gratia  prsemovente  et  efficaci,  et  de  prse- 
destinatione,  quam  omnes  admittimus. 

6.  Unum  vero  est  in  quo  Soto  a  nobis  dif- 
ferre  videtur,  quia  dicit  illum  concursum, 
prout  est  motio  Dei,  esse  priorem  natura  quam 
sit  cooperatio  nostree  voluntatis,  et  conseqnen- 
ter  esse  unum  ex  prserequisitis  ad  consensum, 
et  non  ex  concomitantibus.  Sed  in  hoc  ejus 
sententiam  non  probamus,  nisi  fortasse  ita 
explicetur,  ut  in  verbis  tantum  a  nobis  dis- 
crepet.  Non  enim  ponit  duos  concursus  Dei 
necessarios  ad  consensum  post  motionem  gra^ 
tiee  excitantis,  sed  unum  tantum,  ut  ex  dis-. 
cursu  illorum  capitum  constat;  ille  autem  con-! 


636 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GP.ATI.^  DEI. 


cursus  imbibitus  necessario  esse  debet  in  ipsa 
actione  voluntatis,  et  ab  illa  in  re  non  dis- 
tingui ,  ideoque  nec  potest  esse  ex  prserequi- 
sitis  ad  agendum^  neque  prius,  sed  simul  na- 
tura,  secundum  propriam  rationem  causali- 
tatis.  Et  in  hoc  jam  nobiscum  conveniunt 
moderni  Thomistae,  et  consequenter  recedunt 
a  sententia  Soti^  in  illo  sensu  intellecta.  Quod 
si  fortasse  Soto  existimavit  in  ipsomet  actu 
consensus  actionem  Dei  et  actionem  volunta- 
tis  esse  in  re  distinctas,  et  ideo  actionem  Dei 
esse  prserequisitam  et  priorem  natura,  jam 
hoc  a  nobis  satis  refutatum  est  in  cap.  18.  Et 
supposito  illo  sensu,  fateor  incaute  incidisse 
in  quemdam  modum  physicse  prsedetermina- 
tionis,  non  vidisse  autem  repugnantiam  quam 
hic  sensus  inckidit  cum  his  quae  in  eodem 
capite  dixerat^  nec  fortasse  de  illatione  cogi- 
tasse.  Posset  tamen  intelligi  de  prioritate  na- 
turae  late  sumpta,  ut  dicit  prioritatem  inde- 
pendentiae  et  perfectionis,  vel  certe  posset  ex- 
poni  de  auxiUo^  non  ut  jam  posito  in  volun- 
tate  hominis^  sed  ut  oblato  ex  parte  Dei ;  sic 
enim  dicitur  recte  esse  prius  natura,  et  cum 
illo  sic  oblato  posse  voluntatem  hominis  age- 
re,  seu  ei  resistere.  In  alio  enim  sensu,  im- 
possibile  est  quod  Soto  ait,  illo  posito,  esse  in 
facuUate  vohmtatis  agere  et  non  agere  .•  nam 
cum  dicitj  illo  posito,  jam  facit  sensum  com- 
positum ;  at,  posito  ad  extra  concursu  Dei  in 
hominis  voluntate,  impossibile  est  illam  non 
agere.  Et  similiter  falsum  erit  quod  dicit  : 
Ante  divimm  conciirsum  oion  potest  voltmtas 
agere,  nam,  loquendo  de  concursu  ad  extra 
posito  in  vohmtate  hominis,  falsum  est,  nam 
prius  tempore  vel  natura  quam  illum  in  se 
recipiat,  potest  voluntas  agere,  quia,  utpossit, 
sufiicit  ut  habeat  concursum  oblatun;i.  Fateor 
tamen  Sotum,  si  in  hoc  sensu  locutus  est,  im- 
merito  et  sequivoce  sententiam  quam  refert 
impugnare.  Quapropter  in  liac  parte  ejus  phi- 
losopliandi  rationem  non  probamus. 

7.  Refertur  Vega.  —  Secundo  loco  allegari 
solet  in  utramque  partem  Vega,  lib.  6  in 
Trident.,  a  cap.  4  usque  ad  9.  Sed  ibi  fere 
transcribit  doctrinam  Soti,  ideoque  circa  ejus 
loci  sensum  immorari  non  oportet,  nam  re- 
vera  lubrice  loquitur,  quamvis  nihil  ibi  dicat 
quod  sine  preedetermiuatione  physica  iutelligi 
non  possitj  ut  libr.  1  de  Auxil.,  cap.  14,  et 
hb.  3,  cap.  13,  sufficienter  explicavi.  In  lib. 
autem  12,  cap.  22,  ad  primam  objcctiouem, 
sic  inquit  :  Cuperem  clare  et  distincte  tradi, 
perinde  esse  in  nostra  potestate  omnia  exercitia 
virtutmi,  ad  quce  credimus  esse  necessariam 


Dei  gratiam,  ac  si  solus  generalis  comursus 
sufficeret,  etc.  Et  rationem  reddit  infra,  quia 
Deus  tam  admirabiliter  suum  om.nem  concur- 
sum,  et  omnem  stiam  scientiam.,  prcsdestinatio- 
nem,  et  vohmtatem  voluntatis  nostrce  arhitrio 
siibjecit,  ut  possit  ipsa  de  se  quidquid  vohcerit 
statuere.  Certelisec  male  cohserere  possunt  cum 
physica  prsedeterminatione,  imo  exaggeratio- 
nem  continent,  quam  prudenter  accipere  et 
explicare  oportet.  Prseterea,  in  lib.  13,  c.  12, 
multa  dicit  de  auxilio  efficaci,  quse  cum  prse- 
determinatione  physica  subsistere  non  pos- 
sunt.  Nam  imprimis  ait  peccatorem  indura- 
tum,  qui  a  Deo  sufficienter  excitatur,  posse 
auxihum  efficax  ad  ultimam  conversionem  et 
dispositionem  ad  justitiam  impetrare,  si  velit. 
In  quo  duo  includuntur  :  imum  est,  hominem 
sic  excitatum  posse,  per  illam  solam  excitatio- 
nem,  cum  generaU  concursu  gratise,  proxime 
et  immediate  aliquid  hcite  operari,  quo  aliud 
majus  auxilium  impetret ;  ahud  est,  auxiUum 
efficax  esse  in  hominis  potestate  interdum 
proxima,  interdum  remota,  in  ordine  ad  di- 
versos  actus.  Utrumque  autem  horum  pugnat 
cum  physica  praedeterminatione,  ut  satis  in 
superioribus  ostensum  est.  Verba  aliqua  ejus, 
quia  energiam  et  vim  habent,  hic  transcri- 
bam ;  cum  enim  dixisset  induratos  posse  poe- 
nitere,  licet  in  divina  providentia  et  prophetia 
infallibile  sit  eos  non  acturos  pcenitentiam, 
subdit :  J^t  Jiorum  07)inium  causa  est,  quia,  licet 
nullus  valet  pmnitere  si?ie  auxilio  divino ,  ta- 
men  illud  auxiUum  potest  quicumque,  si  velit, 
halere,  etiamsi  eo  sit  privatus.  Sicut  et  auxilio 
generali  ad  loquendum  careo,  cum  hcec  scribo, 
tamen  iUud  possum,  si  veUm,  halere,  et  ideo  li- 
bere  taceo,  et  fossum,  cum  voluero,  loqui.  Et 
Deus  quidem  omnibus  peccatoribus  perseveran- 
tibus  in  peccatis  subtrahit  auxiUum  effcax  ad 
pcenitentiam,  quod  soUs  ilUs  prcestatur,  quos 
vere  siwrum  foenitet.  Sed  quia  derogare  non 
novit  legibus  communibus,  prcesertim  favorabi- 
Ubus,  mmquam,  aUcui  sic  siibtrahit,  nec  quem- 
quam  in  hocpimit,  ut  nonpossit  hoc  auxiUum, 
sicut  et  generale  habere,  hoc  enim  esset  legem 
communem  invertere,  et  viam  terminum  facere, 
sed  punit  omnes  peccatores  qid  non  convertun- 
tur,  in  Iioc  quod  noti  habeant  auxiUum  qiLo  con- 
vertantur. 

8.  Idem  Vega.  —  Et  in  cap.  13,  de  eisdem 
induratis  ait :  Qicod  simpUciter  ct  absohite  pos- 
sint  pasnitere,  satis,  opinor,  expUcavimus  ex  eo 
quod  quicumqiie  peccator  potest,  cum  vohierit, 
habere  auxiUum  efficax  ad  resurgendim.  At 
profecto  InoUjita  potest  peccator  habere,  cum 


CAP.  XLVII.  QUID  MODERNI  SCPaPTORES  DE  HAG  GONTROVERSIA,  ETC. 


637 


velit^  physicam  prsedeterminationem^  cum  nec 
velle  lioc  possit^  nisi  ad  illud  velle  prEedeter- 
minetur^  ut  satis  in  superioribus  deductum 
est.  Ergo^  ex  sententia  iiujus  auctoris,  auxi- 
lium  efficax  non  consistit  in  physica  prcede- 
terminatione.  Quod  vero  idem  auctor  subdit^ 
ahquos  in  sensu  composito  non  posse  converti, 
ipse  tum  in  illo ,  tum  in  capite  preecedenti 
satis  exponit;,  de  sensu  composito  cum  prse- 
scientia  Dei^  quoad  impossibilitatem  simplici- 
ter^  vel  de  sensu  composito  cum  aUqua  prava 
consuetudine^  vel  frequentia  peccandi^  quoad 
moralem  impossibilitatem.  Et  his  opponit  po- 
testatem  simpliciter^  quce  consideratur  ex  vi 
preevenientis  auxihi  sufficientis  cum  libertate 
arbitrii^  et  sic  dicit  esse  in  potestate  cujuslibet 
peccatoris  habere  auxiHum  efficax  ad  suam 
conversionem,  quod  verissime  dictum  est^  et 
repugnat  (ut  ostendi)  cum  physica  praedeter- 
minatione.  Signum  ergo  est  Vegam  nunquam 
de  illa  cogitasse  pro  auxilio  efficaci  expH- 
cando.  Unde  inferius  per  auxihum  efficax  ex- 
plicat  concursum  simultaneum^  quam  Deus 
nemini  negat,  si  per  eum  non  steterit^  quod 
sano  modo  inteUigendum  est,  juxta  superius 
dicta.  Concursus  enim  actualis  dicitur  spe- 
cialiter  efficax^  quia  ex  natura  sua  est  neces- 
sario  conjunctus  cum  cooperatione  liberi  arbi- 
trii,  nec  potest  ab  illa  separari^  quod  non  ha- 
bet  auxilium  excitans,  et  ideo  nec  habet  ilhim 
modum  efficacise,  nec  semper  est  efficax^  hcet 
aho  modo^  scilicet  ob  congruitatem^  Scepe  sit 
efficax^  ut  explicavimus. 

^.Adducitur  Alphonsus  a  Castro.  —  Ohjec- 
iio.  —  Solmtur.  —  Tertio^  potiori  ratione  pro 
nostra  sententia  profero  Alphonsum  a  Castro^ 
Ub.  7  contr.  haeres.^  verb.  Gfratia,  hseres.  \, 
quem  etiam  in  hb.  3  de  Auxihis  allegavi.  Et 
hcet  adversarii  abnuant_,  fortasse^  quia  non 
loquitur  expresse  de  praedeterminatione  phy- 
sica  illam  negando^  tamen  negare  non  pos- 
sunt  quin,  exphcando  ex  professo  auxiha  gra- 
tiee^  et  concordiam  eorum  cum  libertate,  ita 
de  iha  prsedeterminatione  tacuerit^  ut  non  so- 
him  iUam  negare,  sed  etiam  prorsus  iguorasse 
ostenderit.  Nam  imprimis  inter  quinque  as- 
sertiones,  quas  catliolicas  vocat,  quarta  est : 
Postquam  Dms  volmitatem  nostram  excitamt 
ad  lonum,  est  in  ipsa  hominis  voluntate  hoic 
potestas,  ut  Deo  moventi  et  inspiranti  consen- 
tiat,  vel  disse7itiat.  Respondendo  autem  ad 
primam  objectionem,  iUam  magis  declarans^ 
dicit  hanc  esse  arhitrii  nostri  libertatem,  ut 
Deo  moventi  consentiat,  et  cooperanti  coopere- 
tnr.  Ubi  jam  non  dc  sola  potestate  (quod  ad- 


versarii  arripere  possint),  sed  de  actuah  con- 
versione  loquitur^  et  ad  illam  nihil  ahud  quam 
excitantem  gratiam,  et  cooperationem  Dei  re- 
quirit;,  et  addit :  Dens  autem  nunquam  seipsum 
noMs  negat ,  imo  semper  paratus  est,  ut  nos 
excitet  et  adjuvet,  quod  non  satis  esset  si  prse- 
determinatio  esset  necessaria^  quia  ad  illam 
non  est  omnibus  Deus  paratus,  imo  quoad  il- 
lam  se  muUis  et  innumeris  hominibus  negat. 
Et  in  responsione  ad  secundum  objectum, 
eamdem  doctrinam  pluribus  verbis  repetit,  et 
aperte  docet  ad  opera  gratise  hasc  duo  tantum 
auxiha  esse  necessaria,  scilicet.,  prceventionem 
et  cooperatioJiem.  Praiventionem  autem  expo- 
nit,  dicens  :  Deus  ergo  prcetenit  movendo  ei 
excitando,  nos  autem  sequimur  obediendo  per 
consensiwi.  Cooperationem  autem  vocaverat  in 
assertione  3,  concausationem  ge^ieratem  Dei,  et 
per  illam  in  dicta  responsione  dicit  Deum  ad- 
juvare  infirmitatem  nostram^  et  nos  vocari  a 
Paulo  coadjutores  Dei  :  Ex  quibus  verlis  (ait) 
aperte  satis  colligimus  in  eodem  opere  sitnul 
Deum  et  nos  operari.  Docet  ergo  omnia  quee 
nos  de  his  auxiliis  sentimus,  et  dum  nihil  ad- 
ditj  indicatlieec  sufficere^  ahoqui  mutilam  doc- 
trinam  tradidisset^  et  insufficientissime  objec- 
tionibus  et  difficultatibus  satisfecisset.  Eam- 
dem  doctrinam  confirmat  in  L  9,  verbo  Liber- 
tas,  hseres.  \,  circa  finem;  et  omnia  quse  in 
eonfirmationem  hbertatis  ibi  adducit,  eo  ten- 
dunt  ut  ostendat  non  solum  liominem  de  se 
liberum  esse,  sed  etiam^  postquam  Dei  prse- 
viam  motionem  accepit^  sui  juris  esse  ut  in 
hanc  vel  iUam  partem  determinari  incipiat. 
Et  aperte  dicit  Deum  expectare  hanc  hominis 
cooperationem  hberam  postquam  iUum  vo- 
cavit. 

10.  Attexitur  Michael  de  Palacios.  —  Deum 
bifariam  liberum  arbitrium  movere.  —  Nullam 
prcBdeterminantem  gratiam  hic  auctor  agnoscit. 
—  Quarto,  libet  hic  Michaelem  de  Palacios  at- 
texere,  quem  in  lib.  de  Auxiliis  preetermisi, 
quia  de  concursu  Dei  aliter  quam  nos  loqui 
et  sentire  visus  est  in  l^  distinct.  46.  Nunc  au- 
tem^  quia  invenio  Ulum  pro  physica  preedeter- 
minatione  allegari,  cogor  illius  sententiam  ex- 
pendere^  ut  veritas  innotescat.  Citatur  ergo 
in  2^  distinct.  25  et  26,  quia  dicit :  Deum  bi- 
fariam  movere  liberum  arbitriwn,  efficaciter  et 
inefflcaiiter,  quse  verba  habet  in  distinct.  25, 
in  ultimo  paragrapho  totius  disputationis,  re- 
spondeudo  ad  argumentum  in  principio  posi- 
tum.  Sed  videamus  quomodo  membra  iUius 
partitionis  exponat,  ait  :  Inefficaciter  quidem 
movet,  quando  excitat,  vocat,  prcBvenit,non  sub- 


638 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


seciUo  efftcUi ;  efficaciter  tero,  qimndo  inci- 
pienti  Deo  cooperatur  liderimi  arMtriicm,  et 
monenti  sahitem,  paret  nostra  tolmitas  ;  quse 
verba,  si  in  Molina  invenirentur,  dicerent  forte 
non  distinguere  auxilium  efEcax  ab  inefScaci, 
nisi  ab  eventu^  et  illum  sequi  vel  non  sequi 
pro  innata  voluntatis  nostree  libertate  ;  ergo 
ut  minimum  ex  eis  colligere  debemus^  eum 
non  posuisse  motionem  mediam  inter  excita- 
tionem  et  consensum,  in  qua  consistat  efiica- 
cia^  sed  ipsam  excitationem  vocari  efficacem, 
quando  ita  datur  ut  obtineat  consensum,  inef- 
ficacem  vero^  quaudo  illum  non  consequitur. 
Addit  vero  aliquid  quod  videtur  nobis  contra- 
rium,  videlicet,  quando  Deus  movet  efEcaci- 
ter,  tunc  necessario  sequi  consensum  :  Ccete- 
rum,  quando  efficaciter  movet,  iunc  lilerum 
arhitrimn  necessario  cooperatur ;  qualis  autem 
sit  illa  necessitas,  ita  exponit :  Nam.  Jioc  est 
efficaciter  moveri,  quod  suiseqtmtur  cooperatio 
liberi  arlitrii.  Non  ergo  poiiit  necessitatem  in 
causa,seu  in  intrinseca  virtute  motionis,  sed  in 
effectu,  quia  cura  dicitur  motio  efTicax,  jam  di- 
citur  illi  cooperari  liberum  arbitrium,  unde 
adjungit :  Atlicec  necessitas  non  est  simpUciter, 
sed  secundum  quid,  quia  illa  cooperatio  liheri 
arhitrii  est  necessaria  suh  instanti  sui  quo  est, 
qiiia  omne  quod  est,  qnando  est,  necesse  est  esse; 
at  est  lihera  simpUciter,  quia  poterat  Uherum 
arhitrium  illam  non  prccstare.  Ac  si  diceret, 
est  necessitas  consequens,  non  antecedens ,  id 
est ,  ex  suppositione  ipsius  usus  liberi,  non  ex 
suppositione  motionis,  nam  illa  non  obstante 
posset  arbitrium  suam  cooperationem  non 
proBstare.  In  distinctioue  autem  26,  ubi  de 
gratia  operante  et  cooperante  disputat,  nul- 
lam  aliam  preeoperantem  gratiam  actualem 
agnoscit,  nisi  auxiUum-  (ait)  quo  Deus  excitat 
mentes  ad  hene  volendum,  quod  auxilium  vocat 
etiam  gratiam  preevenientem,  et  vocationem, 
quam  cum  Augustino  e/fectricem  honcB  voUm- 
tatis  appellat.  Unde  repetens  inferius  divisio- 
nem  gratige  efficacis  et  inefiicacis,  dicit  tunc 
esse  inefficacem  quando  est  sola  gratia  ope- 
rans,  efScacem  vero  quando  est  etiam  coope- 
rans  j  tunc  autem  est  cooperans,  quando  cum 
illa  agit  liberum  arbitrium.  Nullam  ergo  prse- 
determinantem  gratiam  bic  auctor  agnovit. 
lu  eo  vero  quod  alibi  dixit  de  concursu  Dei, 
vel  non  satis  consequenter  loquitur,  vel  certe 
in  modo  tantum  loquendi  differt,  ut  de  So- 
to  diximus,  nam  eodem  modo  quo  Soto,  de 
prioritate  naturae  geueralis  concursus  loqui- 
tur. 

H.  Adnumeratur  Ruardus.  — Liherum  ar- 


bitrium  esse  facultatem.  qim,  positis  omnihus 
requisitis  ad  cUgendtm.  et  agendum,  possumus 
non  eUgere,  et  7i07i  agere.  —  Venio  ad  alios 
auctores  qui,  contra  Calvinum  ex  professo 
scribentes,  punctum  bujus  causse  distinctius 
attigerunt.  Quinto  ergo  loco  numeramus  Ruar- 
dum,  quem  Bannez  et  Ledesma  ingenue  fa- 
tentur  sententiam  nostram  docuisse ;  Cumel 
vero,  cum  id  simpliciter  negare  non  sit  ausus, 
dicit  saltem  varie  sensisse,  et  interdum  in 
unam,  interdum  in  alteram  partem  declinare, 
ac  denique  utramque  partem  censuisse  proba- 
bilem.  Quoniam  vero  bic  auctor,  in  artic.  7 
contra  Lutberum ,  fere  a  principio,  per  mul- 
tas  paginas  puuctum  boc  prosequitur,  ad  ju- 
dieium  ferendum  de  illius  sententia,  non  bsec 
vel  illa  verba  separatim  sumpta  sumenda 
sunt,  sed  tota  series  doctrinai  est  attente  in- 
spicienda,  et  non  quid  dubitationis  movendo 
aut  difiicultatis  proponendo,  sed  quid  defi- 
niendo  et  assertiones  stabiliendo  dicat,  est 
considerandum.  Primo  ergo  pro  fundamento 
totius  materise  ponit  receptam  defmitionem 
liberi  arbitrii,  quam  nos  in  prolegom.  \,  po- 
suimus,  dicens  :  Liherum  arhitrium  est  facul- 
tas  qua,  positis  omnihus  requisitis  ad  eUgen- 
diim  et  agendum,  possumus  non  eUgere  et  non 
agere,  quam  descriptionem  de  potestate  com- 
posita  cum  omnibus  requisitis  declarat,  di- 
cens  :  Ita,  videUcet ,  quod,  omnihus  simiUter 
se  hahentihus,  cjuando  eUgimus  possumus  non 
eUgere,  imo  plerumque  refutare,  et  qtmndo  non 
eUgimus  aut  refutamus,  possumus  eUgere  aut 
non  refutare.  Statim  vero  proponit  difiQculta- 
tem  de  generali  concursu,  dicitque  esse  faci- 
lem,  quia  Deus  movet  unamquamque  causam 
modo  illi  accommodato.  Propter  quod  ait  : 
Deics  Uheruni  arhitrium  sic  movet,  ut  non  ex  ne- 
cessitate  moveat,  nec  adunum  ipsum  determinet; 
quse  duo  sequivalentia  censet,  et  ideo  utrnm- 
que  negat,  ea  vero  verbis  distinguit,  ut  ter- 
giversationibus  occurrat.  Ex  hoc  ergo  funda- 
mento,  post  plures  columnas,  §  Bt  quia  ar- 
ticulus,  procedit  ad  tractandum  de  concordia 
libertatis  in  operibus  pietatis,  cum  necessitate 
gratise  ad  illa  exercenda,  et  infra,  in  §  Et 
post  liomo  per  Uherum  arhitrium,  nomine  gra- 
tice  declarat  intelligi  auxilium.  gratuitum  ani- 
mam  interius  moventis ,  dirigefitis ,  et  inspi- 
rantis  ei  cogitationes  salutares,  ac  lonum  pro- 
positum,  atque  ad  ea  quce  sunt  salutis  ;  et  infra 
dicit :  Deum  in  corde  operari,  illuminando  in- 
tellectum,  et  voUmtatem  afficiendo;  et  iterum: 
Divina  suasio ,  suggestio,  pulsus  ad  ostium 
cordis,  directio  Dei ,  quando  intus  in  cord 


CAP.  XLYII.  QUID  MODERNI  SCRIPTORES  DE  IIAC  CONTROVERSIA,  ETC. 


639 


fiunt,  proprie  sunt  gratia  per  quani  lene  agi- 
mus.  Oninis  tamen  afectus  Dei  gratuitus,  qid 
nattts  est  sahdem  hoininis  projnovere  gratice 
hic  i7itelligi  potest ;  et  addit  hanc  esse  gratiam, 
qiice  in  interna  Dei  motione  consistit. 

12.  Ex  quibus  constat  nullum  aliud  ausi- 

lium  prsemoventis  gratise  hunc  auctorem  co- 

gnoscere,  nisi  illud  quod  in  his  motibus  gratiee 

excitantis  consistit.  Post  tres  vero  columnas, 

attingens  cooperantem   gratiam,  dicit,  licet 

gratia  sit  ratio  operandi,  nihilominus  totum 

pium  opus,  ef  quiclqidd  est  ejus,  et  graticc  esse, 

et  liberi  arUtrii.  Et  rationem  infra  indicat, 

quia  hcet  actio  habeat  a  gratia  quod  super- 

naturalis  sit^  a  voluntate  habet  quod  sit  libe- 

ra  :  Nulla  enim  est  actio  (inquit)  libera,  nisi 

per  vim  et  nattcram  liheri  ariitrii,  a  qua  sola 

nascitur  omnis  libertas.  Paulo  vero  inferius, 

difficuUatem  qufestionis  hujus  concordise  ar- 

gumentando,  et  dubitando,  dicit  Deum  uti 

voluntate  ut  instrumento,  applicando  illam  ad 

opus,  quam  difficultatem  etiam  in  operibus  li- 

beris  naturalis  ordinis  inveniri  dicit  :  Quia 

per  divinam  providentiam  volufitas  movetur,  et 

determinatur  ad  opus.  Cui  postea  respondet, 

Deum  agere  in  cordibus  nostris,  suasione  in- 

clinando,  et  dissiiasione  avertendo.  Qida  novit 

(inquit)  Deus  vocare  miumquemque  quomodo 

pro  suo  arbitrio  aptum,  et  idoneum  novit  ad 

sequendum.  Quod  late  testimoniis  Augustini  a 

uobis  supra  citatis  confirmat ,  nec  ahum  mo- 

dum,  quo  Deus  voluntatem  nostram  determi- 

net,  admittit :  Quia  suasio  sola  (dicit  paulo  in- 

ferius),  sive  ab  homine,  sive  a  Deo  fiat ,  non 

movet  efficaciter  noluntatem.  Ipsa  enim  sola 

(inquit)  ex  suojudicio  se  fiectit  in  eam  partem, 

quce  magis  placet.  Ubi  particula  sola  non  ex- 

cludit    generalem    concursum    simuhaneum 

Deij  excludit  ergo  prsedeterminationem  effi- 

cacem  ab  extrinseco  agente.  Nihilominus  ta- 

men  statim  subdit,  posse  Deum  efficaciter  fiec- 

tere  homhds  mluntatem  a  proposito,  quod  ha- 

bet,  in  aliud.  Hoc  vero  consequenter  exponit 

de  efficaci  motione  per  suasionem  accommo- 

datam,  juxta  infinitam  scientiam  et  potentiam 

Dei ;  sic  enim  ait  :  Sed  hoc  facere  potest  Deus 

in  operibus  pietatis,  per  semitia  sanctarum 

cogitationum  et  affectionum,  quibtcs  misericor- 

diter  hominem  prcevenit,  quod  testimoniis  Au- 

gustini  late  comprobat. 

13.  Hoc  ipsum  prosequitur  in  §  Potest  etiam 
homo,  ubi,  parum  post  principium,  distinctius 
proponit  queestionem,  quam  obscuram  et  per- 
plexam  esse  dicit :  An  bonus  usus  gratice,  qua 
a  Deo  prcBvenimur,  et  qua  voluntas  ad  con- 


versionem  prceparatur,  nostri  sit  liberi  arhi- 
trii,  etc.;,  quam  disputat  variis  Augustini  tes- 
timoniis,  quibus  docet  conversionem  esse  tri- 
buendam  hbertati  vohmtatis,  non  tamen  soli, 
sed  divinitus  adjutae,  utique  per  cooperantem 
gratiam.  Quia  vero  Augustinus  in  multis  locis 
videtur  loqui  de  sancta  cogitatione  et  iUumi- 
uatione,  quse  ad  intellectum  pertinet^  addit 
inferius  Ruardus  quod,  Ucet,  prseter  suasio- 
nem  ex  parte  inteUectus,  exigatur  alia  gratia, 
per  quam  immediate  i?icUnetur  et  accommode- 
tur  vohmtas  perpium  afectum,per  quem  etiam 
volmitas  a  Deo  effective  flectatiir,  nihil  mutat, 
neque  impedit  voluntatis  libertatem  in  libero 
usu  gratice,  qida  ita  suaviter  inclinat  et  cleter- 
minat  ear.i  Deus,  ut  ex  consilio,  et  judicio,  et 
sic  libere  sequatur  hanc  Dei  appropriationem. 
Ex  quibus  verbis  non  satis  perpeiisis ,  existi- 
mavit  F.  Cumel  docuisse  Ruardum  preedeter- 
minationem  physicam  ad  consensum  non  re- 
pugnare  hbertati  consensus.  At  Ruardus  longe 
est  ab  iho  sensu ;  sententia  enim  ejus  in  eis 
verbis  est,  praiter  iUuminationem  inteUectus, 
movere  etiam  Deum  voluntatem,  determi- 
nando  iUam  ad  ahquem  afi^ectum  non  Ube- 
rum,  sed  necessarium,  nec  propterea  lcedi  h- 
bertatem  in  bono  usu  gratise,  quia  ex  iUo 
priori  ac  necessario  afi^ectu  sequitur  per  Ube- 
ram  determinationem  consensus.  Quem  sen- 
sum  evidenter  declarat,  dum  addit  :  Spiritus 
Christi,  suadendo  ut  sequamur,  simul  volunta- 
tem  quasi  naturaliter  afficit  placentia  quadam 
rei  suasce,  quce  est  voluntati  ratio  se  determi- 
nandi,  principium  et  seminarium  bonorum  vo- 
litionum,  quas  ex  eo  quasi  semine  producit.  Non 
poterat  certe  clarius  aut  doctius  rem  expUcare, 
et  ostendere,  neque  ponere  prseviam  motio- 
nem  gratiae,  nisi  per  actus  vitales,  tam  volun- 
tatis,  quam  inteUectus,  nec  ponere  necessa- 
riam  consecutionem  consensus  ex  taUbus  ac- 
tibus,  sed  docere  ad  iUum  se  determinare  vo- 
luntatem  gratia  adjutam.  Et,  quod  caput  est, 
subjungit  statim  :  Quod  autem  diximus  de  li- 
hero  usu,  liberoque  neglectu  gratice,  quce  datur 
ad  pcenitentiam  ei  co7iversionem  peccatoris, 
quodque  et  ad  ipsam  vel  uti  possumus  et  con- 
verti,  vel  negligere  etiam  eam,  quce  ad  conver- 
sionem  est  sufficiens ,  sic  quod  ea  stante  non 
convertamur,  adeo  ut  in  neutra  parte  contra- 
dictionis  sit  necessitas,  sed  mera  contingentia, 
definitum  est  in  Co7icilio  Tridenti?w,  in  de- 
cretis,  et  Canonibios  de  justificatione.  Et  post 
verba  ConciUi  adjungit  :  Nam  sicut  credere 
voluntarium  est,  ita  et  de  peccatis  propter  Deum 
pcsnitere,  et  ah  eis  ad  Deum  converii,  nec  ulla 


640 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEt. 


ad  hcBC  esse  potest  per  qxmmcimqiie  gratiam 
necessitas,  quin  contemni  possit. 

14.  Post  prsedictam  vero  resolutionein , 
quam  satis  constanter  tradit ,  movet  alias 
quEestiones,  quibus  per  varias  assertiones  re- 
spondet,  quarum  plures  eamdem  doctrinam 
continent,  et  extendunt  potius  quam  dimi- 
nuant.  Nam  in  prima  ait  posse  hominem  ex 
viribus  liberi  arbitrii  sufficientem  vocationem 
non  contemnere,  quia  potest  non  peccare,  et 
contemnere  esset  peccare.  In  secundavero  ait, 
percipientem  Dei  pulsum  posse  sine  nova  gra- 
tia  habere  sibi  gratum,  quod  Deus  cor  ejus 
pulsare  dignetur,  utique  per  novum  actum  li- 
berum^  ut  evidenter  exponit.  In  quo  necesse 
est  ut  de  gratia  praeveniente  loquatur,  nam 
nova  gratia  concomitans  semper  necessaria 
est ,  ut  in  tertia  assertione  statim  declarat. 
Quod  ergo  in  prima  dicit^  de  viribus  Uberi 
arbitrii  intelligendum  est,  vel  praecise  spec- 
tando  libertatem  actus,  vel  melius  non  exclu- 
dendo  concomitantem  gratiam,  quse  semper 
ad  non  peccandum  contra  naturale  proece- 
ptum  necessaria  est;  nam  quia  illa  non  pree- 
cedit  liberum  arbitrium,  sed  comitatur  illud, 
ideo  non  semper  exprimitur.  Unde  universa- 
liter  addit  in  quarta  assertione,  omnes  gra- 
tias,  quce  sunt  nobis  operandi  prhicipia,  aui 
quihus  dirigimur  et  protegimur,  et  uiiiversce, 
quce  prcecedunt  tempore  vel  naiura  Dei  opera- 
tionem  efficacem,  esse  posse  sine  usu  et  fruc- 
tu,  etc,  nec  vohmtati  adducere  necessitatem.  Et 
in  quinta  ettsexta  explicat  gratiam  efficacem 
per  vocationem  ex  proposito.  In  septima  vero 
clarissime  attestatur  eamdem  vocationem  in 
uno  non  habere  effectum,  quia  sola  sua  libertate 
•illam  negligit^  ideo  vero  habere  conversionis 
effectum,  quia,  ipso  annuente^  Deus  conver- 
sionem  ejus  efficaciter  operatur,  utique  auxiho 
simultaneo.  Nam  ideo  subdit  in  hoc  servari 
proportionem  inter  supernaturalia  et  natura- 
lia  :  In  eo  enim  (ait)  qui  vult  amhdare,  etiam 
Deus  cooperatur,  et  si  non  vult,  Deus  ei  non 
cooperatur,  et  tamen  nihil  est  positivum  ahso- 
lutum  ante  actionem  in  uno,  quod  non  sit  in 
alio.  Eamdem  doctrinam  repetit  in  assertione 
10,  de  duobus  seque  vocatis,  quod  ex  libertate 
unus  consentit,  et  nou  alius.  Et  reddit  ratio- 
nem  :  Quia,  omnihis  positis  qiue  pra^ceduni,  et 
requiruniur  ad  fidem  et  conversionem,  lihera 
manet  voluntas,  nuUaque  inducitur  necessitas 
se  determinandi  ad  credendum,  vel  sequendum 
vocaiionem,  nec  ad  opposiium.  Quod  ex  Augus- 
tino  late  probat,  et  inferius  addit  :  In  omni 
enim  materia,  iia  pietatis  et  graiiarum,  sicut 


morali  et  civili,  ad  vohmtatem  pertinet  se  de- 
terminare  ad  2mam  vel  alteram  pariem,  et  ad- 
dit  verba  notanda :  Ei  quamvis  suh  Dei  deter- 
minatione,  non  tamen  propterea  minus  Uhere  se 
determinat,  quam.;  si  non  concurreret,  nec  deier- 
minaret  Deus.  Quod  profecto  dioit  propter 
concursum  simultaneum,  quem  determinatio- 
nem  Dei  appellat,  quia  vere  efficit  determina- 
tionem  ipsam  vohmtatis,  quamvis  non  sine 
ipsa  se  determinante. 

15.  Et  ideo  paulo  inferius  cum  dixisset,  non 
obstante  hac  Ubertate  nostrae  determinationis, 
eos  qui  secundum  propositum  vocantur,  inde- 
cUnabiliter  sequi  Dei  impulsum,  addit  id  fieri 
modo  occulto,  et  soli  Deo  cognito,  sohimque 
constanter  affirmat  directionem  Dei  nihil  po- 
nere  in  homine  sic  indeclinahiliier  directo, 
prceter  motus  cordis,  quales  sunt  eiiam  in  alio, 
qui  secimdum  hoc  propositum  non  dirigiiur, 
Unde  paulo  iuferius  sic  inipnt :  Potest  quidem 
humana  vohmlas  resistere  divino  instinciui, 
sed  non  potest  impcdire  intentionem  prcedesti- 
nantis  Dei ,  quia  corda  hominum  in  manu  Dei 
stmt,  et  quocumque  vohierit  inclhiabit  ea,quam- 
vis  sese  efficienter  sola  determinet,  ubi  par- 
ticula  sola  (ut  saepe  dixi)  exchidit  preedeter- 
minationem  ab  alio,  non  concursum,  nec  in- 
fluxum  simultaneum  comitantis  gratise ,  ut 
paulo  antea  ex  Prospero  citaverat,  Ub.  2  de 
Vocat.  gent.,  cap.  9,  aUas  25.  Non  potest  ergo 
de  hujus  auctoris  sententia  dubitari,  nimirum, 
quod  in  neganda  physica  prsedeterminatione 
nobiscum  conveniat.  NamUcet  interdum  dicat 
esse  obscurum,  quid  addat  vocatio  congrua 
non  congruae,  non  id  dicit  propter  physicam 
prsedeterminationem,  quam  pro  certo  suppo- 
nit  non  addi,  sed  propter  aUos  modos  tol- 
bndi  aUqua  impedimenta,  avertendi  cogita- 
tiones_,  vel  quid  simile,  de  quo  etiam  inter 
nostros  auctores  est  controversia,  ut  in  cap.  48 
dicam.  Atque  eodem  modo,  muUo  post,  res- 
pondendo  ad  Calviuum,  in  §  In  eo  hallucinan- 
tur,  eamdem  doctrinam  repetit,  videtur  ta- 
men  illam  solum  tradere  ut  probabilem,  ita 
ut  Uceat  U7iicuique  in  suo  sensu  ahundare.  Sed 
hoc  non  de  physica  praedeterminatione  inteUi- 
git,  sed  de  qusestione  iUa,  an  in  eo  qui  conver- 
titur,  aliquiil  prius  natura  preecedat,  quod  non 
detur  ei  qui  non  convertitur.  In  hac  enim 
quaestione,  licet  ipse  uegantem  partem  ut  pro- 
babiliorem  sequatur,  aliam  relinquit  aliorum 
judicio,  addit  vero  statim  :  Q^^iod  autem  Calvi- 
nus  hic  proponit ,  quod,  sciUcet,  motio  Dei 
electionem  excludat,  vnprohahile  est,  et  Scri- 
pturis  et  Patrihus  adversatur.  Quid  autem  est 


CAP.  XLVII.  QUID  MODERNI  SCRIPTORES  DE  HAG  CONTROVERSIA,  ETG. 


641 


electionem  excludere ,  nisi  prsedeterminare 
physice?  Et  addit  notabiiiter  :  Efficacia  enim 
diviiKs  motlo7iis,  ([iia  cor  liominis  ex  p^avo  fit 
rectum,  hominis  fit  cooperatione.  Hsec  paulo 
fortasse  fusius  quam  par  esset  a  me  dicta  sunt, 
cogit  tamen  nos  justa  veritatis  defensio^  nec 
credimus  futurum  inutile  ,  nam  in  his  quee 
retulimus ,  multa  tetigimus  quee  veritatem 
ipsam  magis  explicare  et  confirmare,  et  ali- 
quas  duriores  locutiones  lenire  et  interpretari 
valent. 

16.  Adponitur  Driedo. — Sexto  loco  ponimus 
Driedonem,  quem  pro  nostra  sententia  post 
nos  retulit  etiam  Ledesma;  F.  autem  Cumel 
doH  nos  arguit,  quod  illum  diminute  et  sub- 
dole  allegaverimus.  Ut  miraiiUter,  ut  ipse  ait, 
ponderat  multa  in  Driedone,  de  Captivit.  et  re- 
dempt.  gener.  human.,  in  secunda  ejus  parte^ 
imprimis  videlicet^  quod  comparat  Deum  mo- 
ventem  hberum  arbitrium  per  gratiam,  arti- 
fici  uienti  aliquo  iustrumento  vivo.  Deinde 
expendit  locutiones^  quia  dicit  gratiam  nos 
trahere^  et  facere  ex  nolentibus  volentes,  et 
dare  non  tantum  posse  sed  etiam  velle,  prae- 
venire_,  movere_,  ac  determinare  Uberum  arbi- 
trium.  Facile  autem  lector  advertet  hsec  om- 
nia  generalia  esse,  et  fere  omnia  in  Scriptura 
contenta,  et  ideo  nihil  referre  ad  punctum 
controversiee,  quod  in  explicando  modo  ejus 
efiicientise  et  efficaciee  gratise  consistit.  Unde, 
quamvis  non  asseramus  Driedonem  in  eo  ca- 
pite  nostram  sententiam  docuisse,  quia  de 
controversia  non  disputat,  nihilominus  multa 
in  illo  observari  possuut^  quihus  clare  osten- 
dit  nihil  aliud  quam  nos  de  efficacia  gratise 
sensisse. 

17.  Et  imprimis  illud  ipsum  exemplum  de 
artifice  et  instrumento  statim  corrigit,  assi- 
gnans  difierentiam,  quod  instrumentum  ne- 
cessitate  et  vi  impellitur  :  Libera  vero  hominis 
anima  (inquit)  a  Deo  recipit  smvitatem  quam- 
dam,  seu  inclhiatlonem,  qua  ex  proprio  pcdicio 
movetur,  ex  lihera  et  spontanea  voluntate,  ad 
actum  et  motum.  Deinde  prius  comparaverat 
gratiam  lumini ,  et  inter  alia  illud  exponendo 
dixerat :  Potestas  liberi  arUtrii  designatur,  in 
hoc  quod  ipsa  mens,  jam  divinitus  mota  et  ex- 
citata,  sentiens  adesse  Jesum  Salvatorem,  et 
utcunque  percipiens  prcesentem  esse  medictim, 
qtoi  parafus  est  sanare  et  ilhminare,  potest 
cordis  ostium  aperire,  pulsare,  orare,  clamare 
etc.  Preeterea  nuuquam  motionem  Dei  prac- 
viam  declarat,  nisi  per  excitautes  gratias^  eo- 
dem  modo  quo  Augustinus  et  Prosper ,  quos 
refert :  sicque  iuter  alia  inquit :  Deus  facit, 

VIII. 


siia  interna  inspiratione  prceveniens  dh  lonum 
voluntatis  nostrce  consilium,  et  ex  nolente  fa- 
ciens  volentetn.  Omnia  ergo  illa  quae  Deus  di- 
citur  facere  in  nobis^  ut  velimus  et  faciamus^ 
iutelligit  hic  auctor ,  sequens  Augustinum  et 
Patres,  fieri  per  inspirationem  et  vocationem^ 
cui  nostra  voluntas  cum  cooperante  gratia 
statim  conjungitur.  Neque  aliam  motionem 
mediam  iuter  excitantem  gratiam  et  simulta- 
neum  concursum  aguoscit,  neque  unquam  di- 
xit  gratiam  Dei  determinare  voluntatem  nos- 
tram,  ut  ei  imponitur,  sed  solum  inclinare, 
movere,  vel  mutare,  et  similia,  quee  commu- 
niter  gratise  excitanti  tribuuntur.  At  quamvis 
verbo  delerminandi  interdum  utatur,  ex  reli- 
quis  omnibus  constaret  non  de  praidetermina- 
tioue  physica  quoad  exercitium,  sed  de  objec- 
tiva  et  sufficienti  determinatione  morali ,  vel 
de  concomitante  physica  esse  intelligendum. 
TJnde  tandem  ex  pluribus  sensibilibus  exem- 
plis  et  modis  loquendi,  quibus  eGBcacitas  gra- 
tiee  declarari  solet,  illum  prsefert,  quo  dicimus 
Deum  esse  spiritualem  medicum,  et  ducem,  et 
illuminatorem.  Et  inter  alias  rationes  cur  il- 
lum  modum  explicandi  prseferat,  prcecipua 
est,  quia  ille  modics  docet  nos  intelligere  quod 
Deus,  sua  gratia  adjuvans  homines,  neque  cogit 
Wberum  arbitrium ,  neque  impellit  necessitate, 
ncque  impedit  potestatem  Ubertatis  illius.  Et 
similes  sententias  et  modos  loquendi  iu  illo 
capite  repetit^,  quibus  eamdem  mentem  et 
doctrinam  testatam  reliquit.. 

18.  Idem  Driedo.  —  Eamdem  doctrinam 
eisdem  fere  loquendi  modis  tradidit  Driedo  in 
eodem  opere,  tract.  i,  cap.  1,  part.  5^  ubi  in 
prima  conclusione  dicit,  credere  esse  per  vim 
arbitrii  non  solam,  sed  suasam,  et  tractam,  et 
edoctam  a  Deo  Patre,  Et  interea  addit :  Quod 
Deus  interna  sua  inspiratione  facit  eorum  ani- 
mos  intendere  in  ea  quce  dicuntur,  et  accommo- 
dare  corda  stca  Domino.  Certe  valde  aliena  hsec 
sunt  a  physica  preedeterminatione.  Unde  sub- 
juugit :  Prcevenit  enim  non  vim  inferendo  vo- 
luntatibus,  sedsuaviter  trahendoeas,  suasioni- 
bus  suggerendo,  et  invitando.  Et  multa  similia 
ibi  prosequitur^  quibus  satis  evidenter  hanc 
mentem  suam  ostendit. 

19.  Magis  vero  in  specie  attingit  punctum 
controversise  idem  auctor,  in  tract.  5  ejusdem 
operis,  cap.  A;  nam  in  cap.  i,  argumen.  2, 
confirmat.  ultim.,  ut  probaret  omnibus  non 
dari  auxilium  necessarium  ac  sufficiens,  obje- 
ceratquia,  ex  duobus  audientibus  Evangehum, 
uni  datur  auxilium  ut  credat,  alteri  non  datur. 
Respondet  autem  secuudum  ordiuem  prsedes- 

41 


642  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

tinationis  uuum  credere,  qitia  Dms  ita  ejus  vo- 
hmtatem  'prwparazit  imitando  et  suggerenclo, 
qualiter  aptum  novit  ut  crederet  ;  alium  vero 
non  credere,  quia  nou  babuit  illo  modo  prse- 
paratam  voluntatem,  sed  boc  ideo  fuisse,  quia 
ipse  ex  parte  sua  contempsit  vocationem;,  ut 
Augustinus  de  Judseis  dicit  non  potuisse  cre- 
dere^,  quia  nobierunt,  sed  oculos  clauserunt. 
Unde  ex  parte  Dei,  ille  qui  non  credit,  babuit 
auxibum  ut  posset  credere,  et  sese  ad  accipieTir 
dam  fidem  accommodare,  quse  doctrina  eadem 
est  cum  nostra,  nam  per  vocationem  congruam 
espHcat  efficaciam  auxibi^  et  defendit  quomo- 
do  sine  illa  babeat  abquis  auxiHum  vere  suf- 
ficiens,  quia  pcr  ilbim  stat  ut  sua  vocatio  non 
sit  congrua,  quae  in  pbysica  preedeterminatione 
locum  non  babent.  Et  tandem  pleniorem  ilbus 
puncti  declarationem  in  bbrum  de  Concordia 
remittit. 

20.  At  vero  F.  Cumel  nos  doli  criminatur, 
eo  quod  Driedoni  trihuamus  ea  quse  argumen- 
tando  et  objiciendo  in  illo  bbro  scribit^  non 
quae  docet  definiendo^  in  quibus  suam  senten- 
tiam  docere  vult ,  quia  dicit  Deum  facere  ut 
prsedestinati  seipsos  beue  determinent  in  suis 
electiouibus,  et  facere  ut  consentiant^  quam- 
vis  bbere^  et  quodnon  solum  fersuadet,  et  sug- 
gerit,  et  imitat,  nam  Juec  ^jertinent  ad  causas 
morales ,  sed  etiam  tdferius  xoluntatem  lonam 
infundit,  atque  immittit,  quae  citat  ex  2  part. 
ilbus  bb.,  cap.  2,  foL  39.  Nibilominus  con- 
stanter  asserimus  Driedonem  eamdem  doctri- 
nam  de  vocatione  congrua,  in  utraque  parte 
laculentissime  et  apertissime  tradidisse,  Nam 
imprimis  in  \  part.  iUius  operis,  cap.  4.  ad  2, 
de  Tyriis  et  Sidoniis  inquit  quod  isti  credi- 
dissent,  si  mrtutes  ilUe  quce  factce  fuerant  in 
Judiea  in  illis  factce  fuissent.  Sed  liujusmodi, 
2x\,  virtutes  fuerunt,  non  miracula,  et  terla 
foris  impensa,  sed  et  ieneficia  quoidam  intm 
pulsantia  Mdceorum  pertinacium  corda.  Ubi 
aperte  docet  eisdem  beneficiis  internis  fuisse 
Tyrios  credituros ;  non  ergo  praedetermina- 
tione.  Et  paulo  inferius,  in  eodem  capite,  ex- 
pbcans  egregie  ac  defendens  Cbrysostomi  lo- 
cutiones  in  bac  matei^ia,  inter  aba  dicit  :  Ve- 
rissime  dicimus  nostnm  esse  incipere,  et  cre- 
dere,  oledire,  pulsare,  petere,  imocare,  quia 
talia  non  fiunt  sine  nostro  arUtrio  ,  cum  sint 
nostri  arUtrii  o^jera.  Sed  ut  hcec  lilera  volu7i- 
tate  faciamus,  misericordia  Dei  prcereniens  in- 
tus  tocans  et  sicggerens  operatur,  largiens  spi- 
ritum  fidei.  In  quibus  verbis  maxime  ponde- 
ro  verbum  incipimus,  in  quo  scrupulosissimi 
sunt  adversarii.  Driedo  autem  intrepide  affir- 


EFFICACI  GRATl^  DEI. 
mat  voluntatem  jam  prseventam  et  excitatam 
incipere  suum  consensum,  utique  se  nondum 
prsedeterminatam  determinando,  Deo  ibi  co- 
operante.  Multaque  simiba  in  discursu  ibius 
capitis  dicit,  quse  longum  esset  referre.  Sobim 
ergo  observo  nubum  motum  praevenientis 
gratise  ponere,  nisi  ad  excitantem  gratiam 
pertinentem,  referendo  et  confirmando,  quee 
in  tract.  de  Captivit.  et  redempt.  dixerat. 

21 .  Constituit  Driedo  diferentiam  inter  dce- 
mones  et  Deum.  —  Jam  vero  in  secunda  parte 
iUius  operis,  quas  tria  babet  capita,  nulbis  est 
qui  ignoret  quin  primo  capite  argumentando 
procedat,  nec  ego  scio  abqnem  ex  nostris  qui 
mentem  Driedonis  ex  iUo  capite  coliegerit; 
nec  ex  secundo  capite,  in  prima  parte  ilbus, 
nam  ibi  preambula  qusedam  tradit  generaba, 
et  omnibus  communia.  Neque  etiam  in  se- 
cunda  parte  ibius  capitis  ego  ibum  abegavi 
iu  bbris  de  Auxibis;  quia  vero  inde  objicmn- 
tur  verba  abegata ,  respondeo  ibi  constituere 
Driedonem  differentiam  inter  dsemones  et 
Deum_,  quod  dsemon  potest,  proponendo  obje- 
ctum,  invitare,  sed  non  potest  producere  cogi- 
tationem  malam,  aut  voluntatem  malam ;  Detcs 
vero  non  solum  invitat,  nec  solum  siia  dat  aut 
suggerit,  sed  et  voluntatem  lonam  infundit 
ac  immittit.  Quse  differentia  verissima  est,  lo- 
cumque  babet,  etiam  in  ipsis  motibus  gratise 
excitantis  ante  consensum,  Nam  dsemon,  bcet 
possit  tentare  exterius,  vel  per  pbantasmata, 
non  tamen  potest  in  intenectu  efficere  cogitatio- 
nem,  aut  in  vobmtate  abquem  motum,  etiam 
primo  primum ;  Deus  autem  per  se  efficit  in 
voluntate  affectionem  bonam,  et  dilectionem, 
et  complacentiam  non  bberam.  Quam  etiam 
difierentiam  nos  supra  constituimus,  ut  os- 
tenderemus  majorem  Dei  efficaciam  in  per- 
suadendo,  et  trabendo  voluutatem ,  quamvis 
illam  non  determinet.  Illa  ergo  verba  niliil  ad 
prsesentem  causam  referunt ;  imo  post  iba 
subjungit  Driedo  :  Neuter  tamen  (id  est  nec 
Deus,  nec  diabolus)  liominis  voluntatem  cogit, 
sed  uterque  exigit  liberum  liominis  consetmm; 
et  paulo  inferius  etiam  de  divina  preedesti- 
natione  dicit,  quod  libertatem  non  cogit,  et 
addit :  Sed  neque  urget  ulla  necessitate,  quod 
tam  in  lono  quam  in  malo,  ita  lidere  operatur, 
%it  facere  et  non  facere  cBque  in  ejus  sit  potes- 
tafe.  Quod  quomodo  verum  sit,  si  pra3desti- 
natio  infert  pbysicam  prsedeterminationem, 
non  video.  Csetera  vero  quse  ibi  dicit,  maxi- 
me  in  conclusione  qiunta,  verissima  sunt,  et 
communia,  ideoque  ad  probandam  pbysicam 
praedetermiuationem  non  pertinentia.  In  illa 


CAP.  XLYJI.  QUID  MODERNl  SGRIPTORES  DE  HAC  CONTROVERSIA,  ETC. 


613 


ergo  parte  illius  operis,  tertium  caput  est  ma- 
ximge  considerationis^  quem  locum  in  lib,  3 
de  Auxil.  allei^avi^  licet  verba  omiserim^  quia 
sunt  clarissima,  prsesertim  in  solutione  ad  pri- 
mam  secundae  partis,  §  Quanium  vero  atti- 
net  ad  lilenm  arUtrium;  ibi  enim  imprimis 
ait,  Tiomines  a  Deo  justificatos  suis  consiUis , 
etc,  seipsos  determinare  ad  lonorum  operiim 
electionem,  sed  JDeum  facere,  ut  homo  sic  de- 
terminet.  Declarans  autem  quomodo  id  fa- 
ciat  Deus,  subjungit  :  Ipse  est  a  quo  sancta 
sunt  opera,  non  q^cod  nos  licec  non  faciamus, 
sed  quod  ipse  adjuvet,  ut  nostra  ricluntate  Ticbg 
omnia  faciamus ;  et  addit,  quod  notandum 
est :  Nostraque  sponie  incipiamus  recte  nolis 
consulere,  et  de  agendis  pro  nostra  saUUe  de- 
liberare.  Et  infra  repetit,  quidquid  Deus  erga 
nos  incipiens  operatur,  id  facere  internis  ex- 
hortationibus  et  inspirationibuS;  ut  tohmtas 
ilUs  excitata  prtesidiis  ilU  operanti  cooperetur, 
quaj  sunt  verba  Prosperi.  Eamdemque  doctri- 
nam  in  §  Ad  iUud,  iterum  atque  iterum  repe- 
tit,  variisque  modis  exponit,  et  semper  docet 
tractienem  Dei  fieri  per  motus  excitantis  gra- 
tise^  per  quos  voluntas  accipit  potestatem  con- 
sentiendi,  retentapotestateresistendi,  etDeum 
solum  trahere^  et  incipere  quoad  priores  mo- 
tus,  non  tamen  solum  operari  ipsum  consen- 
sum,  Ac  tandem  simili  modo  in  sohit.  ad  2, 
declarat  tractionem  hominis  ad  fidem,  per  il- 
los  motus,  post  quos  Tiomo  Ulera  voUmtate  in- 
cipit  credere.  Et  infra,  in  §  Respondeo  verissi- 
onum,  inter  alia  quee  pro  concordia  hbertatis 
cum  prsedestinatione  docet,  inquit :  Tamctsi 
homo  no7i  possit  resistere  divince  prcedestina- 
tioni  et  inteyitioni,  seu  voUmtati,  quce  est  se- 
cundum  ceternum  ejus  propositum ,  utique  ta- 
men  potest  resistere  divince  inspirationi.  Non 
agnoscit  ergo  inspirationem^  vel  motionem 
ita  pra^determinantem,  ut  ei  non  possit  resis- 
tere.  Muha  denique  similia  poterit  unusquis- 
que  in  illo  auctore  observare^  sed  illa  omitti- 
mus,  quia  hsec  sufficientissima  sunt,  tum  ad 
defensionem  nostrse  fidei  in  allegando,  tum 
etiam  ad  veritatis  confirmationem. 

22.  Allegatur  Stafletonius.  —  Septimo^  al- 
legare  solemus  Stapletouium,  quia  uon  solum 
assertorem,  sed  etiam  propugnatorem  nostrse 
sententiee  existimamus.  Verumtamen  hunc 
etiam  nobis  eripere  conatur  P.  Cumel_,  et  co- 
lumnam  integram  contra  nos,  et  in  suum  fa- 
vorem  inducit,  sumptam  ex  libro  quarto  de 
Justificatioue^  seu  de  Grat.  et  hber.  arbitr.^ 
capite  decimo-octavo.  Verumlameu  Iioc  exem- 
plo  clare  intelligit  .lector,  non  mala  fide  (hoc 


enim  tam  gravibus  et  religiosis  viris  non  tri- 
buam),  sed  mala  illatione  citari  auctores  ab 
his  Patribus.  Nam  omnia  verba  quae  ibi  Cumel 
refert  generalia  sunt,  ut,  quod  nemo  resistit 
vohmtati  divinse;  quod,  salva  libertate  Iiomi- 
nis,  habet  Deus  omnipotentissimam  potesta- 
tem  in  cor  ejus;  quod  justificatio  est  qucedam 
creatio,  quia  principium  ejus  ex  solo  Deo  est, 
ut  datur  gratia  efiicax,  et  quod  Augustinus 
tribuit  alicui  vocationi  efficacissimam  et  in- 
fallibilem  operationem^  salva  libertate,  quod- 
que  potissima  et  efficacior  causa,  cur  ex  duo- 
bus  vocatis  hic  convertitur  et  non  ille,  est  di- 
vina  voluntas,  praedestinatio,  et  gratia.  Ac  de- 
nique  quod,  Ucet  voluntas  possit  semper  re- 
sistere  gratice,  nihilominus  aUquando  infalU- 
liUter  non  resistat. 

23.  Ex  quibus  omnia  priora  sunt  a  nobis  in 
superioribus  tradita  et  comprobata,  hoc  autem 
ultimum  maxime  repugnat  adversariis.  Nam 
de  auxilio  prsedeterminante  docent,  non  solum 
voluntatem  illi  non  resistere,  verum  etiam  nec 
posse  resistere.  Stapletonius  autem  optime 
docet  omni  prEeviae  motioni  Dei  posse  volun- 
tatem  resistcre,  licet  interdum  infallibile  sit 
non  restituram ,  quia  motio  datur  ex  propo- 
sito,  seu  absoluta  intentione  Dei,  in  occasione 
opportuna,  cum  prsevia  certitudine  ex  parte 
Dei,  quae  in  verba  infallibiUter  denotatur.  Ul- 
tra  hoc  vero  expendat  lector  nou  unum,  vel 
aliud  verbum  illius  libri,  sed  totam  doctrinaj 
scriem,  a  principio  usque  ad  finem^  et  sole  cla- 
rius  videbit  neque  in  uno  verbo  a  nostra  doc- 
trina  discrepare.  Nam  antea  ponit  prseparan- 
tem,  seu  preevenientem,  ac  prsemoventem,  ac 
preeviam  gratiam^  quam  Deus  facit  in  nobis 
sine  nobis  libere  cooperantibus,  et  mere  gra- 
tis,  et  in  hac  ponit  initium  justitiee,  eamque 
constituit  in  motibus  et  actibus  vitalibus  gra- 
tiai  excitantis,  et  per  hauc  dicit  facere_Deum 
ut  velimus ,  et  similia  :  huic  vero  statim  sub- 
jungit  voluntatis  libertatem  cum  cooperante 
gratia,  neque  aliam  motionem  prccdetermi- 
nantem  preeviam  agnoscit. 

24,  Ut  autem  hoc  fiat  evidentius,  et  certis- 
sime  constet  quantum  cohoereant  illiB  locutio- 
nes  generales  cum  nostra  doctrina,  non  gra- 
vabor  ad  litteram  referre  alia  ejusdem  auctoris 
testimonia,  in  quibus  formaliter  et  expresse 
prsedeterminationem  refutat,  et  congruam  vo- 
cationem  stabilit.  Igitur  in  Antidotis  Aposto- 
licis  ad  Acta  Apostolorum,  capite  nono,  circa 
illa  verba  Pauli,  Domine,  quid  me  vis  facere  ? 
impugnaus  Calvinum ;,  et  defendens  liberta-' 
tem^  etiam  in  convcrsione  Panli,  inter  alia 


644 

multa  dicit :  Tota  Ula  vox  Christi  foris  audita 
et  tota  interna  ditini  Spiritus  pariter  loquen- 
tis  inspio-atio  atque  persuasio,  nihil  alitid  erat 
quam  excitans  et  prcsveniens  gratia  solius  Dei, 
ejusque  inefabilis  misericordiw  opus,  sed  gra- 
tia  efficacissima,  quia  congrua,  quia  cum  ta- 
lihiis  msis  conjuncta,  quw  ad  Sauli  animum 
expugnandum  aptissima  esse,  et  certissimum 
effectum  consecutura  Deus  prcevidit,  non  au- 
tem  talis  gratia,  quce  in  ipso  conversionis  ins- 
tanti,  liheram  Patdo  cooperatio7iem ,  liheram 
consentiendi  xel  non  consentiendi  electionem 
toUeret,  quam  doctrinam  variis  Augustini  tes- 
timoniis  confirmat,  et  post  illam  rem  magis 
declarans,  adjungit  :  Ifinc  etiam  certo  colligi- 
mus  gratiam  prcevenieoitem ,  quce  non  nisi  a 
futuro  effectu  efficax  gratia  est  ( nam,  gratia 
adjuvans,  sive  cooperans,  a  qua  Calvinus  sem- 
per  ahhorret,  est  in  ipsa  actus  productione, 
sive  in  ipso  conversionis  aut  alterius  cujusque 
honi  operis  actu) ,  non  tantum  natura,  sed  et 
tempore  interdtm  hominis  cooperationem,  seu 
conversionem  prcevenire.  TJnde  rursus  sequitur 
a  prcevenienti  gratia,  qiiantuoncunqtce  efficaci, 
humanam  vohmtatem  non  determinari,  sed  li- 
leram  relinqui.  Quidquid  enim  voluntatem  for- 
maliter  determinat,  sive  in  malum,  sive  in  ho- 
mm,  nonpotest  esse  ipso  actu  voluntatis  prius, 
nisi  prioritate  naturce,  in  quantum  videlicet  a 
tali  principio  ille  actus  procedit.  Nam  actus 
toluntatis,  etiam  inprimo  instanti  in  quo  pro- 
ducitur,  sicuti  duplex  habet  principium  a  quo 
fit,  Dei  gratiam  et  propriam  voluntatem,  ita  a 
neutro  prius  quam  ah  altero,  sed  ah  utroqui 
simul  in  eodem  instanti  naturce  producitur ; 
hoc  nempe  est,  quod  sapienter  Bernardus  scri- 
psit ;  mducitque  verba  Bernardi,  quse  a  nobis 
in  superioribus  in  eodem  sensu  tractata  sunt. 
Eamdem  doctrinam  inculcat  idem  auctor  in 
Epistol.  ad  Roman.,  cap.  9,  ubi  pro  funda- 
mento  efiicacioe  gratise  scientiam  conditiona- 
tam  supponit^  ut  in  2  prolegomen.  vidimus. 
Item  super  Joan.,  cap.  13,  et  iu  Promptuar. 
Catholico,  fer.  6,  hebdom.  2  Quadrages.,  et 
fer.  3,  multa  dicit  quse  in  eo  videri  possunt; 
bic  enim  omnia  referre  nimis  prolixum  est. 

25.  Adjungitur  Jacohus  Paiva.  —  Octa- 
vo,  bis  adjungo  Jacobum  Paiva,  qui,  in  libro 
quarto  Orthodoxar.  expHcat.,  causam  Patrum 
Societatis  Jesu  contra  calumnias  Chemnitii 
assumpsit.  Hic  enim,  cum  libertatem  arbitrii 
cum  Luthero  everteret,  Jesuitas  Pelagianismi 
insimulavit,  eo  quod  libertatem  cum  gratia 
conciliarent ;  Paiva  vero  ita  sententiam  nos- 
tram  interpretatur  et  tuetur,  ut  simul  prsede- 


LIB.  V   DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 

terminationem  physicam,  non  quidem  his  ver- 
bis,  sed  sequivalentibus ,  auferat,  quia  non 
credidit  aUter  posse  Chemnitii  errorem  refcUi 
aut  vitari ;  unde  consequenter  osteudit  quam 
injuste  huic  orthodoxse  sententise  aliquid  Pe- 
lagianismi  erroris  tribuatur.  Quse  omnia,  ut 
evidentius  constent,  pauca  ex  multis  quae  ille 
docet,  ad  verbum  proferam.  Et  primo  Jesuita- 
rum  doctrinam  his  verbis  proponit  :  Et  sane 
(inquit),  quamvis  nos  a  divina  misericordia 
pendeamus,  quamvis  oiihil  honi  operetur  fidelis, 
quod  in  illo  non  efficiat  Deus,  quamvis  non  so- 
lum  gratia  conferatur  ut  converti  possimus,  sed 
etiam  ut  convertamur,  etsi  gratia  hcec,  quce  ad 
operandum  necessaria  est ,  et  velle  facit ,  non 
sit  qucecunque  inspiratio  aut  cogitatio  sancta, 
seu  honi  propositi  suggestio,  sed  efficax  Dei 
operatio,  quamvis  hcec  omnia  vera  admittamus, 
et  ex  D.  Augustino  variis  locis  elici  posse  con- 
cedamus,  homini  tamen  semper  liherum  relin- 
quitur  divince  operationi  prcehere  impedimen- 
tum,  eamquevel  amplecti,  vel  etiam  repitdiare ; 
et  adjungit :  Hceccine  verha  Chemnitii  sunt  li- 
herum  arhitrium  a  divina  gratia  sejungentium  ? 
Quod  declarans,  addit  inferius  :  Aperte  confi- 
temur  mentem,  nefariis  cupiditatihus  pressam, 
et  scelerum  monstris  occwpatam,  a  miserando 
illo  statu  respirare  nunquam  posse,  nisi  divina 
gratia  alliciatiir,  et  divino  Spiritu  quasi  sti- 
mulis  quihusdam  excitetur.  Neque  item  ohla- 
tam  sihi  gratiam  amplexari,  nisi  peculiarihus 
Spiritus  Sancti  impulsihus  adjutetur,  aiit  {ut 
suis  utar  verhis)  nunquam  se  ad  gratiam  ap- 
plicare  hominem  posse,  nisi  eadem  ccelestis 
gratia  adjumento  sit.  Quod  tamen  non  impedit 
quomhms  liherum  arhitrium  ultro  gratiam  ap- 
prehendat,  sitque  illi  liherum  eam  rejicere  et 
aspernari;  et  inferius  iterum  :  Quod  si  volun- 
tas  a  Deo  mota  non  ultro  vult,  hoc  est,  non  li- 
here  sese  ad  gratiam  appUcat,  voluntas  dici 
non  potest;  et  infra  :  Qtcare  qui  divina  gratia 
homimcm  voluntates  ita  ad  justitiam  allicipu- 
tat,  nt  liherum  illis  nuUo  modo  sit  eam  asper- 
nari,  et  respuere,  magis  qiddem  Justitiam  hu- 
manis  mentihus  a  Deo  ohtrudi,  qtiam  efficere 


ut  iUam  velint,  existimare  videntur;  egregia 
quidem  sententia,  quae  et  adversarios  pungit, 
et  potissimum  illorum  fundamentum  in  illos 
retorquet.  Nam  sine  potestate  resistendi  osten- 
dit  non  subsistere  libertatem  nostram  cum 
divina  motione,  et  ideo  Deum  non  ita  facere 
velle,  ut  nobis  eripiat  potestatem  resistendi, 
quia  illud  magis  esset  obtrudere  justitiam, 
quam  facere  ut  illam  humano  modo  cum  do- 
minio  nostri  actus  vehmus. 


CAP    XLVII.  QUID  MODERNI  SCHIPTORES  DE  HAC  CONTROVERSIA,  ETC. 


26.  Unde  tandem  in  hiinc  modum  conclu- 
dit :  Ex  quilus  mainfestum  fit  atque  testa- 
tum,  efficientem  causam  applicatioms  animi 
ad  gratiam,  lioc  est,  internis  Dei  vocihis  aus- 
cultandi,  nel  ingrate  aspernandi,  esse  tim  gra- 
tiam  ipsam,  tum  liberum  arlitrium.  Ciuce  duo 
7iisi  simul  conciirrant,  fieri  certe  non  poterit 
ut  JmmMna  mens  se  toto  impetu  ad  justitiam 
adjungat.  Nam  etsi  qucedam  sint  qiice  Deus 
in  nolis,  nullo  nostro  consensu  antecedente,  ef- 
ficiat,  ut  ad  se  nos  nocare,  voluntatem  nostram 
adjustitice  amorem  excitare,  huic  tamen  gra- 
tice  non,  repugnare  atque  ohsistere,  sed  ad  il- 
lam  se  applicare  et  admovere,  atque  divino 
leneficio  ad  se  delatam  non  repudiare,  neque 
nostrum  liberum  arlitrium  divini  auxilii  ex- 
pers  potest,  neque  divina  virtus  in  noMs  fa- 
cere ,  lilero  arhitrio  non  consentiente ,  solet. 
TJnde  liquet  ex  gratia  et  Wbero  arlitrio  uni- 
cam  causam  conflari  nostrce  ad  justitiam  ap- 
pUcationis.  Quare  a  Theologis  nostris  appo- 
sitissime  hwc  Dei  gratia  cooperans  appella- 
tur,  quia  una  cum  lihero  arbiirio  operatur,  ut 
diviiiam  gratiam  non  respuat ,  sed  complec- 
tatur.  Nihil  quidem;,  et  ad  defensionem  nos- 
tram^  et  ad  veritatis  declarationem  et  proba- 
tionem;,  distinctius  aut  efficacius  dici  pote- 
rat.  Et  nihilominus  P.  Gumel  male  etiam  fert 
quod  hunc  virum  pro  nostra  sententia  allega- 
verim. 

27.  Testimonium  Joannis  a  Bononia.  — 
Nono_,  est  grave  testimonium  Joannis  a  Bo- 
nonia,  in  hb.  de  Prsedestin.,  ante  sexaginta  an- 
nos  evulgato,  utique  anno  1555^  ubi  ipse  do- 
cet  Hbertatem  consensus  nostri  cum  divina 
gratia  in  hoc  consistere,  quod  voluntas  resis- 
tere  possit  et  interdum  resistat  illimet  preeve- 
nienti  gratise,  cum  qua  potest  consentire  et 
interdum  etiam  consentit ;  postea  vero  addit : 
Ca-terum  non  desunt  modo  Jiomines,  quamvis 
omni  pietate  prcedicti,  aliter  de  libero  hominis 
assensu,  dum  justificamur ,  quam  7ios  sentien- 
tes,  ac  ideo  (Ecumenici  Concilii  Tridentlni  de- 
creta  obscurare  quodammodo  conari  videntur, 
dum  aiunt  habere  homines  Uhertatem  arbitrii, 
ut  excitationi  et  admonitioni  divince  resistere 
possint,  sed,  his  divinis  inspiratio7iibus  atque 
monitionihus  suppositis ,  mcUum  resistere  ar- 
bitrium.  Ohscurare  autem  dixi,  quoniam  ex 
dictis  Reverendissimi  Domini  Hieronymi  a 
Bononia,  Sanctissimce  Sedis  Apostolicce  Nun- 
cii  dignissimi,  necnon  Archiepiscopi  Conitani, 
Professoris  Theologice  peritissimi,  atque  sacri 
Palatii  Magistri  eximii,  apud  Carolum  Im- 
peratorem  V  cognomine  Maximum  Residen- 


645 

tis,  eamdem  opinionem  in  sancta  Tridentina 
Bynodo  fuisse  summa  diligentia  a  Patribus 
disctissam,  et  tanquam  minus  probabilem  op- 
timo  jtcre  percepi  rejectam. 

28.  Citatur  Corduba. — Consideratur  volun- 
tas  Dei.  —  Decimo,  solet  pro  hac  sententia  ci- 
tari  Corduba,  hbr.  1  suarum  Qusestionum, 
qusest.  55,  dub.  9  et  10,  nec  immerito  allega- 
tur,  quidquid  in  contrarium  Gumel  conetur. 
Nam  iUe  auctor  pro  comperto  habet,  nullam 
suppositionem  antecedentem ,  quse  in  sensu 
composito  inferat  necessitatem,  posse  simul 
cum  hbertate  actus  stare.  Unde  in  dubio  9, 
notabih  2,  supponit,  ut  fundamentum  ab  om- 
nibus  receptum,  de  ratione  hberse  potestatis 
esse,  ut,  omnibus  causis  eodem  modo  se  hahen- 
iibus,  absque  ulla  variatione  in  se,  vel  in  alia 
re,  priiis  natura  quam  in  aliquo  instanti  velit, 
possit  divisim  non  velle,  seu  nolle  pro  eodem 
instanti.  Quod  fundamentum  recte  intehec- 
tum  coincidit  cum  iho  principio,  liberam  cau- 
sam'esse  quse,  positis  omnibus  prserequisitis  ad 
agendum,  potest  agere  et  non  agere.  Et  ex 
hoc  principio  procedit  ad  diOicuhatem  com- 
munem  de  concursu  imbibito  tractandam.  In 
qua  (omissis  opinionibus  quas  refert  et  im- 
pugnat)  in  summa  distinguit  inter  concursum 
ad  extra,  et  voluntatem  Dei  per  quam  datur. 
Et  de  concursu,  dicit  esse  concomitantem,  et 
non  esse  conditionem  antecedentem,  et  ita  ex 
hac  parte  non  repugnare  libertati ;  volunta- 
tem  autem  Dei  dupliciter,  vel  potius  tripli- 
citer  considerat,  sed  duo  signa  sunt  quee  ad 
prgesens  referunt :  unum  est,  in  quo  Deus  an- 
tecedenter  offert  suum  concursum,  et  sic  dicit 
voluntatem  Dei  esse  prseviam,  et  ordine  natu- 
rae  antecedentem,  tamen  ut  sic  non  esse  volun- 
tatem  efScacem  respectu  consensus  voluntatis 
creatse,  sed  tantum  generalem,  et,  illa  etiam 
supposita,  posse  hanc  non  consentire.  Aliud  si- 
gnum  est,  in  quo  Deus  efficaciter  et  in  particu- 
lari  vult  concurrere  ad  talem  actum,  et  ut  fiat, 
ethancvoluntatem  Dei  negat  esse  praeviam  or- 
dine  naturse,  ideoque  sub  hac  ratione  non  esse 
conditionem  prserequisitam ,  polumque  indu- 
cere  necessitatem  consequentem,  quia,  in  se- 
cundo  signo  medio  inter  illas  duas  volitiones 
Dei,  intelligitur  determinata  ad  talem  actum 
per  conjunctionem  ad  voluntatem  humanam, 
et  prius  ratione  quam  Deus  habeat  illam  vo- 
litionem,  prsevidit  hominis  voluntatem  esse 
consensuram,  et  ex  hac  parte  necessitas  pro- 
veniens  ex  illa  voluntate  supponit  liberum 
usum,  et  applicationem  voluntatis  creatse,  at- 
que  ita   non   est  conditio  antecedens ,    sed 


646 

concomitans,    et   ideo  non 

29.  Et  in  fine  addit  (quod  ad  prsesens  refert)^ 
eodem  modo  pMlosopMiuhmi  esse  de  conmrsu 
aicxilii  divini  specialis  ad  opera  gratice,  vel  su- 
pernaturalia,  et  diligendum  Deum  super  omnia. 
In  qua  doctrina  nunc  non  discutimus  modum 
explicandi  concursum  simultaneum  Dei^,  sed 
solum  expendimus  Cordubam  in  eo  laborasse^ 
ut  non  poueret  ex  parte  Dei  concursum  prae- 
determinantem  voluntatem  humanam^  sive  ad 
opera  ordinis  naturalis,  sive  gratite,  quia  id 
credidit  esse  contra  primum  libertatis  funda- 
mentum.  Unde  non  solum  tollit  preedetermi- 
nationem  per  concursum  preevium  ad  extra, 
qui  sit  per  modum  actus  primi^  vel  tanquam 
complementum  ejus^  sed  etiam  per  concursum 
ad  intra^  ut  sic  dicam,  seu  per  voluntatem  Dei 
efBcacem^  a  qua  proveniat  concursus  ad  extra, 
uam  dicit  talem  voluntatem  vel  non  esse  efii- 
cacem,  si  est  prsevia,  vel  esse  concomitantem, 
si  est  elficax.  Quod  etiam  aliqui  ex  nostris  do- 
cuerunt.  Et  ob  eam  causam  recedit  Corduba  a 
sententia  Scoti^  dicentis  Deum  cognoscere  fu- 
tura  contingentia  in  decreto  suse  voluntatis, 
quia  decretum  illud  non  potest  esse  efficax, 
uisi  proevisa  prius  futura  determinatione  li- 
bera  nostrse  voluntatis^  qiiia  alias  tolleret  ejus 
libertatem.  Non  solum  ergo  Corduba  nos- 
tram  sententiam  'quoad  punctum  controver- 
siae  et  substantiale  (ut  sic  dicam)  sequitur,  sed 
etiam  indicat  fundamentum  ejus,  sumptum  ex 
conditione  libertatis^  esse  quasi  axioma  ab  om- 
nibus  receptum,  neque  posse  convelli,  et  quo- 
ad  boc  eamdem  rationem  esse  de  operibus  gra- 
tise  et  ordinis  naturalis. 

30.  Proponitur  Alieoius  Pigldus. —  Undeci- 
mo^  Albertus  Pigliius,  lib.  6  de  Liber.  arbitr., 
paulo  post  medium,  referens  illa  impia  verba 
Calvinij:  Voluntatem  proinde  movet  Deus,  no% 
prout  multis  sceculis  traditum  est  et  creditum, 
ut  mstrce  postea  electionis  sit  autmotionis  ejus 
oMemperare,  aut  refragari,  sed  illam  efficaciter 
afficiendo,  licet  directe  contra  Calvinum  dis- 
putet,  ita  vero  agit,  ut  simul  prsedetermina- 
tionem  pliysicam  impugnet,  niliilque  inter  il- 
lam  et  gratiam  efficacem,  quam  Calvinus  con- 
fiinxit,  discernat.  Unde  Calvino  dicenti :  Neque 
secus  accipi  sententla  Clirisii  potest :  Omnis 
qui  audizit  a  Patre  meo,  tenit  ad  me,  quam  ut 
efficacem  a  seipso  gratiam  doceat,  ille  respon- 
det :  TiM  non  credimiis,  CaJvine,  sectcs  accipi 
non  posse  Tianc  Christi  sententiam.  Et  hac  oc- 
casione  ex  professo  probat,  nec  ex  his  verbis, 
nec  ex  aliis :  Nemo  potest  venire,  etc,  nisi 
Pater  traccerit,  neque  ex  aliis  similibus,  col- 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL^  DEI. 
Isedit  Ubertatem.  ligi  auxilium  prgevium^  ita  ex  se  efficax^  ut  li- 
berum  arbitrium  non  possit  ei  resistere,  et  sce- 
pius  resistat :  N^am  traJiit  Deus,  sed  volentem, 
ut  Clirysostomus  ait,  et  qui  audit,  venit,  si  ta- 
men  discat,  id  est,  persuadeatur,  quod  ex  ejus 
voluntate  pendet,  quia  Deus  [ut  Cyrillus  ait) 
non  vi  trahit  credentes,  sed  motione  et  revelatio- 
ne  ineffaliliter  facta.Bsec  illefere  adverbum. 
31.  Postea  vero,  cum  Calvinus  diceret  do- 
cendos  esse  homines  divinam  denignitatem  ex- 
piositam  sine  exceptione  omnidus  qui  eam  quce- 
runt,  sed  cum  ii  eam  qucerere  incipiant,  quihos 
divina  gratia  aspiravit,  iiec  hanc  quidem  por- 
tiunculam  de  hujus  laucle  discerpendam  fuisse. 
Quse  profecto  assertio^  in  sententia  quse  phy- 
sicam  prajdefcerminationem  preeviam  requirit^ 
verissima  est,  et  tamen  contra  illam  sic  se  in- 
surgit  Pighius  :  Hoc  doces,  omnilus  expositam 
Dei  gratiam,  qui  eam  qucerunt,  sed  nullos  posse 
eam  qucerere,  priusquam  illo  suo  leneplacito 
eamdem  nec  desiderantihus ,  imo  aversantihis, 
intruserit.  Quid  ergo  aliud  hic  doces,  quam  ne- 
mini  eamdem  esse  expositam,  nec  qucerendam 
cuiquam.,  ut  quw  queri  non  possit,  antequam  ha- 
leatur,  et  habita  possessaqice  frustra  quceritur, 
nec  in  cujusquam,  prceterquam  unius  Dei  po- 
testate  sit  ut  habeatur  aut  non  haleatur.  Hoc 
est,  Calvine,  docere  homines  ?  Doctores  saluta- 
res,  et  vere  Evangelicos.  Certe  argumentum, 
si  efficax  est,  seque  procedit  contra  omnem 
gratiam  prseviam  ac  necessariam,  et  ex  se  effi- 
cacem,  sive  dicatur  necessitare  voluntatem  ad 
exercitium^  sive  ita  determinare  ut  ei  resisti 
non  possit^  quia  omnis  talis  gratia  a  nemine 
quseri  potest^  nisi  jam  habeatur,  cum  ad  il- 
lam  quserendam  necessaria  sit,  et  postquam 
habetur,  frustra  quseritur.  Est  autem  argu- 
mentum  efficacissimum,  ut  ex  snpra  dictis  con- 
stat.  Nam  licet  possit  quis  eflfugere,  dicendo 
per  unam  gratiam  sic  efficacem  posse  queeri 
aliam,  facillimum  est  sic  fugientem  capere, 
quia  nulla  posterior  gratia  efficax  quseri  po- 
test,  nisi  per  aliam  priorem  jam  datam,  unde 
necessario  perveniendum  est  ad  primam,  quae 
non  possit  quseri  nisi  prius  habeatur,  et  ita  illa 
frustra  quseritur,  et  de  illa  necessario  dicen- 
dum  est,  in  tonius  Dei  esse  potestate,  ut  habea- 
tur  vel  7ion  haleatur.  Ergo  cui  illa  non  datur 
frustra  quEcrit,  imo  impossibile  est  ut  quarat, 
et  ita  illi  non  est  exposita  benignitas  Dei.  Nec 
ille  cui  datur  potuit  illam  quaerere,  nec  opor- 
tet  illum  monere  ut  per  illam  aliam  queerat, 
quia  inevitabiliter  quseret,  cum  non  possit  re- 
sistere  primse  motioni  efficaci,  nec  plus  agere 
potcst  quam  per  illam  prsedeterminetur.  Refert 


CAP.  XLVII.  QUID  MODERNI  SCPdPTORES  DE  HAC  CONTROYERSIA.  ETC. 


647 


etiam  hunc  auctorem  pro  nostra  sententia 
Ledesma.,  in  lib.  3  de  Liber,  arbitr.^  cap.  3,  4 
et  5.  Liber  autem  quo  utor  non  est  in  capita 
divisus^  totusque  liber  est  de  variis  locis  Au- 
gustini  pro  libero  arbitrio.  Ex  quibus  illud  so- 
lum  quod  dicitj  §  Hanc  aiitem,  nunc  noto;  ait 
enim  demonstrare  Augustinum,  voUmtatem 
seipsam  in  siia  potestate  habere^  et  seipsa  uti, 
ut  ipsa  inhserente  incommutabili  bono^  vitam 
beatam  habeat,  aversa  vero  illam  amittat. 

32.  Producitur  EUus.  —  Distingmmttor  or- 
dines  salvandorum.  —  Duodecimo,  expendere 
possiimus  duo  testimonia  Joannis  Ekii,  quas 
F.  Gumel  contra  nos  inducit,  nescio  quo  jure, 
quia  ipse  illationis  modum  non  declarat,  et 
verba  in  uno  loco  sunt  generalia,  in  alio  nos- 
tram  potius  sententiam  continent.  Unus  locus 
est  in  Enchirid.,  cap.  31,  in  quo  Ekius  dicit 
Deum  esse  primam  causam  sine  qua  nihil  fit, 
ct  speciahter  concurrens  ad  opera  bona ,  et 
movens  omnia,  singula  juxta  uniuscujusque 
proprietatem ,  irrationaha  naturaliter,  ratio- 
nalia  Hbere.  Sed  hsec  nihil  ad  causam  refe- 
runt,  omnes  enim  iUa  docemus,  et  ex  ilhs  so- 
him  inferri  potest  quod  Deus,  ut  causas  hberas 
modo  consentaneo  naturee  illarum  moveat, 
non  illas  prsedeterminat ,  sed  indifferentem 
motionem  praebet  aut  oflfert,  cui  illse  causae 
vel  resistere,  vel  cooperari  possint.  Alter  locus 
est  in  Hb.  de  Prsedestinat.,  centur.  3,  num.  67, 
ubi,  ex  quodam  Henrico  Gorcheim,  duplicem 
distinguit  motioneon  Dei  gratiiitam,  imam  suf- 
ficientem,  quam  Deus  nemini  denegat ;  aliam 
efficacem,  quam  suMistinguit,  uno  modo  (in- 
qnit)  ut  sit  genus  motionis,  qua  specialiter 
moventur  prcedestinati,  quce,  respersa  quodam 
suavitatis  odore,  intima  mscera  anima?  fce- 
cundando  deiformat ,  et  in  cceleste  desiderium 
transmutat.  Potest  et  alio  modo  dici  motio  ef~ 
ficax,  cpue  assequitur,  consequi  gratiam,  et  si  in 
ea  perseverat,  salvari,  et  niJdlominus  priorem, 
quce  altioris  ordinis  est,  solis  prcedestinatis 
dari.  Hsec  ahegat  Cumel,  et  non  amphus,  vel 
inducendo,  vel  respondendo,  illa  evolvit.  Ille 
tamen  auctor,  in  posteriori  membro  vocatio- 
nis  efficacis ,  plus  dicit  in  nostra  sententia 
quam  vehmus.  Docet  enim  ahquam  vocatio- 
nem  esse  efficacem  ex  solo  effectu,  et  non  esse 
majorem  gratiam  in  eo  qui  consentit,  quam 
in  eo  quiresistit.  Defendit  enim  ibi  opinionem 
asserentem,  in  muhis  eorum  qui  salvantur, 
rationem  totius  prsedestinationis,  esse  bonum 
usum  vocationis.  Unde  consequenter  negat 
vocationem  esse  effectum  prsedestinationis , 
sed  generahs  providentiai  gratise ;  negat  item 


bonum  usum  vocationis,  ut  est  a  libero  arbi- 
trio ,  esse  effectum  prajdestinationis,  nedum 
gratiee  prredeterminantis.  In  his  ergo  eviden- 
ter  eam  tolht,  et  consequenter  negat  illam  esse 
de  ratione  auxihi  efficacis.  Distinguit  vero  iUe 
auctor  duos  ordines  salvandorum.  Unus,  eo- 
rum  est  qui  per  communem  gratiam  salvan- 
tur,  in  quibus  datur  communis  prsedestina- 
tionis  ratio ;  alius  est  ordo  singulariter  prae- 
destinatorum,  ex  gratuita  Dei  vohmtate,  sine 
ulla  ratione  ex  parte  illorum,  et  his  dicit  dari 
priorem  modum  gratise  efficacis.  Verumtamen 
neque  iham  ponit  hic  auctor  in  motione  per- 
tinente  ad  concursum  Dei  physice  proederer- 
minantem,  sed  in  motione  morali  magis  suavi, 
et  ad  movendum  voluntatem  accommodata, 
plane  Augustiniano  more.  Hoc  enim  eviden- 
ter  indicant  illa  verba  :  Qiice  respersa  quodam 
suavitatis  odore  intima  viscera  animce  fcecun- 
dando  deiformat,  etc.  Et  item  illa  motio  nihil 
est  aliud  quam  gratia  congrua.  Quod  ergo  ad 
causam  nostram  attinet,  ille  Henricus  mani- 
feste  docuit  nostram  sententiam.  De  Ekio  vero 
nihil  certo  affirmare  possumus,  nam  in  fine 
illius  §  subdit  :  Nolo  tamen  existimet  me  om- 
nia  Henrici  clicta  recipere.  Quod  fortasse  dixit 
propter  prius  membrum  gratise  efficacis,  nam 
aliud  ipse  supponit  tanquam  fundamentum 
sententiae  de  Prsedestinatione,  quam  ibi  pro- 
sequitur.  Nos  autem  quoad  eam  partem  sen- 
tentiam  illam  rejicimus,  quia  connexa  non  est 
cum  sententia  de  vocatione  congrua,  ut  in 
cap.  ultim.  hujus  libri  explicabimus . 

33.  Ultra  hsec  testimonia,  q^uee  graviora 
sunt,  alia  breviter  percurremus  et  insinuabi- 
mus,  non  quia  Doctores  minoris  auctoritatis 
sint,  sed  quia  obiter  vel  nimis  breviter  pun- 
ctum  attingunt;  eos  tamen  non  omittendos 
censuimus,  quia  vel  in  modo  loquendi,  vel  in 
sententiis  quas  obiter  proferunt,  satis  indi- 
cant  quemdam  unanimem  consensum  in  hoc 
principio,  quod  efficacitas  gratise  quoad  con- 
sensum  actualem  non  preedeterminat  volun- 
tatem,  sed  ex  ipsius  libero  usu  pendet.  Primo 
ergo  in  hoc  secundo  ordine  pono  Gardinalem 
Gontarenum,  in  lib.  de  Prsedestinat.,  ubi  in- 
ter  alia,  non  longe  a  fine,  ita  concludit .-  Quo 
fit  ut  non  ex  gratice  ipsius  efficacitate,  sed  ex 
nostra  voluntate  pendeat,  quominus  illa  cordis 
obstinatio  ferrumpatur.  Ubi  non  negat  gratiae 
concursum,  sed  nomine  efficacitatis  illam  in- 
telligit,  quam  gratia  ex  se  habeat  ad  deter- 
minandam  sua  vi  vohmtatem. 

34.  Jodocus  ClicMovceus . —  Secundo,  allego 
Jodocum  Glichtovseum,  in  Gompendio  asser- 


648 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  G^ATIJE  DEI. 


tioniim  fidei,  ex  Coucilio  Senonen.,  cap.  23, 
quod  est  de  libero  arbitrio,  ubi  cuni  retulisset 
verba  Damascenij  excludentis  necessitatem  ab 
operibus  liberi  arbitrii,  subdit  heec  verba  : 
Q?C(s  omnia  (eque  militant  contra  eos  qid  suh- 
jiciwit  Jiominim  actus  inevitahili  necessitati, 
wndecunque  illam  'pendere  dicant,  sive  ab  ipsis 
astrorum  lationihus,  ut  aujtumarunt  illi  contra 
quos  superiorihtts  verhis  agit  Damascenus  ;  site 
a  fato  quodam  inexoraUli,  ut posuerunt  Etlmi- 
ci  quidam^ ;  sive  a  futurorum  absoluta  quadam 
necessitate,  quce  contingentiam  non  admittat, 
nt  falso  piitarunt  nonnuUi,  de  divina  pr^escieii- 
tia  ac  providentia  male  sentientes .  Et  infra  op- 
time  declarat  quomodo  dici  possit  divinum 
auxilium  subesse  voluntati  hominis,  scihcet, 
quia  ex  parte  Dei  offertur,  et,  si  petatur,  obti- 
nebitur,  et  in  homine  est  vel  illo  bene  uti, 
vel  illud  neghgere.  Et  de  his  qui  neghgunt, 
subdit  :  JVunqtcid  hijusmodi  error  in  via  mo- 
nmi  adscrihendus  est  durce  cuidam  necessi- 
tati,  aut  destitutioni  liheri  arhitrii?  Nequa- 
quam,  etc.  Ac  denique  tam  muha  in  hanc 
sententiam  dicit,  solvendo  objectiones  omnes 
qu6e  nobis  solent  ex  Scriptura  opponi,  ut  in- 
ter  eos  qui  sententiam  nostram  expresse  do- 
cent,  merito  numerari  possit. 

35.  Expenditur  Jansenius,  Joan.  C.  —  Ter- 
tio,  expendere  oportet  locuni  Jansenii  in  Con- 
cord.,  capite  quinquagesimo  nono,  ad  verba 
Christi,  Joan.  6  :  Nemo  potest  venire  ad  me, 
etc,  quia  F.  Davila  et  Cumel  de  iho  nobiscum 
contendunt.  Verba  autem  quae  referuut  in  sen- 
tentia,  solum  continent  generalem  doctrinam, 
nimirum,  Deum  eflBcaciter  excitare  mentes 
hominum,  et  longe  ahter  movere  intehectum 
et  voluntatem,  quam  ahus  homo  vel  Angelus, 
nimirum  proprie  et  physice  in  illa  interius  ef- 
ficiendo  ipsosmet  tahum  potentiarum  actus. 
Unde  notat  etiam  distinctionem  inter  verbum 
trahendi  et  veniendi.  Nam  prius  gratuitam  Dei 
motionem  praevenientem  omne  meritum  et 
usum  hbertatis,  et  gratise  divinse  efficaciam 
indicat ;  posterius  autem  verbum,  veniendi,  os- 
tendit  hominis  libertatem_,  quse  per  gratiam 
Dei  efiicacem  non  Iseditur,  quse  omnia,  ut  dixi, 
generalia  sunt_,  et  potest  unaquaeque  opinio 
iha  in  suo  sensu  interpretari.  Ufferius  vero 
proponit  Jansenius  dubium  a  nobis  late  discus- 
sum,  quomodo,  cum  necessitate  tractionis,  illi 
qui  non  trahuntur  sua  culpa  non  veniant, 
quando  sufficienter  fidem  audiunt.  Et  post 
multa  quse  dicit  circa  Chrysostomi  responsio- 
nes,  in  quibus  ahquid  statim  notabimus,  in 
8umma  respondet  cum  Augustino^  eos  qui  non 


trahuntur,  non  excusari,  qtda  ohicem  et  impe- 
dimentum  posuenont  divvnce  attractioni,  dum 
acceptis  a  Deo  donis  non  hene  ^ituntur.  Heec  au- 
tem  responsio  non  habet  locum,  posita  neces- 
sitate  auxihi  praedeterminantis,  ut  seepe  osten- 
sum  est,  quia  si  ilhid  est  necessarium  ad  om- 
nem  bonum  usum  prsevenientium  donorum 
gratise,  etiam  primse  vocationis ,  ergo  necessa- 
rio  sistendum  est  in  ahquo,  quod  non  negatur 
propter  defectum  boni  usus,  quia  ante  usum_, 
qui  est  effectus  ejus,  nullus  bonus  usus  esse 
poterat,  et  ab  illo  pendent  consequenter  re- 
hqua.  nia  ergo  responsio  ostendit  Janseuium 
per  gratiam  efiicacem  non  intellexisse  auxi- 
hum  prsedeterminans,  neque  sententiam  Au- 
gustini  de  illo  intellexisse.  Accedit  quod, 
prias  referens  Chrysostomum  dicentem  ah- 
quando  nos  incipere  bonum  opus,  et  inde  su- 
mi  rationem  (utique  proximam)  cur  iste  tra- 
hatur  et  non  ille ,  ilhmi  recte  defendit  a  Se- 
mipelagiano  errore,  quia  supponit  gratiam  ex- 
citantem,  qua  posita,  recte  dicitur  liomo  inci- 
pere  consensum,  non  tamen  sine  gratia  adju- 
vante,  et  principahter  efficiente  proprie,  ac 
perficiente  ipsum  consensum.  In  quo  satis 
etiam  aperte  sentit,  postquam  gratia  preeve- 
niens  dedit  homini  potestatem  propinquam_, 
et  proxime  ehcitivam  actus,  non  esse  necessa- 
rium  ahud  initium  sohus  Dei  prsedeterminan- 
tis_,  sed  potentiam  posse  immediate  inchoare 
suum  actum,  quia  illipotentice  sic  constitutce 
in  actU/  primo  propinquo  nihil  deest  nisi  execu- 
tio  actus,  ut  idem  auctor  paulo  antea  dixerat, 
quod  tamen  initium  executionis  non  est  sine 
gratia  cooperante,  ut  idem  etiam  docet. 

36.  Allegatur  Rofensis.  —  Quarto,  allegari 
solet  pro  nostra  sententia  Roffensis,  artic.  36 
contra  Lutherum,  nec  immerito,  tum  quia  im- 
pugnando  hsereticos,  impugnat  omnem  ante- 
cedentem  necessitatem,  ut  hbertati  contra- 
riam;  tum  etiam  quia  expresse  ac  ssepius  docet 
auxilium  Dei  ita  conferri  homini  antecedeuter_, 
ut  in  manu  ejus  sit  illo  bene  uti  sine  aliqua 
prseveniente  determinatione,  et  per  illud  se  ad 
gratiam  sanctificantem  prseparare :  Quod  cum 
sua  sponte  (inquit),  non  coactus  faciat,  contin- 
genter  utiquefacit;  nec  tamen  per  hoc,  ait,  prce- 
xenitnr  Deus,  aut  de  novo  quicquam  mlt,  quod 
antea  noluerat.  Quce  res  ^manimi  consensu  Pa- 
trtim  traditur.  Haec  ille  versus  finem,  in  § 
Utrumque,  sicut  diximus. 

37.  Recensetur  Horantius. — Distingidt  gra- 
tice  dona.  —  Quinto,  allegatur  Horantius,  li- 
bro  i  de  Locis  Cathol.,  qui  totus  est  contra 
errorem  Calvini,  de  gratia  efiicaci  auferente 


CAP.  XLVII.  QUID  MODERNI  SCRIPTORES  DE  HAC  CONTROVERSIA,  ETC. 


649 


libertatem ;  per  quamdam  vero  conjunctissi- 
mam  sympathiam,  seu  consecutionem,  simul 
pra^determinationem  oppugnat,  et  ejus  funda- 
menta  dissolvit,  Tale  illud  est  quod,  capite  31, 
contra  Calvinum  defendit,  rationem  discrimi- 
nis,  cur  iste  vocatus  venit,  et  uon  ille^  optime 
ex  libero  arbitrio  sumi,  quia,  scilicet,  hic  ma- 
num  porrigit,  et  non  aUus.  Item,  cap.  -42,  ir- 
ridens  Calvinum,  ait :  0  pulclirmi  consecutio- 
nem:  Deics  Jiumamm  cor  emollit;  ergo  seipsim 
flectere  non^potest !  Lilet  ridere ;  et  infra :  Qwa- 
si  fero  non  magis  qmdrent  ccelestis  favor  et 
nostrce  xires,  qimn  quicimque  alius  concursus 
causce  superioris  cnm  inferiori.  Item,  in  mul- 
tis,  quae  cap.  47  et  52  dicit,  prsedeterminatio- 
nem  plane  excludit,  et  prsesertim  cap.  53,  ubi 
distinguit  gratiee  dona  in  tres  ordines,  prout 
Soto  antea  facerat,  et  in  secundo  ponit  actus 
pietatis  Uberos,  in  quibus  nihil  dicit  operari 
Deum,  nisi  cooperante  libero  arbitrio,  nec  in- 
ter  illos  et  priores  motus  gratiae  excitantis  me- 
dium  auxilium  a  solo  Deo  factum  agnoscit, 
multaque  aUa  in  sequentibus  capitibus  usque 
ad  58  notari  possunt. 

38.  Addmitur  Franciscus  CartMg.  —  Sex- 
tus  sit  Franciscus  Carthag.,  in  tractatu  de 
Prsedestinat. ,  prsesertim  discursu  4  et  8,  ubi 
ex  prcfesso  probat  determinationem  nostrse 
vokmtatis,  nec  fieri  sola  Dei  actione,  nec  sine 
illa  nobiscum  cooperante. 

39.  Item  Delpliius.  —  Septimus  Delphius. 
Ssepius  materiam  hanc  indicat  hbro  de  Rerum 
eventu,  et  Ubro  4  de  Liber.  arbitr. ,  et  Ubro  5 
de  Justificat.,  et  Ubro  2  de  Prsedestinat.,  per 
totum,  prsesertim  dub.  2,  ubi,  inter  aUa  mul- 
ta,  dicit,  voluisse  Deum  ut  homines  ipsi  ad  al- 
terutram  partem  se  determinent,  et  ideo  post 
vocationem  expectare  iUos,  ut  eis  suam  gra- 
tiam  impendat,  et  ab  eorum  Ubertate  pendere 
quod  vocatio  efficax  vel  inefficax  sit ,  et  si- 
miUa. 

40.  Adnumeratur  Franciscus  Romceus.  — 
Octavo,  his  annumerari  potest  Franciscus  Ro- 
mseus  ,  Magister  GeneraUs  sacrse  ReUgiouis 
Preedicatorum.  Nam  in  Ubro  de  Necessitat.  et 
Ubert.  oper.  ,  ex  professo  docet  necessitatem 
ex  suppositione  antecedenti  esse  contrariam 
Ubertati,  et  hanc  fuisse  sententiam  commu- 
nem  Patrum  et  CouciUi  Tridentini,  cui  inter- 
fuit. 

41.  Ft  Thomas  Elisius.  — Et  nono  ei  ad- 
jungimus  Thomam  EUsium,  ejusdem  famUiae 
Theologum,  in  Ub.  de  Liber.  arbitr.,  qufest.  4, 
artic.  8. 

42.  Tum  Rom,  Balcliar.  —  Decimus  refer- 


tur  Franciscus  Balchar. ,  Episcopus  Mitens., 
Ub.  contra  Calvinum. 

43.  Additur  Bunderus.  —  Undecimus , 
Bunder.,  in  Compend.  controver.  Theolog., 
Ub.  6  de  Grat.  et  Uber.  arbitr.,  art.  7,  et  iu 
Scuto  fidei,  tit.  40,  de  Uber.  arbitr.,  propo- 
sit.  4. 

44.  Et  Cunerus.  —  His  addimus  Cunerum, 
Ub.  de  Grat.  Christi,  cap.  40,  et  Ub.  de  Grat. 
et  Uber.  Arbitr.,  cap.  40,  ubi,  inter  aUa,  ait 
concursum  causse  primse  non  esse  aUquid  pras- 
vium  in  causa  secunda,  ac  proinde  utramque 
causam  simul  concurrere,  solumque  primam 
dici  priorem,  quia  superior  est,  a  quo  inferio- 
res  pendent,  et  ibi  etiam  laudat  sententiam 
Driedonis  et  Ruardi,  dicentium  ex  duobus  si- 
miUter  vocatis,  unum  posse  converti,  et  non 
aUum  pro  sua  Ubertate ;  quia  vero  Ruardus 
addidit  particulam  sola,  ipse  bene  declarat  il- 
lam  particulam  sohim  exchidere  aUam  prseve- 
nientem  gratiam ,  non  Dei  cooperationem  , 
quse  simul  incipit  et  desinit  cum  Ubero  volun- 
tatis  opere.  Ac  denique  per  varias  assertiones 
sententiam  hanc  defendit  et  declarat.  Sic 
etiam  Joannes  Maria  Verratus ,  in  Apologia 
contra  fautores  Lutheranorum,  dicit,  in  iUa 
sententia  Ubri  de  Ecclesiast.  dogmat. :  Initkm 
nostrce  salutis  Deo  miserante  Tialemus ,  ut  ve- 
ro  acqtdescamus  salutiferce  inspirationi,  nostrce 
pietatis  est,  unum  soUus  Dei  esse,  sciUcet,  ini- 
tium  salutis,  aliudesse  in  mera  facultate  nos- 
tri  Uberi  arhitrii,  sciUcet,  acquiescere,  etc, 
ubi  videtur  excedere  iUa  particula  mera ,  sed 
eamdem  habet  inteUigentiam  ,  quia  non  est 
posita  ad  favendum  Pelagio,  sed  ad  contradi- 
cendum  Calvino  ;  non  ergo  excludit  adjuvan- 
tem  gratiam,  sed  pra^determinantem. 

45.  Adponuntur^alii.  —  Prseterea,  JuUus 
Sirenus,  in  Compend.  de  prsedestinat.,  Ub.  2 
de  Reprobat.,  cap.  48,  ejusmodi  prsedetermi- 
nationem  diserte  exchidit ;  Joannes  Maria  Ca- 
peUa,  Ub.  de  Goncord.  Ubertatis  humanse  cum 
divina  prsescientia,  part.  4,  cap.  26,  et  part.  2, 
cap.  5,  6  et  7;  Felicianus  Capitonius,  in  ExpU- 
cationibus  CathoUc,  part.  2,  expUcat,  55  ; 
Petrus  AureUanus  Sanutius,  in  recenti  Luthe- 
ranorum  propugnatione,  digress.  3;  Sadolet, 
in  Epistol.  ad  Roman.,  cap,  8;  Osorius,  Ub.  9 
de  Justit.  ,  qui  etiam  excedit  iu  negotio  prse- 
destinationis,  sed  nunc  iUud  non  agimus. 

46.  Item  alii.  —  Prseter  hos  auctores,  non- 
nuUos  commemorat  F.  Cumel,  et  de  quibusdam 
solum  dicit  aUegari  a  nobis,  nostram  vero 
non  docere  senteutiam ;  de  aUis  vero  ait  etiam 
snam  tradidisse.  In  priori  ordine  ponit  Sixtum 


630 


LIB.  Y.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATL-E  DEI. 


Senens.,  libro  sexto  Bibli.,  ann,  248;  non  de- 
signat  autem  quis  ex  nostris  illum  in  hoc 
puncto  allegaverit^  neque  ego  novi.  Item  Jan- 
seuium^  Ecclesiasti.,  45,  et  Ekium  in  Enchi- 
rid.,  capite  trigesimo-primo ;  qui  certe  in  his 
locis  niliil  dicunt  quod  ad  causam  pertineat. 
In  alio  vero  ordine,  preeter  alios  de  quibus  jam 
dixi,  in  primis  adducit  Petrum  Soto,  in  Ins- 
titut.  Sacerdot.,  lect.  9  de  Poenit.,  quia  dicit 
operationem  Dei  esse  eflBcacem,  et  natura  prio- 
rem  in  conversione  peccatoris.-  Sed  hsec,  et 
omnia  quae  ibi  dicit,  generaha  sunt,  possunt- 
que  optime  intelligi,  vel  de  vocatione  congrua 
et  eificaci,  vel  de  operatione  qua  Deus  nobis- 
cum  cooperatur ;  aperte  enim  declarat  esse 
priorem  natura  ratione  independentiae,  quia 
Deus  a  nulla  causa  pendet,  sed  aha  ab  ipso. 
Addit  Hieronymum  Perez,  sui  ordinis  virum 
doctissimum,  in  Commentar.  ad  i  part.  divi 
Thomee,  qusestione  decima-nona,  articulo  se- 
cundo,  et  qusestione  vigesima-secunda,  arti- 
culo  primo,  secuudo  et  tertio ;  sed  hunc  auc- 
torem  videre  non  potui,  neque  ego  scio  an 
scripta  ejus  typis  mandata  sint.  Quse  tamen 
ipse  refert,  valde  generalia  sunt,  ut  quod  Deo 
attribuit  ejQBcaciam  gratige,  quia  non  sohim 
attingit  rem,  sed  etiam  modum  fiendi,  et  quod 
prffidefiniat  actus  hberos,  et  simiHa,  de  quibus 
nunc  non  est  controversia,  ut  ssepe  dixi. 

-47.  Tertio,  refert  Medinam  Comphitensem, 
de  quo  nihil  aliud  affert,  prseterid  quod  refert 
Corduba  loco  supra  citato,  de  cujus  sententia 
jam  satis  dictum  est ;  nec  Medina  aUud  refert, 
nisi  quod  Deus  concurrit  cum  causis  secun- 
dis  per  suam  vohmtatem^  quod  nemo  negat ; 
de  modo  autem  voluntatis  et  concursus  est 
controversia.  Allegat  preeterea  Franciscum  a 
Christo,  in  1,  distinct.  39,  et  distinct.  40 
et41;  sed  in  priori  loco  solum  agit  de  concor- 
dia  divinse  providentiee  cum  Hbero  arbitrio,  et 
refert  varias  sententias,  uihilque  satis  definit : 
neutram  autem  ex  his  de  quibus  nunc  tracta- 
mus  in  particulari  attingit,  sed  vel  in  generali 
contentus  est  illa  responsione  communi,  quod 
efficacia  divinee  vohintatis  tanta  est,  ut  effec- 
tus,  et  modos  eorum  provideat ,  vel  descen- 
dendo  ad  modum  particularem  magis  inclinat 
in  quamdam  Gregorii  sententiam  nostrse  valde 
alfinem.  In  posteriori  autem  loco  tractat  de 
causa  prsedestinationis,  nihil  vero  de  nostra 
attingit.  Denique  allegat  Cosmam  Philiarcum, 
in  queestione  de  causa  prsedestinationis  et  re- 
probationis  ad  Gregor.  XIII,  a  cap.  11  usque 
ad  15,  et  lib.  3  de  Dogmatibus  fidei,  cap.  24, 
llhi  docet  Deum  determiuare  vohmtatem  per 


auxilium  gratise,  et  prius  natura.  Ifie  vero 
auctor,  licet  de  prima  conversione  id  late  do- 
ceat,  prsesertim  in  cap.  dd  de  Prsedestinat.,  ni- 
hilominus  expresse  dicit  in  actibus  moralibus 
voluntatis,  imo  etiam  in  muUis  operibus  gra- 
tise,  postquam  homo  est  in  gratia,  ipsum  ho- 
minem  se  determinare,  et  rationem  determi- 
nationis  immediate  a  voluntate  sumi ;  imo  di- 
cit  in  his  actibus  voluntatem,  cum  se  determi- 
nat,  esse  priorem  natura  concursu  Dei ;  solam 
ergo  excipit  primam  gratiee  acceptionem.  In 
quo  certe  non  consequenter  locutus  est,  nec 
pro  afiqua  sententia  earum  quas  tractamus, 
ailegari  potest.  Magis  tamen  favet  nostrce  , 
quia  docet  preedeterminationem  pliysicam 
non  esse  necessariam  ad  omnes  actus;  modum 
autem  specialem  quo  Deus  determinat  volun- 
tatem  ad  primam  gratiee  acceptionem,  non 
declarat.  Quapropter,  si  quis  velit  quee  attuli- 
mus  attente  ponderare,  vel  auctores  ipsos 
evolvere,  facile  intelliget  nostram  sententiam 
fuisse  communem  Theologorum  consensum, 
priusquam  a  paucis  moderuis  in  dubium  voca- 
retur.  ^ 

CAPUT  XLIII. 

TRACTATUR  QU^STIO  APPENDIX  ,  AN  PRjEYENIENS 
auxilium:  SUFFIGIENS  ,  ET  EFFICAX  ,  POSSINT 
ESSE  ^QUALIA  IN  DUOBUS  HOMINIBUS  QUORUM 
UNUS  GONSENTIT   YOGATIONI  ,   ET    NON  ALTER. 

1 .  Arg^mienttm  capitis.  —  Probando  sen- 
teutiam  nostram,  simul  fundamenta  con- 
trarise  sententise  ,  tam  quee  ab  auctoritate 
quam  quse  ratione  petuntur ,  dissolvimus ; 
nunc  vero  duas  vel  tres  appendices  qusestio- 
nes  qua3  hic  tractari  solent,  et  in  lib.  3  de 
Auxil,  a  nobis  disputatae.  sunt,  hic  addere 
oportet ,  tum  ad  materise  complementum , 
tum  quia  aliquid  in  eis  addendum  occurret, 
quod  ad  majorem  veritatis  confirmationom 
ac  declarationem,  et  aliarum  objectionum  ex- 
peditionem  confert.  Solent  ergo  adversarii  , 
maxime  nobis  objicere,  quod  ex  nostra  sen- 
tentia  sequatiu",  ex  duobus  hommibus  reci- 
pientibus  asqualia  gratise  auxiha,  contingat 
unum  converti,  et  non  alium,  quod  ^maxi- 
mum  reputant  inconveniens.  Sequela  videtur 
manifesta,  quia,  stante  eodem  auxilio,  potest 
homo  operari  et  non  operari;  ergo  idem  homo 
cum  eodem  auxiho  potest  uno  tempore  con- 
sentire,  et  non  in  alio ;  ergo  pari  vel  majori  ra- 
tione,  ex  duobus  hominibus  unus  cum  sequali 
auxiho  poterit  consentire,licet  ahus  dissentiat. 


CAP.  XLVIII.  TRACTATUR  QU^STIO  APPENDIX,  AN  GRATIA,  ETC. 


651 


Falsitas  autem  consequentis  solet  a  dictis  auc- 
toribus  prsecipue  probari ,  quia  in  eo  qui  con- 
sentit,  Deus  actu  facit  ipsum  actum  consensus^ 
quem  non  facit  in  alio  :  ergo  necessario  dat  il- 
li  majus  auxilium.  Hsec  vero  probatio  divertit 
a  vero  sensu  qusestionis ,  et  ex  eequivocatio- 
ne  procedit^  quam  ante  omnia  tollere  necesse 
est. 

2.  DistingidMr  inter  auxilium  prceveniens 
et  cortcomitans .  —  Primum  ergo  omnium  dis- 
tinguere  oportet  inter  auxilium  preeveniens 
et  concomitans,  quod  est  ipsemet  actualis  in- 
fluxus  Dei  in  actum  liberum  hominis  superna- 
turalem^  qui  influxus  in  re  non  distinguitur 
ab  actione  libera  hominis,  sed  est  eadem^  ut 
manans  a  Deo,  ut  saepe  dictum  est.  Hic  ergo 
influxus  est  in  eo  qui  convertitur^  et  non  in  eo 
qui  resistit,  unde  non  sunt  sequales,  nec  esse 
possunt  in  auxilio  concomitante.  Nec  refert 
quod  Deus  sit  paratus  ad  dandum  simile  auxi- 
hum  ei  qui  non  convertitur,  et  quod  per  eum 
stet  quominus  ilkid  recipiat ;  nam  hoc  non  ob- 
stat  quominus  in  aho  pertineat  ad  majorem 
Dei  gratiam  recipere  actuahter  ihud  auxilium, 
quo  alius  ex  neghgentia  sua  caret.  Semper 
igitur  qui  convertitur  habet  ex  hoc  capite  ma- 
jus  auxihum,  et  consequenter  majora  etiam 
dona,  vel  actuaha,  nam  ipsimet  actus  sunt 
dona  Dei,  vel  habituaha,  quse  ratione  actuum 
infunduntur.  Unde,  ad  tohendam  hanc  sequi- 
vocationem,  et  omittendum  hoc  punctum,  de 
quo  non  potest  esse  controversia,  qusestionem 
posui  de  solo  prseveniente  auxilio,  seu  de  vo- 
catione,  in  qua  punctum  est  difiicultatis. 

3.  Consideratur  auxiliump^cBveniens. — Se- 
cundo,  supponere  oportet  auxihum  prseve- 
niens  duobus  modis  spectariposse.  Primo,  se- 
cundum  suam  entitatem',  et  vim  quam  habet 
ad  movendam  et  traliendam  vohintatem,  sive 
illa  visphysica  sit,  sive  morahs.  Secundo,  po- 
test  considerari  in  ratione  doni  et  beneficii 
gratuiti ;  non  enim  semper  hsec  duo  sequah- 
ter ,  seu  cum  eadem  proportione  alicui  rei 
conveniuntj  sed  interdum  illud  donum,  quod 
in  sua  entitate  absoluta  vel  minus  est  vel  non 
majus,  in  ratione  beneficii  et  doni  ;moraliter 
existimatur  majus  propter  diversos  respectus, 
maxime  vero  quia  in  ea  opportunitate  datur, 
in  qua  vel  magis  necessarium  est,  vel  majo- 
rem  fructum  homini  est  allaturum.  Sic  certe 
contritio  data  homini  in  medio  vitee,  a  qua  for- 
tasse  postea  recedet,  vel  data  in  extremo  vitse 
et  cum  qua  salvetur,  non  reputatur  aquale 
beneficium,  sed  hoc  posterius  multo  majus, 
etiamsi  fortasse  contritio  ipsa  nec  in  intensio- 


ne,  nec  in  duratione,  nec  in  auxihis  ad  eam 
necessariis  sit  major,  imo  etiamsi  sit  minor. 
Ratio  autem  est,  quia  beneficium  et  gratia, 
sicut  etiam  misericordia  vel  eleemosyna,  non 
attenditur  solum  ex  quantitate  doni,  sicut  mo- 
tio  vel  auxihum,  sed  maxime  ex  afiectu  dan- 
tis,  et  ex  commoditate  recipientis,  et  ex  efifec- 
tibus  vel  fructibus  qui  de  facto  in  tah  dono, 
tanquam  in  semine  et  in  virtute  continentur, 
ut  facile  posset  humanis  exemphs  monstrari, 
sed  res  est  per  se  satis  clara. 

4.  Asseritur  gratiam  efficacem  prcevenien- 
tem  exceclere  prcevenienteon  gratiam,  qiue  tan- 
tum  sufficiens  est.  —  Tertio,  supponendum  est 
vocationem,  seu  gratiam  efiicacem  praivenien- 
tem,  in  ratione  gratise  et  beneficii  semper  ex- 
cedere  prsevenientem  gratiam,  quse  tantum 
sufiiciens  est.  Hanc  assertionem  tradidi  cum 
Beharmino,  hb.  3  de  Auxil.,  cap.  20,  et  proba- 
bihter  satis  illam  suadet  testimonium  Pauh, 
4  Corinth.  4,  quod  in  hac  causa  maxime  ob- 
jici  solet  :  [Quis  est  qui  te  discernit.  Nam  in- 
tehigendo  heec  verba  de  discretione  in  seterna 
sanctitate  et  justitia,  inter  eum  qui  converti- 
tur,  et  cum  qui  resistit,  illam  Pauhis  Deo  sin- 
gulariter  attribuit ,  quod  (ut  supra  declaravi) 
maxime  intehigendum  est  secundum  divinam 
electionem  et  prseparationem  divini  auxihi 
congrui  et  accommodati ;  ergo  hoc  est  pecu- 
hare  beneficium,  quod  recipit  is  qui  converti- 
tur,  et  non  alius,  pertinetque  ad  preevenien- 
tem  gratiam.  Atque  ita  intellexit  hunc  locum 
Augustinus,  docens  plane  hanc  sententiam  in 
lib.  de  Preedestinat.  Sanctor.,  a  cap.  5  usque 
ad  46,  ubi  differentiam  in  hoc  constituit,  quod 
prceparatti^r  voluntas  a  Domino,  utique  per  vo- 
cationem  congruam,  ut  aliis  locis  supra  cita- 
tis  exponit,  et  specialiter  de  Dono  perserver., 
cap.  44,  ubi  docet  quod,  sicut  Deus  vocat  con- 
gruo  modo  eum  quem  elegit,  ita  potuisset  pra3- 
parare  opportunitatem  similis  vocationis  ei 
quem  non  elegit,  et  ideo  merito  ad  gratuitam 
Dei  voluntatem,  hanc  diversitatem  revocat,  et 
singulare  Dei  beneflcium  esse  reputat. 

5.  Incequalitas  gratice  Jiabitualis  unde  pro- 
veniat,  ex  B.  Thoma.  —  Quod  etiam  sentit 
Prosper  ad  quartam  et  quintam  objectionem 
Gallor.,  et  ad  excerpta  Genuens.,cap.  quinto, 
et  lib.  2  de  Vocat.  gent.,  cap,  23,  alias  8; 
Remigius,  4  ad  Corinth.  4.  Ac  denique  divus 
Thomas  1.  2,  quoest.  442,  artic.  4,  in  hoc  sen- 
su  docet  ineequalitatem  gratise  habitualis  pro- 
venire  ex  ineequali  dispositione,  non  esse  ta- 
men  ibi  sistendum  tanquam  in  prima  radice^ 
quia  hcec  posita  est  indiversa  prajparatiouQ 


652  UB.  V.  DE  AUXILIO 

divinge  gratiae.  Et  ideo  in  2.  2^  qusest.  2^:, 
artic.  3,  insequalitatera  charitatis  reducit  in 
solam  voluntatem  Spiritus  Sancti;,  utique  tan- 
quam  in  primam  radicem,  nam  in  executione 
etiam  est  dispositio  ex  parte  homiuis  ejusque 
cooperatio  attendenda,  ut  docuit  Concilium 
Tridentinum,  sess.  6,  cap.  7.  Unde  idem  divus 
ThomaSj  Matth.  15,  circa  illa  verba  :  Unicui- 
que  secundim  propriam  virtutem,  ait :  Si  quce- 
ris  quare  unus  liabet  magis  de  gratia  quam. 
alter,  dico,  quod  Imjus  rei  est  causa  proxima  et 
causa  ijrima :  proxima  est  major  conatus  istius 
quam  illius ;  catcsa  prima  est  electio  divina. 
Ratio  deniquc  est,  quia  vocatio  efficax  est  ma- 
gis  accommodata  ei  cui  datur,  et  in  virtute  et 
in  semine  continet  sanctitatem  ,  vel  etiam 
seternam  gloriam,  si  tahs  sit,  ut  mediante  illa 
talem  effectum  consequamur.  Unde  provenit 
ex  peculiari  Dei  providentia  et  gratuita  elec- 
tione,  ideoque  in  ratione  gratise  et  beneficii 
excedit.  Quocirca,  cum  in  superioribus  osten- 
sum  sit  neminem  credere  aut  converti  sine 
auxilio  efficaci  praeveniente,  manifestnm  est 
in  eo  qui  convertitur  semper  esse  majorem 
gratiam  preevenientem,  saltem  in  ratione  doni 
et  beneficii,  quam  in  eo  qui  non  convertitur. 
6.  Auxilium  efficax  in  qtw  differat  a  suffi-' 
cienti.  —  Quarto,  manifestum  est  seepe  et  for- 
tasse  frequentius  contingere,  ut  is  qui  con- 
vertitur  majora  auxilia  prsevenientia  recipiat, 
etiam  in  ratione  auxihi  et  motionis,  quam  ille 
qui  non  convertitur  ,  et  simihter,  inter  duos 
qui  convertuntur  intensius  et  remissius,  diffe- 
rentiam  saepissime  provenire  ex  pluribus  et 
majoribus  inspirationibus  divinis.  Unde  etiam 
fit,  ut  auxiUum  efficax  ssepe  differat  a  suffi- 
cienti ,  non  solum  in  ratione  beneficii ,  sed 
etiam  in  quantitateabsolutee  motionis  et  auxi- 
hi,  vel  saltem  in  majori  et  speciaUori  protec- 
tione  Dei,  auferentis  impedimenta,  et  offeren- 
tis  occasiones  et  opportunitates  quae  conver- 
sionem  vel  operationem  faciHorem  reddant. 
Hsec  omnia  adeo  sunt  certa  et  clara,  ut  non 
indigeant  probatione,  nam  constat  fere  experi- 
mento.  Item  in  auxiUis  externis  videmus  hanc 
diversitatem  :  uam  quibusdam  prsedicatur 
EvangeUum,  et  non  aliis ;  et  in  Corozain  et 
Bethsaida  factse  sunt  virtutes  ,  et  non  in  Tyro 
et  Sidone ;  ergo  eadem  differentia  et  distribu- 
tio  intelhgenda  est  in  internis  auxihis,  nam 
ordinarie  Deus  excitat  interius,  mediante  exte- 
riori  verbo,  signo,  vel  objecto.  Preeterea,  saepe 
contingit  ut,  multis  aiquahter  exterius  audien- 
tibus  idem  verbum  Dei,  non  detur  interius 
aequale  lumen ,  sed  diversimode  ab  Spiritu 


EFFICACI  GRATI.E  DEI. 
Sancto  doceantur,  ut  tradit  Gregor.,  Homil. 
30  in  Evang.  Ratio  vero  est,  quia  Spiritus 
Sanctus  est  dominus  donorum  suorum ,  et 
singuhs  dividit  prout  vult,  et  quibus  majorem 
gratiam  et  majora  auxiha  confert,  majorem 
facit  misericordiam  ;  caeteris  vero,  quibus  dat 
minora,  non  facit  injustitiam,  quia  majora 
non  debet,  et  sufficientia  non  negat,  ad  quod 
ascommodari  potest  parabola  Matth.  20. 

7.  Difficultas.  —  Discutitur.  —  Adverten- 
dum.  —  His  ergo  existentibus  certis,  difficul- 
tas  superest,  an  semper  necessarium  sit  majus 
praevenientis  gratiae  auxihum  dari  ihi  qui  con- 
sentit,  quam  ei  qui  non  consentit,  non  solum 
in  ratione  beneficii,  sed  in  ratione  motionis 
physicae,  vel  saltem  morahs  auxihi,  vel  possit 
esse  uniformitas  in  toto  actu  primo,  et  nihilo- 
minus  esse  diversitas  in  actu  secundo,  seu  inae- 
quahtas  in  toto  praevenienti  auxiho,  inaequa- 
htas  in  solo  concomitante  auxiho  ex  parte 
Dei,  et  conatu  hberi  arbitrii  ex  parte  hominis. 
In  quo  puncto  est  multorum  Theologorum 
sententia,  necessariam  semper  esse  inaequali- 
tatem  in  ahquo  praevenienti  auxilio.  Hanc  opi- 
nionem  sequuntur  non  solum  omnes  defenso- 
res  physicae  praedeterminationis,  sed  etiam 
ahqui  ex  nostris  auctoribus.  Unde  sententia 
hsec  in  duas  subdividi  potest.  Prior  affirmat 
eum  qui  convertitur,  semper  habere  praevium 
auxihum  majus  consistens  in  ahqua  physica 
motione  per  se  influente  in  actum  liberum,  et 
necessaria  ut  ehciatur.  Haec  sententia  sequi- 
tur  aperte  ex  necessitate  praemotionis  physi- 
cae,  et  ideo  non  oportet  in  particulari  referre 
auctores,  quia  iidem  sunt  quos  supra  pro  phy- 
sica  praedeterminatione  retuh.  Solum  adverto 
solos  ihos,  qui  praedeterminationem  physicam 
necessariam  esse  putant,  cogi  consequenter  ad 
hoc  asserendum ;  nam  qui  dicunt  esse  possi- 
bilem,  non  tamen  necessariam,  facile  pos- 
sunt,  imo  et  debent  admittere  non  esse  neces- 
sariam  hanc  inaequahtatem,  quia  sine  iha  mo- 
tione  praevia  potest  quis  consentire,  et  conse- 
quenter,  hcet  de  facto  consentiat,  necessarium 
non  est  ut  in  iUa  motione  superet  aherum 
qui  non  consentit,  nec  in  aha,  quia  nuha  aha 
praevia  motio  cogitari  potest,  quae  ad  consen- 
tieudum  sit  physice  necessaria,  cum  post  suffi- 
cientem  vocationem  auxihum  concomitans 
physice  sufficiat. 

8.  Sententia  prima.  —  Fundamenta  hi:jus 
opinionis  non  suut  aha,  praeter  ea  quae  pro 
physica  praedeterminatione  afi^eruntur.  Maxi- 
me  vero  urgetur  ihud  :  Quis  enim  te  discer- 
nit  ?  Quia  haec  verba  in  omnibus,  et  respectu 


CAP.  XLVIII.  TRACTATUR  QU.^STIO  APPENDIX,  AN  GRATIA,  ETC. 


633 


omnium  alioriim  qui  minora  justitiae  doua  re- 
cipiunt,  vera  sunt;  ergo  semper  Deus  est  qui 
discernit,  nou  solum  metapliorice  aut  morali- 
ter.  sed  propriissime  et  pliysice,  quod  non  po- 
test  esse  verum,  nisi  ratione  majoris  prDemo- 
tionis  physicse^  imo  ratione  talis  motionis, 
quse  infallibiliter  inaequalitatem  et  discrimen 
inter  vocatos  efficiat.  Urgent  praiterea  verba 
sequentia^  usque  ad  illa  :  Qidd  gloriaris,  quasi 
non  acceperis?  Nam,  si  absque  majoriphysica 
motione  posset  homo  in  sua  fide^  verbi  gratia, 
a  non  credente  discerni,  multum  liaberet  de 
suo  unde  posset  gloriari,  nimirum_,  quod  me- 
lius  fuerit  usus  gratia  quam  alius,  hoc  enim 
ex  sua  innata  Hbertate  habet,  si  major  motio 
Dei  in  eo  non  prsecedit.  Unde  ulterius  fit  ut 
talis  homo  non  teneatur  majores  gratias  Deo 
agere^  quam  alter  qui  non  convertitur,  quia 
non  majorem  prsemotionem  accipit,  et  quam- 
vis  simultaneum  auxilium  receperit^  quod  al- 
ter  non  accepit,  nihilominus  non  minores 
gratias  debet  Deo,  quia  ex  se  paratus  fuit  ad 
dandum,  et  ipse  homo  culpa  sua  non  accepit. 
9.  Sententia  secunda.  —  Secunda  sententia 
est  aliquorum  qui,  cum  non  admittant  physi- 
sam  prEedeterminationem,  vel  ut  necessariam^ 
vel  etiam  ut  possibilem,  nihilominus  putant 
semper  esse  necessarium,  in  eo  qui  converti- 
tur,  aliquod  majus  auxilium  morale,  aut  posi- 
tivum  ac  per  se  moraliter  concurrens^  ut  est 
major  mentis  illustratio,  vel  applicatio  ad  ma- 
gis  attendendum,  vel  major  voluptas  et  suavi- 
tas  aflfectus,  aut  saltem  privativum^  nimirum, 
major  impedimentorum  aut  tentationum  re- 
motio.  Unde  qui  sic  opinautur  non  semper 
requirunt  majus  auxilium  internum,  etiam 
morale,  sed  vel  internum,  vel  etiam  exter- 
num,  quale  esse  potest  in  praedicta  remotione 
impedimentorum,  vel  in  meUori  corporis  dis- 
positione^  magisque  apta  ad  internam  atten- 
tionem,  vel  certe  in  meliori  Doctore^  et  melius 
suadente,  aut  aliis  simihbus  auxiliis.  Hanc 
partem  ex  nostris  tenuit  Gabriel  Vasquez , 
1  part.,  disputat.  98,  et  4.  2,  disputat.  189, 
cap.  14,  et  fortasse  aliquos  habuit  sectatores, 
ex  his  qui  postea  docuerunt-;  ex  illis  vero  qui 
scripta  sua  typis  mandarunt,  et  physicam 
preedeterminationem  non  admittunt,  nullum 
ahum  scio  qui  hunc  dicendi  modum  fuerit 
secutus.  Fundamentum  autem  ejus  imprimis 
consistit  in  quibusdam  testimoniis  Augustini, 
quae  generaha  sunt  in  omni  sententia,  et  juxta 
tertiam  suppositionem  a  nobis  positam  facile 
exponuntur,  ut  ex  discursu  constabit. 

10.  Confirmatw  primo.  —  JSecundo.  —  Ter- 


tio.  —  Preeter  hoec  autem  testimonia,  magis 
fuudatur  in  principiis  philosophicis  quam 
Theologicis.  Nimirum,  quia  fieri  non  potest 
ut,  stante  eadem  repreeseutatione  objecti  sub 
eadem  ratione  convenientis  vel  discouvenien- 
tis^  et  eadem  mentis  attentione,  et  ex  parte 
vohintatis  eadem  prsevia  dispositione,  vel  ha- 
bitnali,  vel  actuali,  per  aliquam  imperfectam 
motionem,  aflfectionem  ,  vel  delectationem  ; 
et  ex  parte  corporis,  eadem  vel  sequali  com- 
plexione,  et  pensatis  omnibus  eadem  prompti- 
tudine  vel  difficultate,  ac  denique  ex  parte 
rerum  externarum  seu  adjacentium ,  eadem 
impedimentorum  remotione;  his,  inquam, 
omnibus  seque  constitutis,  fieri  non  potest  ut 
unus  consentiat,  et  alius  dissentiat,  vel  quod 
idem  homo  nunc  resistat,  postea  velit,  non 
sohim  in  superuaturalibus,  sed  etiam  in  mo- 
ralibus,  vel  pohticis,  vel  quibusvis  ordinis  na- 
turalis,  Hoc  autem  principium  videtur  posse 
probari  a  priori,  quia  voluntas  non  potest 
moveri  ad  volendum  vel  nolendum,  nisi  per 
rationem ;  ergo ,  stantibus  omnibus  paribus 
ex  parte  rationis,  non  potest  vohmtas  aliter 
et  aliter  velle,  pro  suo  solo  arbitratu.  Quod  a 
posteriori  confirmatur,  primo,  quia  aHas  etiam 
posset  voluntas  pro  suo  arbitrio  in  malum,  ut 
malum,  ferri.  Coufirmatur  secundo,  quia  aUas 
posset  sequi  id  quod  malum  est  et  peccatum, 
nullo  existente  defectu  in  ratione,  quod  vide- 
tur  esse  contra  Aristotelem,  3  Ethic,  cap.  1 
dicentem  :  Omnis  ^eccans  est  ignorans ;  imo, 
et  contra  Sapientem  dicentem  :  Errant  qui 
operanttir  malum ;  et  contra  D.  Thomam,  ac 
fere  omnes  Theologos,  dicentes  non  posse  esse 
defectum  in  voluntate,  quin  prsecedat  error 
vel  inconsideratio  in  intellectu.  Confirmatur 
tertio,  quia  si  duo  objecta  vel  media  propo- 
nantur  voluntati,  et  ut  sequaUa  inter  se  et  ut 
sequaUter  considerata,  fieri  non  potest  ut  vo- 
luntas  alterum  eUgat,  nisi  prius  vel  inteUec- 
tus  in  unum  magis  intendat,  vel  aUquam  ra- 
tionem  iUud  prseferendi  inveniat,  quia  ad  il- 
lam  electionem  necessarium  est  aUquod  mo- 
tivum,  quia  non  potest  voluutas  moveri  sine 
motivo  ex  parte  objecti. 

11.  Concludltur  a  Vasquez.  —  Hinc  ergo 
conchidit  hic  auctor,  idem  necessario  dicen- 
dum  esse  in  operibus  gratise,  quando  unus 
vocationi  consentit ,  et  aUus  dissentit,  nimi- 
rum  aUquam  insequaUtatem  praecedere  in  eis, 
quae  ad  gratiam  prsevenieutem  necessario  de- 
bet  pertinere;  quia  cum  prsecedat  consen- 
sum,  non  potest  tribui  homini;  ergo  soU  Deo 
ejusque  peculiari  provideutia3 ;  cumque  iUud, 


654  LIB.  V.  DE  ATJXILIO 

qiiidquid  est,  quod  ei  qui  convertitur  antece- 
denter  datur,  ad  supernaturalem  consensum 
prsestaudum  ordinetur  et  juvet,  sine  dubio 
ad  auxilia  gratia^  prasvenientis  pertinet;  ergo^ 
ex  aliquo  capite,  semper  auxilium  prseveniens 
majus  est  in  eo  qui  coiisentit,  quam  in  eo  qui 
resistit.  Et  ad  hoc  confirmandum^  induci  pos- 
sunt  testimonia  quse  in  disputat.  98_,  cap.  3^ 
Vasquez  allegat,  in  quibus  Deus  dicitur  ali- 
quorum  misereri,  et  alios  indurare,  et  non  esse 
voUntis,  neqtm  ciirrentis,  sed  Dei  miserentis, 
ad  Rom.  9^  quod  ratione  specialioris  vocatio- 
nis  gratuitse  dictum  esse  supra  diximus,  et 
testatur  Augustinus,  quaest.  2  ad  Simplic. 
Item,  propter  eamdem  rationem  dicitur  Deus 
specialiter  trahere  eum  qui  venit,  id  est,  qui 
consentit,  et  similia,  quse  habentur  Joan.  G 
et  ahis  locis,  quse  tractantur  a^  Augustino, 
lib.  2  contra  duas  Epistolas  Pelagianorum, 
c.  3,  et  19  ;  de  Pisedestinat.  Sanctor.,  cap.  8, 
et  alibi  ssepe.  Denique  ad  idem  induci  possunt 
testimonia  Augustini  et  aliorum  Patrum  ab 
eodem  citata,  cap.  4;  prsesertim  videtur  ur- 
gere  ilhid  Augustini,  hbr.  2  de  Peccator.  me- 
rit.,  cap.  17,  ubi,  causam  inquirens  cur  liomi- 
nes  nohmt  facere  quod  justum  est,  respondet: 
Qiiia  vel  latet  quocl  jtistum  est,  vel  non  clelec- 
tat.  Tanto  enim,  ait,  quidciue  veliementius  vo- 
lumus ,  quanto  certius  quod  lonmn  sit  novi- 
mus,  eoque  delectam^ir  ardentius.  Juxta  quam 
regulam  Augustini,  semper  in  eo  qui  consen- 
tit  bene  volendo,  est  major  ahqua  cognitio, 
vel  delectatio,  quse  illum  impellit,  et  in  eo  qui 
non  simihter  vult  est  minor.  Unde  _,  cum  iu 
capite  19  subinfert  Deum  aliquando  non  dare 
hominibus  certam  scientiam,  vel  victricem  cle- 
lectationem  ad  operandum  justitiam,  ^ct  co- 
gnoscant  non  a  seipsis,  sed  ai  illo  siM  esse  lu- 
cem  qua  ilhminantur  tenelrce  eorum,  et  suavi- 
tatem  qua  dat  fructum  terra  eorum,  in  quibus 
verbis  supponit  clare,  quoties  homo  bene  ope- 
ratur,  aliquid  speciale  in  hoc  recipere,  sine  quo 
non  ita  operatur.  Et  ad  hunc  modum  alia 
ejusdem  Sancti  et  aliorum  testimonia  iu  hujus 
sententise  favorera  inducuntur. 

-12.  Assertio,  vocationem  efficacem  seu  con- 
gruam  non  semper  excedere  vocationem  suffi- 
cientem.  —  Nihilominus  contrariam  senten- 
tiam  veram  esse  credimus,  et  necessario  con- 
sequentem  ad  eam  quoe  hactenus  docuimus 
de  gratia  efficaci,  quod  ex  se  non  sit  ita  effi- 
cax,  ut  sua  vi,  sive  physica  sive  morali,  de- 
terminet  vohmtatem  omniuo,  id  est,  ita  ut 
non  possit  voluntas  ei  resistere.  Dicimus  ergo 
vocationem  efficacem  seu  congruam  non  sem- 


EFFICACI  GRATI^  DEI. 
per  excedere  vocationem  sufficientem,  in  aU- 
quo  dono  prfevenientis  auxilii,  sive  physice 
preemovente ,  sive  moraliter,  sive  interius, 
sive  exterius,  sive  positive  inclinante,  sive  re- 
movente  proliibens.  Hanc  assertionem  docue  ■ 
runt  multi  Tlieologi.  Et  ex  antiquis  possumus 
imprimis  referre  D.  Thomam,  3  part.,  quses- 
tione  69,  artic.  8,  ad  2,  dicentem  de  ahqui- 
bus  baptizatis,  quod  licet  interdum  cequalem 
gratiam  percipiant ,  non  cequaliter  illa  utun- 
tur,  sed  unus  studiosius  in  ea  proficit,  alius 
per  negligentiam  gratice  Dei  deest.  Et  quamvis 
verum  sit  prsecipue  loqui  de  gratia  habituali 
et  sacramentali  Baptismi,  tamen,  quatenus 
inaequalitatem  postea  tribuit  libero  arbitrio, 
necesse  est  ut  iu  omni  gratia  preevia  neces- 
saria  ad  operandum,  ijequalitatem  supponat. 
Unde  idem  D.  Thomas,  Matth.  25,  in  illa  ver- 
ba  :  Unicuique  secimdim  propriam  virtvJem, 
dicit  proximam  ralionem  ineequalitatis  gratiae 
esse  diversum  conatum  liberi  arbitrii,  hcet 
prima  causa  sit  divina  electio.  In  quo  etiam 
sentit  non  esse  necessarium  ut,  secundum  or- 
dinem  excitationis ,  illa  insequahtas  ex  insi- 
quah  auxilio  praeveniente  proveniat.  Pro  ea- 
dem  sententia  citavi,  in  libr.  de  Auxiliis,  Bo- 
naventuram,  in  4,  distiuct.  16,  part.  2,  art.  4, 
qusest.  1 ,  ubi  apei  te  de  charitate  dicit,  intendi 
quantum  ad  fervorem,  et  augeri  quanttm  ad 
essentialem  virtutem,  id  est,  quantum  ad  ac- 
tum,  vel  quantum  ad  halitum;  et  primum, 
ait,  a  cooperatione  liberi  arbitrii,  secundum 
vero  est  a  dono  coelesti,  nimirum,  quia  habi- 
tus  a  solo  Dco  intenditur;  ex  quo  elicit,  etiam 
motum  contritionis  ferventiorem  esse  posse 
ex  cooperatione  liberi  arbitrii,  et  addit  :  Unde 
ex  cequali  gratia  aliquando  magis  fervens  eli- 
citur  motus,  aliquando  minus,  secundum  coo- 
perationem  liberi  a7'Htrii;  addit  vero  proprium 
augmentum  fieri  in  ipsa  virtute  poenitentise, 
et  illud  fieri  per  gratiam ,  sicut  de  charitate 
dixerat.  Expressius  et  latius  punctum  attigit 
Altisiodoren.,  libr.  2  Summ.,  tract.  2,  cap.  3, 
et  aperte  docet,  inter  duos  eeque  tentatos,  quo- 
rum  uiius  resistit,  et  nou  alius,  non  esse  ne- 
cessariam  ahquam  antecedentem  ineequalita- 
tem  intervenire,  sed  libertatis  dominium  suf- 
ficere.  Idem  cx  professo  docet  Dionys.  Cister- 
ciens.,  2,  distinct.  27,  artic.  3,  ubi  eamdem 
doctrinam  tradit  de  agente  libero,  et  putat 
sequi  necessario  ex  defmitione  potentise  libe- 
ra3 ;  et  in  couclus.  3,  id  explicat  etiam  in  acti- 
bus  supernaluralibus,  qui  procedunt  a  duobus 
voluntatibus  habentibus  eequales  habitus  cha- 
ritatis  cum  omnibus  aliis  preerequisitis  aequa- 


CAP.  XLVIII.  TRACTATUR  QU^STIO  APPEP^DIX,  AN  GRATIA,  ETC. 


65S 


libus.  Nam  ex  sola  libertate^  ut  ait^  potest 
unus  actus  esse  intensior,  et  alius  remissior, 
et  eadem  ratione  potest  ab  una  esse  aliquis 
actus,  et  ab  altera  nnlluSj  quia  libertas  utriim- 
que  seque  complectitur. 

43.  Prseterea  ex  modernis  Theologis^  alle- 
gavi  in  lib.  de  Auxiliis  Sotum^  lib.  1  de  Natur. 
et  grat.,  cap.  16,  et  Vegam,  lib.  6  in  Trident., 
capite  nonO;,  quos  etiam  Vasquez  citat,  et  ad- 
dit  Joann.  a  Bonon.,  opusc.  de  Liber.  arbitr., 
§  Ex  suis  mctem,  dicentem  in  hac  qua^stione 
de  duobus  quorum  unus  convertitur  et  non 
ahus,  sufficientem  rationem  esse,  quia  sic  imi 
mstm  est ,  et  non  alteri.  Allegavi  praeterea 
Ruardum,  quem  Vasquez  supra,  num.  35,  pro 
suo  sententia  allegat,  nec  sine  ahquo  funda- 
mento,  nam  varie  loquitur,  et  in  utramque 
partem  trahi  potest;  existimo  tamen  nostrae 
favere  sententise.  Nam,  art.  T,  decimam  asser- 
tionem  ponit  huju.^^modi  :  Qicod  ex  similiter 
tractis,  et  interius  in  corde  vocatis,  urncs  cre- 
dit  et  conve7'titur,  et  alius  manet  increduhcs, 
nec  convertitur ,  contingere  ^otest  ex  sola  ar- 
Mtrii  divinitus  prceparati  lihertate.  Et  ratio- 
nem  addit,  quia,  positis  omnilus  quce  p'cece- 
dunt,  et  requiruiitur  ad  fidem  et  contersionem, 
lihera  manet  toluntas,  nec  ioiducitur  necessitas 
se  determinandi  ad  sequendam  vocationem.  Pos- 
tea  vero,  iu  discursu  assertionis..  ad  illam  ex- 
plicandam  quserit  quid  addat  vocatio  a  pro- 
posito,  quee  effectum  habet;,  vocationi  commii- 
ni,  quse  consensum  non  persuadet,  et  respon- 
det :  Videtur  quod  sit  aliquis  moclus,  rel  ablatio 
impedimenti,  vel  simile  aliquid,  cpiod  non  est  in 
alio,  et  flerumque  ol  ejus  culfam  et  negligen- 
tiam ,  et  quod  obscurius  est ,  addit :  Ex  sola 
enim  Dei  ordinatione  inspirationes  tim  quam- 
dam  intentionalem  accipere  possunt.  Uude  vi- 
detur  tacite  hmitare  assertionem,  nimirum, 
quod  in  internis  inspirationibus  potest  esse 
sequalitaSj  semper  tamen  aliquid  amphus  sit 
in  voeatione  congrua  ex  ablatione  impedimen- 
torum.  Sed  hasc  expositio  destruit  assertionem ; 
sic  enim  non  simihter  trahuntur  ilh  homines, 
quia  magna  pars  tractionis  est  ablatio  impe- 
dimentorum.  Et  similiter  repugnat  his  quse  in 
septima  et  octava  assertione  docuerat.  Et  ideo 
existimo  in  assertione  exphcasse  Ruardum,  id 
quod  per  se  ac  simpliciter  necessarium  esf, 
postea  vero  declarasse  modum  qui  frequentius 
servatur,  et  qui  fortasse  non  pertinet  ad  solam 
gratiam  praivenieutem,  sed  ahguam  concomi- 
tantem  includit,  ut  paulo  post  exphcabo,  pos- 
terioris  sententise  fundamenta  solvendo, 

44.  Ahegavi   prEeterea  Driedonem  in   hb. 


de  Captivit.  et  redempt.  gener.  human. , 
tract.  A,  cap.  2,  part.  5,  conclus.  5,  quse  tahs 
est  :  Quemadmodum  ex  duohis  wqualiter  jus- 
tis,  contingit  cdterum  lilero  arlitrio  a  gratia 
deficere,  consentiendo  desideriis,  altencm  eodem 
arUtrio  innixo  Dei  auxilio  perseterare,  sic  ex 
diiolus  adliuc  impiis,  cccjualiter  indignis,  ceciua- 
liter  divinis  instinctihcs  pulsatis,  aut  admoni- 
tis  ad  fidem  vel  pmnitentiam,  contingit  alterum 
non  reluctare,  sed  locum  dare  pulsanti  Deo, 
alterum  vero  resistere.  Quam  assertionem  pos- 
tea  declarat,  nihil  omnino  limitando,  vel  ad- 
dendo.  Nihilominus  tamen  P.  Vasquez  eum- 
dem  Driedonem  pro  sua  sententia  ahegat  in 
eodem  opere  et  tractatu,  in  capite  (inquit) 
quinto,  ad  ultimam  confirmationem  secundi  ar- 
gumenti.  Sed  tractatus  ihe  non  habet  caput  5, 
et  hcet  locum  dihgenter  (juaesierim,  non  inve- 
ni,  et  ideo  judicium  de  iho  proferre  non  pos- 
sum.  His  addemus  Stapletonium,  lib.  de  Grat. 
et  hber.  arbitr.,  cap.  8,  ubi  etiam  ex  Augus- 
tino  eamdem  sententiam  refert.  Latius  et  opti- 
me  docet  eamdem  sententiam  Cunerus,  hb.  de 
Liber.  arbitr.,  cap.  9  et  40,  ubi  Driedonem  et 
Ruardum  aliegat  atque  approbat.  Quia  vero 
Ruardus  dicit  ex  sola  libertate  voluntatis  a 
Deo  prgeparatee  posse  hoc  discrimen  inter 
sequahter  vocatos  evenire,  ipse  temperat  par- 
ticulam  sola,  seu  exphcat  positam  esse  ad  ex- 
cludendara  specialem  ac  novam  motionem 
prffiviam,  quse  detur  ihi  qui  consentit;  non 
tamen  ad  exchidendam  divinam  cooperatio- 
nem  gratuitam,  quce  simul  (inquit)  cum  ipso 
voluntatis  opere  incipit  et  desinit.  Eamdem 
sententiam  tradit  Orantius  in  locis  CathoL, 
hb.  1,  cap.  37,  ubi  inquit  :  Si  interroges  cur 
ex  duolus  vocatis,  unus  convertatur,  et  non 
alius ,  libertm  arlitriim  in  causa  fuisse,  cum 
Augustino,  Hieronymo,  Chrysostomo  et  univer- 
sa  Ecclesia  dicam. 

4S.  Ex  Patrilus.  —  Secundo,  principahter 
probatur  heec  sententia  auctoritate  Patrum, 
nam.  frequenter,  dum  tractantqusestionem,  cur 
Dei  gratia  in  quibusdam  effectum  consequatur, 
in  ahis  vero  minime,  rationem  ex  parte  liberi 
arbitrii  reddunt,  asserentes  in  utrisque  nihil 
ex  parte  Dei  deesse,  et  plerumque  iihs  gratise 
auxilium  sequahter  offerri.  ha  Gregorius  Nys- 
senus,  in  Orat.  Magn.  catechum.,  cap.  30,  et 
inter  alia  dicit  potuisse  homiues  conqueri,  si 
ahi  vocarentur,  ahi  expertes  essenfc  vocationis : 
8i  autem  (ait)  pariter  adomnes  procedit  voca- 
tio,  non  est  quo  Deim  accidsent,  etc.  Et  infra 
diversitatem  inde  oriri  dicit,  quod  Deus  aliquid 
in  homiuis  potestate  dimisit  :  Hoc  autem  est 


656 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFJCACI  GRATI^  DEI. 


(iuquit)  liieri  afUtrii  Uhera  elecfio,  etc.  Ut  au- 
tem  ratio  alicujus  sit  momenti^  necesse  est  ut 
de  aequali  vocatioue  loquatur^  nam  sequalita- 
tem  per  particulam  jjm^er  indicavit,  non  quia 
oporteat  sequalem  esse  in  omnibus ,  nam  hoc 
necessarium  nou  est  ad  justitiam  Dei  defen- 
dendam,  quod  Nyssenus  intendit;  sed  quod  esse 
possit,  et  forte  non  raro  ita  sit  in  communi 
vocatione,  quse  in  quibusdam  habet  efifectum, 
et  in  ahis  non  habet,  Nam  si  oporteret  semper 
vocationes  esse  insequales,  inde  potius  sumen- 
da  esset  ratio,  nam  ex  parte  liberi  arbitrii  non 
posset  satisfacere,  quandoquidem  ad  consen- 
tiendum  majori  semper  indigeret  gratia,  quam 
ei  qui  non  couvertitur  detur,  vel  ex  parte  Dei 
offeratur, 

16,  Expediunt  eamdem  qucostionem  Chrysos- 
tomus,  Hieronymus ,  Cyrillus.  —  Atque  eodem 
modo  tractant  et  expediunt  eamdem  qusestio- 
nem  ChrysostomuS;,  homil.  16  in  ad  Roman., 
fere  per  totam;  et  Hieronymus,  epistol,  150 
adHedibiam.,  q.  10,  et  optime  Cyrillus,  1,  11 
in  Joan,,  c.  21,  ubi  de  Juda  dicit :  Quod  sipro- 
ditor  aqualiter  aliis  Salvatoris  auxilitm  noit 
haduisset,frustrah(sc  a  noUs  diceretur  (sciUcet, 
ipsi  Judse  lapsum  esse  tribuendum),  sin  autem 
non  minus  quam  cceteri  divina  gratia  regeba- 
tur,  sed  suo  ipsius  judicio  in  profundum  perdi- 
tionis  delapsus  est,  quomodo  etiam  non  servavit 
eum  Christus?  utique  quantum  in  ipso  erat,  et 
quantum  satis  erat,  ut  cum  ahis  innocens  per- 
manere,  unde  conchidit :  Cfratia  igitur  in  aliis 
efulsit ,  servavitque  omnes  qid  cooperantem  ei 
voluntatem  tradiderunt,  sic  eJiim  salutis  nos- 
trce  modus  dispositus  est.  Nihil  certe  ilhistrius 
vel  manifestius  dici  poterat.  Subscribit  item 
Origenes,  lib,  3  Periarch.,  ubi,  defendendo, 
tam  in  bonis  quam  iu  maUs,  arbitrii  hberta- 
tem,  sumit  exemplum  ex  Paulo  ad  Hebr,  6  de 
terra,  quce  scepe  venientem  stcper  Ubens  imirem, 
germiuat  vel  herbam  opportunam,  vel  spinas, 
aut  tribulos.  Et  addit :  Ex  his  quos  assumpsi- 
mus  Pauli  sermonibus  ,  evidenter  ostenditur 
quod  uno  eodemque  opere  Dei,  quo  imbrem  terrce 
largitur,  alia  quidem  terra  diligenter  excidta 
fr^ictus  ferat  bonos,  alia  vero,  quce  negligenter 
exculta  est,  spinas  et  tribulos  ;proferat.  Quod 
late  prosequitur,  et  per  terram  intelHgit  Hbe- 
rum  arbitrium,  quod  in  hoc  a  terra  materiah 
differt,  quod  terra  ab  ahis  coh  debet  ut  fructi- 
ficet,  hberum  autem  arbitrium  ipsum  est  a 
quo  cultura  speratur,  non  siue  ope  et  auxiho 
CcElestis  pluviae  et  auxihi. 

17.  Eamdem  vocationem  in  uno  effectum  ha- 
bereet  nonin  alio,  ait  Augustlms. — Eamdem- 


met  vocationem  uno  tempore  esse  profiduram, 
et  non  alio,  idem  Augustinus  indicaf. — Neque 
isti  soh  Patres  qui  vel  ante  Augustinum  scrip- 
serunt,  vel  ipsum  non  legerunt,  sed  etiam  Au- 
gustinus  ipse  ssepe  docet  eamdem  vocationem 
in  uuo  habere  eJGTectum,  et  non  in  aho,  quia 
unus  accommodat  vohmtatem  suam  vocationi, 
et  non  ahus  ;  sic  ait  qusest.  2,  ad  Simphcian. : 
Quamvis  multi  uno  modo  vocafi  sinf,  quia  ta- 
men  non  omnes  uno  modo  affecfi  sunt,  illi  soli  se- 
quuntur  vocationem  qui  ei  capiendce  reperiun- 
tur  idonei.  Et  infra  :  Cum  ergo  unus  sic,  alius 
autem  sic  moveatur  adfidem,  eademque  res  uno 
modo  clicta  moveat,  alio  modo  non  moveat,  unum 
moveaf,  aliim  non  moveaf.  Per  quse  verba,  et 
aha  muha,  quse  ibi  habet  simiha,  aperte  sen- 
tit  cum  eadem  vocatione  unum  consentire, 
aUerum  repugnare.  Dices  saltem  postulare  Au- 
gustinum  in  ipsis  vocationibus  diversum  mo- 
dum,  vel  diversam  affectiouem  vel  dispositio- 
nem  ex  parte  vocatorum.  Respondeo  impri- 
mis,  etiamsi  contingat  vocatos  esse  diversi- 
mode  affectos,  vel  ex  complexione  naturah, 
vel  ex  consuetudine,  hoc  nihil  obstare  quomi- 
nus  auxiUum  gratise  prfieveniens  utrique  da- 
tum,  eequale  sit  secundum  se,  et  secundum 
vim  excitandi  et  movendi  quam  habet,  et  huc 
nobis  satis  esset ;  nam  iUa  major  proportio  ad 
conditionem  suscipientis  non  pertinet  ad  ma- 
jus  auxiUum,  Ucet  pertineat  ad  majus  benefi- 
cium  ex  pecuUari  Dei  electione  proveniens  _, 
juxta  doctrinam  ejusdem  Augustini,  de  Dono 
persever.,  cap.  14.  Deinde  iha  diversitas  ante- 
cedens  in  affectionibus  suscipientium  vocatio- 
nem,  Ucet  seepe  consideretur,  non  est  tamen 
simpUciter  necessaria,  quia,  stante  taU  dispo- 
sitione,  voluntas  vocata  Ubere  determinatur, 
quia  ratione  taUs  dispositionis  per  vocationem 
non  determinatur  ;  potest  et  cum  iUa,  et  sine 
iUa  vel  consentire,  vel  repugnare  vocationi.  Et 
praeterea,  Ucet  Augustinus  varios  modos  iUius 
diversitatis  attingat,  etiam  concludit  eamdem 
rem  uno  modo  dictam  umm  movere,  et  alium 
non  movere,  utique  pro  suo  arbitrio,  etiamsi  aUa 
diversitas  vel  in  personis,  vel  in  vocationibus 
non  prsecedat.  Et  simiUter  in  expositione  Psal- 
mi  1-42,  circa  iUa  verba  :  Velociter  exaucli  me, 
Domine,  significat  eamdem  vocationem  uno 
tempore  esse  profuturam,  et  non  aUo,  esseque 
speciale  beneficium  Dei  dare  iUam  tempore 
opportuno,  etiamsi  in  se  eadem  sit.  Unde  sic 
inquit :  Cito  audi  me,  Domine  ;  quce  enim  mo- 
ra  quando  sic  sitio  ,  acl  inflammandam  sitim 
meam?  Pluviam  differebas,  ut  hauriens  imbi- 
berem,  non  respuerem  quod  influeres.  Si  ergo 


CAP.  XLVIII.  TRACTATUR  QU.ESTtO  APPENDtX,  AN  GRATIA,  ETC. 


657 


diff^erehaSjjam  da,  quia  a?iima  mea  simt  terra 
sine  aqiia  HM. 

48.  Alia   Augustini  testimonia.  —  Decla- 
rant  praeterea  Angustini  mentem  alia  ejusdem 
testimonia^  in  quibus  testatur^  licet  non  pos- 
sit  liomini  tribui  quod  fuerit  vocatus,  posse 
illi  tribui  quod   vocatus  venerit ,  et  affirmat 
lib.  83  Queestion.,  qusest.  68^  et  tract.  A  in  1 
epist.  Joan.,  ubi  sic  ait :  Quia  agis  ibi  aliquid 
voluntate,  ideo  aliquid  tihi  tributum  est.  Nam, 
si  homini  consentienti  vocationi  recte  tribui- 
tur  quod  veniat^  cum  multo  magis  repugnanti 
tribuatur  quod  non  veniat,  recte  consequitur 
sufficientem  rationem   diversitatis   reddi    ex 
utriusque  libero  usU;  etiamsi  in  omnibus  an- 
tecedentibus   sit  tequalitas.   Idemque   confir- 
mant  alia  loca  in  quibus  ait,  post  vocationem 
homini  relinqui   liberam   electionem ;  et  qui 
vocatus  non  venit,  potuisse  venire,  et  ventu- 
rum  fuisse  si  voluisset ;  et  conseutire  vel  dis- 
sentire  vocationi,  proprise  voluntatis  esse,  quee 
loca  in  superioribus  satis  allegata  sunt ;  ex 
illis  autem  principiis  aperte  sequitur  assertio, 
quam  nunc  confirmamus,  et  inferius  rationa- 
bimur.    Ponderanda    sunt   tamen   specialiter 
verba  Augustini  in  Enchirid.,  cap.  64  :  Quam- 
vis  veracMer  dictum  sit :  Quotquot  spiritu,  Dei 
aguntur,  hi  filii  sunt  Dei;  sic  tamen  ut  filii 
Dei  excitantur,  ei  tanquam  filii  Dei  proficitmt 
ad  Deum,  ut  etiam  spiritu  suo,  niaxime  aggra- 
vante  corruptihili  corpore,  tanquam  filii  homi- 
mmi  quibusdam  motibus  humanis  deficiant  ad 
seipsos.  Ex  his  enim  verbis  recte  perpensis, 
non  obscure  colligitur  eamdem  excitationem, 
qua  interdum  spiritu  Dei  ita  agimur  ut  pro- 
ficiamus ,  aliquando  ab  homine  refutari ,  et 
ideo  deficere :  hoc  ergo^  et  in  uno  eodem  ho- 
mine^  et  in  diversis  suo  arbitrio  operantibus, 
potest  contingere. 

19.  Aliud  ejusdem.  — Efugium  P.  Vas- 
quez.  — Est  denique  testimonium  satis  expres- 
sum  ejusdem  Augustini,  1.  12  de  Givitate, 
c.  6;  ubi^  ut  expHcet  ad  illam  diversitatem 
constituendam  vim  hbertatis  sufficere,  dum- 
modo  liabeat  auxilium  ad  utrumque  sufficiens^ 
inquit :  Si  enim  aliqui  duo,  ccqualiter  affecti 
animo  et  corpore,  videant  tmius  corporis  pul- 
chritudinem,  qua  visa,  unus  eorum  ad  illicite 
perfruendum  moveatur,  alius  in  voluntate  pu- 
dica  stabilis  perseveret ,  quid  putamus  esse 
causce,  utique,  nisi  usum  libertatis ;  discurrens 
enim  deinde,  alias  causas  excludendo^  addit : 
Si  eadem  tentatione  ambo  iententur,  et  unus  ei 
credat,  alter  perseveret,  quid  aliud  apparel,  ni- 
si  unum  voluisse,  et  alterum  noluisse  a  cas- 
VIII. 


iitate  dcficere.   Quem  locum   multis  quidem 
verbis  conatur  effugere  P.  Vasquez.  Non  pos- 
sunt  autem  satis  colligere   quid  tandem  res- 
pondet.  Interdum  enim  contemnere  locum  vi- 
detur^  et  dicere  aHos  Ubros,  in  quibus  Augus- 
tinus  de  gratia  ex  professo  scripsit,  esse  prse-  * 
ferendos.  Quasi  vcro  Augustinus   vel  in  illo 
opere  de  Civitate  aliquid  contra  Dei  gratiam, 
vel  contra  ahorum  hbrorum  doctrinam  scrip- 
serit^  vel  in  aliis  libris  de  Gratia  nou  eodera 
modo  de  libertatis  virtute  scnserit :  in  nullo 
enim  loco  eam  separat  a  gratia  in  operatione 
boni,   vel  perseverantia  in  illo ;  in  omnibus 
vero  soli  libertati  defectum  tribuit.  Unde  ali- 
ter  respondet,  quamvis  Augustinus  constituat 
in  eo  casu  aoquahtatem  in  rebus  aliis,  non  ne- 
gasse  beneficium  vocationis  congruse,  quse  illi 
datur,  qui  bene  operatur.  Sed  hcet  verum 
sit  Augustinum    non  exchidere  hoc  benefi- 
cium,  niliilominus  sequahtatem  constituit  in 
omni  motivo  et  excitatione,  atque  adeo  in  om- 
ni  auxiho.  hsec  enim  duo  non  repugnant,  ut 
jam  explicavi.  Csetera  vero  quse  circa  illud 
testimonium  Vasquez  adjungit,  magis  ad  suam 
sententiam  adstruendam,   quam  ad   testimo- 
nhim  expUcandum  pertinent ;  quantum  autem 
ad  id  valeanl^  postea  videbimus. 

20.  Augetur  vis  iestimonii  exemplo  Angelc- 
rum.  — Augetur  vis  liujus  testimonii  exemplo 
bonorum  et  malorum  Angelorum_,  quod  iu 
eodem  capite  6  Augustinus  tractat,  et  pro- 
prius  in  hb.  de  Corrept.  et  grat.,  c.  41  et  12. 
Nam  in  Angehs,  certum  est  eos  qui  cecide- 
runt  liabuisse  vel  sequaUa  vel  majora  auxiUa 
gratiae  prsevenientis,  quam  ilU  qui  steterunt, 
nam  fuerunt  perfectioris  natursej  et  gratia  est 
iUis  data  juxta  proportionem  naturaUum,  ut 
communiter  docent  Theologi.  Neque  potest 
cum  fundamento  dici  phira  impedimenta  in 
uno  Angelo  quam  in  aUo  fuisse,  et  ab  uno 
fuisse  ablata  speciaU  gratia,  et  non  ab  alio. 
Quin  potius  Augustinus,  dicto  cap.  11  et  12, 
aperte  sentit  omnes  relictos  esse  cum  eisdem 
auxiliis  gratise  prsevenientis,  proportione  scr- 
vata,  ut  libertate  sua  uterentur.  Solum  co- 
gitari  potest  Luciferum,  verbi  gratia,  majo- 
rem  quamdam  occasionem  superbiee  habuisse 
propter  majorem  naturse  excellentiam.  Sed 
hoc  nihil  obstat;  tum  quia  etiam  habuit  ex- 
cellentiorem  gratiam  cum  proportione  ,  tum 
etiam  quia  multi  inferiores  in  natura  pecca- 
runt,  et  alii  eis  supciriores  perseverarunt. 

21.  Casus  Adami  in  argume^Uum  ponitur. — 
Deiude  ex  casu  Adami,  et  ex  eodem  Augus- 
tino  in  eodem  loco  de  Gorrept.  et  grat.,  potcst 

42 


658 


LIB.  V.  DE  ATJXILIO  EFFICAC!  GnATI.«  DEf. 


sumi  efficax  argumentum^  nam  sine  dubio  lia- 
buit  sufficientem  gratiam  ad  vincendam  ten- 
tationem^  et  cum  illa  sola  ex  parte  prseve- 
nientis  auxilii,  stante  eadem  dispositione  vo- 
luntatis  ejus^  et  cum  eisdem  antecedentibus 
impedimentis  potuit  moraliter  magna  facili- 
tate  tentationi  resistere,  quod  si  faceret^  gra- 
tia  illius  fuisset  efficax  ;  ergo  cum  illa  eadem 
gratia  prseveniente  potuisset  vel  ipse  Adam, 
vel  alins  homo  illi  similis  tentationem  illam 
vincere,  et  ita  illud  idem  auxilium^  quod 
nunc  fuit  tantum  sufficiens,  sine  alio  prae- 
veniente  esse  efficax ,  seu  effectum  habere ; 
non  est  ergo  necessaria  insequalitas  illa,  ex 
parte  prsevenientis  auxilii  aut  circumstantia- 
rum  antecedeutium,  inter  auxilium  efficax  et 
sufficiens. 

25.  AdduciUif  in  exemplum  PJiarao  et  Na- 
lucliodonosor . — Aliud  item  exemplum  habe- 
tur  nomine  Augustini  in  lib.  de  Prajdestinat. 
et  grat.,  cap.  lo^  de  Pharaone  et  Nabuchodo- 
nosor,  quia  eisdem  seu  eequalibus  gratiis  pree- 
venti  sunt;,  ut  ibi  late  declaraturj  et  tamen 
Pharao  suo  arbitrio  fuit  induratus^  Nabucho- 
donosor  autem  gratise  cooperando  fuit  con- 
versus.  Quod  vero  dicunt  aliqui,  illos  conside- 
rari  ab  Augustino  eequales  in  externis  auxi- 
liis,  non  internis^  erit  quidem  verum  quoad 
concomitans  seu  adjuvans  auxilium^  non  au 
tem  quoad  sola  prajvenientia,  alioqui  parvi 
momenti  et  efficacise  fuisset  comparatio,  ut 
paulo  post  m  simili  dicam.  Unde  Augustinus 
ibidem^  cum  rationem  diversitatis  ex  libertate 
arbitrii  reddidisset,  ex  parte  Dei  ait^  itla  om- 
nia,  vel  adjuvante  Deo  perfici ,  vel  deserente 
permitti.  Est  ergo  diversitas  in  auxilio  adju- 
vante^  et  iu  beneficio  congruaa  opportunitatis, 
non  in  majori  prsevenienti  auxilio. 

23.  Greneralius  exemplum  sumitur  ex  Pros- 
pero.  —  Generalius  exemplum  sumitur  ex 
Prospero,  1.  2  de  Vocat.  gent.,  c.  15,  aUas  5, 
ubi  universalitcr  de  gentibus  ante  Evangelii 
prsedicationem  ait :  Adhibita  semper  est  uni- 
versis  hominibus  gucedam  superncB  mensura 
doctrincc ,  qucc  etsi  paucioris  occultiorisqice 
gratice  fuit,  sufficit  tamen,  siciit  Dominus  ju- 
dicavit,  quibusdam  ad  remedium,  omnibus  ad 
iesiimomum ;  iit  non  dubie,  sed  evidenter  ap- 
pareat,  quodnisi,  tibi  altcndavit  peccatum,  su- 
perabimdaret  gratia,  nunc  quocjue  universum 
genus  similis  obccccaret  imj^ietas.  lu  quibus 
verbis  solum  expcudo,  juxta  sententiam  Pros- 
peri,  eamdem  gratire  meusuraminquibusdam 
fuisse  efficacem,  quandoquidcm  illis  profuit  ad 
remedium,  hcet  in  ca^teris  frequentius  solum 


fuerit  sufficiens.  Et  quamvis  nunc  specialior 
majorque  gratite  vocatio  universis  gentibus 
tribuatur ,  ut  idem  Prosper,  cap.  23,  prose- 
quitur ,  nihilominus  ,  proportione  servata  , 
etiam  in  illa  generaUter  spectata,  et  respectu 
com-munitatis  plurium  hominum,  vel  etiam 
populorum,  invenitur  qutedam  sequalitas,  nam 
multi  eisdem  auxiliis  prseveniuntur,  quorum 
aliqui  convertuntur  non  resistentes  gratise 
Dei,  sed  ilU  cooperantes,  aUi  vero  pro  sua  U- 
bertate  gratiae  resistondo  deficiunt. 

24.  Confirmat  Sanctorum  cogitatio.  —  Et 
hoc  significavit  idem  Prosper,  capit.  26,  di- 
cens  :  Ha^ic  abundantiorem  gratiam  ita  cre- 
dimus,  atque  experimur  potentem,  ut  nullo  mo- 
do  arbitremur  esse  violentam,  quo  quidquid  in 
homiiiibus agitur ,  sola Deivoluntate peragatur. 
Deindevero,explicatishujusgratieepra3veuien- 
tibus  auxiliis,  addit :  Quce  opiPulatio  per  inmo- 
meros  ^nodos,  sive  occultos,  sive  manifestos,  om- 
nibus  adhibetur,  et  quod  a  multis  respuatur,  ip- 
sorum  est  nequitice;  quod  autem  a  multis  susci- 
pitur,  et  graticB  est  divince,  et  voluntatis  huma- 
ncc.  Ubi  semper  loquitur  de  eadem  preevenienti 
gratia,  ac  proinde  etiam  aequali;  ideo  enim  non 
ex  sola  illa,  sed  adjuncta  etiam  liominis  Uber- 
tate,  rationem  diversitatis  in  hominum  conver- 
sione  vel  aversione  desumit.  Hoc  etiam  confir- 
mat  qusedam  pia  et  vera  Sanctorum  cogitatio, 
qua  se  ad  humilitatem  provocant,  quia  si  Deus 
aliis  eadem  contuUsset  auxilia  quse  ipsis  con- 
tulit,  meliores  fuissent.  At  hsec  consideratio 
supponit  cum  eisdem  auxiliis  posse  unum  lio- 
minem  melius  proficere  quam  alium,  magis 
cooperando,  quse  consideratio  praecipue  solet 
ex  D.  Francisco  referri.  lUam  vero  inter  sua 
Exercitia  ponit  Bonaventura,  et  est  8.  Quod 
opusculum  habet  tom.  i  Opusculor.,  in  ult. 
in  antiquis ;  in  novis  autem,  in  tom.  6,  in  3 
part.  Opusculor.  Et  eamdem  tradit  sanctus 
Vincentius,  in  tract.  de  Vita  spirituaU,  cap.  3. 

25.  Habetur  singulare  exemplum  in  Evan- 
gelio. — Ultimo,  habemus  singulare  exempUim 
in  EvangeUo  Matth.  1 1  :  Si  in  Tyro  et  in  Si- 
done  factce  essent  vio^iutes  quai  Corozain  et 
Bethsaidcc  factce  sunt,  in  cilicio  et  cinere  pce- 
nitentiam  egissent.  Affirmat  ergo  Christus, 
eisdem  auxiliis  quibus  Judsei  non  sunt  con- 
versi,  fuisse  Tyrios  et  Sidonios  convertendos, 
si  eis  data  fuissent,  quam  fuisse  proplieticam  et 
certissimam  Clu'isti  assertionem  et  revelatio- 
uem,  in  secundo  prolegomeno  probavimus.  Ex 
eodem  loco  supra,  cap.  26,  ostendimus  ad 
actualem  conversiouem,  et  bonum  usum  prse- 
venientium  auxiliorum,  non  esse  necessarium 


CAP.  XLVllI.  TRACTATtlR  QU.^STIO  APPENDTX,  AN  GP.ATIA,  ETC. 


639 


auxilium  de  se  efficax,  ct  pliysice  praedeter- 
minans;  et  ibi  dicta  probant  millum  aliud 
auxilium  prseveniens  esse  necessarium,  quan- 
doquidem  cum  iisdem  tTiissent  conversi  Ty- 
rii  et  Sidonii.  Neque  verisimilis  est  quorum- 
dam  responsio,  dicentium  Christum  locutum 
esse  de  solis  externis  auxiliis,  nam  (ut  in  eodem 
capite  argumentati  sumus)  tunc  vana  et  captio- 
safuisset  exprobratio;  nam  silioc  Judaei  intel- 
ligerent,  merito   ac  justissime,responderent 
etiam  ipsos  fuisse  convertendos^  si  cum  illis  ex- 
ternis  auxiliis  eadem  interna  sibi  data  fuissent. 
Certum  preeterea  est^  etiam  Judaeis  non  defuis- 
se  interna  auxilia  suflicientia  quibus  converti 
possent  si  velleut^  alias  injuste  reprebende- 
rentur  ;  ergo  Cbristusnon  tantum  de  signis  ex- 
ternis  est  locutus,  sed  sub  ilbs  comprebendit 
interna  subsidia ,  qusB  per  illa  externa  opera 
tanquam  per  instrumenta  Dei  ordinarie  coiife- 
runtur,  ut  in  superioribus  ssepe  dictum  est 
cum  Augustino,  de  Spirit.  et  litter.,  cap.  33 
et  34,  et  ssepe  alias.  Quod  autem  de  eisdem, 
etnon  majoribus/ vel  ex  se  efficacioribus  fue- 
rit  locutus,    vis   exprobrationis  postulat,   ut 
dixi,  et  in  dicto  capite  latius  prosecutus  sum. 
26.  Et  ita  hoc  Christi  testimonio  tanquam  ef- 
ficaci  utuntur  Soto,  Vega,  et  alii  ex  citatis  au- 
ctoribus,  ut  Vasquez  etiam  refert,  qui  agnos- 
cit  quidem  certitudinem  revelationis  Christi; 
ait  tameu  quod^,  si  eadem  signa  facta  Bethsaidse 
fierent  in  Tyro  et  Sidone,  essent  majora  dona 
et  beneficia  gratiffi  respectu  Tyriorum  et  Si- 
doniorum,  quia  ipsis  fierent  magis  congrua 
quam  Judseis,  quibus  non  congruebant.  Et  vi- 
detur  loqui  de  signis  non  tantum  externis, 
sed  ut  per  illa  dabantur  interna;   sic  enim 
cap.  7  concludit  :  Itaque  si  interius  eadem  es- 
set  omnino  vocatio  in  duohtcs,  posset  esse  mii 
major  gratia  fropter  congruentiam,  quam  alte- 
ri,  cui  congrua  non  esset.  At  certe  per  hanc  res- 
ponsionem  sic  declaratam,  vel  a  propria  sen- 
tentia  recedit,  vel  nobiscum  de  nomine  dispu- 
tat.   Omnes  enim  fatemur  vocationem  con- 
gruam  semper  esse  majus  graiiai  beneficium; 
dicimus  tamen,  iu  se  et  absokite  spectatam, 
non  esse  majus  auxilium,  id  est,  nou  necessa- 
rio  includere  aliquam   specialem  motionem 
praiviam,  nec  modum  positivum  ejus,  imo 
nec  carentiam   impedimenti  speciali    gratia 
provisam,  sed  solum  respectum  congruentise 
ad  consensum  preevisum  sub  conditione  futu- 
rum.  Quod  si  hoc  ipsum  vocet  ipse  majus  au- 
xilium,  erit  quajstio  de  vocabulo ;  si  autem 
aliquid   peculiare   positivum   vel  privativum 
praivium  requirit,  ut  revera  in  sua  assertione 


declarat.  non  satisfacit  respon'sio  ad  Clnisti 
verba,  necin  verbis  subjunctis  vere  supponitur 
quod  esset  eadem  omnino  vocatio,  etc. ;  non  po- 
test  enim  dici  omnino  eadem  vocatio,  qufe,  prse- 
ter  re.?pectivam  congruitatem,  aliquid  inchi- 
dit  quod  non  includitalia,  sive  ilhidpositivum, 
siveprivativum  sit,  quiain  auxiliis  moralibus, 
qualia  suut  ha3c  de  quibus  tractamus,  magna 
pars  auxilii,in  se  et  absokite  spectati,  in  abla- 
tione  impedimentorum  consistere  potest.  Imo 
non  .•?okim  iu  moraUbus,  sed  etiam  in  pbysi- 
cis,  illud  censeri  posset  physicum  auxikum, 
quia  kcet  sit  causa  per  accidens,  est  conditio 
physica  requisita,  unde  in  moraHbus  etiam 
inter  causas  per  se  computatur ;  si  ergo  voca- 
tio,  quse  supponitur,  est  omnino  eadem,  non 
debet  includere  aliquid  positivum  vel  priva- 
tivum  quod  alia  non  includit;  et  si  propter  so- 
lam  congruentiam  dicitur  majus  beneficium, 
vel  donum ,  aut  gratia,  non  tamen  vere  et 
proprie  majus  auxikum. 

27.  Probatur  ratione.  —  Ultimo,  argumen- 
tor  ratione,  et  imprimis  contra  priorem  mo- 
dum  postulandi  excessum,  in  eo  qui  converti- 
tur,  ex  parte  auxllii  efficacis ;  ratio  est  facilis, 
ex  principiis  a  nobis  positis.  Primo,  quiagratia 
efficax  non  requirit  necessario  novum  auxi- 
lium  praeveniens  ultra  sufficiens;  ergo  cnm 
eodem  auxilio  prsevenienti  stat  unum  operari 
cum  adjuvante  gratia,  quse  prEesto  est,  et 
alium  non  operari,  quia  potest  resistere  voca- 
tioni.  Secundo,  quia  probatum  est  gratiam  ef- 
ficacem  non  consistere  in  preevio  auxilio  prae- 
determinante  ad  exercitium  actus,  vel  ad 
unum  actum;  ergo,  stante  toto  auxilio  prceve- 
nienti  in  duobus  sequali,  stat  unum  operari,  et 
non  alium,  cum  utrumque  maneat  in  utrius- 
que  indifferente  potestate;  ergo  cum  sequali 
auxilio  prsevenienti  stat  unum  consentire,  et 
alium  resistere.  Tertio,  hse  rationes  applicautur 
contra  alteram  sententiam,  nam  seque  proce- 
dunt  de  quocumque  excessu,  quia  ostensum 
est  efficacem  gratiam  prsevenientem  positam 
esse  in  vocatione  congrua,  sed  haec  congruitas 
vocatiouis  non  consistit  in  aliqua  majori  ejus 
intensione,  vel  claritate,  aut  distinctione,  aut 
alia  simili  proprietate  absoluta,  neque  in  ca- 
rentia  akcujus  impedimenti,  sed  solum  in  ha- 
bitudine  ad  effectum  iufalkbiliter  futurum  in 
divina  prEescientia,  quee  dari  potest  sine  uUa 
praivia  ineequaktate;  ergo.  Minor,  quoadprio- 
rem  partem  de  proprietate  positiva,  probatur, 
quia  vel  illa  proprietas  est  necessaria  ad  con- 
sensum,  vel  non  est  necessnria  :  si  e.st  necessa- 
ria,  danda  erit  in  prtevenienti  auxilio  ejus  qui 


660 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


uon  couvertitur,  alias  nou  babebit  auxilium 
sufTicieus;  si  vero  non  est  necessaria^  siue  illa 
poterat  quis  consentire,  et  de  facto  interdum 
conseutiet,  quia  prffivenitur  sufficienti  auxilio^, 
et,  possibili  posito  iu  esse^  nibil  sequitur  repu- 
gnans ;  ergo  cum  sequaU  prsevenienti  auxilio ,  et 
sine  tali  excessu  positivo,  stat  uuum  consentire, 
et  abum  dissentire.  Et  eodem  fere  argumento 
probatur  altera  pars  de  ablatione  impedimeuti. 
Primo  quidem,  quia,  stante  eadem  motione 
positiva,  et  ablatis  sequaliter  impedimentiSj 
manet  indiflerens  vobmtas  utriusque  hominis 
vocati;  ergo,  licet  unus  pro  sua  libertate  dis- 
seutiat,  alter  potest  cooperari  gratiee  Dei;  cur 
ergo  non  ita  interdum  continget ,  cum  in  utro- 
que  sit  potestas  morabs  apta  reduci  in  actum 
pro  dominio  libertatis?  Imo  bajc  ratio  probat, 
non  ablatis  etiam  impedimentis  posse  consen- 
tire,  qui  majora  babet  impedimenta^  aut  ex 
parte  naturse  suee  vel  consuetudinis  minus  est 
dispositus,  et  abas  non  consentit_,  quia  ad 
boc  extenditur  libertas  voluntatis,  si  gratia 
supponitur,  quse  ad  vincendum  illud  impedi- 
mentum  vel  difficultatem  simpliciter  sufficiat. 
Et  e  converso,  licet  quis  babeat  sequaba  posi- 
tiva  auxilia  cum  minoribus  impedimeutis,  po- 
terit  minus  operari,  quia  semper  manet  in  vo- 
hmtaLe  potestas  intrinseca  ponendi  impedi- 
meutum,  vel  suspendendi  proprium  actum, 
vel  avertendi  cousiderationem  intellectus;  boc 
enim  impedimentum  est  quasi  concomitans,  et 
ab  usu  propriffi  Hbertatis  pendet,  ideoque  non 
toUitur  per  auxilium  prseveniens,  quia  per  il- 
kid  non  aufertur  libertas,  et  ideo  ex  boc  capite 
semper  esse  potest  diversitas  in  consensu,  li- 
cet  in  prsevenienti  auxilio  sit  sequabtas. 

28.  Declaratur  vis  raiionis. —  Respondetur. 
Tandem  declaratur  vis  bujus  rationis,  quasi 
appUcando  illam  ad  exercitium.Constituamus 
itaque  bominem  prseventum  a  Deo  motione 
sufficienti,  ut  converti  possit,  quia  et  satis  at- 
teudit,  et  omnes  prtevioe  circumstantiae  neces- 
saria',  occurrunt,  et  nullum  impedimentum  oc- 
currit,  quod  vobmtas  superare  non  possit.  De 
hoc  ergo  homine  inquiro  an  necessario  con- 
sentiat,  necne?  Primum  non  asserunt  dicti 
auctores,  et  constat  ex  superioribus  dici  non 
posse ;  ergo,  stante  illamotione,  stat  iUum  non 
conseutire.  At  vero  nihil  repuguat  motionem 
similem  esse  efficacem  in  alio  ejusdem  pr£eviae 
conditionis ;  ergo.  Respoudent  illum  qui  ha- 
bet  talem  motionem,  posse  sine  novo  dicta- 
mine  intellectus  per  liberam  voluntatem  trans- 
ferre  considerationem  ad  aliud  objectum  quod 
magis  iucliuet  ad  oppositum  actum,  et  quanefo 


lioc  non  facit,  necessario  consentire,  et  nihi- 
lominus  libere ,  quia  illa  necessitas  talis  est, 
quam  per  liberam  aversionem  consideratiouis 
impedire  posset ;  quando  vero  illam  avertit, 
jam  non  habet  sequalem  considerationem  cum 
alio  ,  et  ideo  aiunt  non  esse  mirum  quod 
tunc  unus  consentiat,  non  alius. 

29.  Responsioni  occurrit^ir  primo.  —  JSva- 
sio. — Occluditur. —  Verumtamen  baec  respon- 
sio,  et  in  se  difficilis  est,  et  vim  rationis  non 
evacuat :  est  autem  difficilis  propter  duo.  Pri- 
mum,  quia  ille  modus  resistendi,  avertcndo 
cogitationem,  non  semper  habet  locnm  re- 
spectii  gratise  excitantis,  quia  illa  excitatio  est 
necessaria,  ut  libro  tertio  visum  est.  Ponamus 
ergo  duos  excitari  per  cogitationem  sanctam  et 
affectionem,  a  Spiritu  Sancto  independenter 
ab  eorum  libertate  immissaSj  certe  tunc  non 
estin  eorum  potestate  illas  non  recipere  ;  ergo 
neque  eis  est  liberum  per  eas  non  attendere  et 
moveri ;  ergo  tunc  non  habet  locum  resisten- 
tia  per  ablationem  cogitationis.  Dices  :  licet 
non  possit  homo  illam  cogitationem  auferre 
pro  illo  instanti  pro  quo  illam  recipit,  posse 
tamen  immediate  postillud  instans  illam  aver- 
tere.  Sed  hoc  neque  semper  est  ita,  quia  Spi- 
ritus  Sanctus,  qui  illam  cogitationem  immi- 
sit,  potest  eadem  necessitate  illam  pro  aliquo 
tempore  conservare.  Nec  etiam  satis  est,  quia 
interdum  deliberatio  est  facienda  in  eodem 
instanti  in  quo  immittitur  inspiratiO;,  ut  in  An- 
gelis,  et  nihilominus  in  illomet  instanti  potest 
unus  sic  vocatus  consentire,  et  alius  non  prse- 
bere  assensum. 

30.  Occurritur  secundo. — Secundo,  esto  ille 
modus  sit  possibilis,  ut  esse  potest,  saltem  ap- 
plicando  mentem  ad  aliam  cogitatiouem  libe- 
ram,  hcet  altera  immissa  non  tollatur,  sed  si- 
mul  maueat,  licet,  inquam,  hic  modus  possibi- 
lis  sit,  non  apparet  cur  semper  sit  necessarius, 
vel  cur  non  possit  uterque  sic  vocatus  men- 
tem  simul  applicare  sequaliter  ad  cogitationem 
alterius  objectij  quantum  necesse  est  ut  eli- 
gant,  et  nihilominus  quod,  pro  utriusque  li- 
bertate,  unus  rem  unam,  alter  aham  eligat. 
Quse  difficultas  geueralis  est  in  omnibus  libe- 
ris  electionibus,  et  ideo  illam  nou  declaro ; 
seil  ulterius  ostendo,  etiam  admissso  ut  ueces- 
sario  ido  modo  resistendi  per  applicatiouem 
mentis  ad  cogitatiouem  oppositam,  non  eva- 
cuari  difficultatem ;  nam  inde  etiam  sequitur 
cum  oequali  prsevenienti  gratia  unum  resis- 
tere,  et  non  alium.  Probatur,  quia  ex  duobus 
cEque  vocatis,  unus  immediate  conjungitur  vo- 
cationi,  et  consentit  cum  adjuvante  gratia^  et 


CAP.  XLVIII.  TRAGTATUR  QU^STIO  APPENDIX,  AN  GRATIA,  ETC. 


661 


alter  volimtarie  applicat  intellectum  ad  con- 
trariam  considerationem ;  ergo  cnm  sequali 
vocatione  unus  consentit^  et  alius  resistit. 
Probatur  consequentia^  tum  quia  in  eodem 
momento  in  quo  adhuc  durat  sequalis  vocatio, 
unus  consentit^  et  non  alius;  tum  etiam  quia 
illamet  applicatio  mentis  ad  aliam  cogitatio- 
nem  est  resistentia^  inde  enim  incipit.  Ex  quo 
ulterius  sequitur  ( quod  maxime  consideran- 
dum  est )  illam  inaequalitatem  ,  quee  inter 
illos  duos  postea  reperitur^  non  esse  ex  sola 
praeveniente  gratia,  illa  enim  eequalis  fuit ; 
sed  esse  partim  ex  sola  libertate,  in  eo  qui  se 
applicavit  ad  considerandum  aliud,  partim  ex 
libertate  cum  cooperante  gratia,  in  eo  qui  se 
accommodavit  voeationi. 

31.  Fimdanentis  prioris  opinionis  saiis- 
fiL  —  Superest  ut  fundamentis  aliarum  opi- 
nionum  breviter  satisfaciamus.  Quia  vero  prior 
opinio  in  sola  physica  prcedeterminatione  fun- 
datur,  negato  illo  principio^  nulia  fere  aha 
responsio  necessaria  est.  Nam  etiam  illae  in- 
terrogationes  Pauh,  1  ad  Corinth.  4  :  Qms  enijn 
te  discermf?  et :  Quid  gloriaris  quasi  non  acce- 
peris  ?  et  in  superioribus  sunt  a  nobis  sigilla- 
tim  explicatee,  et  ex  tertia  suppositione  facta  a 
nobis  in  hoc  eodem  capite  possunt  optime  de- 
clarari.  Nam  si  discretio  inteUigatur  secundum 
divinam  electionem  et  preedestinationem,  Deus 
solus  est  qui  discernit ;  solo  enim  consilio  volun- 
tatis  s>ud&,  huic  et  non  illi  vocationem  congruam 
prfeparavit,  quod  est  majus  et  singulare  be- 
neficium,  licet  non  semper  absolute  sit  majus 
auxilium.  Si  vero  discretio  in  executione  con- 
sideretur_,  sic  ex  parte  ejus  qui  deficit  non  tri- 
buitur  Deo^  nec  enim  propria  ratio  deficiendi 
est  defectus  auxilii,  sed  abusus  libertatis,  ut 
ssepe  dictum  et  probatum  est.  Ex  parte  autem 
ejus  qui  proficit,  tribuitur  quidem  Deo,  ut  prin- 
cipali  causse,  non  tamen  soli,  nec  sine  coope- 
ratione  liberi  arbitrii^  ut  etiam  probatum  est. 
Et  ob  eamdem  causam^  etiamsi  homo  proficiat 
etab  aho  discernatur,  cooperando  gratise  Dei_, 
non  habet  unde  in  se  glorietur  quasi  non  ac- 
ceperit,  cum  ipsemet  bonus  usus  gratiee  sit  ejus- 
dem  gratioe  principalis  eflfectus.  Quia  vero  ho- 
mo  sic  operando  aUquid  meretur,  el  laudem  et 
gloriam  habet  apud  Deum,  ideo,  quando  opor- 
tuerit.,  poterit  non  in  se^  sed  in  Domino  gloriari, 
ut  ex  Paulo  et  Sanctis  Patribus  etiam  in  supe- 
rioribus  declaratum  est.  Niliil  ergo  ex  illo  tes- 
timonio  contra  doctrinam  datam  deduci  potest. 
Neque  tandem  sequitur  eum,  qui  convertitur, 
non  teneri  ad  majorem  gratiarum  actionem. 
Nam  imprimis  tenelur  et  gratias  agere  pro  do- 


no  fidei  vel  poenitentise  sibi  concesso  per  auxi- 
hum  concomitans  gratise,  quod  alteri  datum 
non  est.  Deinde  tenetur  gratias  agere  pro  ma- 
jori  beneficio  vocationis  congruse,  ac  denique 
pro  singulari  affectu  quo  Dominus  ilhim  elegit 
ac  media  quibus  certissime  Hberaretur  praepa- 
ravit;  hsec  enim  omnia^  esto  aliquando  non  in- 
cludant  auxilia  in  sua  entitate  majora,  sem- 
per  sunt  majora  beneficia,  ac  proinde  majori 
gratitudine  digna. 

32.  Fimdamenti  alterius  sententicB  prima 
pars. — Fundamentum  alterius  sententiEe  duas 
habet  partes.  Prior  magis  pertinet  ad  moralem 
philosophiam,  nititur  enim  in  illo  principio, 
quod  vokmtas  nunquam  movetur  aUter  circa 
unum  objectum  quam  circa  aUud,  neque  mo- 
vetur  ad  unum^  et  non  ad  aUud,  nisi  in  ipsis  ob- 
jectis,  velin  eorum  appUcationibus,  vel  in  aUis 
praerequisitis  conditionibus,,  aUqua  diversitas 
ante  usum  Ubertatis  prsecedat.  Hoc  autem  prin- 
cipium  existimo  falsum  esse,  et  Ubertati  con- 
trarium,  quod  breviter  ostendo  ex  dictis  in  pro- 
leg.  i.  Nam  vokmtas,  ut  sit  Ubera^  potest  ope- 
rari  et  non  operari^  positis  omnibus  prserequi- 
sitis  ad  agendum ;  ergo,  omuibus  iUis  stanti- 
bus,  voluntas  non  necessitatur  quoad  exerci- 
tium,  vel  (quod  perinde  est)  non  ita  deler- 
minatur,  quin  possit  resistere  in  proprio  sensu 
composito,  id  est,  eisdem  preerequisitis  perse- 
vcrantibus.  Ergo,  stante  ejusdem  objecti  ea- 
dem  appUcatione  et  consideratione^  cum  cee- 
teris  prseviis  conditionibus,  potest  eadem  vo- 
luntas  pro  sua  Ubertate^  vel  ferri  in  objectum;, 
vel  non  ferri ,  vel  ferri  majori  conatu,  vel 
minori.  Et  eadem  ratione,  in  duobus  simiUter 
afiectis  et  dispositis  circa  idem  objectum,  iUa 
varietas  ex  sola  Ubertate  contingere,  et  in  ac- 
tum  reduci  potest^  quia  iUa  potestas  in  utroque 
est  physica  et  moraUs^  et  in  utramque  partem 
seque  contingens. 

33.  Instatur.  —  Instantice  occurritur.  — 
Dicetur  fortasse  eum;,  qui  consentit  iu  tale  ob- 
jectum,  semper  appUcare  mentem  ad  conside- 
randum  attentius  iUud  objectum^  vel  ad  judi- 
candum  magis  practiee  iUud  esse  amandum, 
vel  quid  simile.  Sed  interrogabo  rursus  an  il- 
lud  judicium^  vel  major  consideratio  simpUci- 
ter  necessaria  sit  ad  talem  consensum^  necne. 
Hoc  posterius  non  potest  consequenter  dici  ab 
eo  qui  sic  respondet.  Nam  si  iUa  major  attentio 
non  est  simpUciter  necessaria,  quo  fundamento 
asseritur  semper  intervenire,  et  sine  iUa  nun- 
quam  prsestari  consensum  Si  vero  iUa  major 
attentio  necessaria  est,  interrogabo  uUerius 
an^  supposita  propositione  objecti  cum  minori 


662 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI/E  DEI. 


attentione^  illa  major  attentio  sit  in  liominis 
potestate,  et  ex  ejus  pendeat  voluntate,  vel 
non  ita  pendeat^  sed  necessarium  sit  ut  ab  ex- 
trinseca  causa  proveniat.  Si  lioc  posterius  di- 
catur,  aperte  sequitur  ante  illam  majorem  at- 
teutionem  non  habere  voluntatem  vim  ad  con- 
sentiendum^  neque  immediate,  quia  non  po- 
test  consentire  sine  majori  attentione,  neque 
mediate,  quia  non  potest  intellectum  ad  ma- 
jorem  attentionem  applicare,  ut  in  respon- 
sione  supponitur.  Atque  ita  fit  ut  alter,  qui 
non  consentit  ex  defectu  talis  atteutionis,  non 
libere,  sed  necessario  non  consentiat,  et  ita  illa 
inaequalitas  non  erit  respectu  voluntatum  li- 
bere  operantium,  de  quibus  nunc  tractamus. 
Et  prffiterea  instari  potest,  quia,  posita  illa 
majori  attentione,  undecunque  proveniat,  vo- 
hmtas  adhuc  hbera  est,  et  ita  in  duobus  ha- 
bentibus  eumdem  attentionis  gradum  idem  ar- 
gumentum  fieri  potest. 

3-4.  Rursus  objiciiur  et  respondekir.  —  Si 
vero  tandem  dicatur  illa  major  attentio  esse  in 
potestate  hominis,  et  ab  ejus  libertate  pen- 
dere,  quidquid  sit  de  veritate  assertionis, 
quam  nunc  expendere  non  est  necesse,  indc 
aperte  seqiiitur  illam  majorem  attentionem 
non  esse  ex  conditionibiis  prserequisitis  ad 
usum  hbertatis,  et  consequenter  in  preesenti 
materia,  sequitur  iham  conditionem  non  per- 
tinere  ad  praevenientem  gratiam^  quae  sine  co- 
operatione  hbera  nobis  datur,  sed  ad  subse- 
quentem  respectu  prioris  gratiee,  et  comitan- 
tem  respectu  ahcujus  hberi  usus.  Et  id  non 
obstat  quomiuus  verissimnm  sit  duos  homines, 
cum  eisdem  auxiliis  gratice  praevenienlis,  di- 
versimode  us«s  esse  hbertate  sua,  et  inde  tan- 
dem  factum  esse  ut  imus^  verbi  gratia,  vo- 
luerit  credere,  et  uon  ahus.  Probatur  assump- 
tum,  quia  ex  ilhs  hominibus,  qui  a?quales  in- 
spirationes  receperunt^  inms  apphcuit  mentem 
suam  ad  magis  recogitandum,  et  ahus  non  ap- 
phcuit,  hcet  libere  possit ;  hcec  autem  est  pri- 
ma  iuEequahtas,  ex  qua  alia  oriripossunt;  iha 
autem  non  supponit  auxilia  prsevenientia  in- 
eeqnaha,  ac  proinde  nec  ab  ihis  provenit,  sed, 
ex  parte  ejus  qui  non  amphus  considerat,  ori- 
lur  ex  sola  hbertate;  ex  parte  vero  aherius, 
major  attentio  fit  ex  positivo  usu  hberas  vo- 
luntatis  apphcantis  intehectum,  qui  usus  non 
pertinet  ad  solam  gratiam  praavenientem,  sed 
ad  cooperantem  simul  cum  libero  influxu  vo- 
hintatis;  ergo  simphciter  verum  est  ihos  cum 
a.x|ualibus  prsevenientibus  auxiliis  iuaequaliter 
operatos  fuisse. 

35.  Atque  hic  discursus,  quem  de  majoriatten- 


tione  vel  consideratione  fecimus,fieri  potest  de 
judicio  practico,  si  dicatur  esse  in  uno  et  non 
in  alio,  et  de  quacumque  alia  conditione  prae- 
requisita,  sive  positive,  sive  privative^  tanquam 
remotio  impedimenti.  Nam  similiter  interro- 
gabo  an  remotio  talis  impedimenti  necessaria 
sit  ad  consensum,  necne.  Si  enim  non  est  neces- 
saria,  frustra  petitur,  quia,  stante  eodem  im- 
pedimento,  licet  unus  non  consentiat,  stabit 
consensus  alterius,  cum  ad  illum  prsestandum 
non  sit  necessaria  prcevia  impedimenti  remo- 
tio.  Si  vero  est  necessaria,  petendum  ulterius 
est  an  subsit  vohmtati  libertatis ;  nam  si  non 
subest,  ille  a  quotaleimpedimentum  non  tolli- 
tur  non  poterit  consentire,  et  ita  cessat  com- 
paratio  quam  tractamus  ;  inter  eos  enim  fieri 
debet,  qui  libere  possunt  consentire  vel  dis- 
sentire  :  si  vero  remotio  talis  impedimenti  est 
in  potestate  libera  voluntatis,  non  est  necesse 
ut  per  majorem  gratiam  prsevenientem  fiat, 
cum  possit  fieri  per  usum  libertatis  cum  con- 
comitante  gratia,  supposita  aliqua  priori  suf- 
ficienter  excitante.  Et  tunc  iuter  duos  a?qua- 
liter  vocatos,  prima  ineequalitas  in  usu  liber- 
tatis  esse  poterit,  quod  unus  libere  fugit  im- 
pedimenta,  et  alius,  licet  possit  idem  facere, 
negligit  pro  sua  libertate  ;  ergo  ex  hoc  capite 
neque  invenitur  necessaria  insequalitas  in  prae- 
venientibus  auxiliis^  neque  etiam  illud  prin- 
cipium  in  illo  fundamento  positum  est  univer- 
saliter  verum,  quia,  stantibus  omnibus  prav 
requisitis  ad  usum  libertatis  in  duobus  ho- 
minibus,  optime  fieri  potest  ut  inasqualiter  in- 
cipiant  libere  operari,  sive  immediate  pro- 
deant  in  consensum  vel  dissensum,  sive  in  di- 
versam  applicationem  intellectus,  sive  in  quas- 
cumque  alias  conditioucs  varias ,  ex  quibus 
tandem  in  consensum  vel  dissensum  deveuia- 
tur. 

36.  EvacuanUir  probationes  in  contrariim 
fositce,  — Adprimam  confirmalionem.  —  Ne- 
que  obstant  probationes  in  contrarium  posita? : 
ad  priucipalem  enim  raiionem,  respondetur 
vohmtatem  quidem  nunquam  moveri,  nisi  sub 
aliqua  ratione  cognita  in  objecto,  in  quo  sensu 
verum  est  nuuquam  moveri  nisi  per  rationem; 
tamen,  quia  illa  ratio  non  €st  cogens;,  neque 
efficaciter  determinans  voluntatem,  et  quia 
cum  una  ratione  volendi  potest  in  eodem  ob- 
jecto  esse  conjuncta  alia  ratio  non  volendi, 
ideo,  stante  sequali  consideratione  prffivia 
utriusque  rationis,  stat  voluntatem  consentire 
aut  dissentire  suo  arbitratu,  sive  non  interve- 
niat  diversum  judicium  practicum,  sive  inter- 
veniat;  dummodo  illud  sit  subsequens  hberam 


<]AP.  XLVIII.  TRACTATUR  QU/ESTIO  APPENDIX,  AN  GR.^TIA,  ETC. 


663 


motionem  ejiisdem  voliintatis,  alioqui  neces- 
sitas  ejus  repugnaret  libertati,  justa  discur- 
sum  proxime  factum.  Ad  primam  confirmatio- 
nem,  negatur  sequela,  nimirum,  voluntatem 
pro  sua  libertate  posse  ferri  diligendo  in  ma- 
lum  sub  ratione  mali,  quia  illud  non  contine- 
tur  sub  tota  latitudine  objecti  voluntatis  :  li- 
bertas  autem  solum  potest  exerceri  intra  lati- 
tudinem  objecti. 

37.  A(l  secmidam.  —  Ad  secundam  confir- 
mationem,  ut  nunc  abstrahamus  a  longa  dis- 
putatione  morali,  an  possit  esse  defectus 
culpse  in  voluntate  sine  prsevio  defectu  in  in- 
tellectu,  respondeo  breviter,  licet  demus  sem- 
per  praicedere  vel  comitari  aliquem  errorem, 
vel  aliquam  inconsiderationem  intellectus^ 
quoties  voluntas  peccat,  non  tamen  esse  ne- 
cessarium  ut  illa  inconsideratio  vel  error  pr£e- 
cedant  omnem  usum  libertatis ;  saipe  enim 
sunt  voluntaria,  nam  ipsa  voluntas  quasi  ex- 
csecat  intellectum,  vel  pra^cipitat  illum  ad  ju- 
dicium  practice  erroneum,  ut  liberius  quo  vult 
tendat.  Et  hoc  satis  est  ut  omnis  qui  peccat, 
ignorans  vel  errans  appelletur.  Et  ideo  non 
obstat  quominus  is,  qui  consentit  tentationij 
eequale  auxilium  praeveniens  habeat  cum  illo 
qui  resistit,  quia  ille  defectus  considerationis, 
qui  fortasse  in  uno  invenitur,  et  non  in  alio, 
non  provenit  necessario  ex  defectu  auxilii  pree- 
venientis,  sed  potest  esse  ex  defectu  auxilii 
concomitantis ,  ob  negHgentiam  et  vokmta- 
rium  defectum  ejus  qui  peccat.  Addo  etiam 
fieri  posse  ut  is  qui  peccat,  et  is  qui  resistit, 
cequalem  habeaut  considerationem,  et  quod  in 
praescientia  Dei  uni  sit  congrua;,  et  alteri  non 
eongrua  ad  resistendum.  Unde  saltem  fit  ut 
possit  aliquando  is  qui  resistit,  non  habere  ma- 
jorem  considerationem,  quam  alius  habeat  qui 
non  resistit.  quia  illa  potest  esse  absolute  sufli- 
ciens  ad  resistendum  tentationi,  et  nihilomi- 
nus  respective  uni  esse  congruam,  et  non  al- 
teri.  Unde  etiam  fiet  ut  is  qui  non  resistit,  in 
re  ipsa  careat  aliqua  consideratione,  qna  hic 
et  nunc  indigerct  ad  resistendum;  illa  vero 
indigentia  non  nascetur  in  illo  ex  intrinseca 
impotentia  voluntatis,  sed  ex  informitate  suae 
libertatis,  quam  Deus  ita  operaturam  prasvi- 
dit;  et  ita  illud  peccatum  non  est  sine  defectu 
inconsiderationis  ;  illa  tamen,  ut  dixi,  volun- 
tai-ia  est,  qiiia  posset  et  deberet  amplius  con- 
siderare,  quod  cum  sequali  gratia  excitante 
facere  potuisset;  et  ideo  etiam  tunc  cum  aaquali 
prseveniente  gratia  unus  resistit,  et  alius  non 
resistit. 

38.  ^(?  Urtiam,  —  Ad  tertiam  coufirmatio- 


nem  de  objectis  seu  mediis  sequalibus,  respon- 
demus  negando  assumptum  ;  potest  enim  vo- 
hmtas  in  eo  casu  eligere  quod  vohierit,  imo 
in  hoc  maxime  consistit  dominium  voluuta- 
tis,  quod  in  hbertate  eviJentius  ehicet,  et.il- 
lius  participatio  necessaria  est  voluutati  crea- 
tae,  ut  in  sua  determinatione  Hbera  sit,  alio- 
qui  semper  esset  ab  intellectu  vel  objecto  de- 
terminanda,  etiam  quoad  exercitium  actus^ 
quod  repugnat  libertati.  Ut  autem  voluntas 
tunc  eligat,  sufiiciens  ratio  est,  quod  in  uno 
objecto  vel  medio  invenitur  motivum  sufii- 
ciens  ut  eligatur^  et  in  altero  nihil  est  quod 
necessitet  ad  ejus  electionem,  et  ideo  pro  sola 
libertate  voluntatis  potest  non  appeti.  Et  qnia 
in  hoc  est  aequalitas  in  utroque  medio,  ut 
unum  assumatur  et  aliud  relinquatur,  potius 
quam  e  converso ,  nou  est  necessarium  spe- 
ciale  motivum^  sed  solalibertas  sufiicit.  Neque 
oportebit  ut  in  uno  minores  difficultates  aut 
impedimenta  appareant,  quia  eadem  de  illis 
est  ratio.  Nam,  ut  dixi,  et  semper  voluntas 
potest  ab  intrinseco  se  impedire,  ut  sic  dicam, 
etiamsi  extrinseca  impedimenta  non  adsint ; 
et  e  converso,  licet  adsint  impedimenta  a^qua- 
lia,  vel  etiam  majora,  dummodo  inevitabilia 
non  sint;,  potest  sua  libertate  illa  superare.  Et 
ideo  semper  voluntas  est  libera  ad  eligendum, 
uon  solum  inter  sequalia,  sed  etiam  inter  inas- 
qualia,  quod  voluerit  preeferendo,  ut  in  d.  2, 
qusest.  13,  latius  disseritur. 

39.  Fundamenti  sententicB  altera  pars.  — 
Ad  alteram  partem,  in  qua  prsedicta  generalis 
doctrina  ad  auxilia  prsevenientia  gratiee  appli- 
cabatur,  jam  fere  responsum  est,  quia  vel 
necessarium  non  est  aliquam  insequalitatem 
prsecedere  ante  consensum  vel  dissensum,  vel 
quamvis  interdum  prsecedat,  non  oportet  ut 
sit  in  auxiliis  excitantibus,  seu  preevenienti- 
bus,  nam  potest  esse  in  aliquo  usu  libero  prio- 
ris  praevenientis  auxilii,  qui  usus  sit  veluti 
via,  seu  prsevia  quaedam  dispositio  ad  super- 
naturalem 'consensum,  propter  quem  excitau- 
tia  auxilia  principaliter  data  sunt,  ut  de  ma- 
jori  attentione  aut  recogitatione ,  aut  alia  si- 
mili  conditione  explicuimus.  Ad  testimonia 
autem  Scripturse  et  Patrum ,  quas  in  contra- 
rium  inducebantur,  resoonsio  ex  tertia  sup- 
positione  sumenda  est,  illam  enim  tantum 
probant ;  nam  semper  qui  convertitur,  a  Deo 
recipit  auxilia  congrua,  quibus  a  Deo  efiica- 
citer  trahitur  ad  consensum,  et  hsec  est  sin- 
gularis  misericordia  Dei,  quse  non  potest  in 
nierito  hominis  fundari.  Uude  ratione  illius 
dicitur  Deus  cujus  vult  misereri.,  et  trahero 


664 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEl. 


quem  vult,  etiamsi  auxilia  in  sua  entitate  ma- 
jora  non  conferat  illi  quem  sic  vocat. 

40.  Ultinnm  Augustini  testimonium  expc- 
nitur.  —  Solum  ergo  ultimum  Augustini  tes- 
timonium,  ex  2  de  Peccator.  merit.  et  re- 
miss.j  cap.  17  et  sequentibus,  indiget  aliqua 
expositione ;  nam  ibi  rationem  diversitatis  in- 
ter  alios  vocatos^  quorum  unus  cousentit,  et 
alius  resistit,  inde  sumere  videtur,  quod  iu 
altero  eorum  aliqua  majur  cognitio  vel  delec- 
tatio  prsecedat.  Responderi  autem  potest  im- 
primis  Augnstinnm  reddidisse  rationem  mo- 
ralem,  ex  his  quoe  frequentius  accidunt,  non 
quse  in  rigore  semper  necessaria  sit.  Deinde 
dici  potest  Augustinum  vocasse  certani  scien- 
iiam,  aut  victriceni  dclectationem,  vocatiouem 
congruam,  quee  semper  et  infallibiliter  conse- 
quitur  effectum^  et  ideo,  si  in  illuminatione 
consistit,  potest  dici  ceria,  quia  semper  homi- 
nem  certiorem  reddit,  etiamsi  in  se  fortasse 
intensior  aut  clarior  non  sit,  et  si  in  delecta- 
tione  consistit,  dici  potest  mctrix  delectatio, 
quia  semper  vincit,  etiamsi  fortasse  major  in 
sua  entitate  non  sit.  Unde  dici  etiam  potest 
quodj  licet  iu  uno  prsecedat  major  aliqua  at- 
tentio,  vel  afTectio,  seu  delectatio ,  illa  inae- 
qualitas  non  provenit  ex  sola  excitante  gratia, 
sed  adjuncto  usu  libertatis,  ut  in  superiori 
puncto  explicuimus. 

GAPUT  XLIX. 

DUBIUM  APPENDIX  DE  CONCORDIA  GRATI^  EFFI- 
CACIS  CUM  GRATUITA  ET  EFFICACI  ELECTIONE 
AC  PRiEDESTINATIONE  SALVANDORUM  OMNIUM, 
ET  GUM  DIVINA  PROVIDENTIA  AC  PR^DEFINI- 
TIONE  ACTUUM  LIBERORUM  HUMAN^  VOLUN- 
TATIS. 

1.  Summa  capitis.  —  Cogimur  in  hoc  ca^ 
pite  explicare  concordiam  efficacis  gratise 
prout  a  nobis  declarata  est,  cum  divina  elec- 
tione  praedestinatorum,  prffifmitione  actuum 
liberorum,  et  in  universum  cum  perfectione 
divinse.  providentiae  ;  tum  quia  hcec  omnia  ita 
sunt  cum  gratia  coniiexa,  ut  non  possit  sine 
compositione  illorum  inter  se  doctrina  haec 
consummari ;  tum  maxime  quia  defensores 
pliysicse  prajdeterminationis  existimant  vera 
dogmata  de  illis  omnibus  siue  tali  genere  pra;- 
determinantis  auxilii  non  posse  consistere,  et 
ideo  non  solum  nobis  objiciuut,  sed  etiam  tri- 
buunt  multa  quae,  judicio  illorum,  vel  absur- 
da,  vel  etiam  erronea  sunt ,  quia  ex  nostra 


sententia  sequi  contendunt.  Proponemus  er- 
go  sigillatim  objectiones  eorum,  et  occasione 
illarum,  veram  concordiam  in  illis  omnibus, 
quae  proposuimus,  ostendemus. 

2.  Ohjectio  prima,  de  electione  gratuita  pri^- 
destinatorum  ad  gloriam.  —  Prima  objectio 
sumitur  ex  electione  gratuita  praedestinato- 
rum  ad  gloriam.  Suppouunt  enim,  ex  senten- 
tia  Augustini  et  D.  Thomae,  necessarium  esse 
confiteri  Deum  in  asternitate  sua,  ante  prae- 
scientiam  omnium  meritorum ,  absoluto  et 
immutabili  decreto ,  statuisse  tot  et  talibus 
hominibus  aeternam  beatitudinem  conferre  iu 
tali  gradu  et  perfectione,  et  non  pluribus  ne- 
que  paucioribus,  quod  decretum  vel  electio 
gratuita  praedestinatorum  vocatur.  Ablata  igi- 
tur  necessitate  proedeterminationis  physicae, 
et  posita  efficacitate  gratiae,  dependentc  ali 
quo  modo  a  cooperatione  liberi  arbitrii,  sequi 
necessario  existimant  discretionem  inter  elec- 
tos  et  non  electos,  non  ex  Deo,  sed  ex  homini- 
bus  esse  sumendam,  ac  proinde  tolli  electio- 
nem  gratuitam  ex  parte  Dei.  Unde  qui']am 
illorum  patrum,  ex  nostra  sententia  intulit 
non  Deum  eligere  homines,  sed  polius  homi- 
nes  eligere  Deum,  contra  illud  :  Non  vos  ine 
elegistis,  sedego  elegi  vos ,  Joau  15.  Probatur 
sequela,  primo,  quia  ita  Deus  ordinavit  praede- 
stinatos  ad  gloriam,  ut  per  actus  liberos  illam 
adipiscantur ;  sed,  juxta  nostram  sententiam, 
decretum  Dei  efficax  et  antecedens  repugnat 
libertati;  ergo,  juxta  nostram  sententiam, 
non  potuit  in  Deo  talis  electio  seu  deeretum 
prsecedere.  Vel  secundo,  ut  Deus  habeat  tale 
decretum,  necesse  est  ut  sola  sua  virtute  pos- 
sit  efficaciter  determinare  homines  ut  salvari 
velint  et  media  salutis  implere  per  actus  libe- 
ros;  sed,  juxta  nostram  sententiam,  Deus  non 
habet  talem  potestatem,  quia  sine  auxilio 
praedeterminante  non  potest  esse  talis  effica- 
cia  quae  sufficiat  ad  certitudinem  dictae  elec- 
tionis,  et  nos  negamus  tale  genus  auxiiii;  er- 
go.  Quod  si  respondeamus,  posita  pra^scien- 
tia  conditionata,  posse  consistere  sufficientem 
mediorum  efficaciam  et  certitudinem  sine 
praedeterminatione,  contra  hoc  insurguut,  pri- 
mo,  impugnando  scientiam  conditionatam  et 
certitudinem  ejus,  nisi  fundatur  iu  antece- 
dente  decreto.  Secundo,  inferendo  eo  ipso  se- 
qui,  electiouem  ad  gloriam  non  esse  ante  om- 
nem  praescieutiam  meritorum,  ac  proinde  non 
esse  omnino  gratuitam,  quia  non  elegit  Iiunc 
potius  quam  illum,  nisi  quia  novit  hunc  fuisse 
conseusurum  vocationi,  et  non  illum,  et  ita  in 
tempore  non  ideo  Deus  trahet  homiuem,  quia 


CAP.  XLIX.  DUBIUM  APPENDIX  DE  CONCORDIA  GRATI.f:  EFFICACIS,  ETC. 


665 


elegit  eum  in  Beternitate,  sed  potius,  quia  pr;»- 
vidit  hominem  fore  eligentem  Deum  tali  tem- 
pore,  elegit  illum  ex  seternitate.  Tertio^  simi- 
liter  inferunt  numerum  salvandorum  non  es- 
se  certum  in  divina  electionej  et  vocatione^ 
et  in  prsescientia ,  quod  etiam  repugnat  gra- 
tuitse  electioni. 

3.  Oljectio  secunda ,  de  acWms  lilens.  — 
Secunda  objectio  huic  similis  est^  quia  sequi- 
tur^  ex  nostra  sententia^  Deum  non  praedefi- 
uire  actus  liberos^  quia  si  illos  preedefiniret,  illa 
proefinitio  esset  suppositio  antecedens^,  ut  illa 
particula  prce  denotat,  et  ita  tolleret  liberta- 
tem^  juxta  nostra  principia.  Et  confirmatur 
heec  objectio,  quia  juxta  illam  sequitur  conse- 
quenter  actus  liberos  evenire  prteter  intentio- 
nem  Dei^  quod  multum  derogat  perfectioni  di- 
vinae  providentise.  Sequela  probatur,  quia  in- 
tentio  dicit  decretum  absolutum  ac  praefinitum 
voluntatis ;  sed  Deus  non  habet  tale  decretum 
circa  actus  liberos ,  qui  de  facto  eveniunt ; 
ergo  prseter  intentionem  Dei  eveniunt. 

-4.  Ohjectio  tertia,  de  providentia.  —  Tertia 
objectio  est,  quia  sequitur  Deum  non  habere 
perfectam  providentiam  omnium  effectuum 
causarum  secundarum  in  particulari ;  quod  est 
absurdum,  ut  per  se  constat.  Sequela  patet, 
quia  providentia  dicit  rationem  prsedisponen- 
tem  de  futuris  eventibus;  ergo  perfecfca  pro- 
videntia  postulat  perfectam  dispositionem  om- 
nium  in  particulari,  absolute  |statuendo  quid 
in  singulis  momentis  et  actibus  omnis  causa 
secunda  factura  sit,  quod  non  fit  sine  absolula 
omnium  prsedefinitione ;  ergo,  ablata  hujus- 
modi  prsedefinitione ,  aufertur  perfecta  provi- 
dentia.  Et  confirmatur,  quia,  sine  tali  provi- 
dentia,  non  est  perfecta  gubernatio,  quia  hrec 
in  eo  posita  est^  quod  Deus,  tanquam  supre- 
mus  Dominus,  utatur  omnibus  causis  secundis 
et  omnibus  voluntatibus,  appiicando  illas  quo 
voluerit,  et  ubi^quando,  et  quomodovoluerit, 
qui  usus  non  potest  esse  sine  universali  prajfi- 
nitione.  Assumptum  patet^  quia  dominium  est 
potestas  utendi,  undc  in  usu  perfecto  ostendi- 
tur  plenitudo  dominii ;  usus  autem  est  appli- 
catio  potentise  ad  opus,  ex  D.  Thoma  1.  2, 
quaest.  16;  ergo^  si  Deus  non  applicat  inferio- 
res  causas,  et  praesertim  voluntates  humanas 
ad  suas  operatioues,  non  perfecte  utitiir  illis ; 
ergo  neque  perfecte  eas  gubernat ,  et  conse- 
quenter  neque  perfecte  eis  providet,  quia  gu- 
bernatio  est  eflectus  providentise. 

5.  Objectio  quarta,  de  perfectione  providen- 
tice  circa  peccata.  —  Quarto,  specialiter  obji- 
citur  de  perfectione  providentiee  circa  peccata^ 


non  solum  ut  actus  sunt,  sed  etiam  ut  peccata 
sunt;  neutro  enim  modo  salvatur  perfecta  Dei 
providentia  circa  illa,  juxta  nostram  senten- 
tiam.  Prior  pars  probatur,  quia  actus  peccato- 
rum,  juxta  nostram  sententiam,  non  praefi- 
niuntur  a  Deo;  ergo  neque  intenduntur  ab 
ipso;  ergo  fiunt  prseter  intentionem  Dei,  et 
sine  ipsius  voluntate,  quod  est  contra  perfec- 
tionem  providentise.  Altera  pars  probatur, 
quia,  licet  peccata,  ut  peccata,  solum  permit- 
tantur  a  Deo,  tanta  vero  sapientia  illa  per- 
mittit,  ut  illis  non  minus  utatur  ad  fines  suae 
providentise,  quam  si  illa  ordinaret,  ut  videre 
licet  in  peccato  crucifigentium  Christum,  et  iu 
peccato  fratrum  qui  Josephum  iEgyptiis  ven- 
diderunt,  et  similibus ;  hoc  autem  tam  excel- 
lens  providentice  genus  non  potest  consistere 
sine  prtefinitione  talium  actuum,  quia  permis- 
sio  pure  spectata  relinquit  voluntatem  omnino 
indifferentem  sine  ulla  determinatione;  ergo 
per  se  sola,  si  non  fundetur  in  aliqua  prsefiui- 
tione,  non  potest  esse  medium  certum  ad  ali- 
quem  finem.  Unde  confirmatur,  quia  quod 
Deus  permittit,  infallibiliter  evenit,  ut  in  in- 
duratis  contingit,  juxta  illud  :  Nemo  potest 
corrigere  qitem  tu  ipse  despexeris.  At  hoc  in- 
telligi  non  potest  sine  preefinitione ;  ergo. 

6.  DifficuUates  objectionum.  —  Punctum 
primum ,  de  efficaci  electione  prwdestinato- 
rum.  —  Hee  objectiones  duas  prfficipue  attin- 
gunt  diflficultates ;  una  est  de  ordine  prffidesti- 
nationis  quoad  gratuitam  electionem,  in  qua 
praBdestinatio  vel  consistit  vel  fundatur;  alia 
est  de  prsefinitione  actuum  liberorum.  Et  hajc 
duo  pendent  ex  alio  puncto,  an,  scilicet,  in 
divina  voluntate  ordo  intentionis  et  executio- 
nis  distinguendi  sint.  Quse  tria  breviter  attin- 
gam,  propter  hujus  materiee  complementum, 
nam  in  1  part.,  et  in  lib.  de  Auxil.,  latius  Iirec 
disputata  sunt.  In  primo  ergo  puncto ,  anti- 
qua  et  celebris  opinioTheologorum  fuit,  Deum 
peculiari  actu,  et  proposito  absoluto  volun- 
tatis  suse,  ita  dilexissc  omnes  homines,  qui 
salvandi  sunt,  ut,  ante  omnia  bona  et  mala 
merita  omnium  parium  hominum  prsevisa,  a 
cseteris  non  salvandis  discreverit,  et  ad  aeter- 
nam  gloriam  infallibiliter  consequendam  des- 
tinaverit :  postea  vero  docti  aliqui  moderni,  li- 
cet  hunc  actum  gratuitae  electionis  divinae  prse- 
destinatorum  ad  gloriam  non  negaverint,  di- 
xerunt  tamen  non  esse  priorem,  etiam  ratione, 
voluntate  dandi,  et  eonstituendi  prasdestina- 
tos  in  tali  ordine  rerum,  in  quo  infalli])iliter 
talia  haberent  merita,  per  quae  tantam  glo- 
riam  consequerentur.  Quam  opinionem  secu- 


666 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^E  DEI. 


tus  est  Molina  in  Concordia,  queest.  23,  art.  1 
et  2,  disp.  2,  §  Prceterea,  et  art.  5,  dispnt.  4 , 
memb.  8,  qui  non  differt  ab  antiqua  opinione 
in  asserenda  gratuita  electione  prsedestinato- 
rum  ante  merita  absolute  prtevisa,  sed  solum 
in  explicanda  illa  per  signa  prioris  et  poste- 
rioris  secundum  rationem;  hffic  enim  ipse  ue- 
gat.  Neque  in  boc  nova  est  ejus  opinio;  nobis 
tamen  non  videtur  necessaria,  neque  apta  ad 
explicandos  nostro  modo  effectus  et  causas 
prsedestinationis.  Scd,  quia  hoc  ad  prajsens 
nou  refert,  sufficient  nobis  alibi  dicta,  cum 
his  quee  statim  dicemus. 

7.  Deinceps  vero  P.  Yasquez,  4  p.,  disp.  89, 
a  cap.  6,  Hcet  signa  rationis  in  actibus  divinos 
voluntatis  non  neget,  nihilominus  latissime 
persuadere  conatus  est  non  habuisse  Deum, 
ante  preevisa  salvandorum  merita,  absokitum 
actum  voluntatis  dandi  illis  gioriam.  Non  abs- 
tulit  autem  omnem  proeviam  intentionem 
dandi  eis  gloriam,  quse  esset  finis  meritorum, 
et  gratise  quam  illis  dare  decrevit;  sed  dicit 
illam  intentionem  non  fuisse  per  efficax  de- 
crctum  vokmtatis  Dei,  sed  per  simpkcem  af- 
fectum,  quem  aki  vekeitatem,  aki  conditiona- 
tam  voluntatem,  aki  vokmtatem  anteceden- 
tem  appekant.  Nam  hunc  sakem  actum  repu- 
tavit  necessarium,  ut  Deus  perfectam  provi- 
deutiam  gratiae  haberet,  ikam  ad  debitum 
fmem  ordinando,  quod  sine  akquo  actu  circa 
cumdem  finem  intekigi  non  poterat.  Negat 
tamen  ikum  actum  esse  absokitum  et  effica- 
cem,  quia  putat  repugnare  kbertati  humanse, 
et  derogare  meritis  glorise,  et  propter  akas 
rationes  quas  latissime  prosequitur,  muka 
etiam  Patrum,  et  proesertim  Augustini  testi- 
monia  congerendo.  Et  ideo  in  eadem  4  part., 
disp.  82,  cap.  5,  cum  doceat  in  vokintate  Dei 
ordinem  intentionis  esse  priorem  ordine  exe- 
cutionis,  kmitationem  adhibet,  quia,  cum  fmis 
consequendus  est  per  media  moraka,  ut  sunt 
merita,  intentio  finis  non  potest  esse  efficax, 
sed  per  simpkcem  tantum  affectum. 

8.  Tandem  noviores  quidam  Theologi  eo 
progressi  sunt,  ut  non  sohim  negent  habuisse 
Dcum,  ante  preevisa  raerita,  efficacem  vokm- 
tatem  dandi  prsedestinatis  gloriam,  verum 
etiam  doceant  nuko  actu  vel  affectu  voknsse 
Deum  dare  aut  ordinare  ikos  ad  beatitudinem 
consequendam,  directe  intendendo  illorum 
beatitudinem,  ut  finem,  prius  ratione  quam 
voluerit  eis  dare  merita  quse  in  tempore  con- 
tukt,  quibus  prcevisis  vokiit  efficaciter  gioriam 
eis  propter  merita  tribuere.  Fundantur,  quia 
in  diviua  vokmtate  nukus  est  ordo  intentioms. 


sed  executionis  tantum.  Unde  P.  Vasquez  re- 
prehenduut,  eo  quod  non  fuerit  consequen- 
ter  lucutus.  De  me  autem  aiunt  futikbus  ar- 
gumentis  motum  esse  ad  ikos  duos  ordines 
intentionis  et  electionis  in  divina  vokm- 
tate  universe  distinguendos ;  fundameutum 
autem  propter  quod  ipsi  ikos  negant,  est, 
quia  putant  Deum  constitui  volentem  kbere 
creaturam,  non  per  solam  suam  vokmtatem, 
essentiam,  seu  entitatem,  sed  simul  cum  ipsa 
creatura  vokta,  quae  est  terminus  ikius  volun- 
tatis  divinae,  cum  quo  ipsa  non  necessaria  con- 
stituitur. 

9.  Corollarmm.  —  Quo  fundamento  posito, 
sic  cokigunt :  creatura  non  potest  concurrere 
suo  modo  ad  constituendum  Deum  volentem, 
nisi  accipiat  entitatem  aut  esse  actuale,  per 
ipsammet  voluntatem  per  quam  dicitur  vokta, 
quia  sokmi  sub  iko  statu  non  habet  necessa- 
riam  connexionem  cum  kbera  Dei  vohmtate ; 
nam  sub  esse  possibile,  vel  nukam  connexio- 
nem  habet,  quia  non  amatur;  vel,  si  quam 
habet,  ika  est  necessaria  quoad  akquam  com- 
placentiam,  juxta  varias  opiniones.  At  vero 
creatura  non  accipit  entitatem  vel  esse  actuale, 
nisi  per  vokmtatem  exequentem  Dei;  ergo 
non  potest  intekigi  Deus  volens  kbere  creatu- 
ram,  nisi  per  vokmtatem  exequentem;  ergo 
nec  potest  intekigi  in  voluntate  divina  ordo 
intentionis  distinctus,  etiam  ratione,  ab  ordine 
executionis.  Unde consequenter  inferunt  quod, 
kcet  in  actibus  vokmtatis  Dei  assignari  possint 
signa  ratiouis,  ika  sola  sunt  cogitanda  in  or- 
diue  executionis,  ita  ut  ikud  sit  voktum  prius 
quod  in  re  futurum  est  prius  executione,  seu 
quod  est  akerius  causa,  ad  eum  modum  quo 
solet  medium  in  executione  esse  causa  finis. 
Ex  quo  tandem  concludunt  non  dari  in  vokm- 
tate  (kvina,  circa  proedestinatos,  praeviam  in- 
tentionem  kberam  daudi  eis  gloriam,  sed  so- 
lam  vokmtatem  exequentem,  in  qua  prius  in- 
tekigitur  voluntas  vocandi  quam  jusiificandi, 
et  justificandi  quam  glorificaudi. 

40.  Puncium  tertiim  de  gratuita  electione 
prcedestinatorum, — Ostenditur  ordo  intentionis . 
— Nihilominus  in  hoc  primo  puncto,  de  efficaci 
elcctione  prccdestinatorum,  quse  ordine  inten- 
tionis  prsecedat  eorum  merita  prsevisa,  opinio 
affirmans,  quse  D.  Thomoe  et  communis  Tlieo- 
logorum  est,  et  Augustini  etiam  esse  opiuor, 
mihi  semper  placuit.  Ut  autem  illam  breviter 
proponam,  a  tertio  puncto  iuchoaudum  est,  iu 
quo  communis  sententia  Theologorum  omui- 
no  pra?ferenda  est,  quam  non  futikbus  argu- 
mentis;  sed  sokdis  rationibus  fundatam  esse 


CAP.  XLIX.  DUBIUM  APPENDIX  DE  CONCORDIA  GRATI.E  EFFICACIS,  ETC. 


667 


certo  credimus.  Est  autem  communis  seutentia, 
in  divina  voluntate,  non  tantum  executionis, 
sed  etiam  inteutionis  ordinem  reperiri,  et  a  no- 
bis  considerandum  esse.  In  lioc  autem  punc- 
to  duo  includuntur:  unum  est,  in  divina  vo- 
luntate  utrumque  ordinem  intentionis  et  exe- 
cutiouis  vere  et  proprie  reperiri;  aliud  est,  in- 
ter  illos  ordines  esse  distinctionem  aliquam 
rationis,  et  consequenter  in  eis  actus  ratione 
distinctos  cum  ordine  prioris  et  posterioris  in 
variis  rationis  signis  spectari  posse.  Primum 
est  prsecipue  intentum  et  ante  omnia  proban- 
dura;  inde  vero  inferemus  aliud,  quia,  licet  in 
boc  non  sit  tanta  concordia  inter  Tbeologos, 
neque  res  sit  tanti  momenti^  quia  in  modo  po- 
tius  intelbgendi  et  concipieudi  nostrO;,  quam 
in  re  ipsa  consistit ,  nibilominus  recte  de  illis 
signis  sentire  et  loqui,  ad  rem  mebus  intebi- 
gendam  et  expbcandam,  non  parum  prodesse 
potest^  ut  in  discursu  dicemus.  Nunc  ergo,  per 
dictos  ordines,  sobim  intebigimus  actus  ipsos 
pertinentes  ad  ordines  ipsos  intentionis  et  exe- 
cutionis,  secundum  formales  rationes  eorum, 
semotis  imperfectionibus,  quales  sunt  distinc- 
tio  actuabs  quse  in  re  sit  iuter  tales  actus  ratio 
causabtatis  inter  eos,  et  prioritas  temporis  vel 
naturse.,  quibus  ablatis,  optime  concipimus 
eumdem  actum  esse  posse  veram  iutentionem 
unius  rei,  ut  finis,  et  electionem  alterius,  ut 
medii  ad  illam,  sicut  intebigimus  posse  amari 
unam  rem  ut  honestam,  et  abam  tantum  ut 
utilem,  sive  illi  amores  sint  re,  sive  ratione 
distincti,  sive  bunc,  sive  ilbim  ordinem  inter 
se  servent.  In  boc  ergo  sensu  dicimus  in  Deo 
esse  ordinem  intentionis,  quia  in  voluntate  di- 
vina  est  vera  intentio  unius  rei  ut  finis,  et  elec- 
tio  alterius  rei  ut  medii  ad  illam.  Et  senteu- 
tiam  sic  explicatam  credimus  esse  communem 
Tbeologorum,  prsesertim  D.  Tbomai,  et  Sclio- 
lasticorum,  et  Augustini.  Quia  vero  de  ordi^ie 
executionis  nulla  est  qucestio,  ordinem  intentio- 
nis  prsecipue  ostendemus,  et  quia  Tbeologi  et 
Augustinus  maxime  boc  attingunt,  tractautes 
de  diviua  prajdestinatione  et  gratia,  ideo  prin- 
cipale  punctum  bic  intentum,  de  gratuita  elec- 
tione  prsedestinatorum  ad  gloriam,  comproba- 
bimus. 

'11.  Prohatur  gratuita  electio  prcedesti^iato- 
rum  ad  gloriam. —  Primo  ergo  sumitur  prima 
sententia  satis  aperte  ex  divo  Tboma,  \  part., 
queest.  22,  artic.  1,  ubi  docet  providentiara 
esse  rationem  ordinis  rerum  in  fmem,  utique 
intentum  ab  ordinante  et  providente.  Unde 
addit  in  solut.  ad  3,  quod  providentia  cst  in 
intelUctu,  sed  supponit  volmUatm  finis ;  nul- 


lus  enim  pra^cipit  de  agendis  propter  finem, 
nisi  velit  finem.  Ex  boc  principio,  in  q.  23, 
artic.  k,  probat,  ad  preedestinationem,  prout 
est  in  inteUectu,  supponi  in  voluntate  Dei  di- 
lectionem,  seu  electionem,  quia  :  Prccdestina- 
tio  aliquorum  (inquit)  ad  salutem  ceternam 
prcesupponit,  secundum  rationem,  quod  Deus 
iJlorum  relit  salntem,  utique  ut  intentionem 
finisj  respectu  mediorum  prsedestinationis.  Et 
in  art.  7,  banc  intentionem  vocat  principalem 
prcefinitionem,  per  quam  Deus  intendit  certum 
numerum  salvandorum,  quia  omne  agens  (in- 
quit )  intendit  determinatam  mensuram  in  suo 
effectu.  Eumdem  intentionis  ordinem  suppo- 
nit  D.Tbomas  in  1.  2,  qusest.  112,  art.  3,  cum 
inquit:  Si  ex  intentione  Dei  moveniis  est  quod 
Jiomo,  cujus  cor  movet,  gratiam  consequatur, 
infaUililiter  illam  consequitur.  Nam  in  bis 
verbis  ordo  intentionis  evidenter  continetur, 
supponunt  enim  in  Deo  intentionem  dandi  gra- 
tiam,  et  ab  illa  procedere  motionem,  quse  in- 
falbbibter  babeat  efi^ectum. 

12.  Prseterea,  idem  D.  Tbomas,  bb,  1  cou- 
tra  gent.,  cap.  86,  ex  professo  docet  dari  ra- 
tionem  divinse  voluntatis,  eo  modo  quo  finis 
est  ratio  volendi  ea  quse  sunt  ad  finem.  Et  sic 
in  ratione  prima,  dicit  Deum  velle  bonitatem 
suam  tanquam  finera,  et  caetera  ut  media, 
juxta  ilbid  Proverb.  16  :  Universa  propter  se- 
metips2m.  operatusest  Dominus.  In  ratione  au- 
tem  secunda,  dicit,  etiam  iuter  bona  creata, 
unum  ordinari  a  Deo  ad  aliud  ut  in  finem,  et 
sic  cadere  sub  divinam  vobmtatem  ;  et  in  ra- 
tione  3  dicit,  supposito  quod  Deus  abquid  vult, 
necessario  velle  quae  ad  ibud  requiruntur. 
Quseomniaevidentissime  pertinent  adordinera 
intentionis,  neque  sine  iUo  intelbgi  possunt. 
Unde,  bcet  de  modo  loquendi  sit  aba  contro- 
versia  inter  Tbeologos,  an  sit  dicendum  Deum 
veUe  unum,  quia  vult  abud,  vel  velle  unum 
propter  abud;item,  an  unum  objectum  crea- 
tum  sit  Deo  ratio  volendi,  abud  per  modum 
finis ,  vel  sola  sua  bonitas  sit  finis  propter 
quera  vult  omnia  creata  ut  media  ad  gioriam 
suam,  nibilominus  omnes  in  lioc  couveniuut, 
quod  in  Deo  est  intentio  finis  et  electio  me- 
diorum,  et,  quia  inter  media  unum  est  pro- 
pinquius  fini  quam  abud,  ideo  interea  velle 
unum  propter  aliud,  ut  videre  bcet  iu  Caje- 
tano,  1  part.,  qusestion.  19,  artic.  5;  Ferra- 
riens.,  1  contr.  gent.,  cap.  86  et  87;  Capreol., 
in  3,  distinct.  1,  quaast.  unic,  artic.  3,  ad  ar- 
gumenta  contraprimam  conclusionem,  ubi,  in 
solut.  ad  3,  expresse  distinguit  in  mente  Dei 
ordinem  inteutionis  ab  ordine  executionis,  et 


6G8 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


illum  dicit  esse  priorem  ratione,  ex  parte  ob- 
jectorum. 

13.  Distinguit  Cordiiba  in  Deo  duasvolim- 
tates  dandi  gloriam  prcedestinatis .  — Eadem 
est  sententia  Scoti  in  \,  distinct.  i\,  et  in  3, 
dist.  7,  quaest.  3,  distinct.  19^  ubi  Lycherus  et 
alii  explicant  et  sequuntur,  et  Corduba,  1.  \, 
qusBst.  56,  opinion.  5,  in  secunda  ejus  parte, 
ubi,  inter  alia,  expresse  distinguit  in  Deo  duas 
voluntates  dandi  gloriam.  prsedestinatis:  aliam, 
ante  prsevisa  merita;  aliam,  post  meritorum 
prsevisionem,  et  hanc  dicit  esse  voluntatem 
executionis,  illam  intentionis.  Denique  omnes 
alii  antiqui  hanc  doctrinam  supponunt,  dum 
de  Christi  vel  nostra  prsedestinatione  dispu- 
tant,  ut  videri  potest  in  Durand. ,  in  1, 
distinct.  41 ;  Bonaventur.,  in  3,  distinct.  \, 
art.  2,  qusest.  1,  et  ahis  ibi ;  et  Alens.,  3  part., 
qusest.  2,  memb.  13.  Eamdem  sententiam  se- 
quitur  Bellarmin.,  lib.  2  de  Grat.  et  Hber.  ar- 
bitr.,  capit.  17.  Et  illam  supponit  Valentia, 
qui  falso  in  contrarium  allegatur.  Nam  in  1 
tora.,  disput.  1,  qugest.  19,  punct.  5,  §  Ex  Jds 
assertionibus,  expresse  dicit  Deum  prius  vo- 
hiisse  beatitudinem  Petri  quam  ejus  merita, 
in  genere  causse  finahs  ;  prius  autem  voluisse 
merita  quam  beatitudinem  in  genere  causse 
morahs,  seu  dispositivae,  per  quse  duo  expUcat 
aperte  ordinem  intentionis.  Et  in  secunda  as- 
sertione ,  ex  locutionibus  Scripturae  probat 
Deum  vere  et  cum  omni  proprietate  operari 
propter  finem,  ac  subinde  esse  in  vohmtate 
ejus  ordinem  intontionis,  qui  per  particulam 
propter,  vel  ut,  solet  frequenter  in  Scripturis 
indicari.  Etin  4  tom.,  disp.  1,  punct.  7,  intoto 
ihius  discursu,  iham  distinctionem  supponit. 
In  §  autem  Negue  vero,  et  sequenti,  referens 
illam  distinctionem  de  ordine  intentionis  et 
executionis,  non  refutat  iUam,  sed  supponit  po- 
tius,  et  addit,  ad  rem  de  quaibi  iractat  intem- 
pestive  appUcari,  quod  nostranuncnon  refert. 
Ait  etiam,  quidquid  est  posterius  in  intentio- 
nis  ordine,  semper  fieri  in  executione  propter 
ihud  quod  est  in  intentione  prius,  quod  est 
verissimum;  per  hoc  autem  non  confundun- 
tur,sed  distinguuntur  aperte  ordines  prsedicti. 

14.  Comprohatur  dictorum  veritas  ex  Scri- 
ptura. —  Possumus  prceterea  veritatem  hauc 
ex  sacra  Scriptura  et  Patribus  confirmare, 
quatenus  eodem  modo  loquuntur  de  Deo,  ut 
agente  propter  finem,  et  intendente  finem,  et 
ebgente  media,  sicut  de  hominibus  ;  et  ad  id 
exphcandum  modo  liominibus  accommodato, 
Deo  etiam  consilium  tribuunt,  quod  seclusis 
imperfectionibus,  et  cum  omui  proprietate  in 


his  quse  ad  perfectionem  simphciter  pertinent,  j 
ab  omnibus  intehigitur.  Sic  dicitur  ad  Ephes.  1 : 
Elegit  nos  in  ipso,  ante  mundi  constitutionem , 
ut  essemus  sancti.  Ubi  particula  ut  finem  de- 
notat :  et  ideo  a  Hieronymo  ibi,  et  Augustino 
frequenter  ponderatur,  non  dixisse  Pauhim, 
quia  futiiri  eramus  sancti,  quod  ad  ordinem 
executionis  pertinuisset,  sed,  utessemus  sancti, 
quod  pertinet  ad  ordinem  finis  et  intentionis. 
Uude  infra  Pauhis  :  Sorte  vocati  sumus,  prce- 
destinati  secundum  propositum  ejtis  qui  opera- 
tur  omnia  secundum  consilium  voluntatis  sttce, 
nt  simus  in  laudem  glorice  ejus.  Et  in  eodem 
sensu  dicit  cap.  2  :  Creati  in  operihus  donis  in 
Christo  Jesu,  quce  pra^paravit  Deus,  iit  in  illis 
amlulemus.  Iha  etiam  vohmtas,  qua  vult  Deus 
omnes  homines  salvos  fieri,  nullo  modo  potest 
esse  nisi  per  modum  cujusdam  intentionis, 
qua  Deus  vuU  hominibus  sahitem,  et  ex  vi  cu- 
jus  praeparat  omnibus  media  ahquo  modo  suf- 
ficientia  ut  illam  consequi  possint.  Cui  simile 
est  ihud  Luc.  13  :  Quoties  volui  congregare 
filios  tuos,  et  noluisti?  Hsec  enim  et  simiHa 
nou  metaphorice  interpretanda  sunt,  cum  non 
sit  necessarium,  et  proprietas  verborum  te- 
nenda  sit.  Per  ea  ergo  significatur  vohmtas 
Dei  antecedens,  qua  de  se  tale  bonum  intendit, 
et  ex  vi  illius  confert  media  quae  ex  hominum 
malitia  eflectu  suo  frustrantur. 

15.  I?itentio  in  electis  absoluta,  et  efficax. 
—  In  electis  aulem  intentio  est  absoluta  et  ef- , 
ficax,  et  ex  vi  illius  media  congrua  et  accom- 
modata  Deus  confert.  Et  liunc  intentionis  ordi- 
nem  variis  locupletionibus  explicavit  nobis  Au- 
gustinus  de  hac  ipsa  materia  disserens.  Ait 
enim,  lib.  de  Corrept.  et  Grat.,  cap.  14  :  Cum 
Jiomines  per  correptionem  in  viam  justitice,  seu 
veniimt,  seu  revertuntur,  quis  operatur  in  cor- 
dihus  eortmi  salutem,  nisi  ille  qui,  quolihet 
plantante  et  rigante,  dat  incrementum  Deus? 
Et  rationem  seu  modum  declarans,  addit :  Cui 
vole?iti  salvum  facere  nullum  Immanim  resistit 
arbitrium,  ac  si  diceret,  vocationem  ejus  qui 
sic  vocatur,  ut  convertatur,  procedere  ex  ab- 
soluta  vohmtate  Dei  salvandi  illum,  et  ideo 
neminem  illi  resistere  ;  prsecedit  ergo,  secun- 
dum  Augustinum,  illa  divina  intentio  ad  ta- 
lem  executionem.  Eamdem  doctrinam  iudica- 
vit  hb.  de  Praedestinat.  Sanctor.,  cap.  8,  di- 
ccns  :  IDec  gratia,  qiicu  occulte  humanis  cor- 
dihus  divina  largitate  trihuitur,  a  nullo  duro, 
corde  respuitur.  Ecce  efficaciam  in  executione; 
radicem  autem  ex  ordine  intentionis  ostendit, 
addens  :  Ideo  quippe  trihuitur  ut  cordis  duri- 
tia  primitus  auferatur ;  et  infra  :  Sic  quippe 


CAP.  XLIX.  DTJBIUM  APPENDIX  DE  CONCORDIA  GRATI^  EFFICACIS,  ETC. 


669 


facit  filios  promissionis,  et  tasa  ivisericordice 
quce  pra'paramt  in  gloriam,  ubi  verbum  facit, 
executionem;,  verbum  autem  pra^paravil,  in- 
tentiouem  indicat;  et  similiter  in  cap.  17^ait: 
Elegit  prwdestinatos,  ut  credant,  non  quia  cre- 
diderunt  ;  et  infra  :  Cluos  prcedestinavit,  et  hos 
et  vocavit,  illa  scilicet  vocatione,  secmidum  pro- 
positum.  Quod  propositum  non  est  nisi  inten- 
tio  eflBcax  salvandi  illos,  quam  paulo  antea 
vocaverat  electionem  Eeternam,  dicens:  Elegit 
eos  de  mundo,  cum  hic  ageret  in  carne,  sedjam 
electos  in  seipso  ante  mundi  consiitutionem,  ubi 
duplicem  electionem,  seternam  et  tempora- 
lem,  indicat.  Unde  huic  seternae  electioni  tan- 
quam  primse  et  efScaci  intentioni  solet  Au- 
gustinus  tribuere  omnem  peculiarem  curam, 
quam  in  executione  Deus  habet  prsedestinato- 
rum,  ut  in  cap.  7  de  Corrept.  et  Grat.,  late  et 
eleganter  describit,  declarat,  et  concludit :  IIwc 
omnia  operatur  in  eis  qui  vasa  misericordice 
operalus  est  eos,  qui  et  elegit  eos  in  Filio  suo, 
per  electionem  gratiw,  id  est,  gratuitam,  ut  no- 
tavit  Toletus  ad  Roman.,  11  notat.,  et  verba 
ab  eodem  Augustino  subjuncta  declarant : 
Quo?iia7n  secundumpropositum  vocatisunt,pro- 
fecto  et  electi  sunt  per  electionem ,  nt  dictum  est, 
gratice,  no7i  prcecedentium  meritorum  suorum. 
Unde  etiam  constat,  quoties  Augustinus  loqui- 
tur  de  vocatione  secundum  propositum,  per 
propositum  intelhgere  hanc  divinam  intentio- 
nem  et  electionem,  unde  subjungit :  Ex  istis 
nullus  perit,  quoniam  omnes  electi  sunt :  electi 
sunt  autem,  quia  secundum  propositum  vocati 
sunt;  propositum  autem  non  smm,  sed  Dei,  de 
quo  alihi  dicit:  Ut  secundum  electionem  pro- 
positum  Dei  maneret.  Et  ut  tolleretur  omne 
dubium,  terminum  seu  objectum  illius  elec- 
tionis  declarat,  dicens  :  Electi  sunt  autem  ad 
regna7idum  cum  Christo. 

46.  Confirmatur.  — Prceterea  est,  ad  hanc 
rem  confirmandam,  iusigne  testimonium  Eu- 
sebii  Pamphili  seu  Csesariensis,  in  disputatione 
cum  Philosopho,  de  Filii  divinitate,  quee  refer- 
tur  in  Conc.  Niceno,  noviter  per  Alplionsum 
Pisanum,  nostree  Societatis,  collectum,  et  in 
tom.  1  Conciliorum  editum.  Ibi  enim  in  hb.  2, 
paulo  aute  medium,  tractando  verba  illa  Pro- 
v6rbior.  8 :  Bo7ni7ius  possedit  me,  etc,  vel,  jux- 
ta  Septuaginta :  Co7ididit  77ie  initium  viarum 
sucmm,  inter  aha  interrogavit  Eusebius  Phi- 
losoplium :  Esi7ie  co7iditus  ho7no  propter  7nun- 
dim,  an  7nundus  propter  ho7}ii7iem?  Respon.lit 
autem  Philosophus  :  Om7ii7io  mundus  p7'opter 
ho77ii7iem;  quam  responsiouem  acceptans,  Eu- 
sebius  subjungit :  Si  mundus  est  propter  ho- 


77ii7iem  om7iino,  cu7n  homo  p7'ior  i7i  Dci  propo- 
sito,  7nu7ulus  i7i  Dei  proposito  erit  homine  ac 
ratio7iadili  sapie7itia  posterior .  Igitur  si  hmio 
prior  est  7)i7mdo,  erit  prior  natu7'is,  quales  sunt 
ccelum,  terra,  dies,  nox,  nules,  ahjssi,  fontes, 
7nonies  et  colles ;  prior  erit  his  sapientia,  et 
ho7no  in  Dei  proposito  jam  prior  est  mundo,  sed 
eumdem  accidet  poste7'ius  i7i  via  creatio7iis  co7i- 
dit7i77i  fuisse.  Qui  autem.  in  divi7ia  inte7itio7ie  ho- 
7)iine  posterior  erat,  ille  in  via  creatio7iis  a7ite- 
cedit.  Sed  sapientia,  quam  i7ivenit  prudentia 
filius  Dei,  quam  dedit  homi7ii  ad  imaginem 
suam,  ipsa  etia77i  i7i  divi^ia  i7itentio7ie,  77iundo 
et  7nu7idi  naturis  prior  f^iit.  Et  juxta  hanc  doc- 
trinam  et  distinctionem,  de  homine  interpre- 
tatur  illam  Salomonis  sententiam :  Dominus 
possedit  me  i^iitio  via7'7m  suar^im ;  possedit 
utique  in  proposito,  et  initium  in  ordine  in- 
tentionis.  Confirmatque  tandem  totum  discur- 
sum  verbis  ilhs  Domini :  Salbatum  propter 
hominem  factum  est,  non  homo  propter  Sabha- 
tum . 

17.  Hoc  autem  testimonium,  quantum  ad 
sensum  attinet,  nullam  patitur  tergiversatio- 
nem ;  voluit  enim  explicare  Eusebius  quomo- 
do  sapientia  creata  in  homine(de  quo  locum 
Salomonis  interpretatur  ],  vocetur  i^iitium  via- 
rum  Donwii,  cum  in  executione  fiierit  poste- 
rior,  et  ad  hoc  explicandum,  distinguendum  ait 
ordinem  intentionis  et  executionis,  et  suppo- 
nit  ordinem  intentionis  esse  priorem,  et  ini- 
tium  respectu  inferiorum  creaturarum  fuisse 
hominem.  Unde  dici  non  potest  Eusebium  so- 
lum  distinxisse  executionem  ad  extra,  quse  in 
tempore  facta  est,  a  vohmtate  Dei  seterna,  per 
quam  in  tempore  creationem  executus  est ; 
tum  quia  expresse  dicit  hominem  fuisse  prio- 
rem  mundo  in  divino  proposito,  et  e  eonverso 
mundum  fuisse  posteriorem  in  eodem  Dei  pro- 
posito,  et  deinde  hoc  propositum  declarat  per 
intentionem  Dei ;  tum  etiam  quia,  si  in  ipsa 
vohmtate  seterna  Dei  non  est  nisi  ordo  execu- 
tiouis,  non  habet  in  illa  res  futura  alium  ordi- 
nem,  nisi  correspondentem  ordini  executio- 
nis,  ut  adversarii  frequenter  et  consequenter 
docent.  Non  potest  ergo  de  sensu  illo  dubitari, 
neque  ipsi  Scholastici  expressius  et  clarius  de 
his  ordinibus  et  signis  loquuntur.  Deinde  con- 
sidero  quod,  licet  illa  sententia  ab  Eusebio  non 
modicam  auctoritatem  habeat,longe  major  illi 
accrescit  ex  consortio  Patrum,  quorum  nomi- 
ne  respondebat,  ut  ibidem  dicitur,  nam  illi  sal- 
tem  tacendo  cousensisse  visi  sunt,  et  ipse  Eu- 
sebius  illam  doctrinam,  tanquam  communem 
et  receptam  a  Gatholicis  proponere  visus  est. 


670  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

Pondero  prseterea  Eiiscbium  totiim  suum  dis- 
cursum  iii  particula  propte^'  fundasse.  Nam 
quia  Philosophus  admiserat  mundum  propter 
hominem  creatum  esse,  inde  intulit  hominem 
fuisse  priorem  in  intentione  divina,  et  inde 
tandem  ordinem  intentionis  et  executionis  in 
ipsa  Dei  voluntate  distinxit,  suumque  discur- 
sum  ex  ilhs  Christi  verbis  :  Salbaium  pro- 
pler  liominem  factum  est,  confirmavit ;  unde 
eodem  modo  possemus  nos,  ex  infinitis  sacrse 
Scripturse  locutionibus  siminbus,  eamdem  ve- 
ritatem  comprobare. 

18.  Veritas  swpra  \dictorum  ostenditur.  — 
Denique  ratione  etiam  potest  eadem  veritas 
ostendi,  quiaquidquid  perfectionisinvohmta- 
te  creata  et  actibus  ejus  invenitur^  Hcet  in  vo- 
kmtate  creata,  non  sit  nisi  admixtum  imper- 
fectionibuS;,  nihilominus,  seclusis  imperfectio- 
nibus  Deo  tribuendum  est^  cui  nulla  perfectio 
deneganda  est ;  sed  operari  proprie  et  perfecte 
propter  finem  spectat  ad  perfectionem  simpH- 
citer;  ergo  hoc  maxime  tribuendum  est  Deo. 
Minor  certissima  est,  quia  in  universum  per- 
tinet  ad  perfectionem  agentis^  non  tempore  et 
casu  operari;,  sed  in  defmitum  terminum  sua 
actione  tendere,  et  ideo  omnia  agentia^  etiam 
naturaUa^  quatenus  perfecte  operantur^  agunt 
propter  finem;  inter  illa  vero,  ea  quse  ratione 
carentj  ageutur  potius  quam  agant  propter 
finem,  propter  imperfectiouem  suam ,  unde 
necesse  est  ut  ab  ahquo  intellectuah  agente 
dirigantur,  ut  etiam  Aristoteles  assecutus  est ; 
ergo,  in  intellectuali  agente,  ad  formalem  per- 
fectionem  ejus  simpliciter  spectat  ut  per  se 
operetur  propter  finem^  certa  ratione  et  consi- 
lio  sua  opera  in  definitum  finem  ordiuando. 
Hoc  autem  faciunt  creaturae  rationales,  vel 
producendo  actus  a  sua  voluntate  distinctos, 
vel  unum  actum  per  alium  efHciendo,  ut  elec- 
tionem  mediorum  per  intentionem  finis^  vel 
unumpriustemporeet  causaUtate^  quam  aliud 
volendo  ;  hte  autem  imperfectiones  et  similes 
removeri  possunt  a  vokmtate  Dei;,  servata  per- 
fectione  simpHciter  agendi  et  volendi  propriis- 
sime  propter  fmem ;  nam  propter  infinitatem 
et  simpHcitatem  suam ,  uuo  purissimo  actu 
potest  veHc  plura  objecta  creata^,  unum  ut 
finem  aUerius,  et  ut  rationem  volendi  illud^ 
sicut  etiam  eodem  actu  vuU  se  et  aUa,  se  pro- 
pter  se,  et  aha  propter  ipsum;  ergo  habet 
Deus  proprie  et  formaUter  iUam  perfectio- 
nem,  sine  cseteris  imperfectionibus.  Et  confir- 
matur,  nam  difficiUus  apparet  uno  et  eodem 
actu  aliquid  veUe  nccessario,  et  aHqua  Hbere, 
etunum  efficaciter^  aUud  inefficaciter,  seu  sim- 


EFFICACI  GRATL^  BEt. 
pHci  oireciu^  quam  veHc  unum  ul  finem,  et 
aHum  ut  medium ;  sed  in  divina  voHtione  sim- 
pHcissima,  iHa  omnia  inveniuntur  eminenti  et 
formah  modo^  quia  ad  perfectionem  simpHci- 
ter  spectant ;  ergo  hsec  etiam  inteUigenda  iu 
ea  sunt.  Quidquid  ergo  nos  appetimus  diver- 
sis  actibus,  intendendo,  dUigendo,  utendo  , 
fruendo^  vuU  Deus  uno  simpUcissimo  actu. 

49.  Confirmatur,  et  declaratur.  —  Hac  au- 
tem  perfectione  inteUecta  in  diviua  vokm- 
tate,  consequens  necessario  fit  ut  in  eo  sit  ordo 
iutentiouis  ;  hic  enim  ordo  per  se,  et  remotis 
imperfectionibus^  non  dicit  ordinem  realem  in 
ipsis  actibus,  sed  tantum  veram  rationem  for- 
malem  intentionis  et  electionis  in  taU  actu^ 
ex  quo  resultat  ordo  aUquis  reaUs  in  ipsis  ob- 
jectis  ;  et  consideratur  a  nobis  secundum  ra- 
tionem  in  ipso  actu  Dei,  quia  non  possumus 
iUum  prout  in  se  est  inteUigere,  sed  inadae- 
quate  iUum  concipiendo,  ct  in  plures  actus  se- 
cundum  rationem  iUum  distinguendo.  Ergo, 
sicut  in  nobis  est  ordo  intentionis  reaUs,  ita 
est  in  Deo  eminentiori  modo^  quem  nos  per 
distinctionem  et  ordinem  rationis  expHcamus. 
Et  coufirmatur  ac  declaratur^  nam  simUi  ra- 
tione  docent  Theologi  Deum  habere  in  mente 
sua  ideas.  seu  ratioues  rerum  omnium^  per 
quas  tanquam  supremus  artifex  res  tam  va- 
rias  ac  multipHces  operatus  est.  Quia^  ut  Au- 
gustinus  ait,  1.  83  Qusestionum,  qusest.  48;, 
non  aUter  inteUigimus  Deum  summa  ratione 
omnia  condidisse;  non  minus  autem  conci- 
pere  debemus  Deum  rationabiliter  operantem 
in  morali;,  quam  in  artificioso  modo  operandi ; 
ergo  necessario  debemus  concipere  Deum  ut 
perfectissime  operantem  propter  finem ;  nam, 
sicut  ad  perfectum  et  rationahilem  modum 
operandi  artificis_spectat,  perproprium  exem- 
plar  unumqiiodque  producere^  ita^  ad  perfec- 
tum  et  rationabilem  modum  agentis  Hbere;,  et 
moralis  pertinet^  per  propriam  intentionem,  et 
electionem  propter  finem  operari ;  sic  igitur 
operatur  Deus ;  ergo  in  voHxntate  ejus  datur 
verus  ordo  intentionis^  qui  in  ilHs  actibus 
cousistit. 

20.  Distinguitur  ordo  intentionis  ab  eccecu- 
tionis  ordine.  —  Probatur.  —  Confirmatiir. — 
Declaratur.  —  Et  hinc  uUerius  sequitur  ordi- 
nemjntentionis^  nostro  modo  inteUigendi,  esse 
distinctum  ab  ordine  executioniS;,  et  Ulo  prio- 
rem.  Probatur,  quia  nosnon  possumus  appre- 
hendere  aut  explicare  divina,  nisi  ad  instar  eo- 
rum  quse  in  nobis  experimur;  sed  in  nobis  or- 
do  intentionis  antecedit  ordinem  executionis, 
quia  fiuis  est  qui  prius  movet  ad  sui  affectum 


CAP.  XLIX.  DUBIUM  APPENDIX  DE  CONCORDIA  GBATL-E  EFFICACIS,  ETC. 


et  desiderium,  seu  intentionem,  et  inde  fit 
transitus  ad  electionem,  et  inde  ad  executio- 
nem^  seu  usum  ;  ergo,  licet  Deus  hsec  omnia 
iu  se  habeat  uno  simplicissimo  actu,  niliilomi- 
nus,  secundum  rationem,  intelligere  debemus 
vobmtatem  Dei  primario  ferri  in  fmem  quam 
in  media,  et  prius  per  modum  cujusdam  deter- 
minati  affectus  interni,  quam  per  modum  exe- 
quentis  ad  extra,  et  hoc  vocamus  ordines  in- 
tentionis  et  executionis,  Et  confirmatur,  nara 
in  scientia  Dei^  licet  simplicissima  et  sine  dis- 
cursu  sit^  intelligimusDeum,  verbi  gratia,  scire 
hominem  esse  risibilem,  quia  est  rationalis. 
Unde,  nostro  intelhgendi  modo^  si  actus  illos 
ratione  distinguamus,  apprehendimus  ut  prio- 
rem  cognitionem  essentise,  quam  passionis  ab 
illa  resultantis,  et  actum  circa  principium, 
quam  eirca  conclusionem ;  ergo  similiter  in 
proposito.  Declaratur  praeterea,  quia;,  ubi  nos 
inteUigimus  unum  dependere  ab  ahO;,  et  non 
e  contra^  intelhgimus  prioritatem  et  ordinem 
secundum  rationem  ;  sed  executio  pendet  ab 
intentione,  et  illam  supponit ;  e  contrario  ve- 
ro  intentio  non  ita  pendet^  quia^  hcet  intentio 
eflQcax  inferat  executionemj  tamen  potest  esse 
intentio  determinata^  et  executio  indifferens_, 
quia  potest  per  varia  media  et  diversis  modis 
fieri;  ergo  intelhgitur  recte  ordo  rationis  in 
quo  intentio  prsecedit. 

21 .  RejiciUir  fundmientum  in  uUima  sen- 
tentia  propositum.  —  Neque  contra  hanc  reso- 
hitionem  ulhus  momenti  est  fundamentum  no- 
vum  in  ultima  sententia  propositum.  Id  enim, 
quod  supponit,  Deum  constitui  volentem  hbere 
simul  per  suam  essentiam  et  creaturam  voli- 
tam,  incrcdibile  milii  visum  est :  tum  quia  in- 
de  sequitur  Deum,  ex  parte  sahem,  formahter 
constitui  volentem  per  ipsam  creaturam  voli- 
tam;  tum  etiam  quia  similiter  concedendum 
erit,  constitui  formahter  scientem  res  factas 
per  ipsas  creaturas  scitas,  quod  nuUa  ratioue 
permittendum  est,  quia  hoc  major  imperfec- 
tio  esset  in  Deo,  quam  accipere  scientiam  vel 
voluntatem  a  rebus.  Deinde  creatura  vohta  vel 
scita,  est  terminus  extrinsecus  vohtionis  vel 
scientise ;  ergo  non  potest  formaliter  concur- 
rere  ad  constituendum  Deum  volentem  vel  in- 
telligentem ;  nam  in  nobis  non  est  intelligibile 
solum,  quia  objectum  se  habet  extrinsece ;  er- 
go  multo  minus  in  Deo.  Denique  denominatio 
volentis  vel  scientis,  nuUa  ex  parte  potest  esse 
extrinseca,  etiam  quoad  determinationem  ad 
tale  objectum,  alias  non  esset  vitahs,  neque 
ex  intrinseca  perfectione. 

22.  Et  ut  alia  omittam,  quibus  iUud  princi- 


671 

pium  everti  fiicile  potest,  etiam  iUatio  quee  ex 
Ulo  fit  nuUius  est  momenti,  nam  ut  Deus  sit 
volens  libere,  non  est  necessaria  existentia  ac- 
tualis  creaturEe  ;  aUas  ex  tempore  constituere- 
tur  Deus  volens;  sufficit  ergo  objectiva  prse- 
scientia;  ergo  etiam  consequenter  dicendum 
esset  Deum  constitui  volentem  per  creaturam 
objective  sibi  conjunctam,  tam  iu  ordine  in- 
tentionis  quam  in  ordine  executionis,  prffiser- 
tim  quia  ad  actum  hberum  non  est  necessaria 
mutatio  hbera  in  objecto  vohto,  sed  suffieit 
morahs,  vel  secundum  ahquam  habitudinem 
ad  essefuturum;  hsec  autem  muiatio  etiam  in 
ordine  intentionis  spectari  potest,  quia,  eo  ip- 
so  quod  Deus  intendit  creare  hominem,  iutel- 
Ugitur  homo  ipse  novo  quodam  modo  conjunc- 
tus  voluntati  divinse;  ergo,  in  iUa  opinione, 
etiam  dici  posset  et  deberet  Deum  constitui  sic 
determinate  volentem  per  suam  vohintatem, 
et  hominem  sic  objective  sibi  conjunctum; 
quod  si  hoc  est  incredibUe,  quia  iUa  qualis- 
cumque  mutatio  in  tali  objecto  a  voluntate  Dei 
libera  provenit,  idem  est  probabile  in  volun- 
tate  executionis,  quse  est  causa  sui  objecti.  Sit 
ergo  certum  dari  ordinem  intentionis  in  vo- 
hnitate  Dei  hbera. 

23.  Hoc  ergo  supposito,  in  particulari  punc- 
to,  quod  prima  objectio  facta  postulat  de  elec- 
tione  prsedestinatorum,  imprimis  fatemur  in 
operibus  gratise  et  glorise  maxime  inveniri  or- 
dinem  intentionis  et  executionis,  et  utrumque 
considerari  debere  in  divina  vohmtate,  seu 
prsedestinatione.  Deinde  admittim-us  circa  pree- 
destinatos  primum  omnium  antecedere  effi- 
cax  decretum  Dei,  quo  ante  omnia  merita  ab- 
sokite  praevisa  statuit  talibus  hominibus  da- 
re  regnum  ccelorum,  quod  decretum,  respectu 
prgedestinatorum,  vocatur  dilectio,  et  respectu 
ahorum  qui  non  sic  ehguntur,  vocatur  electio  ; 
et  respectu  mediorum,  quibus  comparanda  est 
beatitudo,  vocatur  intentio.  Est  autem  absoluta 
et  efficax,  ut  sit  proportionata  mediis  certis 
et  congruis,  quse  ex  vi  iUius  dantur  preedesti- 
natis,  ut  indechnabiliter  gioriam  cousequau- 
tur.  Distinguitur  autem  secundum  rationem 
ab  eiectione  mediorum,  quia  circa  diversa  ob- 
jecta  versatur;  et  prsecedit  secundum  rationem, 
tum  quia  gloria  est  propter  se,  seu  immediate 
propter  Deum,  media  autem  sunt  propter  ho- 
minis  gloriam ;  tum  etiam  quia  decretum  de 
gioria  per  se  non  hmitatur  ad  h^c  vel  illa  me- 
dia,  sed  postea  hfieeper  electionem  determinan- 
tur.  Unde  etiam  distinguitur  illa  intentio  a 
voluntate  exequente,  quia  intentio,  nostro  mo- 
do  concipieudi,  incipit  ab  ipsa  gloria,  et  prse- 


672 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFlCACI  GRATI^  DEf. 


cedit  merita  absolute  prcevisa;  vohmtas  autem 
executiva  incipit  a  vocatione,  et  inde  procedit 
ad  alia  auxilia,  quibus  fiunt  merita  et  perseve- 
rantia  in  illis^  quibus  prsevisis,  intelligitur  vo- 
luntas  executiva  etiam  circa  ipsammet  glo- 
riam^,  quse  cadit  in  illam  sub  diversa  ratione 
pra^mii  jam  debiti,  et  estper  modum  applica- 
tionis  potentise  executivse^  vel  per  modum  ac- 
tualis  productionis  luminis  glorice^  et  auxilii 
uecessarii  ad  videndum  Deum,  in  quo  beati- 
tudo  consistit. 

24.  Respondetur  principali  ohjectioni.  — Ad 
objectionem  ergo  principalem,  concedimus 
Deum  aute  omnia  merita  prsevisa  elegisse  prse- 
destinatos  efiicaciter  ad  gloriam ;  hoc  enim, 
propter  discursum  hic  factum,  et  Scripturis 
et  Augustino  magis  consentaneum  existima- 
mus,  ut  in  ahis  locis  citatis  latius  osteudimus. 
Neque  tahs  actus  est  suppositio  ita  antecedens 
ut  tollat  hbertatem,  quia  per  se  non  est  exe- 
cutiva^  neque  determinativa  vohmtatis  creatse, 
et  quia  virtute  inchidit  habitudiuem  ad  media 
efficacia^  uon  sine  hbera  determinatione  vo- 
luutatis  humauae]  conditiouahter  prsevisa.  Et 
ideo,  ad  illam  inteutionem  gloriee,  uou  est  ne- 
cessarium  auxihum  praideterminaus^  sed  con- 
grua  vocatio  sufficit ;  unde  consequenter  dici- 
mus,  ut  Dcus  habere  possit  hunc  actum,  salva 
ipsius  efficacia  et  prsedestinatorum  hbertate, 
necessario  supponi  iu  Deo  scientiam  couditio- 
uatam,  quam  nos  verissime  supponi  censemus, 
ut  ostendimus  iu  secuudo  prolegomeno_,  ubi 
quge  coutra  iham  objici  solent  dissolvimus, 

25,  Adreplicam  qucp  nunc  additur,  respon- 
detur  negando  sequelam.  —  Ad  rephcam  autem 
secundam,  quse  uuuc  additur,  quod  tunc  ista 
electio  uou  esset  omuiuo  gratuita^  sed  ahquo 
modo  ex  prsevisis  meritis,  respoudemus  ue- 
gaudo  sequelam,  quse  certe  fuudari  uon  potest 
uisi  iu  errore  INIassihensium,  qui  ad  ratiouem 
preemii  vel  poense  putabant  sufficere  opera  sub 
conditioue  prsevisa,  quod  tameu  Augustiuus 
et  Prosper  omuino  damnaut,  ut  iu  prolegome- 
uo  2  visum  est,  Et  ad  hominem  potest  retor- 
queri  argumeutum;  nam  qui  ponuut  physi- 
cam  prcedeterminationem,  uegare  nou  possunt 
quiu  Deus,  per  scieutiam  simphcis  iutenigeu- 
tise,  ac  subiude  ante  electiouem  praidestiua- 
torum,  prsescierit,  si  tahbus  hominibus  tahs 
modus  preedetermiuationis  detur,  fore  cousen- 
suros;  ettameu  inde  nou  sequiturquod  volun- 
tas  chgeudi  eos  ad  gloriam  fucrit  ex  illis  ope- 
ribus;  ergo  uec  iu  nostra  sententia  sequitur. 
Dicemus  ergo  iUam  prsescientiam  esse  neces- 
sariam  ex  parte  Dei,  ut  habeat  certa  media 


quibus  suam  clectionem  exequi  possit,  si  eam 
gratis  veht  coucedere.  Uude  uou  sequitur 
Deum  elegisse  homiuem,  quia  hbere  erat  con- 
seusurus,  sed  elegisse  iUum  quia  vohiit,  et,  quia 
elegit,  ideo  ita  vocare  iUum  ut  consentiat,  ut 
Augustinus,  qusest.  2  ad  Simphcian.,  et  ahis 
locis  docet.  Et  ita  etiam  uou  sequitur  uume- 
rum  salvandorum  nou  esse  certum  in  voluu- 
tate,  sed  in  prsescientia,  nam  per  scientiam 
couditionatam  uihil  scitur  absohite  futurum ; 
ergo  in  iUa  uou  potest  esse  certus  prsedesti- 
uatorum  numerus,  sed  cum  iUi  vohmtas  ad- 
jungitur,  in  ea  est  certus,  ut  per  se  satis  con- 
stat. 

26.  Instantia.  —  Sed  instari  potest ,  quia 
iUa  voluntas  dandi  gloriam,  quam  Deus  lia- 
buit  erga  prsedestinatos ,  iuchisit  uecessario 
respectum  ad  talia  media,  quorum  efficacia  ex 
hbero  arbitrio  pendebat ;  ergo  semper  includit 
conditionem,  si  homo  consentiat,  seu  coopere- 
tur  vocationi;  ergo  nou  fuit  absoluta  et  effi- 
cax  voluutas.  Item  uou  potest  magis  esse  ab- 
sohita  voluntas  finis  quam  mediorum;  sed  me- 
diorum  non  est  absoluta  simphciter ;.  ergo  nec 
vohiutas  finis.  Probatur  minor,  quia  est  voluu- 
tas  meritorum  libere  exercendorum ;  ergo  ue- 
cessario  includit  conditionem  in  objecto,  ahas 
hbertati  repugnaret.  Prseterea  vocatio  con- 
grua  non  est  ex  se  absohite  efficax,  sed  solum 
supposita  cooperatioue  liberi  arbitrii  sub  con- 
ditioue  futura;  ergo  uec  vohmtas  finis,  quaj 
inchidit  formaliter  vel  virtute  ordiuem  ad  ta- 
lem  vocatiouem,  potest  esse  simphciter  abso- 
luta,  quia  sahem  virtute  inchidit  semper  Ulam 
conditionem.  Deuique  iUi  voluutati  Dei  potest^ 
humana  vohmtas  resistere,  simphciter  loquen- 
do^  ergo  iUa  voluntas  Dei  non  est  absohita 
et  efficax,  nam  voluutati  Dei  efficaci  nemo 
potest  resistere.  Autecedens  probatur,  quia 
homo  potest  absolute  uou  habere  taha  merita, 
sed  si  iUa  uou  habeat,  resistet  iUi  voluutati; 
ergo  simphciter  potest  iUi  vohmtati  resistere. 

27.  Respondetur.  —  Ad  hffic  responderi  po- 
test  vohmtatem  illam  Dei  duphciter  conside- 
rari  posse  :  uno  modo,  secundum  se  et  abs- 
trahendo  a  prsescientia  Dei  couditiouata ;  aho 
modo,  ut  jam  suppouit  iUam  scieutiam;  et 
priori  modo  nou  esse  absohitam  vohmtatem 
neque  efficacem,  sed  indiffereutem  ut  sit  effi- 
cax  in  prsescieutia ;  et  hoc  probatur  argu- 
mentis  factis ;  aho  vero  modo  posse  consi- 
derari  ut  conjunctam  scientise  couditionatse, 
et  ut  sic  esse  efficacem.  Ad  eum  modum 
quo  nos  dicimus  vocationem  congruam  per 
se   spectatam  ,   et   secundum  suam  absolu- 


CAP.  XLIX.  DUBIUM  APPENDIX  DE  CONCORDIA  GRATI^  EFFICACIS,  ETC. 


673 


tam  entitatem^  non  habere  intrinsece  ac  de- 
terminate  actualem  efficaciam ,  sed  potius 
de  se  esse  indifferentem ,  ut  congrua  vel 
incongrua  sit^  in  prsescientia  autem  esse  con- 
gruam  et  efficacem,  quia  cooperatio  liberi  ar- 
bitrii  illi  conjungenda  supponitur. 

28.  Sed  non  est  necessaria  distinctio  quoad 
actum  divinae  voluntatis,  neque  illi  recte  ac- 
commodatur,  neque  etiam  sequiparatio  illa 
cum  congrua  vocatione  in  omnibus  fieri  potest. 
Irao,  ex  diversitate  inter  voluntatem  internam 
Dei  et  vocationem  externam  facile  res  intelli- 
gitur.  Vocatio  enim  est  res  creata  habens  suam 
absolutam  entitatem,  secundum  quam  optime 
consideratur,  ut  prsecisa  a  cooperatione  vo- 
hmtatis  creatae ,  quam  preedeterminare  non 
potest,  sed  excitare  et  inducere,  et  cum  illa 
cooperari  si  velit,  et  ideo  de  se  dicitur  non  in- 
ferre  necessario  actualem  efficaciam,  sed  so- 
lum  ex  suppositione  quod  voluntas  sit  ilh  coo- 
peratura,  quam  suppositionem  entitas  ilhus 
vocationis  per  se  non  postulat  nec  prsesuppo- 
nit,  sed  sohim  ut  procedit  ex  tah  prsescientia, 
et  ideo  sub  tah  respectu  dicitur  efficax,  non 
absolute  et  secundum  se.  At  vero  decretum 
ihud  vohmtatis  Dei,  ut  sit  tale  decretum,  ne- 
cessario  supponit  talem  prsescientiam  condi- 
tionatam,  qua  illa  media  prsecognoscuntur  ut 
efficacia.  Nam  si  decretum  iUud  consideretur 
secundum  suam  solam  absohitam  entitatcm^ 
sic  non  est  decretum  efficax,  nec  inefficax^  nec 
absohitum,  nec  conditionatum,  imo  nec  decre- 
tum  hberum  est^  sed  sola  vohiutas  Dei  se  neces- 
sario  amans,  et  potens  hbere  amare  objecta 
creata,  seu  creabiha^  prout  vohierit,  sine  mu- 
tatione  vel  additione  reah ,  quse  in  ipsa  fiat. 
Constituitur  autem,  nostro  modo  intehigendi, 
in  esse  tahs  decreti  per  determinatum  respec- 
tum  ad  tale  vel  tale  objectum,  et  quia  deter- 
minatio  voluntatis  supponit  objectum  cogni- 
tum  sub  tah  ratione  vel  conditione,  qua  pos- 
sit  tale  decretum  terminare,  ideo  non  potest 
tale  decretum  absohite  tantum,  et  secundum 
suam  entitatem  spectari,  sed  necessario  consi- 
derandum  est  ut  supponit  talem  scientiam, 
et  cum  iha  tah  vel  tah  modo  determinatur. 

29.  Et  hac  ratione,  si  Deus  non  habet  scien- 
tiam  conditionatam  de  futuro  effectu  tahs  vo- 
cationis,  si  detur,  nuho  modo  posset  habere 
decretura  dandi  iUam  vocationem  ut  con- 
gruam  et  efficacem,  neque  daret  iham  ut  gra- 
tiam  specialem  et  singulare  beneficium^  qua- 
le  in  prsecedenti  capite  exphcuimus;  sup- 
posita  autem  prffiscientia,  dat  iham  pecuhari 
affectu  longe  diverso  ab  eo  quem  habet  erga 

VIII. 


ihiim,  cui  dat  vocationem  entitate  similem 
absque  tah  proescientia ;  et  ideo  tahs  affectus 
singularis  non  potest  considerari  tanqaam 
quid  absohitum  et  abstrahibile  a  tah  prsescien- 
tia,  seu  objecto,  ut  per  iham  proposito.  Sic 
ergo  dicimus  de  electione  praidestinatorum  ad 
gloriam.  Nam,  ut  haberi  possit  eo  modo  quo 
nunc  iham  habuit  Deus,  necessario  supponit 
prsescientiam  ejusdem  glorise,  ut  infahibihter 
comparabihs  per  hsec  vel  iha  media,  et  ideo 
considerari  non  potest  secundum  se,  ut  abs- 
trahit  a  tah  praescientia,  per  quam  objectum 
capax  tahs  effectus  ihi  proponitur.  Ut  sic  au- 
tem  spectatum,  ihud  decretum  omnino  est  ab- 
sohitum  et  efficax,  quia,  hcet  executio  ejus 
pendeat  ex  cooperatione  hbera,  tanquam  a 
concausa  vel  conditione  necessaria,  nihilomi- 
nus  ante  tale  decretum  supponitur  purificata 
conditio  in  pr£EScientia  Dei,  et  in  objecto,  ut 
per  iham  proposito,  et  ideo  absolute  vuh  Deus 
talem  gloriam  dare,  et  per  iUam  vohintatem 
efficaciter  determinatur  ad  danda  media  quse 
in  proescientia  sua  novit  esse  efficacia. 

30.  Respondetur  ad  alias  instantias.  —  Ad 
primam.  —  Ad  secundam.  —  Ad  instantias 
vero  facile  respondetur.  Ad  primam,  ahqui 
dicunt  decretura  iUud  dandi  gloriam,  de  se 
abstrahere  etiam  a  meritis,  et  ahis  mediis 
pendentibus  a  hbertate  hominis,  ideoque  esse 
posse  omnino  absolutum.  Sed  non  placet,  quia 
probabihus  est,  seraper  et  in  omni  signo  prae- 
destinasse  Deum  gloriam,  ut  humano  et  mo- 
rah  modo  consequendam,  et  ut  coronam  ac 
preemium  meritorum,  in  quo  necessario  inclu- 
ditur  virtuahs  ordo  ad  merita,  seu  ad  media 
moraha  et  hbera,  sahem  abstracte  et  in  com- 
muni.  Dicimus  ergo  quod,  hcet,  secundum 
hanc  considerationem,  medium  ihud  pendeat 
a  conditione  homini  hbera,  tamen,  quia  in 
preescientia  Dei  jam  supponitur  purificata  con- 
ditio,  decretum  est  omnino  absohitum.  Sicut 
inter  homines,  quia  ignorant  conditionem  fu- 
turi  eventus,  promissio  sub  condilione  tahs 
eventus  futuri  conditionata  est ;  si  taraen  fiat 
promissio  sub  conditioue  de  prsesenti  cognita, 
nomine  tautum  est  conditionata,  et  proposi- 
tum  internum  necessario  erit  absolutum,  quia 
purificata  est  conditio.  Et  simih  modo  dicimus 
ad  secundam  instantiam,  vofuntatem  dandi 
merita  tah  homini,  seu  voluntatem  dandi  iUi 
fidera,  charitatem,  etc,  esse  absohitam,  sicut 
mox  de  proedefinitione  dicemus;  neque  id  re- 
pugnat  hbertati,  quia  supponitur  iu  prsescien- 
tia  futurus  usus  Ule  hbertatis,  et  per  iUajm 
suppositionem  purificatur  couditio,  potestciue 

43 


674  LlB.  V.  DE  AUXILIO 

esse  decretiim  absolutum  sine  Iffisione  liber- 
tatis. 

31.  Ad  tertiam.  —  Ad  quartam.  —  Ad  ter- 
tiam,  eodem  modo  dicimus  hoc  decretum  Dei, 
de  gloria  hominis  preedestiuati,  virtute  ordi- 
nari  ad  vocationem  congruam^  ut  congrua  est, 
concipique  ex  suppositione  congruitatis  ejus 
jam  praevisse.  Vocatio  autem  illa,  licet  praecise 
spectata  non  sit  de  se  efficax,  tamen,  ut  con- 
grua  est,  omuino  est  efficax,  et  ita,  purificata 
conditione;,  non  impedit  quominus  decretum 
Dei  sit  absolutum.  Ad  quartam^  negatur  posse 
voluntatem  humanam  resistere  ilU  decreto  Dei^ 
sicut  non  potest  resistere  vocationi  congruae, 
ut  congrua  est,  et  prsevisse  ut  tali.  Neque  haec 
impotentia  resistendi  est  contraria  libertati, 
quia  non  est  impotentia  simphciter,  sed  ex 
suppositione  usus  liberi  jam  praevisi.  Nam  si 
voluntas  praevisa  est  hoc  volitura  in  tali  tem- 
pore  et  occasione,  jam  non  potest  ahter  velle, 
illa  hypothesi  supposita^  et  nihilominus  Hbere 
est  vohtura,  quia  hoc  ita  futurum  supponeba- 
tur  ;  eodem  ergo  modp  non  potest  voluntas  re- 
sistere  voluntati  Dei^,  quEe  ex  efficacia  sua  et 
sapientia  potest  applicare  media_,  cum  quibus 
novit  voluntatem  consensuram. 

CAPUT  L. 

ArPENDII    DE    PRj:DEFINITIONIBrS    CXJM    ALIARUM 
OBJECTIONUM    RESPONSIONE. 

1 .  Scopus  et  summa  capitis. — De  prmdefini' 
iionihus  divinis.-^  Ut  ahis  objectionibus  satis- 
faciamus,  pauca  de  praedefinitiouibus  divinis^ 
quod  tertio  loco  proposuimus,  dicenda  sunt. 
Et  imprimis,  circa  verbum  prcc-definiendi  seu 
prcefiniendi  ( idemque  enim  sunt  in  usu  Scri- 
pturee  et  Patrum  ),  advertendum  est  in  signi- 
ficatione  non  distingui  a  verbo  prwdestinandi, 
nam  indifferenter  utroque  Patres  utuntur,  ut 
ex  infra  citandis  constabit.  Et  in  Scriptura 
idem  verbum  grsecum  optCo),  vel  Tipoopt^w,  inter- 
dum  per  verbum  prwdestino,  interdum  vero 
per  verbum  prcefinio  aut  definio,  a  vulgato  in- 
terprete  transfertur,  ut  videre  Hcetad  Rom.  \, 
et  ad  Cor.  %  et  ad  Ephes.  \,  et  Actor.  %  et  ita 
hsecverba  ut  synonyma  ponit  Salmeron.  in 
Prfehidiis  ad  epist.  Pauli,  tract.  %  disp.  \,  ubi 
etiam  addit  verbum  prccdispono,  quod  minus 
usitatum  est,  et  verbum  pirccdetermino,  quod 
etiam  in  Scriptura  non  inveniO;,  usu  tamen 
Theologorum  receptum  est,  ut  statim  dicam. 
Quia  tamen  heec  verba  ex  simpUcibus  composi- 
la  sunt^  addita  pariicula  prce,  circa  utramque 


EFFICACI  GRATI.^  DEI. 
partem   aliquid   declarandum   est,  ut  in  ver- 
borum  significatione  eequivocatio  tollalur. 

2.  Consideratur  verbum  destino^  vel  defi- 
nio. —  Circa  verbum  ergo  destino  aut  definio, 
advertendum  est  posse,  vel  ad  internos  actus 
animse,  vel  ad  externoS;,  qui  ab  ifiis  procedunt, 
appUcari.  Nam  destinare,  ad  animum  relatum, 
idem  est  quod  proponere^  vel  intra  se  cousti- 
tuere  aUquid  faciendum^  juxta  iUud  2  ad  Co- 
rinth.  8:  Et  destinatam  voluntatem  nostram, 
et  cap.  9  :  Prout  destinavit  in  corcle  suo.  Et 
juxta  hanc  significationem  in  Deo  expUcuit 
verbum  prcedestinandi  PauUis  ad  Ephes.  \, 
cum  dixit :  Qui  prcedestinavit  nos  in  adoptio- 
nem  filioriim  per  Jesum  Christum,  secundum 
propositum  voluntatis  suce  ;  et  in  eodem  sensu 
loquitur  ad  Roman.  8^  dum  ait :  Bis  qui  se- 
cundum  propositum  vocati  sunt  sancti,  de  qui- 
bus  postea  subdit  :  Qiios  prcedestinavit,  lios  et 
vocavit.  Apud  Latinos  vero  saepe  refertur  hoc 
verbum  ad  exteriores  actiones,  et  significat 
mittere,  vel  ad  aUquod  munus  aUquem  ex- 
terius  designare.  Idem  considerare  Ucet  in 
verbo  definiendi,  nam  communiter  significat, 
aut  verbis  describere,  seu  declarare  rei  natu- 
ram  et  essentiam,  aut  certis  terminis  et  Umiti- 
bus  rem  aUquam  terminare.  Frequenter  vero 
refertur  ad  animum^  ut  palet  ex  iUo  Acto- 
rum  2  :  Hunc  definito  consilio  et  prcescientia 
Dei  traditum ;  et  cap.  17  :  Definiens  statuta 
tempora ;  et  Luc.  22  :  Filius  Tiominis  sicut  de- 
finitum  est  vadit.  Idem  notari  potest  in  verbo 
determinandi  ;  in  rigore  enim  significat  exte- 
riorem  actionem  ponendi  terminum  certum^ 
vel  loci,  vel  temporis ;  transfertur  vero  etiam 
ad  animum^,  nam^  quia  voluntas  de  se  indiflfe- 
rens  est,  cum  aUquid  eUgit  vel  proponit^  deter- 
minari  dicitur.  Et  ita,  proportione  servata, 
idem  est  prcedestinare  quod  prcedefinire,  et 
utrumque  verbum  potest  Deo  attribui,  vel  ra- 
tione  interni  et  eeterni  propositi,  ut  videre  U- 
cet  in  D.  Thoma_,  1  part.,  q.  23^  art.  1,  ad  \, 
et  3  contr.  gent.^  cap.  90,  vel  ratione  externae 
temporaUs  actionis,  qua  causam  secundam  de 
se  indifferentem  ad  unum  determinat,  ut  nunc 
moderni  Theologi  frequenter  loquuntur. 

3.  In  Deo  prcedefiiiitio  seu,  prcedeterminatio 
ad  intra  et  ad  extra  ab  auctore  distinguitur, 
et  cur. —  Verbi  praedefiniendi,  et  praedestinan- 
di  notio. — T6  praedefiniendi,  et  praeparandi 
quid  diffierant.  —  Et  ideo^,  in  Ubr.  1  de  Auxi- 
Uis,  capit.  16,  numer.  6  et  sequentibus,  ad  tol- 
lendam  hanc  verborum  aequivocationem,  ne 
quaestiones  confundantur,  distinxi  in  Deo  prae- 
defiuitionemseu  praedeterminationem  ab  intra 


CAP.  L.  APPENDIX  DE  PR^DEFINITIONIBUS,  CUM  ALIARUM,  ETC. 


675 


et  ad  extra,  et  propo?ui  nti  verbo  prcedefinien- 
di,  ad  siguificandum  internum  decretum  Dei^ 
quia  in  hoe  sensu  invenio  magis  usitatnm  in 
Scriptura  divina  verbum  definiendi,  Deo  at- 
tributum;  verbum  autem  fr(edeierm\nandi,  ad 
significandam  externam  actionem  preedetermi- 
nantem  accommodavi ;  quia  neque  in  Scriptii- 
ra  divina,  seu  in  Vulgata  Latina  lioc  verbum 
usitatum  invenio^  ad  significandum  prsedesti- 
nationem  Dei ,  et^  in  rigore  Latino ,  verbum 
frcedeterminandi  proprie  sumptum  externam 
actionem  magis  significat.  Quod  si  alicui  ( ut 
video)  haec  accommodatio  verborum  non  pla- 
cuit,  non  contendo  de  verbis^,  dummodo  res 
ipsa  de  qua  disputatur  ambiguitate  verborum 
non  confundatur.  Idem  notari  potest  in  verbo 
disponendi,  quod  fere  idem  est  cum  verbo^ria?- 
farandi,  in  quo  similem  fere  distinctionem 
notavit  D.  Thomas,  1  part.^,  queest.  23,  art.  2, 
ad  3,  aliis  verbis,  distinguens  dupUcem  prse- 
parationem  :  unam,  quse  in  passo  recipitur, 
quam  nos  externam  vocamus ;  aliam,  quse  ma- 
net  in  agente,  quam  nos  vocamus  internam;, 
est  enim  propria  agentis  intellectualis,  qui 
prseconeipiendo  et  volendo  se  preeparat  ad 
agendum  ;  et  ad  hanc  inquit  D.  Thomas  pree- 
destinatiouem  pertinere,  idemque  nos  dicimus 
de  prsedefinitione,  quia,  ut  dixi,  verbum  frce- 
definiendi  et  prcedestinandi,  in  rigore,  sequiva- 
lentia  sunt.  Inter  verbum  autem  prcedefiniendi 
et  prceparandi  hsec  solet  notari  differentia, 
quod  ea  tantum  dicitur  Deus  prsefinire  quse 
absokito  decreto  facere  statuit ;  prseparare  au- 
tem  dici  potest_,  et  illa  quae  sic  decrevit,  et  qxise 
antecedente  tantum  voluntate  disposuit,  nam 
etiam  dici  potest  Deus  gloriam  reprobis  prse- 
parasse,  utique  quantum  in  ipso  est. 

-4.  Denique,  ex  dictis  intelligi  potest  ver- 
hiim  prcedefitiiendi  (et  idem  fere  est  de  cseterisj 
ad  propositum  vohmtatis  appHcatis),  verbum, 
inquam,  prcedefiniendi,  ex  vi  propriee  signifi- 
cationis  suee,  non  significare  vohnitatem  Dei 
per  modum  exequentis,  nec  per  modum  pro- 
ximi  principii  efficientis  ad  extra,  sed  ad  prse- 
detinitionem  sufficere  propositum  per  modum 
intentionis,  seu  electionis;  id  enim  proprie  si- 
gnificat  verbum  prcedestinandi,  ut  ex  Paulo 
notavi,  et  in  propria  materia  osteudi,  et  in 
sequentibus  attingam  :  illi  autem  verbo  sequi- 
valet,  ut  dixij  verbum  prcedefiniendi.  In  nobis 
etiam  id  constat,  recte  enim  dicimur  nobiscum 
definire,  quse  facere  intendimus  vel  eligimus, 
juxta  ilkid  1  Machabseorum  1  :  Multi  de  po- 
pulo  Israeli  definierunt  apud  se,  ut  non  man- 
ducarent  immunda,  et  elegerunt  magis  mori,  etc. 


Et  sic  etiam  dicitur  4  Regum.20  :  Intellexit 
Jonatlias  quod  definitum  esset  a  patre  suo  ut 
interficeret  David.  Et  idem  est  cum  proportio- 
ne  de  verbo  destimncU,  juxta  illud  Macha- 
beeorum  6:  Destinavit  non  admittere  illicita, 
et  aka  quee  supra  citavimus.  Ac  denique  taks 
definitio  vel  prsedefmitio  solum  est  propositum 
quoddam  voluntatis,  quod  de  se  usum  et  ef- 
fectionem  antecedere  potest,  quamvis  ad  illam 
sive  physice  sive  morakter  incknet,  et  sive 
proprie  sive  metapliorice  moveat  et  inducat. 
Quod  si  quis  dicat  etiam  voluntatem  seternam 
Dei  executivam  ,  qua  in  tempore  operatur, 
esse  definitionem  seu  prsefinitionem,  non  mul- 
tum  de  verbo  contendam,  maxime  c[uando  illa 
voluntas  est  omnino  absoluta,  dummodo  non 
asseratur  ikam  solam  esse  voluntatem  preede- 
finitivamj  et  in  ordine  intentionis  non  sufiQ- 
cienter  salvari :  hoc  enim  et  sine  fundamento 
dicetur,  et  falsum  esse  ostendunt  quee  addu- 
ximus. 

5.  T6  proe  quid  significet.  • —  Superest  di- 
cendum  quid  denotetur  per  ikam  particulam 
p^rce,  ex  qua  verba  prcedefinitio,  prcedestino,  et 
simika  componuntur.  Quidam  enim  novi 
Tkeologi  volunt  in  proprietate  solum  signifi- 
care  antecessionem  decreti  divini  ad  omnem 
praescientiam  futurorum_,  secundum  ordinem 
rationis,  et  omnem  akam  significationem  im- 
propriam  esse  dicunt,  et  ideo  in  expositione 
Scripturee  quoad  talia  verba  non  esse  admit- 
tendam,  cum  Scriptura  debeat  in  proprietate 
sermonis  expkcari_,  quandoeunque  commode 
potest.  Sed  hfec  sententia,  quoad  hanc  poste- 
riorem  partem,  non  habet  fundamentum,  ne- 
que  in  Latina  significatione  ikius  dictionis  et 
compositionis  in  omni  proprietate  sumptai_,  ne- 
que  in  Patribus  aut  Scriptura,  ut  ex  diceudis 
patebit.  Dico  ergo  tria  posse  per  ikam  parti- 
culam  et  compositionem  ejus  proprie  signifi- 
cari.  Primo  quidem,  interdum  significat  non 
durationis_,  aut  antecessionis  ordinem,  sed  di- 
gnitatis  exceUentiam,  sicut  videri  potest  in  no- 
mine  Prcelati,  aut  Prcepositi.  Et  sic  de  vir- 
gine  dicit  Ecclesia  :  Elegit  eam  Deus,  et  prce- 
elegit  eam,  id  est,  ad  singularem  dignitatem 
elegit.  Et  hoc  significatum  in  verbo  prcedesti- 
nandi,  et  appekatione  prcedestinatorum  placuit 
Gatherino,  quia  putavit  non  omnes  salvandos 
esse  prsedestinatos,  sed  ikos  qui  altiori  modo, 
et  ad  singularem  gloriee  dignitatem  electi  sunt. 
Neque  dispkcet  ika  significatio  Salmeroni,  in 
dicta  disp.  \,  ueque  Lorino  ad  kla  verba  Ac- 
tor.  2  :  Hunc  defiuito  Dei  consilio  tradiium. 
Sed  kcet  signidcatio  hsec  non  sit  impropria, 


676 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


nobis  non  est  necessaria;  tum  quia  neque  aue- 
toritate,  neque  sufiicienti  ratione  ostendi  po- 
test  Scripturam  uti  verbis  illis  in  dicta  signifi- 
catione  ;  tum  etiam  quia  omnino  verum  esse 
credimus  omnes  salvandos  esse  electos,  et  om- 
ues  electos  esse  prsedestinatos ;  tum  denique 
quia  ponitur  interdum  idem  verbum  respectu 
generalium  effectuum  providentise  Dei,  ut,  Ac- 
tor.  i7,ubiVulgatababet,  definiens  statutatem- 
pora,  greece  habetur  participium  opiaa:,  quod 
per  verbum  prccdestmandi  solet  in  aliis  locis 
verti,  ut  statim  dicam.  Addo  vero,  etiamsi  illa 
significatio  admittatur,  non  esse  illa  abuten- 
dum  ad  opinionem  Catberini  de  preedestinatione 
stabiliendam ;  nam  etiam  in  boc  sensu  omnes 
salvandi  preedestinati  sunt,  quia  comparatione 
reproborum  omnes  fuerunt  electi,  vel  prse- 
electi,  id  est,  ad  singularem  excellentiam  et 
diguitatem  singulari  beneficio  destinati. 

6.  Secunda  significatio  est,  ut  particula  pr«? 
in  illis  verbis  Deo  attributis  significet  anteces- 
sionem  seternitatis  ad  tempus,  quam  signifi- 
cationem  existimo  esse  propriissimam,  et  ad 
expbcandam  divinam  Scripturam,  ubi  opor- 
tuerit,  esse  aptissimam  et  sufficientissimam. 
Hoc  probo  primo  verbis  Pauli  ad  Roman.  8  : 
Qiws  prcescivit,  et  prcedestinamt ;  nam  in  verbo 
prcescimt,  particula  j^r^-p  non  necessario  dicit 
antecessionem  rationis  ad  decretum  Dei;  ergo 
sufficienter  explicatur  per  antecessionem  aeter- 
nitatis  ad  tempus ;  ergo  etiam  in  alio  verbo 
potest  babere  eamdem  significationem  omnino 
propriam.  Unde  ex  vi  verborum  Pauli  solum 
haberi  potest,  praescientiam  et  prisedestinatio- 
nem  esse  seternam  :  quem  autem  ordinem  ra- 
tionis  inter  se  habeant,  inde  non  habetur; 
quod  si  ex  ordine  Utterse  argumentum  sumi 
posset,  scientiam  prseire  significatur.  Sed  ne- 
que  argumentum  est  efiicax,  et  quamvis  ad- 
mitteretur,  non  esset  intelhgendum  de  prse- 
scientia  absoluta  futurorum  meritorum,  sed 
de  aUqua  aUa,  ut  in  proprio  loco  expUcatum 

est. 

7.  Confirmari  hoc  etiam  potest,  quia  ver- 
bum  graecum  opii;»,  et  upoofi!;w  quasi  synonyma 
in  Scriptura  ponuntur,  et  interdum  ubi  est 
verbum  simplex  opii^w,  in  Vulgata  ponitur  ver- 
bum  prcedestino,  vei  simile,  et  e  couverso,  ubi 
est  verbum  Trpoopii^w,  in  Vulgata  ponitur  verbum 
simplex  decerno  aut  definio.  Exemplasunt,  ad 
Roman.  \  :  Prcpdestinatiis  filius  Dei,  grsece 
opiCTOavToi;;  et  6  contrario  Actor.  4  :  Q;iJbCB  manus 
tua  et  consilium  tuum  decrevertmt  fieri,  grgece 
Tcpowpi-re;  in  cap.  vero  8  utrumque  verbum  est 
compositum,  ibi :  Q^ubos  prcesclvit  et  prcedesti- 


navit,  et  ibi :  Quos  prcedestinavit,  Jtos  et  voca- 
vit,  in  utroque  enim  loco  est  verbum  Ttpoopi^w. 
Idem  invenietur  ad  Ephes.  4,  ibi  :  Qui  prce- 
destinavit  nos  in  adoptionem  filiorum  per  Je- 
sum  Christum,  et  1  ad  Gorinth.  2,  ibi :  Quam 
prcedestinavit  Deus  ante  scecula  in  gloriam  nos- 
tram.  Hinc  ergo  coUigimus  per  illam  particu- 
lam  prcF  significari  antecessionem  seternitatis : 
nam  propter  verbum  simplex  definio ,  verbi 
gratia,  Deo  attributum  censetur  sequivalens 
verbo  prcedefinio,  quia  decreta  Dei  non  pos- 
sunt  esse  nisi  seterna ;  ergo  signum  est  per 
particulam  pr^"  significari  antecessionem  eeter- 
nitatis. 

8.  Objectio.  —  Solvitur. — Dices  :  ergo  in 
verbis  citatis,  quaniprcedestinavit  Deus  ante  sce- 
cula,  superfiue  addidisset  Paulus  particulam 
ante  scecula,  quia  per  particulam  prce  jam  id 
esset  significatum.  Respondeo,  potius  inde  con- 
firmari  quod  dicimus,  nam  illa  particula,  ante 
scecula,  addita  est  ad  expUcandam  antecessio- 
nem  per  verbum  prcedestinandi  indicatam; 
sicut  d  Petr.  1,  ubi  de  Christo  dicitur  :  Prce- 
cogniti  quidem  ante  mundi  constitutionem,  ista 
postrema  particula  addita  non  est,  nisi  ad  ex- 
plicandam  cognitionem  Dei  vocari  prsecogni- 
tionem  propter  Beternitatem.  Atque  ita  ver- 
bum  prcedestino,  seu  n:poopl!;w,  de  antecessione 
seternitatis  exposuit  Origenes  ad  Roman.  1,  et 
auctor  commentariorum  in  eamdem  epistolam 
nomine  Hieronymi  ad  Rom.  8,  et  aperte  idem 
Hieronymus  ad  Ephes.  4 .  Item  verbum  prce- 
destina7idi  non  solum  usurpatur  a  Patribus 
respectu  giorise,  sed  etiam  respectu  gehennae, 
ut  videre  licet  in  Augustino,  21  de  Civit., 
cap.  24,  et  in  Enchirid.,  cap.  100,  et  lib.  2  de 
Peccator.  merit.,  cap.  17,  et  ssepe  aliis  locis; 
et  Fulgentio,  lib.  1  ad  Monim.,  cap.  14,  et  17, 
27  et  28 ;  et  Prosper,  ad  objection.  Vincent., 
40  et  sequcutibus.  Ergo  verbum  prccdestinan- 
di,  in  rigore  et  proprietate,  non  significat  an- 
tecessionem  ad  scientiam,  quia  Deus  neminem 
praedestinavit  ad  poenam  ante  prsescientiam 
peccatorum  ;  ergo  proprietas  illius  verbi  com- 
positi  sufiicienter  salvatur  per  antecessionem 
seternitatis  ad  tempus.  Et  idem  confirmari  po- 
test  ex  verbo  prceparandi ;  nam  in  hominibus 
in  rigore  solum  significat  antecessionem  per 
seternitatem ,  ut  ex  D.  Thoma  retuU;  idem 
ergo  est  in  cseteris  similibus  verbis. 

9.  Nihilominus  addenda  est  terUa  significa- 
tio  iUius  compositionis,  seu  particulae  prce, 
quse  sine  dubio  est  etiam  satis  propria,  nimi- 
rum,  ut  non  solum  significet  antecessionem 
seternitatis,  sed  etiam  ordinem  aliquem  ante- 


CAP.  L.  APPENDIX  DE  PRrEDEFINITIONIBUS,  CUM  ALI.\RUM,  ETC. 


677 


cessionis  secundum  rationem  fundatum,  vel  in 
ordine  objectorum^  vel  alia  simili  ratione^  ob 
quam  unus  actus  Dei  tanquam  prior  alio  a  no- 
bis  apprehendatur.  Sic  enim  quia  cognitio  ob- 
jecti  prsecedit  volitionem  ejus,  hac  ratione  dici 
potest  prsescientia  vel  prsecoguitio  respectu 
volitionis ;  sic  etiam^  quia  intentio  finis  ratione 
antecedit  electionem  mediorum^  ideo  proposi- 
tum  salvandi  electos  dici  potest  prsedestinatio 
ad  gloriam^,  etiam  respectu  electionis  medio- 
rum  in  particulari ;  et  quia  ilhid  est  proposi- 
tum  omnino  gratuitum,  etiam  dici  potest  prse- 
destinatio  propter  antecessionem  ad  absolutam 
preescientiam  meritorum.  Ac  denique^  quiaef- 
fectus  quos  Deus  est  facturus  futuri  non  sunt, 
nisi  ex  decreto  absoluto  voluntatis  Dei,  ideo 
tale  decretum  potest  dici  prsedefinitio^,  per 
comparationem  ad  prsescientiam  ejusdem  ob- 
jecti  prsedefiniti,  ut  futuri^  vel  etiam  per  com- 
parationem  ad  ipsammet  rem  futuram,  quse  in 
hoc  sensu  ideo  prsefinita  dicitur,  quia  ex  pree- 
finitione  habet  quod  sit  futura.  Atque  in  hoc 
sensu  dicuntur  in  Scriptura  vel  definita,  ut 
Actor.  17,  vel  praefinita,  Dauielis,    11  et  12. 

10.  In  hoc  ergo  ultimo  sensu  procedunt  ma- 
xime  objectiones  quae  in  hac  materia  ex  prse- 
finitionibus  Dei  sumuntur,  quia  ad  perfectio- 
nem  providentiae  Dei  erga  homines  et  eorum 
actiones,  necessarium  existimatur  ut  Deus  hoc 
ultimo  modo  omnes  actus  liberos  in  particu- 
lari,  absoluto  decreto,  et  ante  praescientiam 
absohitam  illorum,  ut  futurorum,  prsefinierit ; 
imo  aliqui  volunt,  ut  tahs  prsedefinitio  dicat 
antecessionem  ad  scientiam  conditionatam  eo- 
rumdem  futurorum.  Et  quia,  qui  ita  sentiunt^ 
omnia  testimonia  vel  Scriptura3  vel  Patrum, 
quse  de  his  prffidefinitionibus  loquuntur,  sta- 
tim  accommodant  ad  hoc  genus  preedefinitio- 
nis,  seu  ad  hanc  ultimam  significationem,  ideo 
voces  ipsas  accurate  distinguere  necessarium 
existimavi;  nunc  de  re  ipsa  quid  sentiam  bre- 
viter  propono. 

11 .  Assertio  principalis  prima.  —  Primo  er- 
go  certum  existimo  posse  Deum  prfedefinire 
actum  Hberum  in  particulari  hoc  genere  prse- 
definitionis,  et  salva  ejus  hbertate.  Hoc  mihi 
sufficienter  probant,  quse  ad  probaudam  elec- 
tionem  prsedestinatorum  adduxi,  et  in  aliis  lo- 
cis  hanc  etiam  assertionem  late  probavi,  et  ab 
auctoribus  quibus  nunc  respondemus  hbenter 
admittitur^  ideoque  in  illa  confirmanda  non 
immorabor.  Addimus  vero  hanc  praefinitio- 
nem  supponere  preescientiam  conditionatam, 
et  ideo  facilUme  cum  libertate  actus  praefiniti 
concihari ,  sicut  de  electione  ad  gloriam  expli- 


cavimus.  Unde  etiam  adjungimus  hanc  prce- 
finitionem  esse  in  voluntate  Dei  per  modum 
intentionis  actus  prcefiniti;,  non  per  modum  vo- 
luntatis  exequentTs,  ac  per  se  immediate  efii- 
cientis  ad  extra  illum  actum  prsefinitum  :  sic 
enim  non  solum^  esset  prrefinitio  ipsius  actus, 
sed  etiam  prsedeterminatio  voluntatis  creatae 
ad  efiQciendum,  quod  ejus  laederet  libertatem, 
ut  supra  ostendimus.  Est  igitur  illa  praefinitio^ 
taUs  intentio  quae  virtute  includat  habitudi- 
nem  ad  congruam  vocationem  praevisam,  et 
efficaciter  applicet  vohmtatem  divinam  ad 
praebendam  talem  vocationem  voluntati,  offe- 
rendo  simul  vohmtati  creatae  concursum  ne- 
cessarium  ad  actum  praefinitum  eliciendum. 
Atque  ita  fit  ut,  supposita  praidefinitione,  in- 
fallibiliter  illum  eliciat,  et  nihilominus  libere, 
quia  illa  praefinitio  non  mandatur  executioni 
per  physicam  prsedeterminationem,  sed  per 
congruam  vocationem ;  unde  fit  ut  illa  infalli- 
bilitas  non  sit  ex  suppositione  omnino  antece- 
dente,  sed  concomitante,  quia  supponit  coope- 
rationem  Hberam  humanae  voluntatis,  sub  con- 
ditione  fiituram  in  praescientia. 

12.  Concluditiir. —  Unde  in  hocpiincto  tan- 
dem  concludimus,  sicut  praedefinire  actum  U- 
berum  hoc  modo  non  repugnat  libertati,  ni- 
hilominus  repugnare  iUi,  quod  Deus,  nuUo 
habito  respectu  ad  usum  Ubertatis  sub  condi- 
tione  praevisum,  apud  se  statuat  et  praefiniat 
facere  talem  actum,  et  sua  potestate  efficaci 
praedeterminare  voluutatem  hominis  ut  illum 
faciat,  quia  taUs  modus  praefinitionis  indu- 
ceret  necessitatem  contrariam  libertati,  ut  sa- 
tis  in  superioribus  demonstratum  est.  Et  de 
hoc  genere  praefinitionis  locutus  est  Damasce- 
nus,  cum  negaverit  Deum  praedefmire  actus 
Uberos,  libr.  2  de  Fide,  capit.  30,  et  in  Dia- 
logo  contra  Manicliae.,  quem  merito  D.  Tho- 
mas  de  praedefinitione  necessitante  expUcavit, 
1  part.,  quaest.  23,  artic.  1,  ad  1.  Neque  enim 
alius  modus  praedefinitionis  necessitantis  vo- 
luntatem  humanam  inteUigi  potest,  ut  in  su- 
perioribus  etiam  est  probatum.  Quod  enim 
quidam  dicunt,  Damascenum  loqui  de  prtefi- 
nitione,  per  quam  Deus  prae[)arat  eflectui  cau- 
sam  ex  se  minime.indifferentem,  sed  intrin- 
sece  determinatam  ad  unum  quoad  specifica- 
tionem  et  exercitium,  valde  aUenum  a  ratione 
est,  quia  ridiculam  reddit  Damasceni  doctri- 
nam.  Ule  enim  agebat  de  voluntate  Inimana, 
quam  supponit  esse  liberam,  et  in  suis  actibus 
indiffereutem,  et  de  iUa  dicit  Deum  non  prae- 
defmire  ejus  actus,  ne  liberum  ejus  usum  im- 
pediat,  et  quia  nec  vitium  admitti  vult,  et  rur- 


678 


siis  nec  virUUi  vim  afert,  qiise  ratioaes  evi- 
denter  ostendunt  ipsuin  loqiii  de  prfedefini- 
tione  inferente  necessitatem  ab  extrinseco  illi 
potentise,  quse  de  se  liberse  operationis  est  ca- 
pax.  Nam  talis  praideterminatio  ab  intrinseco^ 
respectu  objectornm  de  se  indifferentium,  et 
stante  judicio  rationis,  involvit  in  se  repu- 
gnantiam  et  contradictionem,  supposita  na- 
tura  voluntatis  ;  ridiculum  ergo  esset  dicere 
Deum  non  praefinire  actus  tali  genere  deter- 
minationis,  seu  necessitatis,  hoc  enim  in  nul- 
lius  mentem  unquara  venit.  Loquitur  ergo  Da- 
mascenus  de  praefinitione  extrinsecus  necessi- 
tante,  quse,  ut  dixi,  alia  esse  non  potest,  nisi 
qua  statuit  Deus  efficacia  sua  prsedeterminare 
voluntatem  ad  actum  preefinitum,  ut  satis  jam 
explicatum  est.  Atque  ita  responsum  est  ad 
secundam  objectionem  principalem,  in  prsece- 
denti  capite  positam.  Ex  dictis  enim  sequitur 
lioc  genus  praefinitionis  antecedentis  non  esse 
possibile  salva  libertate,  sed  non  ideo  sequitur 
tolli  omnem  prffifinitionem,  nam  est  vera  et 
sufficiens  proefinitio,  quee,  licet  prs^cedat  or- 
dine  rationis  actum  absolute  futurum,  nihilo- 
minus  non  est  suppositio  simpliciter  antece- 
dens,  propter  usum  Hbertatis  prsecognitum,  et 
in  ipsa  praefinitione  virtualiter  observatum. 

13.  Assertio  secunda.  —  Secundo,  dicimus 
Deum  nullo  modo  preedefinire  actus  Uberos 
malos,  non  quia  id  repugnaret  Hbertati,  sed 
quia  contra  ordinem  divinee  sapientioe  et  boni- 
tatis  esse  credimus.  Hanc  veritatem,  praeter 
Damascenum,  docuerunt  satis  expresse  Leo 
Papa,  sermon.  16  de  Passion.  Domini,  ubi, 
tractans  verba  Actor.  4,  facere  quce  mamis  tua 
et  consilium  tuum  decreverunt  fieri,  accurate 
distinguit  inter  passionem  et  actionem,  dicit- 
que  passionem  fuisse  decretam  a  Deo_,  non 
vero  actionem  :  Numquid  (ait)  iniquitas  per~ 
sequentium  Christum  ex  Dei  orta  est  consilio  ? 
Et  illud  facinus,  quod  omni  majus  est  crimi- 
ne,  divince  prwparationis  manus  ao^mavit  ?  uhi 
certenon  habetlocumdistinctio  de  prsefinitio- 
ue  malitiae,  vel  actionis  malae ;  nam  de  actione 
ipsa  loquitur  Leo,  cum  illam  a  passione  distin- 
guit;  nec  poterat  manus  prseparationis  divinae 
non  armare  manus  exequentes  Judaeorum,  si 
eorum  realem  actionem  Deus  ex  se  et  suo  prae- 
vio  consiho  prsefinivlsset ;  nam  qui  intendit  ef- 
ficaciter  actionem,  necesse  est  ut  prseparet  me- 
dia,  quibus  infallibihter  eveniat.  Eamdem 
prsefinitionem  malorum  actuum  sub  nomine 
praBdestinatiouis  negat,  et  impugnat  late  Ful- 
gent.,  libr.  1  ad  Monim. ;  nam  cap.  14  propo- 
nit  qusestionem,  aU;   sicut  Deus  praedestiuat 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^E  DEI. 

bona  opera,  ita  etiam  praedestinet  mala ;  et 
cap.  17  negat,  qiiia  non  ipse  fecit  ut  ficrent,  et 
quia  initium  talis  voluntatis  non  est  ex  Deo,  ut 
persequitur  cap.  19  et  sequentibus,  ex  quibus 
evidenter  constat  iUum  etiam  de  ipsis  actibus, 
prout  sunt  reales  operationes,  loqui.  Quse  est 
etiam  aperta  seutentia  Prosperi  ad  object.  Vin- 
cent.,  in  10  et  sequentibus  usque  ad  finem, 
et  ad  cap.  Gahorum,  cap.  12,  14  et  15,  et  in 
seutentiis  quse  ihis  correspondent ,  ubi  pro 
regula  tradit  Deum  non  praedestinare  opera 
quce  nec  ipse  fecit,  nec  ut  factremus  exegit.  Et 
sic  etiam  dixit  Augustinus,  lib.  de  Dono  per- 
sever.,  cap.  22,  quod  Deus  omnia  quce  prcedes- 
tinavit  implevit.  Et  ideo  in  ahis  locis  non  tri- 
buit  prsedefinitioni  Dei  omnes  vohmtates  ho- 
minum,  sed  addit  sub  disjunctione  permissio- 
nem,  ut  constat  Ubr.  3  de  Trinit.,  capit.  14. 
Unde  sumpta  est  regula  58  apud  Prosperum  : 
Voluntas  Dei  est prima  et  summa  causa  omnium 
corporalitm  spiritualiumque  motionim  ;  nihil 
enim  fit  visililiter  et  sensibiliter,  quod  non  de 
invisiUli  et  intelligiUli  summi  Imperatoris 
aula,  aut  juleatur,  aut  permittatur ;  et  in  En- 
chirid.,  capit.  95  :  Non  fil  aliquid,nisi  Om- 
nipotens  fieri  velit,  vel  sinendo  ut  fiat,  vel  ipse 
faciendo. 

14.  Dixi  au  tem  Deum  nullo  modo  preedefini- 
re  nos  actus,  quia  non  solum  ihos  non  praede- 
stinat  iUa  prsedefinitione  quse  antecedit  secun- 
dum  rationem  praescientiam  absohitam  futuri 
actus  praedefiniti^  sed  etiam  neque  illos  inten- 
dit  voluntate  antecqdente,  neque  voluntate 
consequente  ihorum  praescientiam  eos  acce- 
ptat,  aut  simphciter  vult,  quamvis,  ihis  jam 
praevisis  futuris,  ad  ahos  efi"ectus  suaj  provi- 
dentiae  a  se  intentos,  et  ahquo  modo  praedefi- 
nitos,  ihos  ordinet.  Hanc  censeo  esse  senten- 
tiam  communem  Theologorum,  in  i,  d.  47, 
et  in  d.  38,  et  dictorum  Patrum,  praesertim 
Augustini,  in  locis  aUegatis;  et  in  Euchirid., 
cap.  100  et  sequentibus,  et  hbr.  4  de  Civit., 
c.  27,  et  enarrat.  in  Psalm.  16,  circa  iha  ver- 
ba :  Ut  non  loquatur  os  meum  opera  hominum  ; 
et  ahbi  frequenter,  ut  in  hbr.  3  ahegatum  est. 
Exphco  autem  breviter,  et  probo  singulas  par- 
tes.  Et  imprimis  de  primo  et  rigoroso  modo 
proefinitionis,  quae  prsecedat  scientiam  futuro- 
rem  per  modum  absolutae  et  efficacis  inten- 
tionis,  videtur  res  nirais  certa;  quia  quod  Deus 
sic  intendit,  etiara  procurat  et  providet  media 
quibus  infaUibihter  eveniat,  quod  Deo  tribui 
non  potest  circa  actus  peccatorum,  ut,  ex  ip- 
sis  termiuis,  cuihbet  debita  fide  ac  pietate  rem 
consideranti  evideus  videbitur,  et  latissime 


CAP.  L.  APPENDIX  DE  PR.^DEFINITIONIBUS,  Cmi  ALTARUM,  ETC. 


679 


lib.  3  ostensum  est^  estqiie  expressa  sententia 
Damasceni^  loco  statim  citando. 

-1 5.  Secundo,  addebam  Deum  non  prsedefi- 
nire  hos  actus  quolibet  alio  modo^  quod  pro- 
batur,  quia  Deus  non  intendit  illos^  quantum 
est  ex  se,  ac  subinde  nec  intentione  absoluta^ 
ut  dictum  est,  nec  intentione  simplici,  seu  an- 
tecedenti,  aut  quantum  ex  se,  quod  docuit 
Damascenus,  lib.  2  de  Fide,  cap.  29;,  dicens  : 
Ex  Ms  qiice  in  nostro  arUtrio  co7isistunt,  ea 
qucc  hona  sunt,  primarie  vult,  gratiaque  lia- 
let  Deus;  mala  contra,  nec  primarie,  nec  se- 
cundarie ,  veruni  libero  ariitrio  ea  permiitit. 
Dicitur  autem  Deus  primarie  velle  ea  quae  ex 
sua  mera  voluntate  intendit,  sive  ahsoluto 
actu,  sive  conditionato  illa  intendat,  sicut  vult 
omnes  salvari ;  hoc  enim  exempkim  in  eodem 
capite  adliibet  Damascenus.  Ergo,  ex  illius 
sententia,  etiam  illo  modo  non  intendit  Deus 
actus  peccatorum.  Et  si  quis  totius  capitis  dis- 
cursum  legat^  facile  intelligat  eum  loqui  de 
actibus  ipsis_,  ut  sunt  opera  realia,  quae  adjunc- 
tam  habent  mahtiam.  Et  sane  merito,  nam 
hoc  satis  est  ut  a  Deo,  quantum  ex  se  est,  non 
intendantur,  quod  est  valde  consentaneum 
Scripturis,  et  rationibus  factis  in  lib.  3_,  quse 
hic  repetere  non  est  necesse. 

16.  Neque  de  his  actibus  reputamus  incon- 
veniens  quod  in  coufirmatione  secundee  ob- 
jectionis  in  praecedenti  capite  inferebatur,  sci- 
licet,  aliquem  actum  realem  fieri  prseter  in- 
tentionem  Dei.  Quid  enim  mirum  est  quod 
sit  prseter  intentionern  ejus,  id  quod  Scri- 
ptura  simpliciter  docet  esse  contra  volunta- 
tem^  et  contra  prseceptum  ejus  ?  Hoc  enim  af- 
firmat  Scriptura  non  tantum  de  malitia  ta- 
lium  actionum,  vel  de  illis,  ut  malee  sunt,  sed 
simpliciter  de  ipsis  actionibus  materialibus  li- 
bere  factis ;  ita  enim  a  Deo  prohibentur,  ut  in 
dicto  Iibro  3  ponderavimus.  Unde  inductione 
facile  ostendi  potest  multa  homines  facere,  vel 
voluntarie  omittere,  praeter,  vel  etiam  contra 
intentionem  Dei.  Quando  enim  Deus  homini 
inspirat  fidem^,  et  ille  vel  non  vult  credere^ 
vel  vult  in  suo  errore  persistere,  profecto  prae- 
ter  intentionem  Dei  agit,  quia  Deus  nihil  tale 
intendebat.  Quis  enim  dicat  Deum,  cum  ali- 
quem  vocat^,  intendere  ut  resistat?  Imo  potius 
intendit  vere  et  ex  animo,  quamvis  non  abso- 
lute,  ?ed  quantum  est  ex  parte  sua,  ut  homo 
tunc  consentiat,  et  contra  hanc  intentionem 
Dei  agit  qui  resistit,  etiamsi  non  agat  contra 
intentionem  absolutam,  hsec  enim  frustrari 
non  potest.  Neque  hoc  derogat  perfectioni  di- 
vinae  providentiae  circa  tales  actus,  etiam  ut 


actus  sunt,  ut  in  secunda  et  quarta  objectione 
opponebatur,  quia,  licet  non  intendantur  a 
Deo,  non  casu,  nec  fortuito  eveniunt  respectu 
ejus,  uec  sine  cura  et  providentia  ejus  eve- 
niuntj  sed  ex  certa  scientia  et  voluntate  per- 
mittendi  illos,  et  concurrendi  ad  illos  cum  li- 
bero  arbitrio  ipso  se  determinante  :  id  autem 
quod  me  sciente,  et  voluntarie  non  impedieute, 
cum  possem,  mihi  evenit,  non  potest  dici  casu 
aut  fortuito  mihi  accidere,  ut  per  se  constat. 

47.  Denique  addimus  Deum  nullo  modo 
velle  simpliciter  hos  actus  peccatorum,  ut 
reales  et  positivi  sunt.  etiamsi  prsevideat  illos 
esse  futuros  postquam  illos  permisit.  Potest  ta- 
men  velle  ahquos  effectus  eorum,  et  ipsos 
etiam  ordinare  ad  fines  suae  providentiae,  juxta 
infinitam  sapientiam  suam ;  et  ita  etiam  potest 
aliquo  modo  prsefinire  tales  effectus,  et  bona 
quse  ex  illis  malis  elicit,  licet  ipsa  mala  nullo 
modo  prsefiniat.  Tota  hsecdoctrina  sumitur  ex 
Augustino  locis  allegatis,  et  in  lib.  de  Liber. 
arbitr.,  cap.  20,  et  lib.  5  Genes.  ad  litter.j 
capit.  20,  et  declaratur  breviter  per  partes. 
Nam  imprimis  est  certum,  si  sermo  sit  de  pec- 
cato,  ut  peccatum  est,  Deum  nullo  modo  et 
in  nullo  signo  velle  illud  simpliciter  et  absolu- 
te,  etiamsi,  postquam  illud  permisit,  praesciat 
esse  futurum,  quia  est  objectum  pravum,  et 
proinde  incapax  divinae  benevolentiae  seu 
complacentiae,  et  ita  in  hoc  omnes  conve- 
niunt.  Addimus  vero  quod,  licet  in  talibus  ac- 
tibus  per  se  spectatis,  et  praecisa  malitia  mo- 
rali,  sit  aliqua  bonitas  transcendentalis  seu 
physica,  nihilominus,  propter  conjunctiouem 
quam  habent  cum  malitia  morali,  quae  a  tali 
actu  hic  et  nunc  a  tali  persona  libere  facto  in- 
separabilis  est,  et  ideo  talem  actum  nunquam 
posse  simpliciterplacere  divinae  voluntati,  quia 
voluntas  fertur  in  rem  prout  est  in  se,  et  il- 
lam  formaliter  volendo,  virtualiter  vult  quid- 
quid  est  cum  illa  inseparabiliter  coujunctum : 
Deus  autem  nullo  modo  potest  velle  malitiam, 
nec  formaliter,  nec  virtute,  nec  explicite,  nec 
implicite,  et  ideo  non  vult  talem  actum,  uec 
complacet  in  illo  {Mundi  enim  sunt  oculi  ejus, 
ut  Scriptura  dicit),  ne  utique  scientia  appro- 
hationis,  et  ita  hoc  probant  alia  testimouia, 
quibus  Deus  ostendit  quanto  odio  peccata  pro- 
sequatur,  quae  supra  lib.  3  tractata  suut.  At- 
que  ita  fit  ut  Deus  uullo  modo  prcedefiniat  ta- 
lem  actum,  sive  praedefinitione  antecedente 
secundum  rationem  praescientiam  absolutam 
ejusdem  actus  futuri,  sive  subsequente  ad 
eamdem  scientiam,  et  anlecedente  sola  dura- 
tione  aeternitatis,  quia  utraque  praefinitio  re- 


680 


LIB.  V.  DE  AUXILIO  EFFICACI  GRATI^  DEI. 


quirit  absolutam  voluntatem  talis  actus,  quam 
Deus  non  habet. 

48.  Neque  contra  hoc  obstat  quod  Deus 
ad  tales  actus  voluntarie  ac  realiter  concur- 
rat  in  tempore,  quod  facere  non  potest  sine 
eeterna  vohmtate  talium  actuum.  Dico  enim 
non  esse  necessarium  actum  quo  Deus  velit 
absolute  aut  prffifmiat  aliquo  modo  talem  ac- 
tum,  sed  suflBcere  voluntatem  concurrendi 
cum  hbero  arbitrio,  et  permittendi  ut  ipsum 
etiam  operetur,  si  veht;  ex  vi  ihius  volunta- 
tis,  vel  ipsamet  Dei  voluntas,  velpotentiaexe- 
cutiva  ejus  influit  in  terapore  cum  causa  secun- 
da  ipsa  cooperante,,  ut  in  eodem  Hb.  3  exph- 
catum  est.  Unde  quod  quidam  aiunt,  nihil 
Deum  ad  extra  agere,  nisi  per  voluntatem 
prsedefinientem,  est  quidem  verum  de  eflec- 
tibus  quos  Deus  se  solo  producit;  de  eflectibus 
autem  quos  cum  causis  secundis  facit,  solum 
geiierahter  influendo,  non  est  necessarium, 
neque  uha  ratione  fundatum,  praesertim  si  in- 
tehigatur  de  vohmtate  absolute  prsefiniente 
effectum  ipsum;  satis  enim  est  quod  pracedat 
vohmtas  concurrendi  modo  dicto,  et  sub  ta- 
cita  conditione,  si  hberum  arbitrium  coope- 
ratum  fuerit.  Ifla  autem  vohmtas,  Ucet  non  sit 
prsedefinitio  actus,  potest  aUquo  modo  dici 
praidefinitiva  ipsius  concursus,  non  simpUciter, 
sed  quantum  est  ex  parte  Dei,  seu  potest  dici 
praadefinitiva  quoad  ofi"erendum  concursum 
causse  secundae,  et  apphcandam  potentiam  exe- 
cutivam  Dei  ad  cooperandum  voluntati  creatse, 
si  per  iham  non  desit.  Sicut  etiam  vohmtas 
permissiva  Dei  potest  dici  prsedefinitio  quce- 
dam  non  efl^ectus  permissi,  sed  ipsius  permis- 
sionis,  Nam  ex  vi  ihius  voluntatis  praedefinit 
Deus  non  impedire  actum,  et  eadem  ratione 
prfpfinit  paratum  esse  ex  se  ad  coefficiendum 
illum. 

49.  Neque  etiam  hinc  sequitur  Dei  provi- 
dentiam  circa  hos  aetus  esse  vel  confusam,  vel 
aho  modo  imperfectam.  Non  quidem  confu- 
sam,  ut  in  superioribus  etiam  dixi,  quia  iUa 
voluntas  concurrendi,  licet  praedictam  condi- 
tionem  inchidat,  determinatur  ex  decreto  Dei 
ad  talem  in  specie,  et  in  individuo^  nontamen 
ad  unum  tantum,  sed  ad  plures  sub  disjunc- 
tione,  quantum  indiS^erentia  hberi  arbitrii  pos- 
tulat;  ad  omnesvero  sub  eadem  conditione  et 
dependentia  a  hbera  cooperatione  ejusdem  h- 
beri  arbitrii.  Sicut  permissio  actus  mah,  etiam 
ut  mah,  hcet  non  sit  prsedefinitio  actus,  vel 
mahtiee,  nihilominus  non  est  confusa,  sed  dis- 
tincta  et  particularis;  permittit  enim  Deus  ta- 
lem  speciem  peccati,  et  talem  individuam  ma- 


Htiam,  quae  hic  et  nunc  tali  actione  hbera  re- 
sultat ;  ergo  ex  hac  parte  nuha  est  confusio  in 
providentia.  Neque  etiam  ex  aho  capite  est  aU- 
qua  imperfectio;  possumus  enim  distinguere 
providentiae  onram,seudispositionem,  in  ante- 
cedentem  ad  effectum  ut  futurum,  et  subse- 
quentem :  omnibus  his  modis  invenietur  per- 
fecta  circa  actus  Uberos  non  bonos  sine  praefi- 
nitione.  Nam  antecedens  providentia  circa  ta- 
les  actus,  optima  et  perf ectissima,  est  permissi- 
va  tantum,  quae  inchidit  imprimis  quod  Deus 
det  voluntati  vires  ad  Ubere  volendum,  deinde 
quod  iUi  offerat  concursum  ad  tales  vel  tales 
actus  quos  permittit,  denique  quod  statuat  non 
impedire  talem  actum,  etiamsi  praesciat  voUm- 
tatem  male  operaturam,  si  ita  operari  sinatur. 
Haec  enim  sufficiunt  ad  providendum  causae 
secundae,  sicut  oportet  in  ordine  ad  tales  actus, 
et  major  efficacia  vel  major  voUmtas  Dei  circa 
tales  effectus  neque  necessaria  est,  neque  con- 
sentanea  divinae  bonitati.  Neque  etiam  perfec- 
tio  providentiae  postulat  ut  ajquali  voluntate 
Deus  omnia  veUt,  sed  potius  requirit  ut  unum- 
quodque  veUt  prout  suam  majestatem  et  bo- 
nitatem  decet. 

20.  Praeterea,  considerando  ea  quae  perti- 
nent  ad  subsequentem  providentiam  taUum 
actuum,  postquam  futuri  praevidentur,  perfec- 
tissima  invenietur  sine  preefinitione  ipsorum, 
quia,  ut  ostendi,  in  istis  nec  necessaria  est, 
nec  conveniens  voluntas  Dei  absoluta,  qua 
complaceat  in  his  actibus  sic  praevisis.  Imo, 
bonitati  et  sapientiae  Dei  consentaneum  cst  ut 
tales  actus  iUi  displiceant,  et  hic  est  primus 
actus  hujus  providentiae,  quam  subsequentem 
appehamus,  circahujusmodi  effectus;  dispUcent 
Deo,  et  abominatur  iUos,  seu  odio  eos  habet, 
non  quatenus  ab  ipso  sunt,  sed  quatenus  sunt 
a  Ubero  arbitrio.  Et  hinc  sequitur  ut  illos  ad 
condignam  poenam  ordinet,  quod  etiam  ad 
hancparlem  perfectee  providentiaespectat.  Pos- 
setque  Deus,  si  veilet,  ibi  resistere  sine  im- 
perfectione  ( ut  ita  dicam )  privativa  suae  pro- 
videntiae,  quia  non  tenetur  ad  alios  effectusil- 
los  actus  ordinare,  vel  aUter  de  iUis  disponere. 
Nihilominus  tamen  ex  bonitate  sua  providet 
sufficientem  medicinam  in  remcdium  tahum 
peccatorum,  quamdiu  haec  vita  durat;  saepe 
etiam  non  tantum  sufficientem,  sed  etiam  ef- 
fieacem  modum  iUa  toUendi  procurat;  aU- 
quando  etiam  occasionem  ex  eis  sumit  aUa  ma- 
jora  bona  faciendi;  habet  ergo  de  his  actibus 
perfectissimam  providentiam,  etiamsi  illos 
nuUo  modo  praefiniat. 

21.  Hinc  vero  fit  quod  uUimo  loco  posui- 


CAP.  L.  APPENDIX  DE  PR^DEFINITIONIBUS,  CUM  ALIARUM,  ETC, 


681 


mns,  ut,  licet  Deus  lios  actus  non  prsefiniat, 
possit  prsefinire  aliquos  eflectus  eorum  vel 
fructus,  quos  ipse  illorum  occasione  operari 
vult ;  hoc  probat  exemplum  passionis  et  mor- 
tis  Domini,  cum  verbis  Petri,  Actor.  2,  et 
aliorum  fidelium,  Actor.  A,  et  quae  late  tra- 
dit  Augustinus  locis  citatis.  Et  ratio  est  clara, 
quia,  licet  actus  peccati  sit  malus,  eflfectus  po- 
test  esse  bonus,  quia  non  est  a  peccato  ut  pec- 
catum  est,  sed  ut  actus  est,  et  in  ipso  efiectu 
separatur  optime  bonitas  iUius  ab  omni  mafi- 
tia,  et  ideo  potest  Deus  absoluta  voluntate  il- 
lum  effectum  vefie,  et  definito  consilio  ac  de- 
creto  seterno  ilhim  definire,  quod  est  prsedefi- 
nire  saltem  secundum  antecessionem  aeterni- 
tatis.  Quod  satis  superque  est  ad  dicta  loca 
Scripturffi,  maxime  cum  in  eis  non  addatur 
particula  prce,  sed  simplicia  verba  definiendi 
vel  decernendi  ponantur.  Unde  non  est  intel- 
h'gendum  haec  esse  prsedefinita  in  particulari 
ante  permissionem  et  prsescientiam  peccato- 
rum,  id  est,  secundum  eas  conditiones  quse  a 
peccato  essentiahter  pendent,  vel  secundum 
habitudinem  ad  talem  causam,  sic  enira  pec- 
cata  etiam  preedefinirentur,  quod  negatum  est 
fieri  posse.  Satis  ergo  est  vel  quod  fuerint  pree- 
definita  ante  prsevisionem  peccati,  secundum 
ahquam  rationem  de  se  abstrahentem  a  taU 
causa,  vel  medio,  vel  quod  post  prsescientiam 
peccati  fuerint  acceptata,  et  prsedefinita  ex 
seternitate,  et  ad  ahos  effectus  divinae  provi- 
dentise  ordinata.  Et  ita  facile  solvitur  difficul- 
tas  uhima  tacta  objectione  capitis  preecedentis. 
Nam  hcet  Deus,  ex  infinita  sua  sapientia  et 
potestate,  uti  possit  voluntatibus  male  operan- 
tibus  ad  optimos  effectus  providentiee  suse,  ta- 
men,  pro  sua  infinita  bonitate,  id  facit  solum 
permittendo,  non  prsefiniendo  actus  malos. 
Neque  obstat  quod  permissio  prsecise  spectata 
non  sit  sufficiens  ad  inferendum  infaUibihter 
effectum,  quia  non  est  ita  prsecise  spectanda, 
sed  ut  conjuncta  praescieutiee.  At  vero,  suppo- 
sita  conditionata  scientia,  tam  infaUibile  est 
Deo,  quid  sit  absohite  futurum  posita  permis- 
sione,  ac  si  esset  prsedefinitum.  Solum  est  dif- 
ferentia,  quod  infaUibihtas  permissionis  non 
est  ab  iUa  ut  causa,  sed  a  pura  scientia,  quam 
supponit;  infaUibihtas  autem  pra?finitionis  ita 
est  a  scientia,  ut  etiam  sit  a  prsefinitione,  ut  a 
causa.  Item  vohmtas  permittendi  nou  inchi- 
dit  intentionem  vel  vohmtatem  actus  mah 
permissi;  prsedefinitio  autem  ejusdem  aclus 
includeret  absohitam  vohmtatem  et  intentio- 
nem  ejus.  Ac  denique  voluntas  permittendi 
non  obhgat  (ut  sic  dicam)  permittentem  ad 


procurandum  effectum  permissum,  sed  solum 
ad  non  impediendum ;  vohmtas  autem  prcede- 
finiens  actum,  antequam  preesciatur  absohite 
futurus,  obligat  de  se  ad  procuranda  media 
quibus  tahs  intentio  impleatur,  quod  Deo  re- 
speclu  malorum  actuum  repuguat. 

22,  Asse7'tlo  principalis,  tertia.  —  Suppo- 
sitio  divi  TJiomce.  —  Tertio,  principahter  as- 
sero  Deum  praedefinire  ahquo  modo  omnes 
actus  bonos,  non  tamen  eodem  seu  aequah 
modo,  sed  quosdam  principah  quadam  prse- 
finitione,  ut  actus  pietatis,  et  prsecipue  iUos 
qui  ad  salutem  prsedestinatorum,  vel  ad  ahos 
fines  similes  supernaturahs  providentise  a  Deo 
absolute  intentos  efficaciter  ordinantur;  ahos 
minus  principah  prosfinitione ,  nimirum  eos 
qui  vel  sunt  inferioris  ordinis,  vel  qui  non 
sunt  ex  primaria  Dei  intentione  efficaciter  in- 
tenti,  sed  tantum  ex  secundaria.  Ad  exphcan- 
dam  hanc  assertionem,  suppono  doctrinam 
D.  Thomse,  1  part.,  qusest.  23,  art.  7,  in  hac 
materia  valde  notaudam ;  interrogando  enim 
an  numerus  prsedestinatorum  sit  certus,  re- 
spondet  esse  certum,  non  solum  secundum 
modum  cognitionis,  quomodo  numerus  arena- 
rum  maris,  vel  etiam  numerus  reproborum, 
vel  quorumcumque  individuorum  est  etiam 
certus,  sed  etiam  secundum  modum  cujusdam 
prsefinitionis  principahs.  Ex  hac  ergo  doctri- 
na,  coUigo  ex  mente  divi  Thomse  Deum  non 
eodem  modo  seu  sequahter  prsefinire  omnia 
boua,  etiam  naturaha,  universi,  sed  qua^dam 
per  se  primo  et  ex  primaria  intentione,  aha 
secundario,  quatenus  ad  aha  primario  prafi- 
nita  necessaria  sunt,  ut  ipse  ibi  late  exphcat. 
Sic  ergo  nos  dicimus  de  actibus  hberis  bonis, 
omnes  quidem  esse  prsefiuitos  ahquo  modo, 
quia  omnes  sunt  a  Dco  ab  aiterno  dispositi,  et 
absolute  vohti,  et  ordinati  ad  ahquod  prse- 
mium  vel  ahum  finem;  totum  enim  hoc  perti- 
net  ad  perfectam  providentiam  actuum  bono- 
rum,  et  sufficit  ad  ahquod  genus  proprise  prse- 
finitionis,  ut  supra  ostendi;  non  tamen  sunt 
omnes  sequahter  prsefiniti,  sed  quidam  pri- 
mario  et  principahter,  ahi  secundario  et  quasi 
per  occasionem,  ut  ita  dicam. 

23.  Declaratur  ista  suppositio.  —  Quod  sic 
declaro,  quia  Deus  ex  primaria  prsefinitione 
decrevit  numerum  prsedestinatorum,  et  gra- 
dum  ac  ordinem  iUorum,  et  ad  consequendum 
iJhim  finem,  hunc  mundum  instituit,  et  ta- 
lem  ordinem  rerum  ctcausarum,  ac  providen- 
tia3  modum  elegit,  in  quo  (sub  conditione  uti- 
que,  si  ita  institueretur),  prsevidit,  unum- 
quemque  electorum  per  tot  et  tales  actus, 


682  LIB.  V.  DE  AUXILIO 

tantiimque  eornm  numerum  fuisse  infallibili- 
ter  ad  eum  gradum  gloriee  perventurum^  ad 
quem  illum  eligeret,  et  sic  omnes  illos  actus 
prEedefinivit.  Quse  praefinitio,  comparata  ad 
electionem  glorise,  secundaria  est^  nihilomi- 
nus  tamen  propriissima  prfefmitio.  Et  com- 
paratione  illorum  actuum  reproborum,  potest 
dici  etiam  primaria,  ut  jam  declaro.  Nam 
Deus,  prius  ratione  quam  decerneret  talem  or- 
dinem  rerum,  sub  quo  electi  infallibiliter  sal- 
varentur,  sub  eadem  conditione  prsevidit  in 
eodem  cursu  et  duratione  rerum  fuisse  futuras 
alias  generationes  bominum,  quos  etiam  vo- 
luit  creare,  et  ad  beatitudinem  ordinare,  et 
sufiicientia  media  eis  providere.  Et  licet  si- 
mul  prgeviderit  neminem  eorum  fuisse  bene 
illis  usurum  perseveranter,  ac  proinde  neque 
salvandum,  nihilominus  etiam  praecognovit 
ad  tempus  multos  fuisse  bene  operaturos  et 
justificandosj  licet  non  essent  in  justitia  per- 
mansuri. 

24.  Sic  ergo  simpliciter  et  efficaciter  voluit 
ut  illi  homines  essent,  et  ut  talia  vel  talia 
opera  facerent,  quod  potuit  velle  etiam  ante 
prsescientiam  absolutam  talium  actuum  futu- 
rorum^  ac  proinde  per  propriam  prEedefinitio- 
nem^  ut  dicit  antecessionem  ad  absolutam 
scientiam  talium  actuum,  qui  sunt  prsefiniti. 
Et  nihilominus  illa  prsefinitio  secundaria  et 
minus  principalis  dici  potest^  quia  non  est  ex 
illo  proposito  primario  salvandi  tales  homi- 
nes^  sed  quasi  per  occasionem,  quam  ordo 
rerum,  propter  dictos  prsecipue  dispositus^  pro 
ahis  otferebat.  Sicut  numerus  etiam  reprobo- 
rum  et  omnium  animarum  certus  est  ex  ali- 
qua  praefinitione  divina,  non  tamen  primaria^ 
quia  Deus  per  se  non  ita  intendit  numerum 
reproborum,  sicut  prcedestinatorum,  sed  prse- 
vidit,  si  sub  tali  ordinererum,  et  annorum,  ac 
temporum  constitueret  prcedestinatos,  futu- 
rum  fuisse  ut  aliorum  non  electorum  homi- 
num  numerus  tantus  esset,  et  ideo  consequen- 
ter  illum  praefinivit,  et  majorem  vel  minorem 
esse  noluit.  Ad  hunc  ergo  modum  potuit  eo- 
rum  actus  prsefinire,  et  credibile  est  ita  fe- 
cisse,  vel  in  omnibus  bonis  actibus,  vel  saltem 
in  aetibus  gratise,  et  maxime  in  illis  ad  quos 
sunt  necessaria  auxilia  efficacia,  et  ssepe  ma- 
jora  et  specialiora,  quam  ex  generali  cursu 
supernaturalis  etiam  providentise  dari  soleant. 
De  actibus  autem  inferioribus,  et  prsesertim 
de  moralibus  ordinis  naturalis,  Ucet  id  etiam 
sit  probabile,  et  facile  defendi  possit,  non  est 
tamea  ita  necessarium,  quia  sufficit  prtedefi- 
nitio  seterna,  quae  supponat  praescientiam  Dei 


EFFICACI  GRATLE  DEI. 
absohitam  eorumdem  actuura,  et  includit  ab- 
solutam  Dei  voluntatem ,  et  acceptatiouem 
eorum,  et  ordinationem  eorum  ad  aUquale 
pra^mium  sui  ordinis,  vel  ad  aUos  fines  diviuffi 
providentise.  Et  ita  est  sufficienter  declarata 
et  obiter  probata  assertio.  Qui  autem  majo- 
rem  probationem  desiderat,  Ubros  de  AuxiUis 
consulat. 

25.  Expeditur  dicta  ohjectio  tertia,  et  sic 
totv.m  opus  concluditur.  —  Atque  hinc  tandem 
facile  expeditur  tertia  objectio,  quse  sola  su- 
perest  ex  positis  in  capite  prsecedenti ;  nega- 
mus  enim  per  hanc  doctrinam  aliquid  perfec- 
tioni  divinse  providentise  circa  bonos  actus  de- 
rogari.  Quod  imprimis  est  manifestum  de  his 
quos  ante  absolutam  scientiam  Deus  prsefini- 
vit,  sive  primario,  sive  secundario,  quia  non 
pertinet  ad  perfectionem  providentise  Dei  om- 
nia  quse  facit  seque  principaUter  iutendere; 
imo,  ad  perfectum  dominium  et  Ubertatem 
Dei  pertinet  ut  pro  suo  arbitrio  ad  extra  ope- 
retur^  et  ideo  ex  sequaUbus  bonis  creatis  po- 
test  unum  veUe,  et  non  aUud,  et  a  fortiori 
unum  principaUus  intendere  aut  prsedefinire 
quam  aUud,  Hoc  autem  supposito,  nuUus  aUus 
delectus  perfectionis  in  providentia  taUum 
actuum  cogitari  potest.  At  vero,  etiamsi  aUqui 
actus  boni  non  sint  ita  prsedefiniti,  sed  tan- 
tum  post  prsescientiam ,  stabit  tota  perfectio 
necessaria  divinse  providentise,  ut  patebit  fa- 
cile  appUcando  quse  supra  dixi  de  providentia 
antecedente  et  subsequente.  Nam  ad  antece- 
dentem  spectat  primo,  quod  Deus  praebet  vi- 
res  sufficientes,  tam  ex  parte  Uberi  arbitrii, 
quam  ex  parte  gratise,  ad  efficiendos  tales 
actus.  Secundo,  quod  ad  iUos  offert  concur- 
sum  ex  parte  sua  necessarium.  Tertio,  quod 
Deus^  quantum  in  se  est,  intendit  talem  ac- 
tum.  Quarto,  quod  illum  aut  prsecipit_,  aut 
consulit,  vel  saUem  tanquam  houestum  pro- 
ponit.  Quinto,  quod  paratus  est  aUquod  prse- 
mium  propter  iUum  conferre,  vel  etiam  iUud 
promittit,  si  homo  non  impediat.  Atque  haec 
prorsus  videntur  sufficere  ad  hanc  partem 
providentise.  Quod  autem  ultra  hsec  addatur 
prsedefinitio  antecedens,  ubi  Deus  voluerit, 
potest  pertinere  ad  quamdam  supererogatio- 
nem,  ut  sic  dicam,  non  tamen  ad  absohitam 
perfectionem  providentiae.  Imo  esset  nimia  li- 
mitatio  et  coarctatio  Ubertatis  divinae,  si  coge- 
retur  singulas  actiones,  etiam  bonas,  deter- 
minate  prsefiuire;  et  ita  non  posset  Uberi  ar- 
bitrii  curam  gerere,  ut  iUi,  etiam  inter  bonas 
actiones  omnino  electionem  reUnquendo,  ad 
omnes  et  singulas,  quantum  est  ex  se,  con- 


CAP.  L.  APPENDIX  DE  PR^DEFINITIONIBUS,  CUM  ALIARUM,  ETG. 


683 


cursum  praebendo,  provideat^  prsesciens  sem- 
per  per  scientiam  conditionatam  quid  opera- 
turum  sit. 

26.  Quoad  subsequentem  autem  providen- 
tiam  post  praescieutiam  absolutam  talis  boni 
actus  futuri,  babet  Deus  absolutam  voluntatem 
complacentiae  in  illo;  quamvis  enim  hsec.vo- 
luntas  non  sit  operativa  talis  actus^  nihilomi- 
nus  ad  perfectam  providentiam  spectat,  tum 
quia  prudeniis  gubernatoris  est  bene  operan- 
tes  laudare,  et  eorum  facta  approbare ;  tum 
etiam  quia  ex  illo  Dei  beneplacito  possunt  ali- 
qui  actus,  vel  effectus  providentiae  subsequi. 
Secundo,  habet  Deus  voluntatem  remuneran- 
di  tale  opus.  Tertio,  ordinat  illud  ad  alios  Hues, 
prout  ad  majorem  suam  gioriam^  vel  ad  alios 
effectus  providentise  suae  judicat  expedire. 
His  ergo  modis  sufficientissime  disponit  Deus 


de  singulis  actibus  bonis  in  particulari,  atque 
eos  prsetinit  quantum  et  quomodo  vult^  juxta 
consilium  voUmtatis  suse.  Et  hoc  etiam  modo 
perfectissime  utitur  voluutatibus  humanis  tan- 
quam  supremus  dominus;  tum  movendo  illas 
quantum  necessarium  vel  couveniens  judicat; 
tum  sinendo  illas  operari,  simul  cum  illis  co- 
operando ;  tum  denique  illis,  sive  hoc  sive  illo 
modo  operantibus,  ad  alios  fines  providentise 
suae  utendo,  ut  eleganter  Augustinus  in  locis 
citatis,  et  praesertim  in  Enchirid.  exposuit. 
Igitur  et  perfectio  providentiee  cum  dicto  mo- 
do  prsedefinitionis  divinse,  et  ipsa  divina  prte- 
finitio  cum  efiicaci  gratia  per  vocationem  con- 
gruam  optime  consistit  et  concordat,  et  utraque 
cum  libertate  optime  conciliatur,  quod  non 
ita  fieri  posse  cum  alio  praedefinitionis  modo 
satis  ostensum  est. 


FINIS   LIBRI   OGTAVI. 


laM— — I— ^M—«aaBBBm»wamBugBBMaB«a^— — 


INDEX 

RERUM   PR7f:CIPUARU 

QUJE  IN  HOC  VOLUMINE  CONTINENTUR. 


PRIMUS   NUMERUS   LIBRUM,    SECUNDUS   CAPUT   DESIGNAT. 


ACTIO. 


An  gralia  adjuvans  sit  aclio  vel  principium  actionis, 
et  quae  sit  ejus  necessitas.  3,  14 


Ad  actus  supernalurales  necessarium  non  csse  auxi- 
lium  prsevium  per  modum  concursus^  sed  simul- 
laneum  sufiicere.  3,  51 

rirum  auxilium  efficax  sit  ad  singulos  aclus  pietalis 
necessarium,  vel  solum  ad  aliquos^  vel  aliquam 
corum  mullitudinem.  5,  2 

Ulrum  auxilium  efficax,  in  omni  statu  et  in  omnibus 
personis,  sit  ad  salutem  et  ad  omnes  pictatis  actus 
necessarium.  5,  3 

ADULTUS. 

Quid  Auguslinus  scnserit  de  sufficienti  auxilio,  an 
omnibus  adultis  delur.  4,18 


De  concordia  liberi  arbiirii  cum  necessitale  sufficientis 
au.xilii  praevenientis.  4,  20 

An  loca  Scripturse  quae  dependenliam  iiberi  arbi- 
trii  a  volunlate  et  omnipolentia  divina  teslanlur, 
pliysicam  prajdeierminationem  ostendant.        3,  29 

SANCTUS   AUGUSTINUS. 

Auguslini  sententia  de  gratia  operante  et  cooperante 
examinatur.  3,  22 

Ulrum  Augustinus  physicse  praedeterminationi  ali- 
quando  faveat.  5,  43 

AUXILIUM. 

Quid  sit,  et  quoluplcx  inlernum  gratife  auxilium.  3,  l 

Ulrum  auxilium  cxcilans  sit  primum  in  ordine  gralise 
sanculicantis  adullorum.  3,  2 

Divisio  auxilii  moralitervel  physice  adjuvantis  expo- 
nilur.  3,  13 

Ad  aclus  supernaturales  necessarium  non  esse  auxi- 
iium  prajvium  per  modum  concursus,  sed  simulla- 
neum  sufficere.  3,  51 

An  recte  auxilium  graliae  in  sufficiens  et  efficax  divi- 
datur.  4,  1 

Ulrum  auxilium  sufficicns  non  solum  homiui  sit  ne- 
ccssarium  ut  possit  operari,  sed  etiam  ut  operelur 
aliquo  modo  tribuat.  4,  2 

Ulrum  auxilium  sufficiens  sit  verum  auxilium  graliae 
inlernae  distinctum  a  lege,  revelaiionc  el  doc- 
trina.  4,  3 

Ulrum  auxilium  sufficiens  internum  in  sola  gralia 
excitantc  consisial  et  cum  illa  converlatur,  seu 
idem  omnino  sit.  4,  4 


An  auxilium  aliquod  vere  sufficiens,  sit  ex  se  ineffi- 
cax,  vel  unde  id  habeat  quando  tale  esse  contin  - 
git.  4,  6 

Utrum  auxilium  sufficiens  detur  inlerdum  praedesti- 
natis  vel  reprobis.  4,  7 

Utrum  auxilium  sufficiens  delur  omnibus  hominibus 
adullis,  quanlumvis  rcprobi  sint.  4,  8 

An  et  quomodo  fidelibus  semcl  juslificatis,quilandem 
non  salvantur,  delur  auxilium  sufficiens  ad  salutem 
aeternam.     ^  4,  9 

Quid  Augustinus  senserit  de  sufficienti  auxilio,  an 
omnibus  adultis  detur.  4,  18 

Ulrum  auxilia  sufficientia  omnibus  hominibus  aequa- 
liter  conferantur  ex  parte  Dei,  vel  unde  eorum  va- 
rietas  seu  inaequalilas  oriatur.  4,  19 

De  concordia  liberi  arbitrii  cum  necessitatesnfficien- 
tis  auxilii  praevenientis.  4,  20 

Quotuplex  sit  auxilium  efficax.  5,  1 

Ulrum  auxilium  efficax  sit  ad  singulos  actus  pielatis 
necessarium,  vel  solum  ad  aliquos,  vel  aliquam 
eorum  multitudinem  5,  2 

Utrum  auxilium  efficax  in  omni  statu  et  in  omnibus 
personis  sit  ad  salutem  et  ad  omnes  pietatis  aelus 
necessarium.  5,  3 

Utrum  auxilium  sil  excitans,  seu  in  aliqua  excilalione 
posilum,  proeserlim  juxta  menlem  Augustini.     5,  5 

An  efficax  auxilium  consislatin  molione,  vel  in  effec- 
tione  de  se  et  natura  sua  praedeterminante  physice 
voluntatem  humanam  ad  unum  actum,  et  exerci- 
tium  ejus.  5,  6 

Utrum  auxilium  efficax,  necessarium  ad  pie  operan- 
dum,  sit  positum  in  aliqua  excilatione  per  se,  et  ex 
vi  suae  naturae,  ac  praeciseentitatis  praedelerminan- 
tis  physice  voluntalem  ad  consensum.  5,  7 

Proponitur  opinio  affirmans  efficaciam  auxilii  praevii 
consistere  in  physica  pnedeterminatione  volunlatis 
per  modum  actus  primi,  ac  proinde  talem  praide- 
terminationem  ad  omnes  et  singulos  actus  pielatis 
es?e  nccessariam.  5,  9 

Directe  ostendilur  auxilium  efficax  necessarium  ad 
singula  supernaluraiia  opera,  non  posse  consistere 
in  motione  vel  qualilate  praedelerminante  physice 
in  aclu  primo  volunlalem  ad  consensum.        5,  10 

Utrum  possibile  sit  auxilium  efficaxphysicepraedeler- 
minans  volunlaiem  in  actu  primo,  salvo  libero  usu 
ejusdem  voluntatis  in  eodem  actu  secundo,  ac  su- 
binde  an  libertas  quoad  exercilium  in  actu  volun- 
talissimul  possit  cum  auxilio,  physice  et  in  aclu 
primo  pnedeterminante volunlatem,concordari.  3,1 4 

In  humana  volnnlale  non  posse  simul  csse  auxilium 
ex  se  ac  physice  illam  prsedeierminans  cum  potes- 
tate  resistendi  eidem  auxilio.  5,  15 


INDEX  RERUM. 

Auxilium,  si  ex  se  sit  efficax  ac  pliysicc  prscdeterini- 
nans,  non  posse  a  libero  usu  pendere,  sed  necessi- 
talem  antecedentem  inducere.  5,  16 

Vis  supcrioris  discursus  alio  modo  manifestalur,  et 
argumentis  salisfit.  5,  17 

Utrum  auxilium  efficax  prcedeterminans  physice  vo- 
luntatem  influendo  immediale  in  actum  ejus  libe- 
rum,  possibile  sit.  5,  20 

Quid  addat  auxilium  efficax  auxilio  prsevenienti  suf- 
licienli,  seu  vocalio  efficax  generali  ac  sufficienli 
vocationi,  el  an  per  congruilatem  vocationis  hoc 
sufficienter  explicetur.  5,  21 

Duabus  objectionibus  contra  superiorem  doctrinam 
satisfit.  5,  22 

Satisfit  alteri  objectioni^  et  a  variis  incommodis  doc- 
trina  data  vindicatur.  5,  23 

Concluditur  vera  concordia  libertatis  auxilii  cum 
efficaci  auxilio,  ejusque  necessitate  in  sfratise  operi- 
bus.  "  5,  24 

Aliis  objectionibus  contra  superiorem  concordiam  ab 
incommodis  desumptis  satisfit.  3,  25 

Doclrina  dala  de  auxilio  efiicaci,  et  concordia  ejus 
cum  libero  arbitrio,  verbis  Christi,  Matth.  11,  com- 
probatur.  5,  26 

Quid  post  Auguslinum  PatresLalini  de  auxilio  efficaci 
senserint.  5,  44 

Quid  D.  Thomas  de  hac  controversia  seu  de  auxilio 
gratiae  efficacis  senserit.  s,  45 


685 


Ulrum  causa  prima  et  secunda,  ut  partiales  causfe  ad 
eumdem  effeclum  concurrant.  3,  27 

Utrum  concursus  prsevius  constituat  causam  secun- 
dam  in  actu  primo,  vel  compleat  virtutem  ejus  ad 
agendum.  3,  33 

Utrum  concursus  pr?evius  sil  separabilis  a  simullaneo, 
seu  ab  actione  causse  secundse^  et  e  converso.3,  34 

Influxum  praevium  primaecausse  in  secundam  non  esse 
per  se  necessarium  ad  actiones  proprias  natura- 
lium  agentium.  3,  36 

CONCILIUM. 

Ex  capiie  quinto  et  canone  quarto,  sessione  sexta 
Concilii  Tridentini,  veritas  illa  colligitur,  vocatio- 
nem  illam  quam  homo  recipere  potest,  si  velit, 
quamque  interdum  recipit,  talem  esse  uL  possit  illi 
resistere  si  velit ;  ergo  talis  vocatio,  licetefficax  sit, 
non  praedeterminat  physice  voluntatem.         5,  32 

Ex  aliis  locis  ejusdem  Concilii  Tridentini  eadem  veri- 
tas  confirmatur  et  aliis  objectionibus  occurri- 
lur.  5,  36 

Expenduntur  canones  quartus  Concilii  Milevilani  et 
Arausicani,  et  an  Deus  expectet  hominis  volunla- 
tem  exponitur.  5,  37 

Expendujitur  Canones  quintus  el  vigesimus  quintus 
Concilii  Arausicani,  et  an  initium  bonse  opeiationis 
sit  vel  non  sit  a  libero  arbitrio,  declaratur.       5,  38 

Quid  alia  Concilia  vel  Pontifices  Summi  de  gratia  ef- 
ficaci  senserint.  5,  39 

CONCORDIA. 

Concluditurveraconcordia  libertalis  auxilii  cum  effi- 
caci  auxiiio  ejusque  necessitate  in  gratise  operi- 
bus.  5,  24 

Aliis  objeclionibus  conlra  superiorem  concordiam  ab 
incommodis  desumplis  salisfit.  5,  23 


Utrum  concursus  Dei,  ut  prima^  causfe,  ad  superna- 
turaies  actus  auxilium  supernaturale  sit.  3,  25 
An  Deus,  etiam  in  ordine  gralia^,  per  concursum  si- 
multaneum  influat  in  effectum  et  actionem  causse 
secundse  immediate  immediatione,  virtulis  et  sup- 
positi.  3,  28 

Utrum,  praeter  simultaneum  concursum  gratise,  qui 
cst  iu  actum  voluntatis,  vel  intellectus,  sit  necessa- 
rius  alius  prteviiis  in  potenlia  receptus,  el  a  moti- 
bus  excitantis  distinctus,  referturque  prima  sen- 
tentia  cum  suis  fundamentis.  3,29 

Quid  sit  concursus  praevius,  et  quod  munus  ejus  ob 
quod  necessarium  esse  creditur.  3,  30 

Quomodo  praevius  concursus  a  potentia  in  qua  reci- 
pitur,  et  ab  ejus  actione  distinguatur.  3,  31 

An  prsevius  concursus  sit  qualitas,  vel  in  quo  prajdi- 
camento  sit.  3,  32 

Utrum  concursus  pr?evius  constituat  causam  secun- 
dam  in  aclu  primo,  vel  compleat  virlutem  ejus  ad 
agendum.  3,  33 

Utrum  concursus  prtevius  sit  separabilis  a  simultaneo, 
seu  ab  actione  causfe  secundse,  et  e  converso.  3,  34 

Proponitur  sentenlia  quse  docet  gcneralem  concur- 
sum  Dei  esse  influxum  in  effectum,  el  imbibitum 
in  aclione  causse  secundae  :  influxum  autem  in 
causam  per  se  et  ex  vi  generalis  concursus  neces- 
sarium  non  esse.  3,  35 

Quid  Patres  et  Philosophi  de  necessilate  praevii  con- 
cursus  quoad  causas  nalurales  senserint.        3,  37 

Quid  de  concursu  prsevio  in  causis  secundis  naturali- 
bus  D.  Thomas  senserit.  3,  38 

Quid  Aristoteles  vel  antiqui  Philoso[ihi  denecessitaie 
concursus  prsevii  in  causis  secundis  naturaliter 
agentibus  senserint.  3,  39 

Solvendo  rationes  assertioni  nostrse  contrarias^  eadem 
veritas  amplius  confirmatur.  3^  40 

Ex  vi  generalis  concursus  non  esse  necessariam  prse- 
viam  motionem  in  voluntale,  moraliter  delermi- 
nantem  illam  ut  liberos  actus  eliciat.  3,  41 

Prcevium  concursum  physice  prsedelerminantem  non 
esse  volunlati  liberse  necessarium  ut  aliquid  deter- 
minatevelit.  3,  42 

Doctrina  superioris  capitis  auctorilale  Scripturse  el 
Patrum  confirmatur.  3,  43 

Auctoritate  D.  Thomae  et  aliquorum  posleriorum 
Theologorum  eadem  doctrina  confirmatur.     3,  44 

Ex  concursu  Dei  ad  actus  qui  sunt  peccata,  peculiari 
ratione  superior  doctrina  comprobatur.  3,  45 

Deducendo  ad  variaincommodaeadem  doctrina  com- 
probatur.  3,  46 

Sententia  superioris  capitis  cx  Scriplura  et  Conciliis 
colligitur.  3,  47 

Ex  Patribus  eadem  doctrina  confirmatur.  3,  48 

Quid  de  concursu  prsevio  ac  praedeierminante  ad  ac- 
tum  peccali  divus  Thomas  senserit.  3,  49 

Ulrum  concursus  Dei  simultaneus  ex  se  praedetermi- 
net  volunlatem  ad  concursum.  5,18 

Utrum  concursus  simulianeus,  ut  est  a  voluntale  Dei, 
semper  ac  necessario  habeat  vim  praedeterminandi 
physice  voluntatem.  5,  19 

D 


An  Deus,  etiam  in  ordine  gratiae,  per  concursum  si- 
mulianeum  influat  in  offcctum  et  actionem  causae 


686  INDEX 

secundse  immedialp,  immedialione  virtulis  et  sup- 
posili.  "  3,  28 

Proponitur  senlentia  qufe  docct  generalem  concur- 
sum  Dei  esse  influxum  in  ef^ectum^  el  imbibilum 
in  actione  causpe  secundje ;  inlluxum  autem  in  causa 
per  se  et  ex  vi  generalis  concursus  nccessarium 
non  esse.  3,  35 

An  soli  Deo  tribuantur  in  Scriptura  opera  pietatis, 
propter  physicam  prsedeterminationem.  5,  31 

An  Deus  faciat  ut  velimus  et  faciamus  per  physicam 
prsedeterminationem,  aut  efilcientiam.  5,  3-2 


E 


De  concordia  gratise  cfficacis  cum  graluita  et  efficaci 
eleclione  ac  prai^destinatione  salvandorum  omnium, 
et  cum  divina  providentia  ac  praedefinitione  ac- 
luum  liberorum  humanse  vokintatis.  5^  49 


Quomodo  supernaturalis  excitatio  ex  naturalibus  ac- 
tibus  Eccesiae,  seu  eorum  per  quos  vocantur,  pen- 
dere  possit.  3,  11 

Ulrum  auxilium  sit  excitans,  seu  in  ahqiia  excitatione 
positum,  praiserlim  juxta  mentem  Augustini.    5,  5 

Utrum  auxilium  efficax  necessarium  ad  pie  operan- 
dum,  sit  positum  in  aliqua  excitatione  per  se,  et  ex 
vi  suse  naturae,  ac  prsecise  enlilatis  praedelerminan- 
lis  physice  voluntatem  ad  consensum.  5,  7 


Tractare  incipit  axioma :  Facienti  quod  in  se  esl  Deus 
non  denegat  (jraliam.  4,  12 

^ribus  modis  potest  intelligi  hoc  axioma.  Ibid. 

Primus  modus,  ex  D.  Thoma.  Ibid. 

Secundus,  ex  Alensi.  Ibid. 

Tertius,  ex  Gersone  et  Driedone.  Ibid. 

Axiomatis  sensus  de  quo  intelligi  debet.  Ibid. 

Quis  censetur  facere  quod  in  se  cst.  Ibid. 

Quomodo  sit  intelligendum  Deum  dare  gratiam  fa- 
cienti  quod  in  se  est,  per  auxilium  inferioris  gra- 
liaj.  4,  16 

Tractatur  altera  sententia  prsecedenti  conlraria,  ne- 
gans  datam  esse  a  Deo  legem  dandiauxiiium  gratise 
facienti  quod  in  se  est  per  vires  naturse,  ad  ser- 
vandam  legem  naluralem.  4,  13 

Traclatur  teriia  opinio,  quae  parlim  a  prsecedentibus 
reccdit,  parlim  cum  utraque  convenit.  4,  14 

Propositfe  diflicuilati  salistit,  cl  axioma  propositum 
in  vero  et  calholico  sensu  explicatur.  4,  15 

Difficultali  capite  decimo  secundo  propositse  sa- 
tistit.  4,  16 

Objeclionibus  in  capitc  decimo  tertio  proposilis  sa- 
tistit.  4,  17 


Fidem  puero  statim  ac  recle  deliberat,  Deus  infalii- 
biliter  inspiral.  4,  15 

Ante  fidem  homo  non  merctur  ullo  modo  vocalionem 
ad  ndem.  Ibid. 

Modus  operandi  ex  fido  propter  obiinendam  fidem, 
quis.  Ibid. 


RERtJM. 


G 


Quid  sit  et  quotuplex  internum  grafiae  auxilium.  3,  1 
Ufrum  auxilium  excilans  sit  primum  in  ordine  gratise 

sancfificantis  adultorum.  3,  2 

Utrum  gralia  excitans  sit  actus  vifalis  hominis.  3,  3 
Aliis  fundamentis  primae  sententise  satisfit,  et  quod 

sit  principium  proximum  efficiens  gratise  excitantis 

inquiritur.  3,  4 

Utrum  motus  gratise  excilantis  sinl  indeliberati,  ita 

ut  ex  necessitate,  non  libertate  fianf.  3,  5 

Utrum  gratia  excifans  in  infellectu  sit,  et  quae  sit  ne- 

cessitas  vel  munus  ejus.  3,  6 

Utrum  grafia  excifans  in  voluntale  sit,  et  quse  sif  ne- 

cessifas  vel  munus  ejus.  3,  7 

Utrum  gratia  excifans  sif  necessaria  solum  ante  fldem 

et  alios  habitus  infusos,  vel  efiam  posf  illos.  3,  8 
Duo  incidenier  dubia  de  necessitafe^excifantis  gratise, 

fam  in  nafuralapsa  quam  integra^  expediunfur  3,  9 
Utrum  mofus  gratise  excitanfis  sint  in  sua  entitafe  su- 

pernaturales.  3,  10 

Ufrum  prseter  excifantem  gratiam  sitnecessariagratia 

adjuvans  ab  illa  distincla.  3,  13 

An  gratia  adjuvans  sif  actio,  vel  principium  acfionis, 

el  quae  sit  ejus  necessitas.  3,  14 

Quibus  modis  differat  acfualis  influxus  gratiae  adju- 

vantis  ab  excitante  grafia.  3,  16 

Ulrum  gratia  excifans  sit  principium  physice  adju- 

vans,  prasserfim  ubi  habitus  infusus  deest.  3_,  17 
Utrum  in  homine  libere  ac  supernaturaliter  operante 

sine  habifu,  principium  adjuvans  ad  talem  acfum 

supernaturalem   eliciendum,  sit  aliquid  creatum 

animae  infusum.  3,  18 

Quid  sint  gralia  operans  et  cooperans,  et  quomodo 

ad  excitanfem  ef  adjuvantem  compareniur.  3,  20 
Quid  sif  grafia  prseveniens,  comitans  et  subsequens, 

ef  quomodo  ad  excifantem  et  adjuvantem  compa- 

renlur.  3,  23 

Quomodo  gratia  praeveniens,  comifans  et  subsequens, 

ad  operantem  et  cooperantem  gratiam  comparen- 

tur.  3,  24 

Ufrum  gratia  sufficiens  sit  lanfum  actualis,  vel  etiam 

habitualem  includat.  4,  5 

An  ef  quomodo  fidelibus  peccaforibus,  semper  dum 

vivunf,  gratia  sufficiens  tribuafur,  qua  converfi  et 

justificari  possint.  4,  10 

Difficultas  circa  superiorem  doctrinam  proponifur, 

ejusque  occasione  tractare  incipit  axioma  :  Facienli 

quod  in  se  est  Deus  non  denegat  graiiam.  4,  12 

Traciafur  alfera  sententia  praecedenfi  contraria,  ne- 

gans  dafam  esse  a  Deo  legem  dandi  auxilium  grafiae 

facienli  quod  in  se  estper  vires  naturae,  adservan- 

dam  legem  nafuralem.  4,  13 

Traclatur  terlia  opinio,  quae  parfim  a  praecedentibus 

recedif,  partim  cum  utraque  convenit.  4,  14 

Propositae  difficultati  safisfit,  ei  axioma  propositum  in 

vero  et  catholico  sensu  explicatur.  4,  15 

Difliculfati    capite    decimo   secundo    propositae  sa- 

tisfit.  4.  16 

Objectionibus  in  capite  decimo  terlio  propositis  sa- 

tisfit.  4.  17 

Utrum  gratiae  efficacitas  consistat  in  necessitate  quam 

infert  voluniali,  uf  non  libere,  sed  necessario  con- 

senliat.  5.  4 

Utrum  excitans  gratia,per  seipsam  et  nalura  sua  de- 

ferminet,  saltem  moraliier,  voluntatem,  ideoque  fa- 


INDEX 

lis  efficacia  auxilii  excilanlis  ad  aclus  liberos  cL 
sanclos  volunlalis  necessaria  sit.  5,  8 

Quid  post  Augustinum  Patres  Latini  de  gralia  efficaci 
senserint.  5,  44 

Traclalur  qupestio  appendix,  an  prseveniens  auxilium 
sufliciens.et  efficax,possinl  esse  teqnalia  in  duobus 
hominibus^  quorum  unus  consentit  vocationi,  et 
non  alter.  5,  48 

H 


Homo  ante  fidem  non  meretur  ullo  modo  vocationem 
ad  fidem.  4,  15 

Homini  facienti  quod  in  se  est  Deus  non  denegat  gra- 
tiam.  4,  12 

Sententia  Pauli  :  Deus  vull  omnes  homines  saJvos  fieri, 
ut  intelligenda  ex  Auguslino.  4,18 


I 


INFIDELIS. 

Quomodo  infidelibus  omnibus  detur  auxilium  suffi- 
ciens  ad  fidem  et  salutem.  4^  11 


Influxum  praevium  primse  causse  in  secundam  non 
esse  per  se  necessarium  ad  actioncs  proprias  natu- 
ralium  agentiura.  3,  36 

JUSTIFICATIO. 

Juslificatio  comparatur  creationi.  4,  15 


Lex  naluralis  an  et  quomodo  servari  queat.  4  14 
Lex  quasi  paclum  quoddam  inter  Deum-Hominem  et 

Patrem  seternum.  4,15 

Lex  dandi  omnibus  hominibus  auxilia  sufficientia  ad 

salutem  haud  est  absoluta. 


Libertas  arbitrii  ad  non  peccandum  concilialur  cum 
necessitate  auxilii  ad  cavendum  peccatum,  ex  Bel- 
larmino.  4,  20 

Libertas  alia  omnino  remota  seu  remotissima,  alia 
partim  remola,  parlim  proxima,  alia  simpliciter 
proxima.  Ibid. 

Libertas  omnino  remota  quae.  Ibid. 

Libertas  remota  quoe.  Ibid. 

Libertas  proxima  quae.  Ibid. 

Utrum  possibile  sit  auxilium  efficax  physice  prjede- 
lerminans  voluntatem  in  aclu  primo,  salvo  iibero 
usu  ejusdem  voluntatis  in  eodem  actu  secundo, 
ac  subinde  an  libertas  quoad  exercitium  in  actu 
voluntalis  simul  possit  cum  auxilio  physice,  et 
in  actu  primo  pr?edeterminante  voluntatem,  con- 
cordari.  5,  J4 

M 

MASSILIENSES. 

Massiliensium  sententia  ab  Augustino,  Prospero  et 


aliis  reprobatur. 


4,  18 


MOTIO. 


Ex  vi  generalis  concursus  non  esse  necessariam  prse- 
viam  motionem  in  volunlate,  moraliter  delermi- 
nantem  iilam  ut  liberos  actus  eliciat.  3,  41 


RERUM.  687 

An  efficax  auxilium  consislat  in  molione,  vel  in  efiec- 
tio!  e  de  se  et  nalura  sua  priedelerminanle  physice 
volunlatem  humanam  ad  unum  aclum  et  exerciiium 
ejus.  5,  6 

Moiio,  auxilium,  qualilas  aut  enlilas  indila  voluniali 
ex  sola  efiicieiitia  Dei,  el  ex  se  prfedeterniinans  il- 
lam  physice  in  actu  primo,  omnino  repugnat  cum 
liliertate.  5,  14 

MOTUS. 

Ulrum  molus  gratise  excilanlis  sint  in  sua  entilate  su- 
pernaturales.  3,  10 

N 

NECESSITAS. 

Necessitas  gratiee  excilantis  in  intellectu.  3,  6 

Necessitas  gratise  excilantis  in  volunlate.  3,  7 

Dno  incidenler  dubia  de  necessilate  excitanlis  gra- 

lise,  tam  in  natura  lapsa  quam  integra,  exi)cdiun- 

tur.  3,  9 

Necessitas  gratise  adjuvantis.  3,  14 

Necessilas  concursus  pra^vii.  3,  30 

Necessilas  libertati  opponitur.  5,  4 

Quid  Palres  et  philosophi  de  necessilate  prsevii  con- 

cursus  quoad  causas  naturales  senserint.i        3,  37 

Quid  Aristoieles  vel  antiqui  philosophi  de  necessitate 

concursus  prsevii   in   causis  secundis   naturaliter 

agentibus  senserint.  3,  39 

0 


Opera  nostra  quae.  5,  4 

Opera  ex  necessitate  facla  nec  laude  nec  mercede 

digna.  Ibid. 


An  et  quomodo  fidelibus  peccatoribus  semper  dum 
vivunt  gratia  sufficiens  tribuatur,  qua  converli  et 
justificari  possint.  4,  10 


Quid  de  concursu  prsevio  ac  praedelerminante  ad  ac- 
tum  peccati  D.  Thomas  senserit.  3,  49 

PERSEVERANTIA. 

An  Adam  receperit  auxilium  proxime  sufficiens  ad 
perseverandum.  4,  18 

Si  Angelus  vel  Adam  caruisset  adjutorio  quo  posset 
permanere,  si  vellet,  an  ei  imputaretur  ad  culpam 
non  permanere.  Ibid, 

POTENTIA. 

Potentia  de  se  indifferens  quomodo  determinari  pos- 
sit.  5,  6 

PR^DEFINITIO. 

Appendix  de  pra3definitionibus,  cum  aliarum  objec- 
tionum  responsione.  5,  50 

PR^DESTINATIO. 

Prffidestinationis  gratia  ex  sola  Dei  voluntale  prsepa- 
rala  quibus  detur.  4,  17 

Praidestinatio  quid,  Ibid. 

Prsedestinatio  alia  perfecta  et  simpliciter  talis,  qu;e  et 
ad  ceternam  gloriam,  alia  vero  secundum  quid.  5,  3 

Dubium  appendix  de  concordia  gratise  efticacis  cuin 
gratuila  cl  efflcaci  electione,  ac  prasdestinalione 
salvandorum  omnium,  et  cum  divina  providcntia, 


688  INDEX  RERUM. 

ac  praedefinitione  actuum  liberorum  humansevolun- 
tatis.  3_  49 

PHJEDESTINATUS. 

Ulrum  auxilium  sufticiens  detur  interdum  pra?desli- 
natis  vel  reprobis.  4    7 


PILEDETERMINATIO. 

Prcedelerminalio  physica  cur  sic  dicla.  5,  6 

Ad  efficaciam  vocationis  an  sil  necessaria  praedeler- 
minatio  physica.  ibid. 

E.x  quo  principio  nitatur  Ledesma  inferre  necessila- 
tem  prsedeterminationis.  S,  12 

Proponitur  opinio  affirmans  efficaciam  auxilii  pra^vii 
consistere  in  physica  prcedelerminatione  voluntatis 
per  modum  actus  primi,  ac  proinde  talem  prsede- 
terminaiionem  ad  omncs  et  singulos  actus  pietatis 
esse  necessariam.  5,  9 

Scripturse  testimonia  contra  physicam  prsedetermi- 
nationem  expendunlur.  6,  28 

An  Scriptura  dicat  Deum  dare  nobis  velle  propter 
physicam  prsedeterminationem.  5,  30 

An  Deus  faciat  ut  velimus  et  faciamus  per  physicam 
praedeterminationem  aut  efiicientiam.  5,  32 

Ex  Patribus  Augustino  antiquioribus  physica  prae- 
determinationo  refellitur,  et  vocatio  congrua  com- 
probatur.  5,  40 

Antiquos  Patres  nihil  pro  physica  praedeterminalione 
nobis  tradidisse.  5,  41 

Augusiinum  in  vocatione  congrua  sine  physica  prae- 
determinatione  efticacem  praevenientem  gratiam 
constituisse.  5,  42 

Utrum  Augustinus  physicse  prsedeterminationi  ali- 
quando  faveat.  5^  43 

PRINCIPIUM. 

Utrum  gratia  excitans  sit  principium  physice  adju- 
vans,  prsesertim  ubi  habitus  infusus  deest.     8,  17 

Utrum  in  homine  libere  ac  supernaturaliier  operante 
sine  habitu,  principium  adjuvans  ad  talem  acium 
supernaturalem  elicienduin  sil  aliquid  creatum 
animse  infusum.  3,  18 

Solum  Spiritum  Sanctum  immediaie  adjuvare  volun- 

latem,  ul  principale  principium  proxime  et  physice 

faciens  supernaturalem  actum  quando  sine  habitu 

elicitur.  3,  19 

PRomssio. 

Promissio  gralise  ad  quem  finem  posita.  4,  17 

Difleit  Deus  gratiam  suam  in  quantum  vult  pro  suo 

arbitrio.  Ibid. 

R 


Re[irobis  eliam  dalur  auxilium  efTicax.  5,  3 

Effecius  prop(er  quem  dalur  auxilium  efficax,  in  re- 

probis  etiam  invenitur.  Ibid. 


ScripturaB  testimonia  contra  j)hysicam  prasdetermina- 
tionem  expendunlur.  5,  28 


An  loca  Scripturse  qu?e  dependenliam  liberi  arbi- 
trii  a  voluntale  et  omnipotentia  divina  tcstantur, 
physicam  praedcterminationem  ostendant.       5,  29 

An  Scriplura  dicat  Deum  dare  nobis  velle  propter 
physicam  praedeterminationem.  5,  30 


SEMIPELAGIANI. 

Semipelagianorum  error.  5,  24 

SPIRITUS  SANCTUS. 

Solum  Spiritum  Sanctum  immediate  adjuvare  volun- 
latcm.ut  principale  principium  proxime  et  physice 
facicns  supernaturalem  aclum  quando  sine  habitu 
elicitur.  3,  19 


S.   THOMAS. 

Quid  D.  Thomas  de  auxilio  gratise  efTicacis  sense- 
rit.  5,  45 

TRAHERE. 

Trahendi  verbum  pro  gratia  cfficaci  apud  Augusti- 
num.  4,  17 


Quomodo  supernaturalis  vocatio  ab  actibus  eorum 
qui  vocantur  pendere  possit.  3.  12 

Yoeatio  ab  excitante  gratia.  5,  5 

Distinguitur  vocatio  in  sufficiente     et  efTicacem.  Ibid. 

Declaralur  vocalio  efficai.  Ibid. 

Adhuc  declaralur  efficacia  vocationis.  Ibid. 

Disiinguitur  vocatio  in  vocationem  electorum ;  et 
communem.  Ibid. 

Ad  efficaciam  vocationis  an  sit  necessaria  prsedeter- 
minatio  physica.  5,  6 

Augustinum  in  vocatione  congrua  sine  physica  prte- 
determinatione  efficacem  praevenientem  gratiam 
conslituisse.  5,  42 

Tracialur  qua-slio  appendix,  an  prasveniens,  auxilium 
sufficiens  et  cflicax,  possint  esse  aequaliain  duo- 
bus  hominibus,  quorum  unus  consentit  vocationi, 
etnon  alter.  5,  48 

VOLUNTAS. 

Pracvium  concursum  physice  praedeterminanlem  non 
csse  voluntati  liberae  necessarium  ut  aliquid  de- 
terminate  velit.  3,  42 

Utrum  gratiae  efficacitas  consistat  in  necessitate  quam 
infert  voluntati,  ul  non  libere  sed  necessario  con- 
sentiat.  5,  4 

Volunlalis  humanae  actusquot  modis  nominelur  pr;e- 
delcrminatus  a  volunlate  divina.  S,  6 

Utrum  cxcitans  gratia  per  seipsam  et  natura  sua  de- 
terminet  sallem  moraliter  voluntalem,  ideoque  talis 
eilicacia  auxilii  excitanlisad  actus  liberosetsanctos 
volunlatis  necessaria  sit.  5,  8 

In  humana  volunlale  non  posse  simul  esse  auxilium 
ex  se  ac  physice  illain  praedcerminans  cum  potcs- 
tate  resislendi  eidem  auxilio.  5,  15 


CAEN. — IMPRUIERIE  DE    E.    POISSON. 


EDS/WESTON   JESUIT   LIBRARY 

BX890   .S8    1856  v.8  WMI 

Suarez,  Francisco/R.  p.  Francisci  Suarez 


3  0135  00077  0741 


V